Weak forms ба connected speech: англи ярианы сул хэлбэр, schwa, gonna, wanna – монголоор тайлбарлав
Weak Forms and Connected Speech
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та дүрмийн үгсийн (can, was, to, of, and) богино, сул авиаг сонсож, хэлж, давхар товчилсон хэлбэрийг (I'd've) ойлгож, gonna, dunno гэх мэт албан бус хураангуй хэлбэрийг таньж, хурдан ярианд нийлж буй үгсийг дагаж, өргөлтийг зөв газарт нь тавьж чадна.
Гол санаа
Англи хэл хүчтэй хэмнэлтэй. Чухал үгс – нэр үг, үндсэн үйл үг, тэмдэг нэр, дайвар үг – өргөлттэй: чанга, урт, тод. Дүрмийн үгс – туслах үйл үг, артикль, угтвар үг, төлөөний үг – ихэвчлэн өргөлтгүй тул богино, сул болдог.
Өгүүлбэрийг өндөр шонгууд, тэдгээрийн хооронд татсан олс гэж бодоорой. Шонгууд нь утгат үгс. Олс нь дүрэм. Хурдан ярианд олс унжиж, газарт хүрэх шахдаг: What do you want to do? нь "wotcha wanna do?" шиг сонсогдоно. Дүрэм хэвээрээ байгаа; зүгээр л хэдхэн хурдан, зөөлөн авиа болж сонсогддог.
Тиймээс дүрмээ мэддэг суралцагчид кино, ярианы англи хэлийг ойлгодоггүй нь элбэг. Тэд was, to, have-ийн толь бичгийн дуудлагыг хүлээдэг, гэтэл энгийн ярианд хүмүүс түүнийг бараг хэзээ ч хэлдэггүй. Эдгээр сул авианы ихэнх нь нэг эгшигтэй: богино, тайван "uh". Түүнийг schwa гэдэг бөгөөд англи хэлний хамгийн түгээмэл авиа.
Монгол хэл ба англи хэл
Энд адилхан: монгол ярианд ч эхний үеэс бусад богино эгшиг сулардаг, бараг алга болдог («байна» ярианд богиноссон). Тиймээс эгшгийг сулруулах нь танд шинэ зүйл биш. Ялгаа нь: монгол хэлэнд дүрмийн утгыг ихэвчлэн залгавар («-д», «-аас», «-сан») илэрхийлдэг, англиар тусдаа дүрмийн үг (to, of, have) ирж, тэр нь сул дуудагддаг. Тиймээс сул of, have-ийг сонсохгүй өнгөрөөж, бичихдээ мартах нь элбэг. Мөн монголоор өргөлт үргэлж эхний үе дээр байдаг бол англи өгүүлбэрийн гол өргөлт ихэвчлэн сүүлийн утгат үг дээр буудаг.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Нэг аяга цай уумаар байна. | I'd like a cup of tea. | монголоор «аяга цай»; англиар сул of заавал |
| Би сэлж чадна, гэхдээ тийм ч сайн биш. | I can swim, but not very well. | монголоор «чадна» бүтэн, тод хэлэгдэнэ; англиар can ихэвчлэн сул ("kn") |
| Тийм ээ, чадна. | Yes, I can. | монголоор өгүүлэгдэхүүнийг орхино; англиар I + хүчтэй can |
| Тэр өдөржин ажил дээрээ байсан. | She was at work all day. | монголоор нэр үгийн араас хойх үг; англиар нэр үгийн өмнө хоёр сул дүрмийн үг |
| Чатад: «Сайн бн уу?» | gonna, wanna, dunno | энд адилхан: ярианы хураангуй хэлбэрийг зөвхөн албан бус мессежид бичнэ |
| Би кино руу явж байна. | I'm going to the cinema. | монголоор үг бүр эхний үедээ өргөлттэй; англиар өгүүлбэрийн гол өргөлт сүүлийн утгат үг дээр |
Товчхондоо: эгшгийг сулруулах дадал танд бий. Харин англиар дүрмийн тусдаа үгс сул сонсогдох ч алга болдоггүй: a cup of tea, I've been, Yes, I can – сонсохдоо таньж, бичихдээ үргэлж бичээрэй.
Бүтэц
Дүрмийн үгсийн сул хэлбэр (IPA нь «Зөв бичих ба дуудлага» хэсэгт)
| Үг | Хүчтэй хэлбэр | Сул хэлбэр | Жишээ |
|---|---|---|---|
| can | "kan" | "kn" | I can swim. |
| was | "woz" (UK), "wuz" (US) | "wz", маш богино | She was late. |
| were | "wur" | "wuh" (UK), "wer" (US) | They were tired. |
| have | "hav" | "uv" | Where have you been? |
| do | "doo" | "duh" | What do you think? |
| to | "too" | "tuh" | I want to go. |
| of | "ov" (UK), "uv" (US) | "uv" эсвэл "uh" | a cup of tea |
| for | "for" | "fuh" (UK), "fer" (US) | It's for you. |
| and | "and" | "un" эсвэл "n" | fish and chips |
| a / an | "ay" / "an" | "uh" / "un" | a cup, an apple |
| the | "thee" | "thuh"; эгшгийн өмнө богино "thi" | the cup, the apple |
| at / from | "at" / "from" | "ut" / "frum" | at home, from London |
Эгшиг авианы өмнө the богино "thi" (the apple), to богино "tu" (to eat) шиг сонсогдоно, "thuh", "tuh" биш.
Товчилсон хэлбэр, давхар товчилсон хэлбэр
| Бүтэн хэлбэр | Товчилсон хэлбэр | Бичдэг үү? |
|---|---|---|
| it will | it'll | тийм (албан бус) |
| there will | there'll | тийм (албан бус) |
| should have / could have / would have | should've / could've / would've | тийм (албан бус) |
| I would have | I'd've | ховор; голдуу ярианд |
| would not have | wouldn't've | ховор; голдуу ярианд |
Албан бус хураангуй хэлбэр
| Бүтэн хэлбэр | Хураангуй | Бичиж болох уу? |
|---|---|---|
| going to (ирээдүй) | gonna | зөвхөн маш албан бус мессеж, дууны үг, харилцан ярианд |
| want to | wanna | дээрхтэй адил |
| (have) got to | gotta | дээрхтэй адил |
| have to | hafta | ховор бичнэ |
| let me | lemme | зөвхөн албан бус мессежид |
| I don't know | dunno | зөвхөн албан бус мессежид |
| kind of | kinda | зөвхөн албан бус мессежид |
| should have / could have | shoulda / coulda | зөвхөн албан бус мессежид |
Хэрэглээ
1Дүрмийн үгсийн сул хэлбэр
Энгийн ярианд туслах үйл үг, артикль, угтвар үг, төлөөний үг сул хэлбэрээ, ихэвчлэн schwa-тай хэрэглэнэ. Дүрмийн үг өргөлттэй үедээ хүчтэй хэлбэр авна: богино хариултад, эсрэгцүүлэхэд (A1-17), туслах үйл үг, угтвар үг өгүүлбэрийн төгсгөлд (Yes, I can. Where are you from?). Тусагдахууны төлөөний үг (him, her, them, us), артикль төгсгөлд ч ихэвчлэн сул хэвээр: I asked him.
2Товчилсон хэлбэр, давхар товчилсон хэлбэр
Товчилсон хэлбэр бол туслах үйл үг, not-ийн ердийн ярианы хэлбэр. I'd've, wouldn't've гэх мэт давхар товчилсон хэлбэр ярианд, ялангуяа гурав дахь нөхцөлт өгүүлбэрт (B1-07), should have / could have-тэй (B1-09) маш түгээмэл, гэхдээ хүмүүс ихэвчлэн бүтнээр нь бичдэг. Энэ дүрмийг та хожим сурна; одоо авиаг нь таньж сураарай.
3Албан бус хураангуй: gonna, wanna, gotta гэх мэт
Эдгээр нь түгээмэл хэллэгүүдийн тайван ярианы ердийн хэлбэр. Ярианд хэлэхэд зүгээр; бичихдээ зөвхөн маш албан бус мессеж, дууны үг, харилцан ярианд хэрэглээрэй – монгол чатын «бн» шиг. Gonna зөвхөн going to + үйл үгийг (ирээдүй) орлоно, going to + газрыг хэзээ ч биш. Wanna ихэвчлэн want to-г орлоно; маш энгийн ярианд want a-г ч орлож болно (I wanna coffee). Ахисан тэмдэглэл: want, to өгүүлбэрийн өөр хэсэгт хамаарах үед wanna хэрэглэгддэггүй – Who do you want to win? (= та тэр хүнийг ялаасай гэж хүсэж байна) нь wanna болохгүй (B1-18).
4Холбогдох, алга болох, өөрчлөгдөх авиа
Хурдан ярианд үгс нийлдэг. Холбогдох: эцсийн гийгүүлэгч дараагийн эгшигтэй нийлнэ (an apple "a-napple" шиг). Алга болох: хоёр гийгүүлэгчийн хоорондох t, d ихэвчлэн алга болно (next week "neks week" шиг). Өөрчлөгдөх: d эсвэл t + you ихэвчлэн "j" эсвэл "ch" болно (did you "didja" шиг). Эдгээр үйл явц дүрмийн үгсийг ихэвчлэн нуудаг.
5Өгүүлбэрийн өргөлт: утгат үг, дүрмийн үг, эсрэгцүүлэл
Энгийн өгүүлбэрт утгат үгс өргөлттэй, дүрмийн үгс өргөлтгүй; хамгийн хүчтэй өргөлт ихэвчлэн сүүлийн утгат үг дээр буудаг. Гол өргөлтийг өөр үг рүү – дүрмийн үг рүү ч – шилжүүлбэл эсрэгцүүлэл эсвэл онцлол үүснэ. Монголоор онцлолыг ихэвчлэн «л», «шүү», «ч» сул үгээр хийдэг бол англиар ихэвчлэн өргөлтөөр.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «Нэг шил ус» → of-гүй хэмжээ. Монголоор хэмжээ, сав баглааг нэр үгийн өмнө шууд тавьдаг: «Нэг шил ус авч болох уу?». Англиар энд сул of ("uh") ирдэг тул сонсохгүй өнгөрөөж, бичихдээ мартах нь давхар элбэг. Хэмжээ + of + нэр үг.
2. «Японд хоёр удаа очиж байсан» → has-гүй been. Монголоор «Ах маань Японд хоёр удаа очиж байсан» гэхэд туслах үйл үг шаардлагагүй. Англиар has ярианд маш сул ("'s") сонсогддог тул бичихдээ орхих нь элбэг. Present Perfect (одоо төгссөн цаг)-д туслах үйл үг заавал.
3. «Эгч маань ажиллах ёстой» → he / she + gotta. Монгол үйл үг биеэр хувирдаггүй тул gotta-гийн өмнөх has ('s)-ийг орхих нь элбэг: «Эгч маань бямба гарагт ажиллах ёстой». Gotta = got to, түүний өмнө have / has хэрэгтэй.
4. «Ирнэ ээ» → өгүүлэгдэхүүнээ орхисон богино хариулт. Монголоор «Тэмүүлэн маргааш хуралд ирэх үү?» гэхэд өгүүлэгдэхүүнээ орхиод «Ирнэ ээ» гэж хариулдаг. Тиймээс англиар Yes, will. гэх нь элбэг. Англи богино хариулт өгүүлэгдэхүүн + хүчтэй туслах үйл үгтэй.
Бүү андуураарай
gonna (ирээдүй) ба going to (хөдөлгөөн) – Зөвхөн ирээдүйн хэлбэр хураангуйлагдана.
сул хэлбэр ба хүчтэй хэлбэр – Нэг үг хоёр дуудлагатай; байрлал, өргөлт шийднэ. Туслах үйл үг, угтвар үг өгүүлбэрийн төгсгөлд, богино хариултад хүчтэй хэлбэр авна: Yes, I can хэзээ ч сул "kn"-ээр төгсдөггүй. Тусагдахууны төлөөний үг сул хэвээр: I asked him.
's = is ба 's = has – Товчилсон хэлбэр ижилхэн сонсогдоно; дараагийн үг аль нь болохыг хэлнэ (A1-14, A2-16).
Зөв бичих ба дуудлага
- Schwa /ə/ бол богино, тайван "uh". Англи хэлний хамгийн түгээмэл авиа бөгөөд ихэнх сул хэлбэр түүнийг агуулдаг: about /əˈbaʊt/, banana /bəˈnɑːnə/ (UK), /bəˈnænə/ (US). Ам, уруул, хэлээ бүрэн сулруулж, амыг бага зэрэг ангайгаад богино дуу гаргана; уруулаа дугуйлахгүй, хэлээ урагш, хойш татахгүй.
- Хүчтэй ба сул хэлбэр: can /kæn/ → /kən/; was /wɒz/ (UK), /wʌz/ (US) → /wəz/; were /wɜː/ (UK), /wɜːr/ (US) → /wə/ (UK), /wər/ (US); have /hæv/ → /həv/, /əv/; do /duː/ → /də/; to /tuː/ → /tə/; of /ɒv/ (UK), /ʌv/ (US) → /əv/, /ə/; for /fɔː/ (UK), /fɔːr/ (US) → /fə/ (UK), /fər/ (US); and /ænd/ → /ən/, /n/; at /æt/ → /ət/; from /frɒm/ (UK), /frʌm/ (US) → /frəm/; a /eɪ/ → /ə/; an /æn/ → /ən/; the /ðiː/ → /ðə/, гэхдээ эгшгийн өмнө /ði/ (the apple); эгшгийн өмнөх to /tu/ (to eat).
- Үгийг монгол үсгээр бичиж уншихаас зайлсхийгээрэй: can-ийг «кэн», to-г «ту», of-ийг «оф» гэж үг бүрийг тодорхой хэлбэл хэмнэл эвдэрнэ. Сул хэлбэрийг зөвхөн schwa-тай, маш богино хэлээрэй. Мөн of-ийн төгсгөл бол /v/: дээд шүдээ доод уруул дээр хөнгөн тавина, /f/ биш.
- Was, would-ийн /w/: уруулаа дугуйлж урагш сунгаад эхлээрэй; дээд шүд доод уруулд хүрэхгүй. The-ийн /ð/: хэлний үзүүр дээд, доод шүдний хооронд.
- Товчилсон хэлбэр: it'll /ˈɪtl/ ("it-l"); I'd've /ˈaɪdəv/ ("eyed-uv"); wouldn't've /ˈwʊdntəv/ ("wood-n-tuv").
- Өөрчлөгдөх авиа: did you /ˈdɪdʒə/ ("didja"); would you /ˈwʊdʒə/ ("wouldja"); want to /ˈwɒnə/ (UK), /ˈwɑːnə/ (US) ("wanna"); got to /ˈɡɒtə/ (UK), /ˈɡɑːtə/ (US) ("gotta").
- Can't сул хэлбэргүй: /kɑːnt/ (UK), /kænt/ (US). Хурдан US ярианд эцсийн t маш намуухан сонсогдож болох тул урт, өргөлттэй эгшиг нь гол сэжүүр: сул "kn" = can, хүчтэй "kant" = can't. /æ/ эгшиг монгол хэлэнд байхгүй: амаа «э»-гээс илүү өргөн ангайж, хэлээ доош нь тавина.
- Төгсгөлийн гийгүүлэгчийн бөөгнөрөлд эгшиг бүү нэмээрэй: asked him /ˈɑːskt‿ɪm/ – «аскэд» гэж эгшиг оруулбал буруу.
- Давхар товчилсон хэлбэрийн таслал: орхигдсон хэсэг бүрт нэг – I'd've, wouldn't've.
Алтан дүрэм
Утгат үгс бол шонгууд; дүрмийн үгс бол тэдгээрийн хооронд унжсан олс. Сул, хурдан авиаг – "uh", "uv", "tuh", gonna – сонсож таньж, үг өргөлттэй үед хүчтэй хэлбэрийг хэрэглээрэй: богино хариултад, эсрэгцүүлэхэд, өгүүлбэрийн төгсгөлийн туслах үйл үг, угтвар үгэнд. Хураангуй хэлбэрийг ярихдаа чөлөөтэй хэрэглэж, бичихдээ зөвхөн маш албан бус мессежид хэрэглээрэй. Монголчуудад: сул of, has сонсогдохгүй ч бичихдээ хэзээ ч бүү орхиорой.
Дасгал
A. Бүтэц
Бүтэн хэлбэр эсвэл товчилсон хэлбэрийг бичнэ үү.
-
"I'd've"-ийн бүтэн хэлбэр юу вэ?
-
"dunno"-гийн бүтэн хэлбэр юу вэ?
-
Бүтэн хэлбэрийг бичнэ үү: Do you wanna come?
-
Бүтэн хэлбэрийг бичнэ үү: I've gotta go.
-
Товчилсон хэлбэрийг бичнэ үү: should have
-
Бүтэн хэлбэрийг бичнэ үү: It'll be cold tomorrow.
B. Утга
Вэбсайт дээр өгүүлбэр бүрийг эхлээд сонсоорой.
-
Сул уу, хүчтэй юу? "Yes, I can." дахь "can" …
-
Сул уу, хүчтэй юу? "I asked him." дахь "him" …тусагдахууны төлөөний үг төгсгөлд ч сул хэвээр
-
Та богино, сул "kn" сонсож байна: "I kn come on Friday." Аль үг вэ? …can't урт, өргөлттэй
-
"She's got two brothers." дахь 's юу гэсэн утгатай вэ? …
-
Энгийн өгүүлбэрт аль үг гол өргөлт авах вэ: "I bought a new laptop." …
-
Эсрэгцүүлэхийн тулд аль үгс өргөлттэй вэ? "I said Tuesday, not Thursday." …
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
She's gonna to call you later.
-
We're gonna the beach tomorrow.
-
He wanna play football.
-
I'm gonna miss you.
D. Нөхцөл байдалд
Тод бичсэн хураангуй хэлбэр бүрийн бүтэн хэлбэрийг бичнэ үү.
Leo: Hey, what are you 17gonna do tonight?
Ana: 18Dunno . I'm 19kinda tired. Why?
Leo: Do you 20wanna see a film? It starts at eight.
Ana: OK, but I've 21gotta finish some work first. 22Lemme call you back.
Leo: Sure. I 23hafta cook dinner anyway.
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Төлөвлөгөөнийхөө тухай "going to"-той өгүүлбэр хэлж, бичнэ үү. Дараа нь тайван ярианд хэрхэн сонсогдохыг бичнэ үү.
-
"Can you cook?" гэсэн асуултад богино хариулт бичээд, "can"-ийн аль хэлбэрийг хэрэглэж байгаагаа хэлнэ үү.
-
Буруу баримтыг засах өгүүлбэр бичиж, чанга хэлээд, аль үгсийг өргөлттэй хэлснээ бичнэ үү.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
A1-17 Can ба can't монголоор: чадвар, зөвшөөрөл, хүсэлт, боломж Дутуу үгийг нөхөөрэй: " you drive?" "Yes, I can."
-
A2-03 Be Going To: төлөвлөгөө ба таамаглалыг англиар хэрхэн хэлэх вэ Хаалтанд байгаа үйл үгийг зөв хэлбэрт оруулна уу: Look at those clouds! It (rain).
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't, Don't Have To: дүрэм, үүрэг, хоригийг монголоор тайлбарлав Зөв хариултыг сонгоно уу: You … bring food — there's plenty here.
Хариулт
A. Бүтэц
- I would have
- I don't know
- Do you want to come?
- I've got to go.
- should've
- It will be cold tomorrow.
B. Утга
- strong
- weak
- can
- has
- laptop
- Tuesday and Thursday
C. Алдааг олоорой
- She's gonna call you later. / She's going to call you later.
- We're going to the beach tomorrow.
- He wants to play football.
- ✓ I'm gonna miss you.
D. Нөхцөл байдалд
- going to
- I don't know
- kind of
- want to
- got to
- Let me
- have to
E. Таны ээлж
- I'm going to visit my grandmother on Sunday. Relaxed speech: I'm gonna visit my grandmother on Sunday.
- Yes, I can. — strong "can", because it is stressed at the end of a short answer.
- My birthday is in June, not July. — stress on "June" and "July".
F. Холимог давталт
- Can
- 's going to rain / is going to rain
- don't have to
