Phỏng đoán ở hiện tại với must be, can't be, might be (Present Deduction)
Must Be, Can't Be, Might Be: Present Deduction
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể đưa ra phỏng đoán có lý lẽ về hiện tại dựa trên bằng chứng — She must be at work, That can't be right, He might be asleep — và cho người nghe biết bạn chắc chắn đến mức nào.
Ý chính
Nhiều khi bạn không biết chắc một điều gì, nhưng bạn có manh mối. Giống như một thám tử, bạn nhìn vào bằng chứng và rút ra kết luận. Tiếng Anh dùng động từ khuyết thiếu (modal verb) để cho biết kết luận đó mạnh đến đâu.
Hãy hình dung cuốn sổ của thám tử với ba kết luận có thể. must = "Đây là lời giải thích duy nhất hợp lý": The lights are off and the car has gone — they must be out. can't = "Điều này không thể xảy ra": She has just eaten a huge lunch — she can't be hungry. might / may / could = "Đây là một khả năng": He might be in a meeting.
Chữ must này không nói về quy định A2-20. Nó nói về lô-gic. Và từ trái nghĩa của must này thường là can't, không phải mustn't.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Tiếng Việt diễn đạt phỏng đoán bằng các từ như chắc hẳn, chắc là, có lẽ, có thể, không thể nào … được. Có ba điểm cần để ý. Thứ nhất, chữ "chắc" trong tiếng Việt thường khá nhẹ (Chắc anh ấy bận ≈ "có lẽ anh ấy bận"), còn must thì mạnh: bạn gần như chắc chắn nhờ có bằng chứng. Thứ hai, "có thể" vừa là can (khả năng nói chung) vừa là might / could (đoán một tình huống cụ thể) — nhưng để đoán, tiếng Anh không dùng can trong câu khẳng định. Thứ ba, tiếng Việt không cần động từ trước tính từ (Chắc anh mệt lắm), còn tiếng Anh bắt buộc phải có be sau động từ khuyết thiếu.
| Tiếng Việt | Tiếng Anh | Mức độ chắc chắn |
|---|---|---|
| Đi cả ngày rồi, chắc hẳn bạn mệt lắm. | You must be tired. | gần như chắc chắn đúng |
| Có lẽ cô ấy đang ở thư viện. | She might be in the library. | có thể |
| Anh ấy có thể ở trong bếp. (đoán) | He could be / might be in the kitchen. | có thể — không dùng can |
| Có khi anh ấy không biết về cuộc họp. | He might not know about the meeting. | có thể không |
| Không thể nào cô ấy mười tám tuổi được. | She can't be eighteen. | gần như chắc chắn sai |
| Máy bận. Chắc anh ấy đang nói chuyện với ai đó. | He must be talking to someone. | đang → be + -ing |
Cấu trúc
Động từ khuyết thiếu + động từ nguyên mẫu (rất thường là be)
| Chắc chắn đến đâu? | Động từ khuyết thiếu | Ví dụ |
|---|---|---|
| gần như chắc chắn đúng | must | She must be exhausted. |
| có thể | might / may / could | He might be at the gym. |
| có thể không đúng | might not / may not | They may not be home yet. |
| gần như chắc chắn sai | can't / couldn't | That can't be Tom — he's in Paris. |
Động từ khuyết thiếu + be + -ing — đoán về một việc đang diễn ra
| Mẫu | Ví dụ |
|---|---|
| must be + -ing | She must be working late. |
| might / may / could be + -ing | They might be having dinner. |
| can't be + -ing | You can't be leaving already! |
Động từ khuyết thiếu + động từ khác — chủ yếu là động từ chỉ trạng thái (know, have, live, mean, like, want)
| Ví dụ | Nghĩa |
|---|---|
| You must know Ana — she works in your office. | Tôi chắc là bạn biết cô ấy. |
| He can't live here — his name isn't on the door. | Tôi chắc là anh ấy không sống ở đây. |
| They may have a spare key. | Có lẽ họ có chìa khóa dự phòng. |
Câu hỏi — dùng could hoặc might, hoặc Do you think…? Trong câu hỏi, can cũng được: Who can that be?
| Câu hỏi | Ví dụ |
|---|---|
| Could… ? | Could that be our taxi? |
| Who might… ? | Who might that be at the door? |
| Who can… ? | Who can that be at this time of night? |
| Do you think… ? | Do you think she's ill? |
Cách dùng
1must — gần như chắc chắn đúng
Dùng must khi bằng chứng chỉ dẫn tới một kết luận hợp lý duy nhất. Tiếng Việt thường nói "chắc hẳn", "hẳn là", "chắc chắn là".
2can't / couldn't — gần như chắc chắn sai
Dùng can't khi bằng chứng cho thấy một điều không thể xảy ra. Couldn't cũng được và nghe bớt thẳng hơn một chút. Tiếng Việt: "không thể nào … được", "làm gì có chuyện …".
3might / may / could — có thể
Dùng những từ này khi một điều có thể xảy ra nhưng bạn chưa đủ bằng chứng để chắc chắn. Khi phỏng đoán, nghĩa của chúng gần như nhau; may trang trọng hơn một chút. Với nghĩa "có thể không", dùng might not hoặc may not — không dùng couldn't A2-22.
4Đoán về hành động đang diễn ra: modal + be + -ing
Để đoán về một việc đang xảy ra ngay lúc này (tiếng Việt thường dùng "đang"), dùng modal + be + -ing. Động từ chỉ trạng thái giữ dạng đơn: He must know, không phải He must be knowing.
5Lập luận từ bằng chứng
Một phỏng đoán thường đi kèm lý do. Hãy nói bằng chứng trước rồi đến kết luận (thường với so), hoặc nói kết luận rồi thêm because. Để hỏi người khác đoán gì, dùng could, might hoặc Do you think…?
6must not để phỏng đoán — có thể dùng nhưng hiếm
Must not (= tôi chắc là không đúng) có thể dùng để phỏng đoán, chủ yếu trong tiếng Anh Mỹ, và thường ở dạng đầy đủ. Trong tiếng Anh Anh, mustn't chủ yếu được hiểu là cấm đoán A2-20. Can't là lựa chọn an toàn ở mọi nơi.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. Quên be sau động từ khuyết thiếu. Tiếng Việt nói Chắc bố mẹ bạn tự hào lắm, Chắc em bé buồn ngủ rồi — không có động từ nào trước tính từ. Trong tiếng Anh, sau must / might / can't phải có một động từ, và với tính từ, nơi chốn hay danh từ, đó là be.
2. "có thể" dịch thành can. "Có thể" vừa là can vừa là might / could. Khi bạn đang đoán về một tình huống cụ thể ngay lúc này, tiếng Anh không dùng can trong câu khẳng định.
3. Dịch mọi chữ "chắc" thành must. Trong tiếng Việt, Chắc chị ấy ốm có thể chỉ là một phỏng đoán nhẹ, không có bằng chứng gì. Must thì nghĩa là bạn gần như chắc chắn nhờ có bằng chứng rõ ràng.
4. "chắc là không" dịch thành mustn't. Phủ định của must để phỏng đoán thường là can't. Mustn't trong tiếng Anh Anh nghe như lệnh cấm.
Đừng nhầm lẫn
must để phỏng đoán và must để chỉ nghĩa vụ — Cùng một chữ, hai nhiệm vụ khác nhau: phỏng đoán = lô-gic; nghĩa vụ = quy định A2-20. Tiếng Việt dùng hai chữ khác nhau: "chắc hẳn" và "phải".
can't (không thể) và mustn't (không được phép)
might not và can't — might not để ngỏ cánh cửa; can't đóng nó lại.
Phỏng đoán ở hiện tại và ở quá khứ — Để đoán về quá khứ, dùng must have / can't have / might have + quá khứ phân từ. Phần này học ở B2-06.
Chính tả và phát âm
- Khi phỏng đoán, must thường đọc yếu: /məst/, hoặc /məs/ trước phụ âm — She must be… nghe như "she muss bee". Nhưng đừng bỏ âm /s/ ở cuối: đó là âm người Việt hay làm mất.
- can't đọc mạnh và có trọng âm: /kɑːnt/ (Anh), /kænt/ (Mỹ). Âm /t/ cuối thường khó nghe, nên nguyên âm dài (Anh) hoặc trọng âm (Mỹ) cho người nghe biết đó là phủ định: That can't be right — "kahnt" (Anh), "kant" (Mỹ). Hãy đọc can't dài và mạnh hơn can, nếu không người nghe sẽ hiểu ngược ý bạn.
- might /maɪt/: kết thúc bằng âm /t/ — chặn hơi bằng đầu lưỡi ở lợi sau răng trên. Khi muốn thể hiện sự nghi ngờ, might thường được nhấn: It might be true… but I doubt it.
- You must be joking! và You can't be serious! là những câu phản ứng cố định; nhấn mạnh joking và serious.
Quy tắc vàng
Bằng chứng → kết luận. must = tôi chắc là đúng; might / may / could = có thể; can't = tôi chắc là không đúng. Với nghĩa "có thể không", dùng might not / may not; với nghĩa "chắc chắn không", can't là lựa chọn bình thường. Và đừng quên be: must be tired, không phải must tired.
Luyện tập
A. Hình thức
Hoàn thành câu theo gợi ý trong ngoặc.
-
She's been running for an hour. She (be) tired. (I'm sure.)
-
That (be) Jack — he's on holiday in Thailand. (I'm sure it isn't.)on holiday (Anh) = on vacation (Mỹ)
-
I'm not sure where my keys are. They (be) in the car.
-
He isn't answering. He (sleep). (I'm sure.)
-
Viết lại với nghĩa "có thể không": She may be at home.
-
Đặt câu hỏi với could: That is our taxi.
-
They (live) here — the name on the door is different. (I'm sure they don't.)
B. Ý nghĩa
Chọn đáp án phù hợp với ý nghĩa.
-
Chọn đáp án đúng: You … be hungry — you've just had a big lunch.
-
Chọn đáp án đúng: Everyone's carrying umbrellas. It … be raining.
-
Câu này có nghĩa gì? "She might not be at work."
-
Điện thoại đang reo. Mẹ hay gọi vào giờ này, nhưng sếp cũng vậy. Chọn đáp án đúng: … Mum.
-
Trong câu "You must be tired", must nói về ….
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
They must to be at the cinema.
-
He might be study at the moment.
-
"Where's Ella?" "She can be in the garden."
-
You must be knowing my sister.
-
That can't be right — the shop closed an hour ago.
D. Trong ngữ cảnh
Hoàn thành đoạn hội thoại. Dùng gợi ý trong ngoặc nếu có.
Ben: Whose car is that outside?
Ana: It 18 be Mark's. His car is blue, and that one's red.
Ben: Then it 19 be the new neighbours' car. I'm not sure.
Ana: Look — there are boxes everywhere. They 20 be moving in today. That's obvious!
Ben: Then they 21 (feel) exhausted. I'm sure of it. Shall we take them some coffee?
Ana: Good idea. But they 22 (have) lunch right now — I don't know. Let's wait an hour.
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh.
-
Hãy nhìn xung quanh bạn. Viết hai phỏng đoán, một câu với must và một câu với can't, kèm theo bằng chứng.
-
Một người bạn không nghe điện thoại. Viết ba lời giải thích có thể, dùng might, may và could.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
A2-20 Phân biệt must, have to, mustn't và don't have to (phải, không được, không cần) You ___ wear a seatbelt — it's the law. …
-
A2-22 Cách dùng may, might, could để nói về khả năng (có thể, có lẽ) … it will rain later.
-
B1-14 Câu hỏi gián tiếp: cách hỏi lịch sự với Could you tell me…? (Indirect Questions) Do you know where ___? …
Đáp án
A. Hình thức
- must be
- can't be / couldn't be
- might be / may be / could be
- must be sleeping
- She may not be at home. / She might not be at home.
- Could that be our taxi?
- can't live / couldn't live
B. Ý nghĩa
- can't
- must
- Perhaps she isn't.
- It might be
- logic
C. Tìm lỗi sai
- They must be at the cinema.
- He might be studying at the moment.
- She could be in the garden. / She might be in the garden. / She may be in the garden.
- You must know my sister.
- ✓ That can't be right — the shop closed an hour ago.
D. Trong ngữ cảnh
- can't / couldn't
- might / may / could
- must
- must be feeling / must feel
- might be having / may be having / could be having
E. Đến lượt bạn
- My neighbour's car isn't there, so she must be at work. It can't be very late — it's still light outside.
- She might be driving. She may be in a meeting. Her phone could be switched off.
F. Ôn tập tổng hợp
- must
- Maybe
- the station is
