Must be, can't be, might be ქართულად: დასკვნა და ვარაუდი აწმყოზე
Must Be, Can't Be, Might Be: Present Deduction
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით ლოგიკური დასკვნა გააკეთოთ აწმყოზე – She must be at work, That can't be right, He might be asleep – და აჩვენოთ, რამდენად დარწმუნებული ხართ.
მთავარი იდეა
ხშირად რაღაცა ზუსტად არ ვიცით, მაგრამ კვალი გვაქვს. დეტექტივივით მტკიცებულებებს ვუყურებთ და დასკვნამდე მივდივართ. ინგლისური მოდალური ზმნებით აჩვენებს, რამდენად ძლიერია ეს დასკვნა.
წარმოიდგინეთ დეტექტივის რვეული სამი შესაძლო განაჩენით. must = „ეს ერთადერთი ლოგიკური ახსნაა“: The lights are off and the car has gone — they must be out. can't = „ეს შეუძლებელია“: She has just eaten a huge lunch — she can't be hungry. might / may / could = „ეს ერთ-ერთი შესაძლო ახსნაა“: He might be in a meeting.
ეს must წესებზე არ არის A2-20. ის ლოგიკაზეა. და ამ must-ის საპირისპირო ჩვეულებრივ can't-ია და არა mustn't.
ქართული და ინგლისური
აქ ქართული ინგლისურს ძალიან ჰგავს: „უნდა“ ვალდებულებასაც გამოხატავს და დასკვნასაც – „ღვედი უნდა გაიკეთო“ / „დაღლილი უნდა იყო“ – ზუსტად ისე, როგორც must. „შეიძლება“ = might / may / could, ხოლო „ვერ იქნება“ ან „არ შეიძლება იყოს“ = can't.
სირთულე სამ ადგილასაა. პირველი: უარყოფა. ქართულად „სახლში არ უნდა იყოს“ დასკვნაცაა („ალბათ არ არის“), ამიტომ ქართველები ავტომატურად mustn't-ს ამბობენ. ინგლისურში ჩვეულებრივი არჩევანია can't. მეორე: „შეიძლება“ ქართულად can-საც ნიშნავს, ამიტომ ჩნდება He can be in the kitchen – ერთ კონკრეტულ სიტუაციაზე ვარაუდისთვის ინგლისურში could / might. მესამე: ქართული აწმყო („მუშაობს“) მარტივ და განგრძობით აწმყოს ერთად ფარავს, ინგლისურში კი ახლა მიმდინარე მოქმედებაზე ვარაუდი must be + -ing-ია.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| დაღლილი უნდა იყო. | You must be tired. | აქ ერთნაირია: „უნდა“ = must (დასკვნა) |
| ღვედი უნდა გაიკეთო. | You must wear a seatbelt. | აქ ერთნაირია: „უნდა“ = must (ვალდებულება) |
| სახლში არ უნდა იყოს. | She can't be at home. | დასკვნის უარყოფა → can't, ჩვეულებრივ არა mustn't |
| შეიძლება სამზარეულოში იყოს. | He might / could be in the kitchen. | „შეიძლება“ → might / could, არა can |
| ვიღაცას უნდა ელაპარაკებოდეს. | He must be talking to someone. | ახლა მიმდინარე → must be + -ing |
| ეს ვერ იქნება სწორი მისამართი. | That can't be the right address. | „ვერ იქნება“ = can't |
მოკლედ: „უნდა იყოს“ = must be, „შეიძლება იყოს“ = might / may / could be, „ვერ იქნება / არ უნდა იყოს“ = can't be.
ფორმა
მოდალური ზმნა + საწყისი ფორმა (ძალიან ხშირად be)
| რამდენად დარწმუნებული? | მოდალური ზმნა | მაგალითი |
|---|---|---|
| თითქმის დარწმუნებული, რომ მართალია | must | She must be exhausted. |
| შესაძლებელია | might / may / could | He might be at the gym. |
| შესაძლოა, არ არის მართალი | might not / may not | They may not be home yet. |
| თითქმის დარწმუნებული, რომ არ არის მართალი | can't / couldn't | That can't be Tom — he's in Paris. |
მოდალური ზმნა + be + -ing – ვარაუდი ახლა მიმდინარე მოქმედებაზე
| სქემა | მაგალითი |
|---|---|
| must be + -ing | She must be working late. |
| might / may / could be + -ing | They might be having dinner. |
| can't be + -ing | You can't be leaving already! |
მოდალური ზმნა + სხვა ზმნები – ძირითადად მდგომარეობის ზმნები (know, have, live, mean, like, want)
| მაგალითი | მნიშვნელობა |
|---|---|
| You must know Ana — she works in your office. | დარწმუნებული ვარ, იცნობთ. |
| He can't live here — his name isn't on the door. | დარწმუნებული ვარ, აქ არ ცხოვრობს. |
| They may have a spare key. | შეიძლება სათადარიგო გასაღები ჰქონდეთ. |
კითხვები – გამოიყენეთ could ან might, ან Do you think…? კითხვაში can-იც შეიძლება: Who can that be?
| კითხვა | მაგალითი |
|---|---|
| Could… ? | Could that be our taxi? |
| Who might… ? | Who might that be at the door? |
| Who can… ? | Who can that be at this time of night? |
| Do you think… ? | Do you think she's ill? |
გამოყენება
1must – თითქმის დანამდვილებით მართალია
Must გამოიყენეთ, როცა მტკიცებულება მხოლოდ ერთ ლოგიკურ დასკვნაზე მიუთითებს. ქართულად – „უნდა იყოს“.
2can't / couldn't – თითქმის დანამდვილებით არ არის მართალი
Can't გამოიყენეთ, როცა მტკიცებულება აჩვენებს, რომ რაღაც შეუძლებელია. Couldn't-იც შეიძლება და ცოტა ნაკლებად პირდაპირ ჟღერს. ქართულად – „ვერ იქნება“, „არ შეიძლება იყოს“.
3might / may / could – შესაძლებელია
ეს სიტყვები გამოიყენეთ, როცა რაღაც შესაძლებელია, მაგრამ დასარწმუნებლად საკმარისი მტკიცებულება არ გაქვთ. დასკვნაში თითქმის ერთსა და იმავეს ნიშნავს; may ცოტა უფრო ოფიციალურია. „შესაძლოა, არა“-სთვის თქვით might not ან may not – არა couldn't A2-22. ქართულად ყველა – „შეიძლება“.
4ვარაუდი მიმდინარე მოქმედებაზე: მოდალური ზმნა + be + -ing
ახლა მიმდინარე მოქმედებაზე ვარაუდისთვის გამოიყენეთ მოდალური ზმნა + be + -ing. მდგომარეობის ზმნები მარტივ ფორმას ინარჩუნებს: He must know, არა He must be knowing. ქართულად ორივე შემთხვევაში ერთი ფორმაა („უნდა ელაპარაკებოდეს“, „უნდა იცოდეს“).
5დასკვნა მტკიცებულებიდან
დასკვნას ჩვეულებრივ მიზეზიც ახლავს. ჯერ მტკიცებულება თქვით და მერე დასკვნა (ხშირად so-თი), ან ჯერ დასკვნა და მერე because. სხვისი ვარაუდის საკითხავად გამოიყენეთ could, might ან Do you think…?
6must not დასკვნაში – შესაძლებელია, მაგრამ იშვიათი
Must not (= დარწმუნებული ვარ, რომ არ არის) დასკვნაში შესაძლებელია, ძირითადად ამერიკულ ინგლისურში და ჩვეულებრივ სრული ფორმით. ბრიტანულ ინგლისურში mustn't უმეტესად აკრძალვად აღიქმება A2-20. Can't ყველგან უსაფრთხო არჩევანია.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „ბილეთები ჯერ გაყიდული არ უნდა იყოს“ → mustn't be. ქართულად „არ უნდა იყოს“ დასკვნისთვის ჩვეულებრივი ფრაზაა, ამიტომ ქართველები ავტომატურად mustn't-ს ამბობენ. ბრიტანელი ამას აკრძალვად გაიგებს; ჩვეულებრივი არჩევანია can't.
2. „შეიძლება სტომატოლოგთანაა“ → can be. „შეიძლება“ ქართულად can-საც ნიშნავს, ამიტომ ვარაუდშიც can ჩნდება. ერთ კონკრეტულ სიტუაციაზე ვარაუდისთვის ინგლისურში might / may / could.
3. „დღეს გვიანობამდე უნდა მუშაობდეს“ → must work. ქართული ფორმა „მუშაობს“ ერთდროულად მარტივი და განგრძობითი აწმყოა. ინგლისურში must work ვალდებულებაა („უნდა იმუშაოს“), ახლა მიმდინარეზე ვარაუდი კი must be + -ing.
4. „ვინ უნდა იყოს ამ შუაღამისას?“ → Who must…? ქართულად კითხვაშიც „უნდა“-ს ვიყენებთ, ამიტომ ქართველები Who must…?-ს ამბობენ. ვარაუდის კითხვაში ინგლისური can, could, might-ს იყენებს.
არ აგერიოთ
must დასკვნაში თუ must ვალდებულებაში – იგივე სიტყვა, სხვა საქმე: დასკვნა = ლოგიკა; ვალდებულება = წესი A2-20. ქართულად ორივე „უნდა“-ა.
can't (შეუძლებელია) თუ mustn't (აკრძალულია)
might not თუ can't – might not კარს ღიად ტოვებს; can't კეტავს.
დასკვნა აწმყოზე თუ წარსულზე – წარსულზე ვარაუდისთვის: must have / can't have / might have + past participle (მესამე ფორმა). ამას B2-06-ში ვისწავლით.
მართლწერა და გამოთქმა
- დასკვნის must ჩვეულებრივ სუსტია: /məst/, ან თანხმოვნის წინ /məs/ – She must be… ქართველები ყველა ხმოვანს სრულად წარმოთქვამენ; აქ ხმოვანი მოკლე და ბუნდოვანია.
- can't ძლიერი და მახვილიანია: /kɑːnt/ (UK), /kænt/ (US). ბოლო /t/ ხშირად ძნელად ისმის, ამიტომ უარყოფას გრძელი ხმოვანი (UK) ან მახვილი (US) აჩვენებს. US-ში /æ/ ქართულ ე-ზე უფრო ღიაა: პირი უფრო ფართოდ გააღეთ. /k/ თქვით ქართული ქ-სავით, ჰაერის ნაკადით, და არა კ-სავით.
- might-ს ხშირად მახვილს ვუსვამთ, როცა ეჭვს ვაჩვენებთ: It might be true… but I doubt it.
- You must be joking! და You can't be serious! მყარი რეაქციებია; ძლიერი მახვილი joking-სა და serious-ზე.
ოქროს წესი
მტკიცებულება → დასკვნა. must = დარწმუნებული ვარ, რომ მართალია; might / may / could = შესაძლებელია; can't = დარწმუნებული ვარ, რომ მართალი არ არის. „შესაძლოა, არა“ – might not / may not; „ნამდვილად არა“ – can't (ქართული „არ უნდა იყოს“ ჩვეულებრივ can't-ია).
სავარჯიშოები
A. ფორმა
ფრჩხილებში მოცემული ზმნა ჩასვით სწორი ფორმით, მოდალური ზმნით.
-
She's been running for an hour. She (be) tired. (დარწმუნებული ვარ.)
-
That (be) Jack — he's on holiday in Thailand. (დარწმუნებული ვარ, რომ ის არ არის.)on holiday (UK) = on vacation (US)
-
I'm not sure where my keys are. They (be) in the car.
-
He isn't answering. He (sleep). (დარწმუნებული ვარ.)
-
გადააკეთეთ „შესაძლოა, არა“-დ: She may be at home.
-
შეადგინეთ კითხვა could-ით: That is our taxi.
-
They (live) here — the name on the door is different. (დარწმუნებული ვარ, რომ აქ არ ცხოვრობენ.)
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ სწორი პასუხი.
-
აირჩიეთ: You … be hungry — you've just had a big lunch.
-
აირჩიეთ: Everyone's carrying umbrellas. It … be raining.
-
რას ნიშნავს? "She might not be at work."
-
ტელეფონი რეკავს. დედა ამ დროს ხშირად რეკავს, მაგრამ უფროსიც. აირჩიეთ: … Mum.
-
წინადადებაში "You must be tired" must ეხება: …
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
They must to be at the cinema.
-
He might be study at the moment.
-
"Where's Ella?" "She can be in the garden."
-
You must be knowing my sister.
-
That can't be right — the shop closed an hour ago.
D. კონტექსტში
შეავსეთ დიალოგში გამოტოვებული სიტყვები.
Ben: Whose car is that outside?
Ana: It 18 be Mark's. His car is blue, and that one's red.
Ben: Then it 19 be the new neighbours' car. I'm not sure.
Ana: Look — there are boxes everywhere. They 20 be moving in today. That's obvious!
Ben: Then they 21 (feel) exhausted. I'm sure of it. Shall we take them some coffee?
Ana: Good idea. But they 22 (have) lunch right now — I don't know. Let's wait an hour.
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
მიმოიხედეთ. დაწერეთ ორი დასკვნა, ერთი must-ით და ერთი can't-ით, და მიუთითეთ მტკიცებულება.
-
მეგობარი ტელეფონს არ პასუხობს. დაწერეთ სამი შესაძლო ახსნა might-ით, may-თი და could-ით.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't თუ Don't Have To? ვალდებულება და აკრძალვა ინგლისურად You ___ wear a seatbelt — it's the law. …
-
A2-22 May, Might, Could: შესაძლებლობა ინგლისურად („შეიძლება“, „ალბათ“) … it will rain later.
-
B1-14 Indirect Questions ქართულად: Could you tell me where the station is? – თავაზიანი კითხვა ინგლისურად Do you know where ___? …
პასუხები
A. ფორმა
- must be
- can't be / couldn't be
- might be / may be / could be
- must be sleeping
- She may not be at home. / She might not be at home.
- Could that be our taxi?
- can't live / couldn't live
B. მნიშვნელობა
- can't
- must
- Perhaps she isn't.
- It might be
- logic
C. იპოვეთ შეცდომა
- They must be at the cinema.
- He might be studying at the moment.
- She could be in the garden. / She might be in the garden. / She may be in the garden.
- You must know my sister.
- ✓ That can't be right — the shop closed an hour ago.
D. კონტექსტში
- can't / couldn't
- might / may / could
- must
- must be feeling / must feel
- might be having / may be having / could be having
E. თქვენი ჯერი
- My neighbour's car isn't there, so she must be at work. It can't be very late — it's still light outside.
- She might be driving. She may be in a meeting. Her phone could be switched off.
F. შერეული გამეორება
- must
- Maybe
- the station is
