Thì hiện tại hoàn thành tiếp diễn: cách dùng và cấu trúc (Present Perfect Continuous)
Present Perfect Continuous
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể nói về những hoạt động bắt đầu trong quá khứ và vẫn còn đang tiếp diễn, hoặc vừa mới dừng lại và còn để lại dấu vết — bằng have / has been + V-ing.
Ý chính
Thì hiện tại hoàn thành (present perfect) nối quá khứ với hiện tại A2-17. Thì tiếp diễn (-ing) cho thấy một hoạt động đang diễn ra A1-22. Ghép hai thứ lại, bạn có một thì nhìn lại từ bây giờ về một hoạt động đã và đang chạy.
Hãy hình dung một chiếc đồng hồ bấm giờ. Bạn bấm bắt đầu trong quá khứ, và bây giờ nó vẫn đang chạy: I've been waiting for an hour. Việc đợi bắt đầu từ một tiếng trước, và mình vẫn đang đợi. Hoặc bạn vừa mới bấm dừng, và bạn vẫn còn thấy dấu vết: You're out of breath. Have you been running?
Trong cả hai trường hợp, trọng tâm là chính hoạt động đó và nó đã kéo dài bao lâu, chứ không phải một kết quả đã hoàn thành. Vì vậy, thì này thường mang theo cảm xúc: mệt mỏi, bực bội, cố gắng. I've been working all day không nói nhiều về việc bạn đã làm được gì, mà nói về sự cố gắng dài và liên tục phía sau.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Tiếng Việt dùng đang cho việc đang xảy ra lúc này. Nhưng khi nói một việc đã kéo dài đến bây giờ, tiếng Việt thường dùng những từ như rồi, từ … đến giờ, suốt, nãy giờ, dạo này, và động từ vẫn giữ nguyên. Vì câu tiếng Việt hay có chữ "đang", nhiều bạn dùng thì hiện tại tiếp diễn (I'm waiting). Tiếng Anh thì phân biệt rõ: chỉ lúc này → am / is / are + -ing; kéo dài từ quá khứ đến bây giờ → have / has been + -ing.
| Tiếng Việt | Tiếng Anh | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Mình đang đợi xe buýt. | I'm waiting for the bus. | chỉ lúc này |
| Mình đợi xe buýt hai mươi phút rồi. | I've been waiting for the bus for twenty minutes. | từ quá khứ đến bây giờ, vẫn đang đợi |
| Cô ấy học guitar từ tháng Một đến giờ. | She's been learning the guitar since January. | từ một mốc đến bây giờ |
| Bạn vừa đi bơi à? (tóc còn ướt) | Have you been swimming? | vừa dừng, còn dấu vết |
| Dạo này mình hay đi tập gym. | I've been going to the gym a lot lately. | lặp lại trong thời gian gần đây |
| Mình làm bản báo cáo này cả ngày rồi. | I've been working on this report all day. | nhấn mạnh độ dài, sự vất vả |
Cấu trúc
have / has + been + V-ing — been là quá khứ phân từ của be và không bao giờ thay đổi.
| Chủ ngữ | have / has | been | V-ing |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | have ('ve) | been | working |
| he / she / it | has ('s) | been | working |
Khẳng định, phủ định, câu hỏi
| Ví dụ | |
|---|---|
| Khẳng định | She's been studying all evening. |
| Phủ định | I haven't been sleeping well. / He hasn't been feeling well. |
| Câu hỏi có/không | Have you been waiting long? / Has it been raining? |
| Câu hỏi Wh- | What have you been doing? / How long has she been working here? |
Câu trả lời ngắn — chỉ dùng have / has.
| Câu hỏi | Có | Không |
|---|---|---|
| Have you been working? | Yes, I have. | No, I haven't. |
| Has she been crying? | Yes, she has. | No, she hasn't. |
Từ chỉ thời gian thường gặp: for (two hours), since (nine o'clock), all day, all morning, lately, recently, these days, this week. So sánh đầy đủ với thì hiện tại hoàn thành và How long…? có ở B1-02.
Cách dùng
1Hoạt động kéo dài đến bây giờ
Hoạt động bắt đầu trong quá khứ và vẫn đang diễn ra lúc nói. Thường có một cụm từ chỉ thời gian cho biết nó đã kéo dài bao lâu.
2Hoạt động vừa kết thúc, còn để lại dấu vết
Hoạt động vừa dừng lại, và bây giờ ta có thể thấy, nghe hoặc cảm nhận được hậu quả của nó. Thường không có cụm từ chỉ thời gian.
3Hoạt động lặp lại trong thời gian gần đây
Hoạt động xảy ra nhiều lần trong một khoảng thời gian tính đến bây giờ. Những từ như lately, recently và these days rất thường gặp ở đây.
4Nhấn mạnh hoạt động và độ dài của nó
Chọn thì này khi bạn muốn nhấn mạnh một việc đã kéo dài bao lâu hoặc liên tục thế nào — thường để thể hiện sự mệt mỏi, bực bội hoặc cố gắng.
5Hỏi về những việc gần đây
What have you been doing? là cách tự nhiên để hỏi về cuộc sống gần đây của ai đó, hoặc hỏi lý do của một tình huống bây giờ.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. "Đang … rồi" thành thì hiện tại tiếp diễn. Bọn mình đang đợi bác sĩ cả tiếng rồi — vì có chữ "đang", nhiều bạn dùng are waiting. Nhưng khi có khoảng thời gian tính đến bây giờ (for an hour, since nine), tiếng Anh cần have / has been + -ing.
2. Động từ không đổi, nên dùng thì hiện tại đơn. Chị mình dạy ở trường này mười năm rồi — động từ tiếng Việt không đổi, nên nhiều bạn giữ nguyên teaches. Thì hiện tại đơn không thể đi với một khoảng thời gian kéo dài đến bây giờ.
3. "Vừa làm xong" thành thì hiện tại tiếp diễn. Khi hoạt động vừa dừng và còn để lại dấu vết, tiếng Việt nói mình vừa làm vườn. Nếu dùng I'm working, người nghe sẽ hiểu là bạn vẫn đang làm.
4. Câu hỏi giữ trật tự tiếng Việt. Bạn đợi lâu chưa? không đổi trật tự từ. Trong tiếng Anh, have / has đứng trước chủ ngữ.
Đừng nhầm lẫn
Thì hiện tại tiếp diễn và thì hiện tại hoàn thành tiếp diễn — Thì hiện tại tiếp diễn A1-22 mô tả việc đang xảy ra lúc này. Thì hiện tại hoàn thành tiếp diễn nhìn lại xem việc đó đã diễn ra bao lâu.
Thì hiện tại hoàn thành tiếp diễn và thì hiện tại hoàn thành — Thì tiếp diễn tập trung vào hoạt động; thì hoàn thành đơn tập trung vào kết quả đã xong. So sánh đầy đủ ở B1-02.
Thì hiện tại hoàn thành tiếp diễn và thì quá khứ tiếp diễn — Thì quá khứ tiếp diễn A2-01 mô tả một hoạt động tại một thời điểm trong quá khứ, không nối với bây giờ.
Chính tả và phát âm
- Khi nói, have và has hầu như luôn được rút gọn: I've been, you've been, she's been, it's been.
- She's been = she has been, không bao giờ là she is been. Chữ been sau 's cho bạn biết 's là has.
- Been thường đọc yếu và ngắn: /bɪn/, cả trong tiếng Anh Anh lẫn Mỹ. Nó nối sát với từ phía sau: I've been waiting đọc liền một hơi.
- Âm /v/ cuối trong I've, we've, they've rất hay bị người Việt bỏ, vì tiếng Việt không có phụ âm /v/ ở cuối từ. Thiếu âm này, I've been nghe như I been. Hãy để răng trên chạm nhẹ môi dưới trước khi nói been.
- Cũng đừng bỏ âm cuối của 's: /z/ trong she's, /s/ trong it's. Đó là dấu hiệu duy nhất của has.
- Đuôi -ing /ɪŋ/: lưỡi sau nâng lên chạm vòm mềm như âm "ng" cuối từ của tiếng Việt; đừng kết thúc bằng /n/ hoặc /k/.
- Trong câu hỏi, have đọc yếu: Have you been…? → /həv jə bɪn/. Trong câu trả lời ngắn, nó đọc mạnh: Yes, I have /hæv/.
- Quy tắc chính tả -ing giống như thì hiện tại tiếp diễn A1-22: make → making, run → running, lie → lying.
Quy tắc vàng
have / has + been + V-ing = một hoạt động bắt đầu trong quá khứ và vẫn đang tiếp diễn, hoặc vừa dừng lại và còn để lại dấu vết. Dùng nó khi hoạt động và độ dài của nó quan trọng hơn kết quả. Chữ "đang" trong tiếng Việt không đủ để chọn thì: nếu có khoảng thời gian tính đến bây giờ, đừng dùng am / is / are + -ing.
Luyện tập
A. Hình thức
Ở câu 1–3, dùng thì hiện tại hoàn thành tiếp diễn.
-
I (wait) for you for half an hour!
-
She's out of breath because she (run).
-
You look tired. you (sleep) badly?
-
It (not rain) today.
-
Đặt câu hỏi: you / do / what / lately?
-
Viết dạng rút gọn: They have been travelling.
B. Ý nghĩa
Chọn đáp án phù hợp với ý nghĩa.
-
Chọn đáp án đúng: Your hands are covered in paint. ?
-
Chọn đáp án đúng: I … four emails this morning.
-
Chọn đáp án đúng: Look outside! It … all night.
-
Câu nào có nghĩa là hoạt động vẫn đang tiếp diễn?
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
He has been study all night.
-
I am learning English since 2019.
-
We have being trying to call you.
-
Câu trả lời ngắn: "Has she been crying?" "Yes, she's."
D. Trong ngữ cảnh
Dùng thì hiện tại hoàn thành hoặc hiện tại hoàn thành tiếp diễn.
Dad: You're very red. What 15 you (do)?
Leo: I 16 (run) in the park. I 17 (train) for the city marathon since March.
Dad: That's great. But you 18 (not / eat) properly lately.
Leo: I know. I 19 (try) to eat more vegetables this week, though!
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh.
-
Viết hai câu về những việc bạn làm gần đây.
-
Nhìn một người hoặc một nơi gần bạn và đoán xem chuyện gì vừa diễn ra.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
A2-17 Thì hiện tại hoàn thành với just, already và yet (Present Perfect: Just, Already, Yet) I've just (finish) my homework. Can I go out?
-
A2-19 Phân biệt thì hiện tại hoàn thành và quá khứ đơn (Present Perfect vs Past Simple) We (visit) Rome in 2019.
-
A2-18 Thì hiện tại hoàn thành với for và since (Present Perfect with For and Since) I've known Ana we were at school.
Đáp án
A. Hình thức
- have been waiting / 've been waiting
- has been running / 's been running
- Have … been sleeping
- hasn't been raining / hasn't rained
- What have you been doing lately?
- They've been travelling.
B. Ý nghĩa
- Have you been painting
- have written
- has been snowing
- I've been working on my thesis for six months.
C. Tìm lỗi sai
- He has been studying all night. / He's been studying all night.
- I have been learning English since 2019. / I've been learning English since 2019.
- We have been trying to call you. / We've been trying to call you.
- Yes, she has.
D. Trong ngữ cảnh
- have … been doing
- have been running
- have been training / have trained
- haven't been eating / haven't eaten
- have been trying / have tried
E. Đến lượt bạn
- I've been learning to cook Thai food. I've been sleeping badly this week.
- The floor is wet. Someone has been cleaning.
F. Ôn tập tổng hợp
- finished
- visited
- since
