SlowingoSarufi
B1 1 / 39

Present Perfect Continuous kwa Kiswahili: Nimekuwa Nikisubiri (I've Been Waiting)

Present Perfect Continuous

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kuzungumza kuhusu shughuli zilizoanza zamani na bado zinaendelea, au zilizokoma muda mfupi uliopita na kuacha alama — kwa kutumia have / has been + -ing form.

Wazo Kuu

Present Perfect inaunganisha zamani na sasa A2-17. Continuous (-ing) inaonyesha shughuli inayoendelea A1-22. Ukiziweka pamoja, unapata tense inayotazama nyuma kutoka sasa kwenye shughuli ambayo imekuwa ikiendelea.

Fikiria saa ya kupimia muda (stopwatch). Ulibonyeza start zamani, na bado inaendelea sasa: I've been waiting for an hour. Kusubiri kulianza saa moja iliyopita, na bado ninasubiri. Au umebonyeza stop sasa hivi tu, na bado unaweza kuona matokeo: You're out of breath. Have you been running?

Katika hali zote mbili, mkazo uko kwenye shughuli yenyewe na muda wake, si matokeo yaliyokamilika. Ndiyo sababu tense hii mara nyingi hubeba hisia: uchovu, kukerwa, juhudi. I've been working all day haihusu sana ulichotengeneza; inahusu juhudi ndefu, isiyokatika, nyuma yake.

Habari njema: Kiswahili kina muundo unaofanana sana — nimekuwa + -ki-: nimekuwa nikisubiri, amekuwa akijifunza. Lakini katika mazungumzo ya kila siku, mara nyingi tunasema tu ninasubiri hapa tangu saa tatu — kwa -na- na tangu. Kiingereza hakiruhusu hivyo: muda hadi sasa unahitaji Present Perfect.

Kiswahili na Kiingereza

Nimekuwa + -ki- (nimekuwa nikisubiri) inalingana vizuri na have been + -ing. Lakini Kiswahili mara nyingi hutumia -na- pamoja na tangu au kwa kwa shughuli inayoendelea hadi sasa, na hutumia -li- / ulikuwa kwa shughuli iliyokoma sasa hivi. Kiingereza kinatumia have / has been + -ing kwa zote mbili.

KiswahiliMaanaKiingereza
Nimekuwa nikisubiri hapa kwa dakika arobaini.inaendelea hadi sasaI've been waiting here for forty minutes.
Ninasubiri hapa tangu saa tatu asubuhi.inaendelea hadi sasa (mazungumzo)I've been waiting here since nine o'clock.
Amekuwa akijifunza gitaa tangu Januari.inaendelea hadi sasaShe's been learning the guitar since January.
Umelowa. Ulikuwa ukiogelea?imekoma, matokeo yanaonekana sasaYou're wet. Have you been swimming?
Siku hizi nimekuwa nikienda gym sana.shughuli inayorudiwa hivi karibuniI've been going to the gym a lot lately.
Nimekuwa na gari hili kwa miaka mitano.hali (state), si shughuliI've had this car for five years.

Mambo mawili. Kwanza, ninasubiri … tangu ni Kiswahili sahihi, lakini I'm waiting … since si Kiingereza sahihi. Pili, nimekuwa na (kuwa na = have) ni hali, si shughuli; kwa Kiingereza, have ya kumiliki huchukua Present Perfect Simple: I've had, si I've been having.

Muundo

have / has + been + -ing form — been ni past participle ya be na haibadiliki kamwe.

Kiimahave / hasbeen-ing form
I / you / we / theyhave ('ve)beenworking
he / she / ithas ('s)beenworking

Chanya, hasi, swali

Mfano
ChanyaShe's been studying all evening.
HasiI haven't been sleeping well. / He hasn't been feeling well.
Swali la yes/noHave you been waiting long? / Has it been raining?
Swali la Wh-What have you been doing? / How long has she been working here?

Majibu mafupi — tumia have / has tu.

SwaliNdiyoHapana
Have you been working?Yes, I have.No, I haven't.
Has she been crying?Yes, she has.No, she hasn't.

Maneno ya wakati ya kawaida: for (two hours), since (nine o'clock), all day, all morning, lately, recently, these days, this week. Kwa ulinganisho kamili na Present Perfect Simple na How long…?, tazama B1-02.

Matumizi

1Shughuli Inayoendelea Hadi Sasa

Shughuli ilianza zamani na bado inaendelea wakati wa kuzungumza. Msemo wa wakati kwa kawaida unaonyesha muda wake hadi sasa.

I've been waiting here for forty minutes.
Nimekuwa nikisubiri hapa kwa dakika arobaini.
nimekuwa + -ki- = have been + -ing; bado ninasubiri
We've been living in this flat for two years.
Tumekuwa tukiishi katika fleti hii kwa miaka miwili.
na bado tunaishi hapa; flat (UK), apartment (US)
She's been learning the guitar since January.
Amekuwa akijifunza gitaa tangu Januari.
kwa mazungumzo pia: anajifunza … tangu; Kiingereza: has been learning, si is learning
It's been snowing all morning.
Theluji imekuwa ikianguka asubuhi nzima.
They've been building that hotel for ages.
Wamekuwa wakijenga hoteli ile kwa muda mrefu mno.
for ages = kwa muda mrefu sana (si rasmi)

2Shughuli Iliyokoma Hivi Punde, Yenye Matokeo Yanayoonekana

Shughuli imekoma sasa hivi, na tunaweza kuona, kusikia au kuhisi matokeo yake sasa. Mara nyingi hakuna msemo wa wakati kabisa.

You're all wet. Have you been swimming?
Umelowa chepechepe. Ulikuwa ukiogelea?
Kiswahili: ulikuwa (-li-); Kiingereza: have you been swimming, kwa sababu matokeo yako sasa
Your eyes are red. Have you been crying?
Macho yako ni mekundu. Ulikuwa ukilia?
Sorry I'm so dirty. I've been fixing my bike.
Samahani nimechafuka hivi. Nilikuwa nikitengeneza baiskeli yangu.
nimechafuka (-me-, hali) → I'm dirty
The streets are wet. It's been raining.
Barabara zimelowa. Mvua imekuwa ikinyesha.
mvua imeacha
"Why are you out of breath?" "I've been running for the bus."
"Mbona unahema hivyo?" "Nilikuwa nikikimbilia basi."

3Shughuli Inayorudiwa Katika Kipindi cha Karibuni

Shughuli inatokea tena na tena katika kipindi kinachofika hadi sasa. Maneno kama lately, recently na these days (siku hizi, hivi karibuni) ni ya kawaida hapa.

I've been going to the gym a lot lately.
Siku hizi nimekuwa nikienda gym sana.
siku hizi → lately
He's been calling me every night this week.
Amekuwa akinipigia simu kila usiku wiki hii.
he = mwanamume
We've been eating out too much recently.
Hivi karibuni tumekuwa tukila mikahawani mara nyingi mno.
My neighbours have been having parties every weekend.
Majirani zangu wamekuwa wakifanya sherehe kila wikendi.
have a party = shughuli, kwa hiyo continuous ni sawa

4Mkazo kwa Shughuli na Muda Wake

Chagua tense hii unapotaka kusisitiza muda mrefu au mfululizo wa jambo — mara nyingi kuonyesha uchovu, kukerwa au juhudi.

I've been working on this report all day, and it still isn't finished.
Nimekuwa nikiishughulikia ripoti hii siku nzima, na bado haijakamilika.
bado haija- → still isn't finished
You've been playing that game for hours!
Umekuwa ukicheza mchezo huo kwa masaa mengi!
kukerwa
She's been looking after her mother since the spring.
Amekuwa akimhudumia mama yake tangu majira ya kuchipua.
juhudi kwa muda mrefu
We've been trying to call you all afternoon.
Tumekuwa tukijaribu kukupigia simu mchana wote.

5Kuuliza Kuhusu Shughuli za Karibuni

What have you been doing? ni njia ya asili ya kuuliza kuhusu maisha ya mtu ya karibuni, au kuhusu sababu ya hali ya sasa.

What have you been doing lately?
Siku hizi umekuwa ukifanya nini?
Hi! I haven't seen you for ages. What have you been up to?
Habari! Sijakuona kwa muda mrefu. Siku hizi unajishughulisha na nini?
si rasmi
What have you been eating? Your shirt is covered in sauce!
Umekuwa ukila nini? Shati lako limejaa mchuzi!
matokeo yanaonekana sasa

Makosa ya Kawaida

❌I've been wait for an hour.
✅I've been waiting for an hour.
Baada ya been, tumia -ing form.
❌She has being working all day.
✅She has been working all day.
have/has + been, si being.
❌I'm waiting here since ten o'clock.
✅I've been waiting here since ten o'clock.
Muda hadi sasa unahitaji perfect tense.
❌He have been studying.
✅He has been studying.
he/she/it → has.
❌How long you have been waiting?
✅How long have you been waiting?
Swali: have/has kabla ya kiima.
❌I've been knowing her for years.
✅I've known her for years.
Vitenzi vya hali (know, own, believe…) kwa kawaida havitumii continuous. Tazama B1-02.
⚠️I've been writing three emails this morning.
✅I've written three emails this morning.
Unapohesabu vitu vilivyokamilika, tumia Present Perfect Simple. Tazama B1-02.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Ninasubiri … tangu → "I'm waiting … since". Kiswahili cha kila siku husema Tunamsubiri daktari tangu saa mbili au Mvua inanyesha tangu jana jioni kwa -na- + tangu. Ukitafsiri -na- moja kwa moja, unapata Present Continuous. Kwa Kiingereza, muda hadi sasa unahitaji have / has been + -ing.

❌We are waiting for the doctor since eight o'clock.
✅We have been waiting for the doctor since eight o'clock. au We've been waiting for the doctor since eight o'clock.
tangu saa mbili → since eight o'clock.
❌It is raining since yesterday evening.
✅It has been raining since yesterday evening. au It's been raining since yesterday evening.

2. Ulikuwa ukiogelea? → "Were you swimming?" kwa matokeo ya sasa. Kiswahili huuliza kuhusu shughuli iliyokoma kwa ulikuwa + -ki-. Kwa Kiingereza, Were you swimming? ni sahihi kisarufi, lakini kama unaona matokeo sasa (sauti imekauka, jikoni kuna harufu ya chakula), Present Perfect Continuous ndiyo ya asili: inaunganisha shughuli na sasa.

⚠️(Kaka yako amerudi kutoka uwanjani, na sauti yake imekauka kabisa.) Were you shouting at the match?
✅Have you been shouting at the match?
Sarufi ni sahihi, lakini haiunganishi na matokeo unayoyasikia sasa.
⚠️(Unaingia nyumbani na kunusa harufu nzuri ya chakula.) Something smells good. Were you cooking?
✅Something smells good. Have you been cooking?
Sababu ya hali ya sasa → have you been + -ing.

3. Nimekuwa na → "I have been having". Kwa sababu nimekuwa + -ki- = have been + -ing, ni rahisi kutafsiri nimekuwa na gari kama I have been having a car. Lakini kuwa na hapa ni kumiliki — hali, si shughuli. Kwa Kiingereza: I've had.

❌I have been having this phone since 2020.
✅I've had this phone since 2020. au I have had this phone since 2020.
have (kumiliki) = state verb → Present Perfect Simple.

Usichanganye

Present Continuous na Present Perfect Continuous — Present Continuous A1-22 inaeleza kinachotokea sasa. Present Perfect Continuous inatazama nyuma kuona kimekuwa kikitokea kwa muda gani.

I'm waiting for the bus.
Ninasubiri basi.
sasa
I've been waiting for the bus for twenty minutes.
Nimekuwa nikisubiri basi kwa dakika ishirini.
sasa + muda hadi sasa; usiseme I'm waiting … for twenty minutes

Present Perfect Continuous na Present Perfect Simple — Continuous inaangalia shughuli; Simple inaangalia matokeo yaliyokamilika. Ulinganisho kamili katika B1-02.

I've been painting the kitchen.
Nimekuwa nikipaka rangi jikoni.
shughuli: labda haijakamilika, nina rangi nguoni
I've painted the kitchen.
Nimepaka rangi jikoni.
matokeo: imekamilika; -me- hapa = Present Perfect Simple

Present Perfect Continuous na Past Continuous — Past Continuous A2-01 inaeleza shughuli wakati fulani zamani, bila uhusiano na sasa.

I was reading at ten o'clock last night.
Nilikuwa nikisoma saa nne jana usiku.
wakati fulani zamani; ten o'clock = saa nne
I've been reading all evening.
Nimekuwa nikisoma jioni nzima.
hadi sasa

Tahajia na Matamshi

  • Katika mazungumzo, have na has karibu kila mara hufupishwa: I've been, you've been, she's been, it's been. Matamshi ya 've ni /v/ tu, bila irabu: epuka "ai-vu bini".
  • She's been = she has been, kamwe si she is been. Been baada ya 's inakuambia kwamba ni has.
  • Been kwa kawaida ni dhaifu na fupi: /bɪn/ ("bin") katika UK na US. Irabu /ɪ/ ni fupi na legevu, fupi kuliko i ya Kiswahili; usiirefushe kama "biin", na usiongeze irabu mwishoni. Inaungana na neno linalofuata: I've been waiting inasikika kama "ive-bin-waiting".
  • Katika maswali, have ni dhaifu: Have you been…? → /həv jə bɪn/. Katika majibu mafupi ina nguvu: Yes, I have /hæv/.
  • -ing inaishia na /ŋ/, sauti ya ng' katika ng'ombe: si "waitingi".
  • Kanuni za tahajia za -ing ni sawa na za Present Continuous A1-22: make → making, run → running, lie → lying.

Kanuni ya Dhahabu

have / has + been + -ing = shughuli iliyoanza zamani na bado inaendelea, au iliyokoma sasa hivi na kuacha alama — kama nimekuwa nikifanya. Itumie wakati shughuli na muda wake ni muhimu kuliko matokeo. Na kumbuka: ninasubiri … tangu → I've been waiting … since, si I'm waiting since.

Mazoezi

A. Muundo

Tumia Present Perfect Continuous katika namba 1–3.

  1. I (wait) for you for half an hour!
  2. She's out of breath because she (run).
  3. You look tired. you (sleep) badly?
  4. It (not rain) today.
  5. Tunga swali: you / do / what / lately?
  6. Fupisha: They have been travelling.

B. Maana

Chagua jibu linalolingana na maana.

  1. Chagua jibu sahihi: Your hands are covered in paint. ?
  2. Chagua jibu sahihi: I … four emails this morning.
  3. Chagua jibu sahihi: Look outside! It … all night.
  4. Sentensi ipi inamaanisha kwamba shughuli bado inaendelea?

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. He has been study all night.
  2. I am learning English since 2019.
  3. We have being trying to call you.
  4. Jibu fupi: "Has she been crying?" "Yes, she's."

D. Katika Muktadha

Tumia Present Perfect Simple au Continuous.

Back from the gym
Dad: You're very red. What 15 you (do)?
Leo: I 16 (run) in the park. I 17 (train) for the city marathon since March.
Dad: That's great. But you 18 (not / eat) properly lately.
Leo: I know. I 19 (try) to eat more vegetables this week, though!

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza.

  1. Andika sentensi mbili kuhusu mambo ambayo umekuwa ukiyafanya hivi karibuni.
  2. Mtazame mtu au angalia mahali karibu nawe, na ukisie ni nini kimekuwa kikitokea.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. A2-17 Present Perfect: Just, Already, Yet kwa Kiswahili (Sasa Hivi, -sha-, Bado)
    I've just (finish) my homework. Can I go out?
  2. A2-19 Present Perfect au Past Simple? Tofauti kwa Lugha Rahisi
    We (visit) Rome in 2019.
  3. A2-18 Present Perfect na For na Since: Tangu na Kwa Muda Gani kwa Kiingereza
    I've known Ana we were at school.
Majibu

A. Muundo

  1. have been waiting / 've been waiting
  2. has been running / 's been running
  3. Have … been sleeping
  4. hasn't been raining / hasn't rained
  5. What have you been doing lately?
  6. They've been travelling.

B. Maana

  1. Have you been painting
  2. have written
  3. has been snowing
  4. I've been working on my thesis for six months.

C. Tafuta Kosa

  1. He has been studying all night. / He's been studying all night.
  2. I have been learning English since 2019. / I've been learning English since 2019.
  3. We have been trying to call you. / We've been trying to call you.
  4. Yes, she has.

D. Katika Muktadha

  1. have … been doing
  2. have been running
  3. have been training / have trained
  4. haven't been eating / haven't eaten
  5. have been trying / have tried

E. Zamu Yako

  1. I've been learning to cook Thai food. I've been sleeping badly this week.
  2. The floor is wet. Someone has been cleaning.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. finished
  2. visited
  3. since
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play