SlowingoSarufi
A2 36 / 38

Who Called You au Who Did You Call? Maswali ya Kiima na Yambwa (Subject and Object Questions)

Who Called You? Who Did You Call? Subject and Object Questions

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kuuliza aina mbili za maswali kwa who, what, which na how many — maswali kuhusu kiima (Who called you?) na maswali kuhusu yambwa (Who did you call?). Utaweza pia kuweka vihusishi mwishoni mwa maswali (Who did you go with?), na kuuliza na kujibu maswali hasi (Don't you like it?).

Wazo Kuu

Angalia sentensi hii: Anna called Ben. Kuna watu wawili. Unaweza kuuliza kuhusu yeyote kati yao.

Lifikirie neno la swali kama kipande cha fumbo (puzzle). Kama hujui ni nani alipiga simu — kiima (subject), mtendaji — kipande who kinaingia moja kwa moja kwenye nafasi ya kiima: Who called Ben? Hakuna kingine kinachohama. Mpangilio wa maneno ni sawa na wa sentensi ya kawaida, kwa hiyo hakuna do, does wala did.

Kama hujui ni nani alipigiwa simu — yambwa (object), mtendwa — kipande who kinaruka mbele ya sentensi, na unahitaji swali la kawaida lenye kitenzi kisaidizi kabla ya kiima: Who did Anna call?

Kwa hiyo kabla ya kuuliza, amua: ninauliza kuhusu mtendaji au kuhusu mtendwa?

Kwa Kiswahili, nani hukaa mahali pake: Nani alimpigia Ben? (kiima — kama Kiingereza) na Anna alimpigia nani? (yambwa — nani inabaki mwishoni). Kiingereza hakifanyi hivyo kwa yambwa: who inakwenda mbele, na did inaingia.

Kiswahili na Kiingereza

Kwa swali la kiima, Kiswahili na Kiingereza vinafanana: neno la swali kwanza, kisha kitenzi (Nani alikupigia simu? = Who called you?). Kwa swali la yambwa, Kiswahili huacha nani / nini mahali pa yambwa na hakina kitenzi kisaidizi; Kiingereza huweka who / what mbele, kisha do / does / did + kiima. Na kwa maswali hasi, ndiyo ya Kiswahili inakubali swali, lakini yes ya Kiingereza inakubali ukweli.

KiswahiliMaanaKiingereza
Nani alikupigia simu?swali la kiimaWho called you?
Ulimpigia nani simu?swali la yambwaWho did you call?
Kilitokea nini?swali la kiimaWhat happened?
Ulifanya nini kazini leo?swali la yambwaWhat did you do at work today?
Ulienda na nani sinema?kihusishi + naniWho did you go to the cinema with?
"Hupendi kahawa?" "Ndiyo, sipendi."ninakubali swali"Don't you like coffee?" "No, I don't."
"Hupendi kahawa?" "Hapana, napenda."ninakataa swali"Don't you like coffee?" "Yes, I do."

Angalia safu mbili za mwisho. Kwa Kiswahili, ndiyo inamaanisha "uko sahihi" — hata kama ukweli ni hasi. Kwa Kiingereza, Yes = ukweli ni chanya (I do), No = ukweli ni hasi (I don't). Usitafsiri ndiyo kama yes hapa.

Muundo

Maswali mawili kuhusu sentensi moja: Anna called Ben.

Unauliza kuhusu…SwaliJibu
kiimaWho called Ben?Anna (did).
yambwaWho did Anna call?Ben.

Maswali ya kiima — neno la swali + kitenzi (bila do / does / did)

TenseMfano
Present SimpleWho lives here? (umbo la he/she/it: -s)
Past SimpleWhat happened?
Present ContinuousWho is making that noise?
ModalWho can help me?

Maswali ya yambwa — neno la swali + kitenzi kisaidizi + kiima + kitenzi

TenseMfano
Present SimpleWho do you live with?
Past SimpleWhat did you buy?
Present ContinuousWhat are you doing?
ModalWho can we ask?

Which / How many + nomino kama kiima

Swali la kiimaSwali la yambwa
Which bus goes to the airport?Which bus did you take?
How many people came to the party?How many people did you invite?

Maswali hasi — kitenzi kisaidizi hasi (kifupisho) + kiima

UmboMfano
Yes/noDon't you like it? / Isn't it beautiful? / Haven't you finished?
Wh-Why didn't you call? / Why aren't you ready?
Swali la kiimaWho didn't come?

Kujibu maswali hasi — jibu kuhusu ukweli, si kuhusu swali

SwaliUkweli ni chanyaUkweli ni hasi
Don't you like coffee?Yes, I do. (Napenda.)No, I don't. (Sipendi.)
Isn't she coming?Yes, she is. (Anakuja.)No, she isn't. (Haji.)

Matumizi

1Maswali ya Kiima kwa Who

Tumia Who + kitenzi kuuliza kuhusu mtu anayetenda kitendo. Katika Present Simple, tumia umbo la he/she/it (-s), hata kama unatarajia watu zaidi ya mmoja.

Who wants a cup of tea?
Nani anataka kikombe cha chai?
nani + kitenzi: mpangilio sawa
Who broke the window?
Nani alivunja dirisha?
swali la kiima: bila did
Who lives in that big house on the corner?
Nani anaishi kwenye ile nyumba kubwa ya pembeni?
lives (-s)
Who told you about the party?
Nani alikuambia kuhusu sherehe?
Who's coming to dinner tonight?
Nani anakuja kwa chakula cha jioni leo usiku?
who's = who is; -na- hapa = mpango

2Maswali ya Kiima kwa What

Tumia What + kitenzi kuuliza kuhusu kitu au tukio linalofanya jambo au linalotokea.

What happened to your phone?
Simu yako ilipatwa na nini? / Nini kiliipata simu yako?
what = kiima → happened, si did happen
What makes you happy?
Nini kinakufurahisha?
What caused the delay?
Nini kilisababisha kuchelewa?
What's making that strange noise?
Nini kinapiga kelele hiyo ya ajabu?

3Maswali ya Yambwa

Tumia neno la swali + kitenzi kisaidizi + kiima + kitenzi kuuliza kuhusu mtu au kitu kinachopokea kitendo.

Who did you meet at the conference?
Ulikutana na nani kwenye mkutano?
nani mwishoni kwa Kiswahili; who + did mbele kwa Kiingereza
What did she say?
Alisema nini?
she = mwanamke; did + base form (say)
Who are you texting?
Unamtumia nani ujumbe?
sasa hivi → are you texting
What do you usually have for breakfast?
Kwa kawaida huwa unakula nini asubuhi?
huwa → present simple: do you have

4Which na How Many kama Kiima

Which + nomino na How many + nomino pia zinaweza kuwa kiima. Hapo hakuna do / does / did.

Which team won the final?
Timu ipi ilishinda fainali?
Which road goes to the beach?
Barabara ipi inaenda ufukweni?
How many students passed the exam?
Wanafunzi wangapi walifaulu mtihani?
kiima → passed, bila did
How many people work in your office?
Watu wangapi wanafanya kazi ofisini kwako?
Which shoes did you buy in the end?
Mwishowe ulinunua viatu vipi?
swali la yambwa: did + kiima

5Maswali Yanayoishia na Kihusishi

Neno la swali likiwa yambwa ya kihusishi (with, to, about, for, from), kihusishi kwa kawaida huenda mwishoni mwa swali katika Kiingereza cha kila siku.

Who did you go to the cinema with?
Ulienda sinema na nani?
na nani → who … with
What are you looking for?
Unatafuta nini?
tafuta (bila kihusishi) → look for
Who is this present for?
Zawadi hii ni ya nani?
What are you two talking about?
Nyinyi wawili mnazungumza kuhusu nini?
you two = nyinyi wawili

6Maswali Hasi

Tumia swali hasi kuonyesha mshangao (Don't you like it?), kumwomba mtu akubali (Isn't it beautiful?), au kuuliza sababu, mara nyingi kwa kukerwa kidogo (Why didn't you call?). Jibu kuhusu ukweli: Yes = ukweli chanya, No = ukweli hasi.

Don't you like it? You haven't eaten anything!
Hukipendi? Hujala chochote!
mshangao
Isn't it a beautiful day?
Leo si siku nzuri kweli?
unamwomba mtu akubali
Why didn't you call me? I was worried.
Kwa nini hukunipigia simu? Nilikuwa na wasiwasi.
Why + didn't + kiima
Didn't you get my message?
Hukupata ujumbe wangu?
No, I didn't. My phone was off.
Ndiyo, sikuupata. Simu yangu ilikuwa imezimwa.
jibu la swali lililotangulia; ndiyo ya Kiswahili, lakini ukweli ni hasi → No
"Aren't you hungry?" "Yes, I am! Let's eat."
"Huna njaa?" "Hapana, nina njaa! Tule."
hapana ya Kiswahili, lakini ukweli ni chanya → Yes

Makosa ya Kawaida

❌Who did call you?
✅Who called you?
Swali la kiima: bila did. (Kwa msisitizo mkubwa juu ya did, umbo la kwanza linawezekana — si kama swali la kawaida.)
❌Who you saw yesterday?
✅Who did you see yesterday?
Swali la yambwa: did + kiima + base form.
❌Who did you saw?
✅Who did you see?
Baada ya did, tumia base form.
❌Who live here?
✅Who lives here?
Swali la kiima katika Present Simple: umbo la -s.
❌Who you are waiting for?
✅Who are you waiting for?
Swali la yambwa: kitenzi kisaidizi kabla ya kiima.
❌Why you didn't call me?
✅Why didn't you call me?
Kitenzi kisaidizi hasi kabla ya kiima.
❌"Don't you like coffee?" "Yes, I don't."
✅"No, I don't."
Jibu kuhusu ukweli: ukweli hasi → No.
⚠️With who did you go?
✅Who did you go with?
Haisikiki ya asili. Kiingereza cha kila siku huweka kihusishi mwishoni; umbo rasmi sana ni With whom did you go?

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Ulimwona nani? → "Who you saw?" / "What you want?" Kiswahili hakina kitenzi kisaidizi katika maswali, na hakigeuzi mpangilio: Unataka nini? Kwa nini hujawa tayari? Kwa hiyo ni rahisi kusahau do / did / are katika swali la yambwa au swali la why.

❌What you want for supper?
✅What do you want for supper?
❌Which bus you took this morning?
✅Which bus did you take this morning?
❌Why you are not ready?
✅Why aren't you ready? au Why are you not ready?

2. Ndiyo kukubali swali hasi → "Yes, I don't". Kwa Kiswahili, "Huna chenji?" "Ndiyo, sina." ni sahihi kabisa: ndiyo inamaanisha "uko sahihi". Kwa Kiingereza, yes / no hufuata ukweli, si swali. Hili ni mtego mkubwa — msikilizaji anaweza kuelewa kinyume chake.

❌"Haven't you eaten yet?" "Yes, I haven't."
✅"No, I haven't."
❌"Don't you have any change?" "Yes, I don't have."
✅"No, I don't." au "No, I don't have any."
⚠️"Isn't the pharmacy open?" "Yes." (Duka la dawa limefungwa.)
✅"No, it isn't."
Yes peke yake inasema duka liko wazi — kinyume cha unachomaanisha.

3. Na nani? Ya nani? → "With who…?" / "…for who?" Kiswahili huweka na nani au ya nani pamoja: Unakaa na nani Nairobi? Kwa Kiingereza cha kila siku, who huja mbele na kihusishi hubaki mwishoni.

⚠️With who are you staying in Nairobi?
✅Who are you staying with in Nairobi?
with who haisikiki ya asili; umbo rasmi ni with whom.
⚠️These shoes are for who?
✅Who are these shoes for?
inaweza kutumika kama swali la mshangao tu; kwa swali la kawaida, who mbele.

Usichanganye

Who called you? na Who did you call? — Jiulize: neno la swali ni mtendaji au mtendwa?

Who called you?
Nani alikupigia simu?
mtu alikupigia — nani?
Who did you call?
Ulimpigia nani simu?
wewe ulimpigia mtu — nani?

What happened? na What did you do? — What ni kiima katika swali la kwanza (kitu kilitokea) na yambwa katika la pili (ulifanya kitu).

What happened at work today?
Kulitokea nini kazini leo?
kiima → happened
What did you do at work today?
Ulifanya nini kazini leo?
yambwa → did you do

Who's na whose — Who's = who is au who has. Whose inauliza mwenye kitu. Tazama A2-13.

Who's seen my keys?
Nani ameziona funguo zangu?
who has; -me- hapa → has seen
Whose keys are these?
Funguo hizi ni za nani?
mwenye kitu

Maswali ya moja kwa moja na maswali yasiyo ya moja kwa moja — Ndani ya swali refu la adabu (Could you tell me who…?), mpangilio wa maneno hubadilika tena. Tazama B1-14.

Tahajia na Matamshi

  • Who did you mara nyingi hufupishwa katika mazungumzo ya haraka: /ˈhuː dɪdʒə/ — "who-didja". d na y zinaungana kuwa sauti kama j ya jambo.
  • What did you → /ˈwɒdɪdʒə/ (UK), /ˈwʌdɪdʒə/ (US) — "wodidja" / "wudidja".
  • Kihusishi mwishoni mwa swali kina msisitizo na umbo lake kamili: Who are you waiting for /fɔː/ (UK), /fɔːr/ (US)?
  • Maswali ya wh- kwa kawaida hushuka mwishoni: Who called you? ↘. Usipandishe sauti kama katika swali la ndiyo/hapana.
  • Maswali hasi hutumia vifupisho katika mazungumzo ya kawaida: Don't you…? Isn't it…? don't /dəʊnt/ (UK), /doʊnt/ (US) ina irabu mbili zinazoteleza, si o moja ya Kiswahili. isn't /ˈɪznt/ ina silabi mbili: usiongeze irabu kati ya s na n ("izinti"). Umbo kamili Do you not like it? lipo lakini ni rasmi zaidi au lina msisitizo zaidi.

Kanuni ya Dhahabu

Neno la swali likiwa kiima (mtendaji), baki na mpangilio wa kawaida — bila do / does / did: Who called? Likiwa yambwa, tumia kitenzi kisaidizi + kiima: Who did you call? — hata kama Kiswahili kinaacha nani mwishoni. Kujibu swali hasi, sema Yes kwa ukweli chanya na No kwa ukweli hasi, si kama ndiyo / hapana ya Kiswahili.

Mazoezi

A. Muundo

Tunga maswali kama unavyoelekezwa.

  1. Uliza kuhusu kiima — Maria took my umbrella.
  2. Uliza kuhusu yambwa — Maria took my umbrella.
  3. Uliza kuhusu kiima — Five students failed the test. (How many…?)
  4. Tunga swali: you / who / to / talking / are
  5. Weka kihusishi mwishoni: With whom did you travel?
  6. Tunga swali hasi: you / like / horror films (Present Simple)

B. Maana

Chagua jibu linalolingana na maana.

  1. Chagua jibu sahihi: Who … this song?
  2. Chagua jibu sahihi: What … for lunch?
  3. Chagua jibu sahihi: Who … next door?
  4. "Didn't you see the email?" Hukuiona. Jibu: …
  5. "Isn't Tom coming?" Tom anakuja. Jibu: …

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. What did happen last night?
  2. Who you invited to the party?
  3. Why you didn't tell me?
  4. Which team won the match?

D. Katika Muktadha

Kamilisha mazungumzo. Pale penye kitenzi kwenye mabano, kitumie katika umbo sahihi.

After the weekend
Kim: 16 happened to your arm?
Sam: I fell off my bike on Saturday.
Kim: Oh no! Who 17 (take) you to the hospital?
Sam: My brother. And we met our old teacher there!
Kim: Really? What 18 she say?
Sam: She asked about you.
Kim: That's nice. But why 19 you call me on Saturday? I was at home all day.
Sam: Sorry! My phone was broken too. Who 20 I talk to about a new one?

E. Zamu Yako

Andika maswali kwa Kiingereza.

  1. Andika swali moja la kiima na swali moja la yambwa kuhusu filamu unayoijua.
  2. Andika swali hasi la kuonyesha mshangao kwa rafiki ambaye hatazami TV kamwe.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. A2-29 Who, Which, That na Where kwa Kiswahili: Relative Clauses (Ambaye, Ambacho, Ambapo)
    The man lives next door is a pilot.
  2. A2-32 So Do I, Neither Do I, Me Too kwa Kiswahili: Jinsi ya Kusema "Hata Mimi"
    "I didn't go to the party." "Neither I."
  3. A1-16 Question Words kwa Kiswahili: What, Where, When, Who, Why, How na Mpangilio Sahihi
    often do you go to the gym?
Majibu

A. Muundo

  1. Who took your umbrella? / Who took my umbrella?
  2. What did Maria take? / What did she take?
  3. How many students failed the test?
  4. Who are you talking to?
  5. Who did you travel with?
  6. Don't you like horror films? / Do you not like horror films?

B. Maana

  1. wrote
  2. did you eat
  3. lives
  4. No, I didn't.
  5. Yes, he is.

C. Tafuta Kosa

  1. What happened last night?
  2. Who did you invite to the party?
  3. Why didn't you tell me?
  4. ✓ Which team won the match?

D. Katika Muktadha

  1. What
  2. took
  3. did
  4. didn't / couldn't
  5. should / can / could / do / shall

E. Zamu Yako

  1. Who played the main character? Who did the main character fall in love with?
  2. Don't you like TV?

F. Marudio Mchanganyiko

  1. who / that
  2. did
  3. How
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play