Present Perfect Continuous: e kryera e vazhdueshme në anglisht («pres prej një ore»)
Present Perfect Continuous
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të flisni për veprime që nisën në të kaluarën dhe vazhdojnë ende, ose që sapo kanë mbaruar dhe kanë lënë gjurmë – me have / has been + forma -ing.
Ideja kryesore
Present Perfect (e kryera) e lidh të kaluarën me të tashmen A2-17. Forma e vazhdueshme (-ing) tregon një veprim në zhvillim A1-22. Bashkojini dhe merrni një kohë që shikon nga tani pas, te një veprim që ka qenë në vazhdim – Present Perfect Continuous (e kryera e vazhdueshme).
Përfytyroni një kronometër. E keni ndezur në të kaluarën dhe po ecën ende tani: I've been waiting for an hour. Pritja nisi një orë më parë dhe unë po pres ende. Ose sapo e keni ndalur, dhe pasojat duken ende: You're out of breath. Have you been running?
Në të dyja rastet, në qendër është vetë veprimi dhe sa kohë ka zgjatur, jo një rezultat i mbaruar. Prandaj kjo kohë shpesh mbart një ndjenjë: lodhje, bezdi, përpjekje. I've been working all day flet më pak për atë që keni prodhuar dhe më shumë për përpjekjen e gjatë e të pandërprerë pas saj.
Shqipja dhe anglishtja
Shqipja nuk ka një kohë të tillë. Për një veprim që nisi në të kaluarën dhe vazhdon ende, ne përdorim të tashmen me «prej» ose «që nga»: «Pres këtu prej dyzet minutash», «Jetojmë në këtë apartament prej dy vjetësh», «Mëson kitarë që nga janari». Kjo është arsyeja e gabimit më të shpeshtë: I'm waiting here since ten ❌. Në anglisht, kur matni kohën deri tani, forma e tashme nuk mjafton: duhet have / has been + -ing. Forma shqipe nuk e vendos kohën angleze – e vendosin fjalët e kohës (for, since, all day, lately).
Kujdes edhe me vetë fjalët: «prej» dhe «që nga» nuk janë from. «Prej dy vjetësh» = for two years (një periudhë); «që nga janari» = since January (një pikënisje). Për veprimin që sapo ka mbaruar shqipja përdor të kryerën («Ke qarë?», «Ke vrapuar?»); anglishtja, kur shihen gjurmët e veprimit, zakonisht zgjedh formën e vazhdueshme: Have you been crying?
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Pres këtu prej dyzet minutash. | I've been waiting here for forty minutes. | e tashme + «prej» → have been + -ing + for |
| Mëson kitarë që nga janari. | She's been learning the guitar since January. | «që nga» → since |
| Bie borë që në mëngjes. | It's been snowing all morning. | e tashme → has been + -ing; me it |
| Je bërë qull. Ke notuar? | You're all wet. Have you been swimming? | e kryera → forma e vazhdueshme (gjurmët) |
| Kohët e fundit shkoj shpesh në palestër. | I've been going to the gym a lot lately. | e tashme + «kohët e fundit» → lately |
| Ç'bën kohët e fundit? | What have you been doing lately? | pyetja për jetën e kohëve të fundit |
| Po pres autobusin. | I'm waiting for the bus. | këtu është njësoj: veprim tani, pa kohëzgjatje |
Shkurt: «pres prej / që nga» = I've been waiting for / since; e tashmja shqipe me kohëzgjatje nuk bëhet kurrë e tashme në anglisht.
Forma
have / has + been + forma -ing – been është past participle (forma e tretë) e be dhe nuk ndryshon kurrë.
| Kryefjala | have / has | been | forma -ing |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | have ('ve) | been | working |
| he / she / it | has ('s) | been | working |
Pohore, mohore, pyetje
| Shembull | |
|---|---|
| Pohore | She's been studying all evening. |
| Mohore | I haven't been sleeping well. / He hasn't been feeling well. |
| Pyetje po / jo | Have you been waiting long? / Has it been raining? |
| Pyetje me fjalë pyetëse | What have you been doing? / How long has she been working here? |
Përgjigjet e shkurtra – përdorni vetëm have / has.
| Pyetja | Po | Jo |
|---|---|---|
| Have you been working? | Yes, I have. | No, I haven't. |
| Has she been crying? | Yes, she has. | No, she hasn't. |
Shprehje të zakonshme kohe: for (two hours), since (nine o'clock), all day, all morning, lately, recently, these days, this week. Për krahasimin e plotë me Present Perfect Simple dhe me How long…?, shih B1-02.
Përdorimi
1Një veprim që vazhdon deri tani
Veprimi nisi në të kaluarën dhe është ende në zhvillim në çastin kur flasim. Një shprehje kohe zakonisht tregon sa ka zgjatur deri tani. Në shqip këtu themi të tashmen.
2Një veprim që sapo mbaroi dhe ka lënë gjurmë
Veprimi sapo ka mbaruar, dhe pasojat i shohim, i dëgjojmë ose i ndiejmë tani. Shpesh nuk ka fare shprehje kohe. Në shqip këtu përdorim zakonisht të kryerën.
3Një veprim i përsëritur gjatë një periudhe të afërt
Veprimi ndodh herë pas here gjatë një periudhe deri tani. Fjalë si lately, recently dhe these days («kohët e fundit», «këto ditë») janë të zakonshme këtu.
4Theksi te veprimi dhe te kohëzgjatja
Zgjidhni këtë kohë kur doni të theksoni sa gjatë ose sa pa pushim ka zgjatur diçka – shpesh për të treguar lodhje, bezdi ose përpjekje.
5Pyetje për atë që keni bërë kohët e fundit
What have you been doing? është mënyrë e natyrshme për të pyetur për jetën e dikujt kohët e fundit, ose për arsyen e një situate të tanishme. Në shqip: «Ç'bën?», «Ç'ke bërë kohët e fundit?».
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. E tashmja shqipe + «që nga» → e tashme në anglisht. «Gjyshja nuk fle mirë që nga operacioni i gjurit» – në shqip folja është në të tashmen, prandaj del lehtë doesn't sleep ose isn't sleeping. Në anglisht, kur kohëzgjatja arrin deri tani, duhet have / has been + -ing (në mohore: hasn't been + -ing).
2. «Prej» → from. «Drita punon në hotel prej dy vjetësh.» «Prej» do të thotë edhe «nga», prandaj shumë veta thonë from two years. Për një periudhë kohe anglishtja përdor for.
3. «Prej sa kohësh…?» → How long do you…? «Prej sa kohësh e merr me qira këtë apartament në Tiranë?» Pyetja shqipe është në të tashmen. Në anglisht pyetja për kohëzgjatjen deri tani është How long have you been + -ing?
4. «Ke luajtur…?» për gjurmët e një veprimi. «Je plot rërë në flokë. Ke luajtur volejboll në plazh?» Në shqip e kryera është krejt e natyrshme. Në anglisht Have you played…? tingëllon si pyetje për përvojën ose për rezultatin; kur shihni gjurmët e veprimit, pyetni me Have you been + -ing?
Mos i ngatërroni
Present Continuous apo Present Perfect Continuous – Present Continuous (e tashmja e vazhdueshme) A1-22 tregon atë që po ndodh tani. Present Perfect Continuous shikon pas, te sa kohë po ndodh. Në shqip të dyja mund të jenë «po pres»; dallimin e bën kohëzgjatja.
Present Perfect Continuous apo Present Perfect Simple – Forma e vazhdueshme vë në qendër veprimin; forma e thjeshtë vë në qendër rezultatin e mbaruar. Krahasimi i plotë te B1-02.
Present Perfect Continuous apo Past Continuous – Past Continuous (e pakryera / e kaluara e vazhdueshme) A2-01 përshkruan një veprim në një çast të së kaluarës, pa lidhje me tani.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- Në të folur have dhe has pothuajse gjithmonë shkurtohen: I've been, you've been, she's been, it's been.
- She's been = she has been, kurrë she is been. Been pas 's ju tregon që aty është has.
- Been zakonisht është i dobët dhe i shkurtër: /bɪn/, si në anglishten britanike, ashtu edhe në atë amerikane. Lidhet ngushtë me fjalën pas: I've been waiting shqiptohet si një grup i vetëm. Mos e shqiptoni si «biin» të gjatë.
- Në pyetje have është i dobët: Have you been…? → /həv jə bɪn/; zanorja e dobët /ə/ është shumë afër «ë»-së shqipe. Në përgjigjet e shkurtra është i fortë: Yes, I have /hæv/. /æ/ nuk ekziston në shqip: hapni gojën më shumë se për «e».
- -ing në fund është /ŋ/: tingull hundor, pa një «g» të qartë në fund.
- Rregullat e drejtshkrimit për -ing janë të njëjta si te Present Continuous A1-22: make → making, run → running, lie → lying.
Rregulli i artë
have / has + been + -ing = një veprim që nisi në të kaluarën dhe vazhdon ende, ose që sapo mbaroi dhe ka lënë gjurmë. Përdoreni kur veprimi dhe kohëzgjatja e tij kanë më shumë rëndësi se rezultati. Dhe mbani mend: «pres prej një ore» = I've been waiting for an hour, jo I'm waiting.
Ushtrime
A. Forma
Në ushtrimet 1–3 përdorni Present Perfect Continuous.
-
I (wait) for you for half an hour!
-
She's out of breath because she (run).
-
You look tired. you (sleep) badly?
-
It (not rain) today.
-
Formoni një pyetje: you / do / what / lately?
-
Shkruani formën e shkurtër: They have been travelling.
B. Kuptimi
Zgjidhni mundësinë e duhur.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: Your hands are covered in paint. ?
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: I … four emails this morning.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: Look outside! It … all night.
-
Cila fjali do të thotë që veprimi vazhdon ende?
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
He has been study all night.
-
I am learning English since 2019.
-
We have being trying to call you.
-
Përgjigje e shkurtër: "Has she been crying?" "Yes, she's."
D. Në kontekst
Lexoni dialogun dhe plotësoni fjalët që mungojnë. Përdorni Present Perfect Simple ose Continuous.
Dad: You're very red. What 15 you (do)?
Leo: I 16 (run) in the park. I 17 (train) for the city marathon since March.
Dad: That's great. But you 18 (not / eat) properly lately.
Leo: I know. I 19 (try) to eat more vegetables this week, though!
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Shkruani dy fjali për gjëra që keni bërë kohët e fundit.
-
Shikoni një person ose një vend pranë jush dhe hamendësoni çfarë ka ndodhur.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
A2-17 Present Perfect me just, already, yet: «sapo», «tashmë», «ende» në anglisht I've just (finish) my homework. Can I go out?
-
A2-19 Present Perfect apo Past Simple? Dallimi i shpjeguar në shqip We (visit) Rome in 2019.
-
A2-18 Present Perfect me for dhe since: «prej» dhe «që nga» në anglisht I've known Ana we were at school.
Përgjigjet
A. Forma
- have been waiting / 've been waiting
- has been running / 's been running
- Have … been sleeping
- hasn't been raining / hasn't rained
- What have you been doing lately?
- They've been travelling.
B. Kuptimi
- Have you been painting
- have written
- has been snowing
- I've been working on my thesis for six months.
C. Gjeni gabimin
- He has been studying all night. / He's been studying all night.
- I have been learning English since 2019. / I've been learning English since 2019.
- We have been trying to call you. / We've been trying to call you.
- Yes, she has.
D. Në kontekst
- have … been doing
- have been running
- have been training / have trained
- haven't been eating / haven't eaten
- have been trying / have tried
E. Radha juaj
- I've been learning to cook Thai food. I've been sleeping badly this week.
- The floor is wet. Someone has been cleaning.
F. Përsëritje e përzier
- finished
- visited
- since
