State verbs кыргызча: I think жана I'm thinking, She's silly жана She's being silly
State Verbs in the Continuous: She's Being Silly
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз убактылуу жүрүм-турум үчүн be being + сын атоочту колдоно аласыз (You're being silly), ошондой эле think, have, see, taste, smell, feel, look жана weigh сыяктуу этиштер качан абалды (жөнөкөй форма) жана качан иш-аракетти (continuous формасы болушу мүмкүн) билдирерин ажырата аласыз.
Негизги ой
A1-23 сабагында сиз абал этиштери (know, like, want, believe) адатта continuous формада колдонулбай турганын үйрөнгөнсүз. Абал айкелге окшош: ал жөн гана бар. Эч нерсе болуп жаткан жок, эч ким эч нерсе кылып жаткан жок, анын «ортосу» да жок. Continuous формасы бийчи үчүн: кимдир бирөө бир нерсе кылып жатат, ал башталган жана бир убакта бүтөт.
Бирок көп этиштер маанисине жараша айкел да, бийчи да боло алат. I have a car – айкел (ээлик). I'm having lunch – бийчи (иш-аракет). The soup tastes salty – айкел (шорпонун даамы ушундай). The chef is tasting the soup – бийчи (ашпозчу атайын даамын татып жатат).
Демек, эреже «бул этиштер эч качан -ing албайт» эмес. Эреже – бир суроо: бул абалбы, же атайын жасалып жаткан иш-аракетпи? Кимдир бирөө аны активдүү жасап жатса, continuous туура. Жада калса be да бийлей алат: She's silly (анын мүнөзү) жана She's being silly (анын азыркы жүрүм-туруму).
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча -ып жатат формасы англисче continuous формасына караганда кеңирээк колдонулат. Биз абалды да «-ып жатат» менен айта беребиз: «ойлоп жатам» (пикир), «көрүп жатам» (көз менен), «жыттанып жатат», «ишенбей жатам». Ошондуктан бул адат англисчеге өтүп, абал этиштери да -ing алып калат. Бирок бир жакшы жери бар: кыргызча ойлойм (пикир) жана ойлонуп жатам (ойлонуу, чечим издөө) деген айырма англисчедеги I think жана I'm thinking about айырмасына абдан жакын. Be being + сын атооч да кыргызчага тааныш: мүнөздү «ал орой» деп, ал эми азыркы жүрүм-турумду «оройлук кылып жатат» деп айтабыз. Ал эми ээлик бар менен айтылат (have), ошондуктан «Менин машинам бар» деп туура эле I have a car дейбиз.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Менимче, сен туурасың. | I think you're right. | пикир – абал → жөнөкөй форма |
| Жумушумду алмаштырсамбы деп ойлонуп жатам. | I'm thinking about changing my job. | Бул жерде да ушундай: ойлонуу – иш-аракет → continuous |
| Анын эки агасы бар. | She has two brothers. | ээлик, үй-бүлө → have, жөнөкөй форма |
| Түшкү тамак ичип жатабыз. | We're having lunch. | тамактануу – иш-аракет → be having |
| Тереземден деңиз көрүнүп турат. | I can see the sea from my window. | көз менен көрүү → can see, continuous эмес |
| Саат төрттө дарыгерге барам. | I'm seeing the doctor at four. | see = жолугуу → continuous болот |
| Шорпо туздуу экен. | This soup tastes salty. | даамы кандай – абал |
| Ашпозчу шорпонун даамын татып жатат. | The chef is tasting the soup. | атайын даамын көрүү – иш-аракет |
| Түтүн жыттанып жатат. | I can smell smoke. | кыргызча «-ып жатат», англисче can smell |
| Ал адатта орой эмес, бирок бүгүн оройлук кылып жатат. | He isn't usually rude, but today he's being rude. | азыркы жүрүм-турум → be being + сын атооч |
Кыскасы: «-ып жатат» дайыма эле continuous эмес. Пикир, ээлик, көз менен көрүү жана бир нерсенин кандай экени – абал: жөнөкөй форма же can see / can smell. Ойлонуу, тамактануу, жолугуу, атайын татуу же жыттоо – иш-аракет: continuous туура. Азыркы жүрүм-турум («-лык кылып жатат») → be being + сын атооч.
Түзүлүшү
be being + сын атооч
| Мүнөз / адаттагы сапат (абал) | Азыркы жүрүм-турум (иш-аракет) |
|---|---|
| He is rude. (дайыма) | He's being rude. (азыр, атайын) |
| You are very kind. | You're being very kind today. |
| She isn't usually difficult. | She's being difficult this morning. |
Сын атооч адатта адам өзү башкара алган жүрүм-турумду билдирет: silly, rude, kind, careful, generous, polite, difficult, lazy, stupid, honest, selfish. Tall, ill, tired, hungry, happy эмес.
Эки маанилүү этиштер
| Этиш | Абал (жөнөкөй форма) | Иш-аракет (continuous болушу мүмкүн) |
|---|---|---|
| think | пикир: I think it's a good idea. | ойлонуу: I'm thinking about a new job. |
| have | ээлик, мамилелер, оору: She has two brothers. | иш-аракеттер, тажрыйбалар: We're having dinner. |
| see | көз менен көрүү, түшүнүү: I see what you mean. | жолугуу, сүйлөшүп жүрүү, барып көрүнүү: I'm seeing the dentist at four. |
| taste / smell | бир нерсенин кандай экени: It tastes sweet. | атайын татып же жыттап көрүү: He's smelling the milk. |
| feel | пикир: I feel we should wait. | кармап көрүү: She's feeling the fabric. |
| look | көрүнүшү: You look tired. | look at / look for: What are you looking at? |
| weigh | салмагы: The bag weighs 20 kilos. | таразага тартуу: She's weighing the flour. |
Мааниси боюнча текшерүү: Кимдир бирөө башталып, бир убакта бүтө турган бир ишти активдүү жасап жатабы? → continuous болот. Же бул жөн эле нерселердин абалыбы? → жөнөкөй форма.
Колдонулушу
1be being + сын атооч – убактылуу жүрүм-турум
Адамдын азыр кандай кылык көрсөтүп жатканын, көбүнчө анын адаттагы мүнөзүнөн башкача экенин айтуу үчүн am / is / are being + сын атооч колдонуңуз. Ал көбүнчө нааразычылык же пикир сыяктуу угулат. Кыргызча мындай учурда «-лык кылып жатат» же «… болуп жатат» дейбиз.
2think – пикир жана ойлонуу
Think (that) = пикирде болуу: абал, жөнөкөй форма. Think about / of = ойлонуу, бир нерсени таразалоо: иш-аракет, continuous болушу мүмкүн. Кыргызча да ушундай айырма бар: «ойлойм» (пикир) жана «ойлонуп жатам» (ойлонуу).
3have – ээлик жана иш-аракеттер, тажрыйбалар
Ээлик, үй-бүлө, мамилелер жана оору маанисиндеги have – абал. Иш-аракеттер жана тажрыйбалар үчүн туруктуу тизмектердеги have – have lunch, have a shower, have a party, have a good time, have a baby – иш-аракет. Кыргызча ээлик «бар» менен айтылат, ал эми иш-аракеттер үчүн ар кандай этиш колдонобуз: «тамак ичүү», «жуунуу», «той берүү».
4see – көрүү жана жолугуу
See = көз менен байкоо же түшүнүү: абал. Көз менен көрүү үчүн көбүнчө can see колдонобуз. See = жолугуу, барып көрүнүү (дарыгерге) же сүйлөшүп жүрүү: иш-аракет, келишилген пландар үчүн көбүнчө continuous. Кыргызча «көрүп жатам», «көрүнүп турат» деп айта беребиз, бирок англисчеде көз менен көрүү үчүн continuous формасы адатта колдонулбайт.
5taste, smell – кандай экени жана татып көрүү
Taste жана smell + сын атооч (же like + зат атооч) бир нерсенин кандай экенин билдирет: абал. Кимдир бирөө атайын татып же жыттап көрсө, бул иш-аракет. Атайын эмес, жөн эле сезип калган нерсе үчүн can smell / can taste колдонуңуз.
6feel, look, weigh
Өзүңүздү кандай сезип жатканыңыз жөнүндө feel + сын атооч жөнөкөй да, continuous да болот, мааниде дээрлик айырма жок. Feel (that) = ишенүү, пикир – абал; feel = кармап көрүү – иш-аракет. Look + сын атооч (көрүнүш) – абал, бирок азыркы учур үчүн continuous да көп колдонулат: You're looking well. Look at / for – иш-аракет. Weigh = салмагы – абал; weigh = таразага тартуу – иш-аракет.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Ойлоп жатам» (пикир) → I'm thinking that. Кыргызча пикирди да «-ып жатат» менен айта беребиз: «Мен ушундай ойлоп жатам», «туура эмес деп ойлоп жатам». Англисчеде пикир – абал, ошондуктан I think колдонуңуз. I'm thinking about… ойлонуп, чечим издеп жатканда гана.
2. «Көрүп жатам» (көз менен) → I'm seeing. Кыргызча «тоолорду көрүп жатам» деп азыр болуп жаткан нерсени айтабыз. Англисчеде көз менен көрүү – абал: I can see же жөн эле I see деңиз. I'm seeing көбүнчө «жолугуп жатам» же «сүйлөшүп жүрөм» дегенди билдирет.
3. «Жыттанып жатат» → I'm smelling. «Самсанын жыты келип жатат», «түтүн жыттанып жатат» деп кыргызча табигый айтабыз. Англисчеде атайын жыттабай эле сезип калган жыт үчүн can smell керек.
4. «Ишенбей жатам» → I'm not believing. Кыргызча таң калганда «ишенбей жатам», «көзүмө ишенбей жатам» дейбиз. Believe – абал этиши, ал continuous формада колдонулбайт. I can't believe же I don't believe деңиз.
Чаташтырбаңыз
is жана is being – Is адаттагы сапатты; is being азыркы, көбүнчө адаттан тыш жүрүм-турумду билдирет.
I feel / I'm feeling – Сезимдер жана ден соолук жөнүндө экөө тең туура жана дээрлик бирдей маанини берет. Экөөнү тең ката деп белгилебеңиз. Кыргызча да «өзүмдү жакшы сезип жатам» деп «-ып жатат» менен айта беребиз; бул жерде англисче да ушундай.
be being + сын атооч жана туюк мамиле – Is being + үчүнчү форма – Present Continuous чагындагы туюк мамиле (B1-11 караңыз), жүрүм-турум эмес.
I'm loving it жана I'm hearing that… сыяктуу бейрасмий колдонуулар үчүн C2-01 караңыз; оозеки стиль жөнүндө көбүрөөк C2-03 сабагында.
Жазылышы жана айтылышы
- being эки муундан турат: /ˈbiːɪŋ/, басым биринчи муунда. Эки үндүүнүн ортосуна й кошпоңуз жана аягындагы /ŋ/ тыбышынан (кыргыздын ң тыбышы) кийин г айтпаңыз. You're being silly сүйлөмүндө басым сын атоочко түшөт: you're being silly.
- Мүнөз менен жүрүм-турумду салыштырганда being сөзүнө басым коюңуз: He isn't rude — he's being rude.
- weigh /weɪ/ way сөзү менен бирдей угулат; weighs = ways. gh окулбайт. Башындагы /w/ үчүн эриндерди томолоктоңуз, тиштерди эринге тийгизбеңиз (в эмес).
- taste /teɪst/: tastes сөзү /sts/ менен бүтөт. Үнсүздөрдүн ортосуна үндүү кошпоңуз; адегенде жай айтып көнүгүңүз.
Алтын эреже
Өзүңүздөн сураңыз: бул абалбы, же атайын жасалып жаткан иш-аракетпи? Абалдар (пикир, ээлик, бир нерсенин кандай экени) жөнөкөй форманы колдонот; иш-аракеттер think, have, see, taste жана weigh сыяктуу этиштер менен да continuous формада боло алат. Be being + сын атоочту жүрүм-турум үчүн гана колдонуңуз, tall же ill сыяктуу туруктуу сапаттар же абалдар үчүн эмес. Эсиңизде болсун: кыргызча «-ып жатат» дайыма эле англисче continuous эмес.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.
-
Stop it — you (be) silly! You're not usually like this.
-
We (have) a party on Saturday. Can you come?
-
I (think) about selling my car.
-
This cake (taste) amazing.
-
She (have) long dark hair.
-
The vet (weigh) the dog at the moment.
B. Мааниси
Маанисине ылайык жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: I … that's a great idea.
-
Туура жоопту тандаңыз: We … each other — it's still quite new.
-
Туура жоопту тандаңыз: Sorry, I … very tired today.
-
Абалбы же иш-аракетпи (state / activity)? "Why are you smelling your shirt?"
-
Туура жоопту тандаңыз: I … much better today.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
I'm having two sisters.
-
This suitcase is weighing twenty kilos.
-
The children are being very quiet today.
-
She is being hungry.
D. Текстте
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.
Mum: Hi! What 16 you (do)?
Leo: We 17 (have) dinner. Dad 18 (taste) the sauce right now. He says it 19 (taste) too salty.
Mum: And where's your sister?
Leo: She 20 (have) a shower.
Mum: OK. I 21 (think) I'll call back later, then.
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Have менен эки сүйлөм жазыңыз: бирөө сиздин бир буюмуңуз жөнүндө, экинчиси ушул жумада жасап жаткан ишиңиз жөнүндө.
-
Бүгүн адаттагыдан башкача кылык көрсөтүп жаткан бир адам жөнүндө сүйлөм жазыңыз. Be being колдонуңуз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-23 Present Simple же Present Continuous? I work жана I'm working айырмасы кыргызча I usually (walk) to work, but today I (take) the bus.
-
B1-02 For, Since, How Long кыргызча: I've lived же I've been living? I (know) her for ten years.
-
B1-01 Present Perfect Continuous кыргызча: «…дан бери күтүп жатам» англисче кантип айтылат? I'm tired because I (work) in the garden all day.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- are being
- are having
- am thinking
- tastes
- has / has got
- is weighing
B. Мааниси
- think
- are seeing
- am
- activity
- feel / am feeling
C. Катаны табыңыз
- I have two sisters. / I've got two sisters.
- This suitcase weighs twenty kilos.
- ✓ The children are being very quiet today.
- She is hungry. / She's hungry.
D. Текстте
- are … doing
- are having
- is tasting
- tastes
- is having
- think
E. Сиздин кезегиңиз
- I have an old bike. This week I'm having guitar lessons every evening.
- My cat is being very friendly today — she probably wants food.
F. Аралаш кайталоо
- walk … am taking
- have known
- have been working / have worked
