Present Perfect Continuous: «-сээр байна», «-ж байна»-г англиар хэрхэн хэлэх вэ
Present Perfect Continuous
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та өнгөрсөнд эхэлж одоо ч үргэлжилж буй, эсвэл дөнгөж дуусаад ул мөрөө үлдээсэн үйл ажиллагааны тухай have / has been + -ing хэлбэр-ээр ярьж чадна.
Гол санаа
Present Perfect (одоо төгссөн цаг) өнгөрснийг одоотой холбодог A2-17. Continuous (-ing) хэлбэр үргэлжилж буй үйл ажиллагааг харуулдаг A1-22. Хоёуланг нь нийлүүлбэл одоогоос эргэж хараад үргэлжилсээр ирсэн үйл ажиллагааг хэлдэг цаг гарна: Present Perfect Continuous.
Секундомер төсөөлөөрэй. Та өнгөрсөнд эхлүүлэх товчийг дарсан, тэр одоо ч явж байна: I've been waiting for an hour. Хүлээлт нэг цагийн өмнө эхэлсэн, би одоо ч хүлээж байна. Эсвэл та зогсоох товчийг дөнгөж дарсан, үр дагавар нь одоо ч харагдаж байна: You're out of breath. Have you been running?
Аль ч тохиолдолд гол нь дууссан үр дүн биш, үйл ажиллагаа өөрөө, түүний хэр удаан үргэлжилсэн нь. Тиймээс энэ цаг ихэвчлэн мэдрэмж агуулдаг: ядаргаа, бухимдал, хичээл зүтгэл. I've been working all day нь юу хийж бүтээснийг биш, урт, тасралтгүй хүчин чармайлтыг илүү хэлнэ.
Монгол хэл ба англи хэл
Монголоор өнөөг хүртэл үргэлжилж буй үйлдлийг ихэвчлэн одоо цагийн «-ж байна»-аар хугацаатай нь хэлдэг: «Би энд дөчин минут хүлээж байна», «Есдүгээр сараас хойш сурч байна». Англиар «одоо + өнөөг хүртэлх хугацаа» гэвэл Present Continuous биш, have / has been + -ing. Монголд «-сээр байна» гэсэн хэлбэр ч бий («Би хүлээсээр байна» = одоо болтол хүлээсээр) – энэ нь англи цагийн утгад ойрхон. Дөнгөж дууссан үйлдлийн ул мөрийг монголоор «-сан юм уу?» гэж асуудаг («Сэлсэн юм уу?»), англиар ихэвчлэн Have you been swimming? Санаарай: монгол үйл үгийн хэлбэр биш, хугацааны үг (for, since, all day) англи цагийг шийднэ.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Би энд дөчин минут хүлээж байна. | I've been waiting here for forty minutes. | «-ж байна» + хугацаа → have been + -ing |
| Тэр нэгдүгээр сараас хойш гитар сурч байна. | She's been learning the guitar since January. | since + одоо хүртэл → has been + -ing |
| Өглөөжин цас орж байна. | It's been snowing all morning. | all morning → has been + -ing |
| Чи норчихож. Сэлсэн юм уу? | You're all wet. Have you been swimming? | ул мөр харагдаж байна → have been + -ing |
| Сүүлийн үед би фитнест их явж байна. | I've been going to the gym a lot lately. | lately + давтагдсан үйлдэл |
| Та хэр удаан хүлээж байна вэ? | How long have you been waiting? | асуулт: have өгүүлэгдэхүүний өмнө |
| Би автобус хүлээж байна. | I'm waiting for the bus. | энд адилхан: хугацаагүй, яг одоо → Present Continuous |
Товчхондоо: «-ж байна» + хугацаа (for, since, all day, lately) = have / has been + -ing; хугацаагүй, яг одоо = Present Continuous.
Бүтэц
have / has + been + -ing хэлбэр – been бол be-гийн past participle (V3), хэзээ ч өөрчлөгдөхгүй.
| Өгүүлэгдэхүүн | have / has | been | -ing хэлбэр |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | have ('ve) | been | working |
| he / she / it | has ('s) | been | working |
Батлах, үгүйсгэх, асуулт
| Хэлбэр | Жишээ |
|---|---|
| Батлах | She's been studying all evening. |
| Үгүйсгэх | I haven't been sleeping well. / He hasn't been feeling well. |
| Тийм / үгүй асуулт | Have you been waiting long? / Has it been raining? |
| Асуух үгтэй асуулт | What have you been doing? / How long has she been working here? |
Богино хариулт – зөвхөн have / has.
| Асуулт | Тийм | Үгүй |
|---|---|---|
| Have you been working? | Yes, I have. | No, I haven't. |
| Has she been crying? | Yes, she has. | No, she hasn't. |
Түгээмэл хугацааны үг: for (two hours), since (nine o'clock), all day, all morning, lately, recently, these days, this week. Present Perfect Simple-тэй бүрэн харьцуулалт, How long…?-ийг B1-02-оос үзнэ үү.
Хэрэглээ
1Одоог хүртэл үргэлжилж буй үйл ажиллагаа
Үйл ажиллагаа өнгөрсөнд эхэлсэн, ярьж байх үед ч үргэлжилж байна. Хугацааны хэллэг одоо хүртэлх уртыг ихэвчлэн харуулна. Монголоор энд «-ж байна» гэдэг ч англиар Present Continuous биш.
2Дөнгөж дууссан, үр дагавар нь харагдаж буй үйл ажиллагаа
Үйл ажиллагаа дөнгөж зогссон, үр дагаврыг нь одоо харж, сонсож, мэдэрч байна. Ихэвчлэн хугацааны хэллэг огт байхгүй. Монголоор «-сан юм уу?», «-ж байсан юм» гэдэг.
3Сүүлийн үед давтагдаж буй үйл ажиллагаа
Үйл ажиллагаа одоог хүртэлх хугацаанд дахин дахин болж байна. Lately, recently, these days энд түгээмэл – монголоор «сүүлийн үед», «энэ өдрүүдэд».
4Үйл ажиллагаа, түүний үргэлжлэх хугацааг онцлох
Ямар нэг юм хэр удаан, хэр тасралтгүй үргэлжилснийг онцлохдоо энэ цагийг сонгоно – ихэвчлэн ядаргаа, бухимдал, хичээл зүтгэлийг харуулна.
5Сүүлийн үеийн үйл ажиллагааны тухай асуух
What have you been doing? бол хэн нэгний сүүлийн үеийн амьдрал, эсвэл одоогийн нөхцөл байдлын шалтгааныг асуух байгалийн арга.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «… -аас хойш … -ж байна» → Present Continuous. Монголоор «Өвөө дэлгүүрээ нээснээс хойш манай гэр бүл Дарханд жижиг дэлгүүр ажиллуулж байна» гэж одоо цагаар хэлдэг. Үгчлэн орчуулбал Present Continuous гарна. Англиар өнөөг хүртэл үргэлжилж буй үйл ажиллагаанд have / has been + -ing.
2. «Хэр удаан … -ж байна?» → How long are you…? Монголоор «Өвөө хэр удаан зөгий тэжээж байгааг чи мэдэх үү?» гэж асуудаг. Үгчлэн орчуулсан how long Grandpa is keeping bees нь англиар «цаашид хэр удаан тэжээх вэ?» гэсэн ирээдүйн утгатай сонсогдоно. Одоо хүртэлх хугацааг асуухдаа How long have you been + -ing?
3. «Сүүлийн үед» → in the last time. «Сүүлийн үед би шөнө муу унтаж байна» гэдгийг үгчлэн in the last time гэж орчуулах нь бий. Англиар lately эсвэл recently, цаг нь Present Perfect Continuous.
Бүү андуураарай
Present Continuous ба Present Perfect Continuous – Present Continuous A1-22 яг одоо юу болж байгааг хэлнэ. Present Perfect Continuous хэр удаан болж байгааг эргэж харна. Монголоор хоёуланд «-ж байна» – хугацааны үгийг хараарай.
Present Perfect Continuous ба Present Perfect Simple – Continuous нь үйл ажиллагаанд, Simple нь дууссан үр дүнд анхаарна. Бүрэн харьцуулалт B1-02-д.
Present Perfect Continuous ба Past Continuous – Past Continuous (үргэлжилж буй өнгөрсөн цаг) A2-01 өнгөрсний тодорхой үеийн үйл ажиллагааг хэлнэ, одоотой холбоогүй.
Зөв бичих ба дуудлага
- Ярианд have, has бараг үргэлж товчилсон хэлбэртэй: I've been, you've been, she's been, it's been.
- She's been = she has been, хэзээ ч she is been биш. 's-ийн дараа been байвал has гэсэн үг.
- Been ихэвчлэн сул, богино: британи, америк аль алинд /bɪn/. Дараагийн үгтэй нягт холбогдоно: I've been waiting. «биин» гэж уртасгахгүй.
- I've дахь /v/: дээд шүдээ доод уруулдаа хөнгөн хүргээд дуугаргаарай. Монгол «в»-ийг хоёр уруулаар хэлэх дадлаар бүү солиорой, бас бүү орхиорой – I've been ба I been өөр.
- Асуултад have сул: Have you been…? → /həv jə bɪn/. Богино хариултад хүчтэй: Yes, I have /hæv/. /æ/ монгол хэлэнд байхгүй: амаа «э»-ээс илүү ангайгаарай.
- -ing бичих дүрэм Present Continuous-тэй ижил A1-22: make → making, run → running, lie → lying.
Алтан дүрэм
have / has + been + -ing = өнгөрсөнд эхэлсэн, одоо ч үргэлжилж буй, эсвэл дөнгөж дуусаад ул мөрөө үлдээсэн үйл ажиллагаа. Үр дүнгээс илүү үйл ажиллагаа, түүний үргэлжлэх хугацаа чухал үед хэрэглэнэ. Монгол «-ж байна» + хугацаа = have been + -ing.
Дасгал
A. Бүтэц
1–3-р даалгаварт Present Perfect Continuous хэрэглээрэй.
-
I (wait) for you for half an hour!
-
She's out of breath because she (run).
-
You look tired. you (sleep) badly?
-
It (not rain) today.
-
Асуулт зохионо уу: you / do / what / lately?
-
Товчилсон хэлбэрээр бичнэ үү: They have been travelling.
B. Утга
Нөхцөл байдалд тохирох хувилбарыг сонгоно уу.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: Your hands are covered in paint. ?
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: I … four emails this morning.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: Look outside! It … all night.
-
Аль өгүүлбэр үйл ажиллагаа одоо ч үргэлжилж байгааг харуулж байна вэ?
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
He has been study all night.
-
I am learning English since 2019.
-
We have being trying to call you.
-
Богино хариулт: "Has she been crying?" "Yes, she's."
D. Нөхцөл байдалд
Present Perfect Simple эсвэл Continuous хэрэглэн харилцан яриаг нөхөөрэй.
Dad: You're very red. What 15 you (do)?
Leo: I 16 (run) in the park. I 17 (train) for the city marathon since March.
Dad: That's great. But you 18 (not / eat) properly lately.
Leo: I know. I 19 (try) to eat more vegetables this week, though!
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Сүүлийн үед хийж байгаа хоёр зүйлийнхээ тухай бичнэ үү.
-
Ойролцоо байгаа нэг хүн эсвэл газрыг хараад, юу болж байсныг таамаглан бичнэ үү.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
A2-17 Present Perfect: just, already, yet – «дөнгөж сая», «аль хэдийн», «хараахан» I've just (finish) my homework. Can I go out?
-
A2-19 Present Perfect эсвэл Past Simple? Ялгааг монголоор тайлбарлав We (visit) Rome in 2019.
-
A2-18 Present Perfect + for, since: «… жил амьдарч байна»-г англиар зөв хэлэх нь I've known Ana we were at school.
Хариулт
A. Бүтэц
- have been waiting / 've been waiting
- has been running / 's been running
- Have … been sleeping
- hasn't been raining / hasn't rained
- What have you been doing lately?
- They've been travelling.
B. Утга
- Have you been painting
- have written
- has been snowing
- I've been working on my thesis for six months.
C. Алдааг олоорой
- He has been studying all night. / He's been studying all night.
- I have been learning English since 2019. / I've been learning English since 2019.
- We have been trying to call you. / We've been trying to call you.
- Yes, she has.
D. Нөхцөл байдалд
- have … been doing
- have been running
- have been training / have trained
- haven't been eating / haven't eaten
- have been trying / have tried
E. Таны ээлж
- I've been learning to cook Thai food. I've been sleeping badly this week.
- The floor is wet. Someone has been cleaning.
F. Холимог давталт
- finished
- visited
- since
