Who, Which, That, Where azərbaycanca: ingiliscə təyin budaq cümləsi sadə dillə
Who, Which, That: Defining Relative Clauses
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz who, which, that və where sözləri ilə iki cümləni birləşdirib hansı adamı, əşyanı və ya yeri nəzərdə tutduğunuzu dəqiq deyə, həmçinin A nurse is someone who looks after sick people kimi sadə təriflər verə biləcəksiniz.
Əsas fikir
Bəzən təkcə isim kifayət etmir. The woman is my teacher. Hansı qadın? Otaqda on qadın var! Düzgün adamı göstərmək üçün əlavə məlumat lazımdır: The woman who is wearing the red coat is my teacher.
Bu əlavə hissə təyin budaq cümləsidir (relative clause). Onu qıf kimi təsəvvür edin. On qadının hamısı qıfa yuxarıdan girir, aşağıdan isə yalnız biri çıxır: qırmızı paltolu qadın. Budaq cümlə dinləyənə hansı qadını nəzərdə tutduğunuzu dəqiq deyir.
Budaq cümlə xüsusi bir sözlə başlayır: insanlar üçün who, əşyalar üçün which, həm insanlar, həm əşyalar üçün that, yerlər üçün where. Bu söz eyni anda iki iş görür. O, iki cümləni birləşdirir və budaq cümlənin içindəki bir sözün (he, she, it, them, there) yerini tutur. Ona görə əlavə he, she və ya it qoymayın: bu söz artıq həmin adamın və ya əşyanın özüdür.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində bu işi adətən feili sifət görür və o, isimdən əvvəl gəlir: «qonşuluqda yaşayan kişi», «dünən gördüyüm film». Burada who və ya which kimi ayrıca söz yoxdur, feili sifət də insan, əşya və yer üçün eynidir. İngilis dilində isə budaq cümlə isimdən sonra gəlir və onu xüsusi söz açır: adam üçün who, əşya üçün which, yer üçün where. Bizdə ki ilə də budaq cümlə qurmaq olar («Elə bir dostum var ki, dörd dil bilir»), bəzən onun içində əvəzlik də təkrarlanır («…ki, o, dörd dil bilir»). İngiliscədə isə who / which / that sözündən sonra he, she, it yenidən gəlmir.
| Azərbaycanca | Mənası | İngiliscə |
|---|---|---|
| qonşuluqda yaşayan kişi | adam, mübtəda | the man who lives next door |
| keçən həftə aldığım telefon | əşya, tamamlıq | the phone that I bought last week |
| ilk görüşümüzün olduğu restoran | yer | the restaurant where we had our first date |
| Elə bir dostum var ki, dörd dil bilir. | ki ilə budaq cümlə | I have a friend who speaks four languages. |
| xəstələrə qulluq edən adam | tərif | someone who looks after sick people |
Daha bir fərq: azərbaycan dilində üçüncü şəxsin cəmində feil çox vaxt -lar / -lər olmadan da işlənir («Yuxarıda yaşayan qonşular səs-küy salır»). İngiliscədə isə budaq cümlədəki feil özündən əvvəlki isimlə uzlaşır: the people who live, the man who lives.
Quruluş
Hansı sözü seçək?
| İsim | Söz | Nümunə |
|---|---|---|
| adam | who / that | the man who / that lives next door |
| əşya və ya heyvan | which / that | the bus which / that goes to the airport |
| yer (+ tam budaq cümlə) | where | the café where we met |
Söz mübtədanın yerini tutur
| İki cümlə | Bir cümlə |
|---|---|
| I have a friend. She speaks four languages. | I have a friend who speaks four languages. |
| This is the train. It goes to Oxford. | This is the train that goes to Oxford. |
Söz tamamlığın yerini tutur
| İki cümlə | Bir cümlə |
|---|---|
| The film was great. We saw it last night. | The film that we saw last night was great. |
| The man is my uncle. You met him at the party. | The man who you met at the party is my uncle. |
Where sözü there sözünün (o yerdə) yerini tutur
| İki cümlə | Bir cümlə |
|---|---|
| That's the hotel. We stayed there. | That's the hotel where we stayed. |
Əlavə əvəzlik yoxdur
| Düzgün | Səhv |
|---|---|
| the man who lives here | the man who he lives here |
| the book that I bought | the book that I bought it |
| the town where I grew up | the town where I grew up there |
İstifadə
1İnsanlar üçün who və that
Hansı adamı nəzərdə tutduğunuzu demək üçün who və ya that işlədin. İnsanlar üçün who daha çox işlənir, xüsusən yazıda.
2Əşyalar üçün which və that
Əşyalar və heyvanlar üçün which və ya that işlədin. Gündəlik danışıqda that daha çox işlənir.
3Yerlər üçün where
Budaq cümlə yer olmadan da tamdırsa, where işlədin: we stayed tamdır, ona görə the hotel where we stayed. Feilə tamamlıq lazımdırsa (I visited it), that və ya which işlədin: the city that I visited.
4Təriflər: someone who / something that / a place where
Təyin budaq cümləsi sözləri izah etmək üçün çox faydalıdır, xüsusən sözü bilmədiyiniz və ya yadınıza sala bilmədiyiniz zaman.
5Hansı biri olduğunu dəqiq demək
Çox adam və ya əşya arasından birini seçmək üçün təyin budaq cümləsi işlədin. Budaq cümlə olmasa, dinləyən hansını nəzərdə tutduğunuzu bilmir. Budaq cümlədəki feil who / which / that sözündən əvvəlki isimlə uzlaşır.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. Who / that sözünü buraxmaq. Azərbaycan dilində «bankda işləyən qardaş» deyirik və heç bir bağlayıcı söz işlətmirik. Buna görə ingiliscədə də bəzən iki feil yan-yana düşür. Söz mübtədanın yerini tutursa, onu buraxmaq olmaz.
2. Əlavə əvəzlik. «Bir qızı tanıyıram ki, o, çincə danışır», «Bu, o xalçadır ki, nənəm onu toxuyub»: ki ilə qurulan cümlədə əvəzlik təkrarlana bilir. İngiliscədə who, which, that həmin əvəzliyin özüdür, onu ikinci dəfə yazmayın.
3. İnsanlar üçün which. Azərbaycan dilində feili sifət insan üçün də, əşya üçün də eynidir: «xorda oxuyan qız», «stolda duran kitab». İngiliscədə seçim lazımdır: insan → who / that, əşya → which / that. Əmin deyilsinizsə, that hər ikisi üçün düzgündür.
4. Cəm isimdən sonra -s. Azərbaycan dilində «Şəkiyə gələn turistlər halva alır» deyə bilərik: feildə cəm şəkilçisi olmaya da bilər. İngiliscədə budaq cümlədəki feil əvvəlki isimlə uzlaşır: cəm isimdən sonra -s yoxdur.
5. Hər yer üçün where. «Getdiyim muzey», «bəyəndiyim muzey»: azərbaycancada ikisinin də quruluşu eynidir. İngiliscədə isə feilə tamamlıq lazımdırsa (like it, visit it), where yox, that / which gəlir.
Qarışdırmayın
Sualda who və budaq cümlədə who — Sualda who məlumat soruşur. Budaq cümlədə isə iki fikri birləşdirir və isimdən sonrakı hissədə adi təsdiq cümləsinin söz sırası olur. A1-16 dərsinə baxın.
Yerlər üçün where və that / which — Budaq cümlə yer olmadan tamdırsa (we saw the dinosaurs there), where işlədin. Yerin özü budaq cümlədə mübtəda və ya tamamlıqdırsa, that / which işlədin.
Bu dərs və növbəti addımlar — whose, when və who / that sözünü buraxmaq (the book I bought) B1-20 dərsində öyrədilir. Əlavə məlumat verən, vergüllə ayrılan budaq cümlələr (My brother, who lives in Rome, …) B2-08 dərsindədir.
Yazılış və tələffüz
- Bu budaq cümlələr vergüllə ayrılmır: budaq cümlə ismin bir hissəsidir. Vergül başqa növ budaq cümlə və başqa məna verir: B2-08 dərsinə baxın.
- Budaq cümlədə that adətən zəif deyilir: /ðət/. the car that I bought cümləsində sait qısa və zəifdir. /ð/ səsi üçün dilin ucunu dişlərin arasına qoyub səsli üfürün; onu «d» və ya «z» ilə əvəz etməyin.
- who = /huː/: w oxunmur. /h/ səsi azərbaycan dilində də var, ona görə sizin üçün asandır. Sait uzundur.
- which = /wɪtʃ/, witch sözü ilə eyni səslənir. /w/ səsi üçün dodaqları dairəvi edib irəli çıxarın, alt dodaq dişlərə toxunmasın: «v» deməyin.
- İsmi və onun budaq cümləsini fasiləsiz, bir qrup kimi deyin: the woman who lives upstairs | is a doctor.
Qızıl qayda
İnsanlar → who / that. Əşyalar → which / that. Yerlər → where, əgər budaq cümlə yer olmadan tamdırsa. Bu söz adamın, əşyanın və ya yerin yerini tutur: he, she, it və ya there sözünü yenidən əlavə etməyin. Azərbaycancada budaq cümlə isimdən əvvəl gəlir («yaşayan kişi»), ingiliscədə isə sonra: the man who lives.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
1–3-cü tapşırıqlarda düzgün sözü yazın. 4–6-cı tapşırıqlarda iki cümləni birləşdirin.
-
A fridge is a machine keeps food cold.
-
A dentist is someone takes care of your teeth.
-
The people live next door are from Chile.
-
Birləşdirin: I met a man. He plays in a band.
-
Birləşdirin: This is the park. I go running there.
-
Birləşdirin: The pizza was delicious. We ordered it.
B. Məna
Mənaya uyğun variantı seçin.
-
Düzgün cavabı seçin: The woman … runs the café is very friendly.
-
Düzgün cavabı seçin: This is the hotel … we stayed last summer.
-
Düzgün cavabı seçin: Paris is the city … I'd most like to visit.
-
Düzgün cavabı seçin: I lost the umbrella … you gave me.
-
Hansı cümlə hansı iş yoldaşı olduğunu deyir?
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
The boy who he broke the window ran away.
-
Here is the email that you wanted it.
-
The students which passed the test got a certificate.
-
A library is a place where you can borrow books.
D. Mətndə
Dialoqu who, which, that və ya where ilə tamamlayın.
Agent: This is the house 16 has a big garden. It's on the street 17 the new market is.
Sara: It's lovely. Is there a supermarket 18 is open late?
Agent: Yes, and the woman 19 owns it lives upstairs. She's very friendly.
Sara: Great. And is that the bus stop 20 I can get the bus to the city centre?
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
İki sözü özünü demədən izah edin: someone who, something that və ya a place where işlədin.
-
Sizin üçün vacib olan bir adam və ya yer haqqında bir cümlə yazın.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A1-16 Sual sözləri azərbaycanca: what, where, when, who, why, how və düzgün söz sırası Where you buy that jacket?
-
A2-28 Used To azərbaycanca: keçmiş vərdişlər, «gedərdim» və «gedirdim» ingiliscə I like vegetables, but now I love them. (used to ilə inkar)
-
A2-16 Present Perfect azərbaycanca: Have you ever…? Həyat təcrübəsi, been və gone Have you ever (be) to the restaurant where they make that famous pizza?
Cavablar
A. Quruluş
- that / which
- who / that
- who / that
- I met a man who plays in a band. / I met a man that plays in a band.
- This is the park where I go running. / This is the park that I go running in. / This is the park which I go running in.
- The pizza that we ordered was delicious. / The pizza which we ordered was delicious. / The pizza we ordered was delicious.
B. Məna
- who
- where
- that
- that
- The colleague who sits next to me is ill.
C. Səhvi tapın
- The boy who broke the window ran away. / The boy that broke the window ran away.
- Here is the email that you wanted. / Here is the email which you wanted. / Here is the email you wanted.
- The students who passed the test got a certificate. / The students that passed the test got a certificate.
- ✓ A library is a place where you can borrow books.
D. Mətndə
- that / which
- where
- that / which
- who / that
- where
E. Sizin növbəniz
- It's someone who cuts your hair. It's a place where you can watch films on a big screen.
- My grandmother is the person who taught me to cook.
F. Qarışıq təkrar
- did
- didn't use to / never used to
- been
