Who Called You au Who Did You Call? Maswali ya Kiima na Yambwa (Subject and Object Questions)
Who Called You? Who Did You Call? Subject and Object Questions
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kuuliza aina mbili za maswali kwa who, what, which na how many — maswali kuhusu kiima (Who called you?) na maswali kuhusu yambwa (Who did you call?). Utaweza pia kuweka vihusishi mwishoni mwa maswali (Who did you go with?), na kuuliza na kujibu maswali hasi (Don't you like it?).
Wazo Kuu
Angalia sentensi hii: Anna called Ben. Kuna watu wawili. Unaweza kuuliza kuhusu yeyote kati yao.
Lifikirie neno la swali kama kipande cha fumbo (puzzle). Kama hujui ni nani alipiga simu — kiima (subject), mtendaji — kipande who kinaingia moja kwa moja kwenye nafasi ya kiima: Who called Ben? Hakuna kingine kinachohama. Mpangilio wa maneno ni sawa na wa sentensi ya kawaida, kwa hiyo hakuna do, does wala did.
Kama hujui ni nani alipigiwa simu — yambwa (object), mtendwa — kipande who kinaruka mbele ya sentensi, na unahitaji swali la kawaida lenye kitenzi kisaidizi kabla ya kiima: Who did Anna call?
Kwa hiyo kabla ya kuuliza, amua: ninauliza kuhusu mtendaji au kuhusu mtendwa?
Kwa Kiswahili, nani hukaa mahali pake: Nani alimpigia Ben? (kiima — kama Kiingereza) na Anna alimpigia nani? (yambwa — nani inabaki mwishoni). Kiingereza hakifanyi hivyo kwa yambwa: who inakwenda mbele, na did inaingia.
Kiswahili na Kiingereza
Kwa swali la kiima, Kiswahili na Kiingereza vinafanana: neno la swali kwanza, kisha kitenzi (Nani alikupigia simu? = Who called you?). Kwa swali la yambwa, Kiswahili huacha nani / nini mahali pa yambwa na hakina kitenzi kisaidizi; Kiingereza huweka who / what mbele, kisha do / does / did + kiima. Na kwa maswali hasi, ndiyo ya Kiswahili inakubali swali, lakini yes ya Kiingereza inakubali ukweli.
| Kiswahili | Maana | Kiingereza |
|---|---|---|
| Nani alikupigia simu? | swali la kiima | Who called you? |
| Ulimpigia nani simu? | swali la yambwa | Who did you call? |
| Kilitokea nini? | swali la kiima | What happened? |
| Ulifanya nini kazini leo? | swali la yambwa | What did you do at work today? |
| Ulienda na nani sinema? | kihusishi + nani | Who did you go to the cinema with? |
| "Hupendi kahawa?" "Ndiyo, sipendi." | ninakubali swali | "Don't you like coffee?" "No, I don't." |
| "Hupendi kahawa?" "Hapana, napenda." | ninakataa swali | "Don't you like coffee?" "Yes, I do." |
Angalia safu mbili za mwisho. Kwa Kiswahili, ndiyo inamaanisha "uko sahihi" — hata kama ukweli ni hasi. Kwa Kiingereza, Yes = ukweli ni chanya (I do), No = ukweli ni hasi (I don't). Usitafsiri ndiyo kama yes hapa.
Muundo
Maswali mawili kuhusu sentensi moja: Anna called Ben.
| Unauliza kuhusu… | Swali | Jibu |
|---|---|---|
| kiima | Who called Ben? | Anna (did). |
| yambwa | Who did Anna call? | Ben. |
Maswali ya kiima — neno la swali + kitenzi (bila do / does / did)
| Tense | Mfano |
|---|---|
| Present Simple | Who lives here? (umbo la he/she/it: -s) |
| Past Simple | What happened? |
| Present Continuous | Who is making that noise? |
| Modal | Who can help me? |
Maswali ya yambwa — neno la swali + kitenzi kisaidizi + kiima + kitenzi
| Tense | Mfano |
|---|---|
| Present Simple | Who do you live with? |
| Past Simple | What did you buy? |
| Present Continuous | What are you doing? |
| Modal | Who can we ask? |
Which / How many + nomino kama kiima
| Swali la kiima | Swali la yambwa |
|---|---|
| Which bus goes to the airport? | Which bus did you take? |
| How many people came to the party? | How many people did you invite? |
Maswali hasi — kitenzi kisaidizi hasi (kifupisho) + kiima
| Umbo | Mfano |
|---|---|
| Yes/no | Don't you like it? / Isn't it beautiful? / Haven't you finished? |
| Wh- | Why didn't you call? / Why aren't you ready? |
| Swali la kiima | Who didn't come? |
Kujibu maswali hasi — jibu kuhusu ukweli, si kuhusu swali
| Swali | Ukweli ni chanya | Ukweli ni hasi |
|---|---|---|
| Don't you like coffee? | Yes, I do. (Napenda.) | No, I don't. (Sipendi.) |
| Isn't she coming? | Yes, she is. (Anakuja.) | No, she isn't. (Haji.) |
Matumizi
1Maswali ya Kiima kwa Who
Tumia Who + kitenzi kuuliza kuhusu mtu anayetenda kitendo. Katika Present Simple, tumia umbo la he/she/it (-s), hata kama unatarajia watu zaidi ya mmoja.
2Maswali ya Kiima kwa What
Tumia What + kitenzi kuuliza kuhusu kitu au tukio linalofanya jambo au linalotokea.
3Maswali ya Yambwa
Tumia neno la swali + kitenzi kisaidizi + kiima + kitenzi kuuliza kuhusu mtu au kitu kinachopokea kitendo.
4Which na How Many kama Kiima
Which + nomino na How many + nomino pia zinaweza kuwa kiima. Hapo hakuna do / does / did.
5Maswali Yanayoishia na Kihusishi
Neno la swali likiwa yambwa ya kihusishi (with, to, about, for, from), kihusishi kwa kawaida huenda mwishoni mwa swali katika Kiingereza cha kila siku.
6Maswali Hasi
Tumia swali hasi kuonyesha mshangao (Don't you like it?), kumwomba mtu akubali (Isn't it beautiful?), au kuuliza sababu, mara nyingi kwa kukerwa kidogo (Why didn't you call?). Jibu kuhusu ukweli: Yes = ukweli chanya, No = ukweli hasi.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Ulimwona nani? → "Who you saw?" / "What you want?" Kiswahili hakina kitenzi kisaidizi katika maswali, na hakigeuzi mpangilio: Unataka nini? Kwa nini hujawa tayari? Kwa hiyo ni rahisi kusahau do / did / are katika swali la yambwa au swali la why.
2. Ndiyo kukubali swali hasi → "Yes, I don't". Kwa Kiswahili, "Huna chenji?" "Ndiyo, sina." ni sahihi kabisa: ndiyo inamaanisha "uko sahihi". Kwa Kiingereza, yes / no hufuata ukweli, si swali. Hili ni mtego mkubwa — msikilizaji anaweza kuelewa kinyume chake.
3. Na nani? Ya nani? → "With who…?" / "…for who?" Kiswahili huweka na nani au ya nani pamoja: Unakaa na nani Nairobi? Kwa Kiingereza cha kila siku, who huja mbele na kihusishi hubaki mwishoni.
Usichanganye
Who called you? na Who did you call? — Jiulize: neno la swali ni mtendaji au mtendwa?
What happened? na What did you do? — What ni kiima katika swali la kwanza (kitu kilitokea) na yambwa katika la pili (ulifanya kitu).
Who's na whose — Who's = who is au who has. Whose inauliza mwenye kitu. Tazama A2-13.
Maswali ya moja kwa moja na maswali yasiyo ya moja kwa moja — Ndani ya swali refu la adabu (Could you tell me who…?), mpangilio wa maneno hubadilika tena. Tazama B1-14.
Tahajia na Matamshi
- Who did you mara nyingi hufupishwa katika mazungumzo ya haraka: /ˈhuː dɪdʒə/ — "who-didja". d na y zinaungana kuwa sauti kama j ya jambo.
- What did you → /ˈwɒdɪdʒə/ (UK), /ˈwʌdɪdʒə/ (US) — "wodidja" / "wudidja".
- Kihusishi mwishoni mwa swali kina msisitizo na umbo lake kamili: Who are you waiting for /fɔː/ (UK), /fɔːr/ (US)?
- Maswali ya wh- kwa kawaida hushuka mwishoni: Who called you? ↘. Usipandishe sauti kama katika swali la ndiyo/hapana.
- Maswali hasi hutumia vifupisho katika mazungumzo ya kawaida: Don't you…? Isn't it…? don't /dəʊnt/ (UK), /doʊnt/ (US) ina irabu mbili zinazoteleza, si o moja ya Kiswahili. isn't /ˈɪznt/ ina silabi mbili: usiongeze irabu kati ya s na n ("izinti"). Umbo kamili Do you not like it? lipo lakini ni rasmi zaidi au lina msisitizo zaidi.
Kanuni ya Dhahabu
Neno la swali likiwa kiima (mtendaji), baki na mpangilio wa kawaida — bila do / does / did: Who called? Likiwa yambwa, tumia kitenzi kisaidizi + kiima: Who did you call? — hata kama Kiswahili kinaacha nani mwishoni. Kujibu swali hasi, sema Yes kwa ukweli chanya na No kwa ukweli hasi, si kama ndiyo / hapana ya Kiswahili.
Mazoezi
A. Muundo
Tunga maswali kama unavyoelekezwa.
-
Uliza kuhusu kiima — Maria took my umbrella.
-
Uliza kuhusu yambwa — Maria took my umbrella.
-
Uliza kuhusu kiima — Five students failed the test. (How many…?)
-
Tunga swali: you / who / to / talking / are
-
Weka kihusishi mwishoni: With whom did you travel?
-
Tunga swali hasi: you / like / horror films (Present Simple)
B. Maana
Chagua jibu linalolingana na maana.
-
Chagua jibu sahihi: Who … this song?
-
Chagua jibu sahihi: What … for lunch?
-
Chagua jibu sahihi: Who … next door?
-
"Didn't you see the email?" Hukuiona. Jibu: …
-
"Isn't Tom coming?" Tom anakuja. Jibu: …
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
What did happen last night?
-
Who you invited to the party?
-
Why you didn't tell me?
-
Which team won the match?
D. Katika Muktadha
Kamilisha mazungumzo. Pale penye kitenzi kwenye mabano, kitumie katika umbo sahihi.
Kim: 16 happened to your arm?
Sam: I fell off my bike on Saturday.
Kim: Oh no! Who 17 (take) you to the hospital?
Sam: My brother. And we met our old teacher there!
Kim: Really? What 18 she say?
Sam: She asked about you.
Kim: That's nice. But why 19 you call me on Saturday? I was at home all day.
Sam: Sorry! My phone was broken too. Who 20 I talk to about a new one?
E. Zamu Yako
Andika maswali kwa Kiingereza.
-
Andika swali moja la kiima na swali moja la yambwa kuhusu filamu unayoijua.
-
Andika swali hasi la kuonyesha mshangao kwa rafiki ambaye hatazami TV kamwe.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A2-29 Who, Which, That na Where kwa Kiswahili: Relative Clauses (Ambaye, Ambacho, Ambapo) The man lives next door is a pilot.
-
A2-32 So Do I, Neither Do I, Me Too kwa Kiswahili: Jinsi ya Kusema "Hata Mimi" "I didn't go to the party." "Neither I."
-
A1-16 Question Words kwa Kiswahili: What, Where, When, Who, Why, How na Mpangilio Sahihi often do you go to the gym?
Majibu
A. Muundo
- Who took your umbrella? / Who took my umbrella?
- What did Maria take? / What did she take?
- How many students failed the test?
- Who are you talking to?
- Who did you travel with?
- Don't you like horror films? / Do you not like horror films?
B. Maana
- wrote
- did you eat
- lives
- No, I didn't.
- Yes, he is.
C. Tafuta Kosa
- What happened last night?
- Who did you invite to the party?
- Why didn't you tell me?
- ✓ Which team won the match?
D. Katika Muktadha
- What
- took
- did
- didn't / couldn't
- should / can / could / do / shall
E. Zamu Yako
- Who played the main character? Who did the main character fall in love with?
- Don't you like TV?
F. Marudio Mchanganyiko
- who / that
- did
- How
