SlowingoMálfræði
B1 1 / 39

Present Perfect Continuous: I've been waiting – athöfn og tímalengd fram til dagsins í dag

Present Perfect Continuous

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu talað um athafnir sem hófust í fortíðinni og standa enn yfir (I've been waiting for an hour) eða var að ljúka og ummerkin sjást enn (You're wet. Have you been swimming?). Þú lærir tíðina Present Perfect Continuous (núliðin tíð í framvinduhorfi): have / has been + -ing.

Aðalatriðið

Present Perfect (enska núliðin tíð) tengir fortíðina við núið A2-17. Framvinduhorfið (-ing) sýnir athöfn sem er í gangi A1-22. Settu þetta tvennt saman og þú færð tíð sem horfir frá núinu aftur á athöfn sem hefur staðið yfir.

Hugsaðu þér skeiðklukku. Þú ýttir á start í fortíðinni og klukkan gengur enn: I've been waiting for an hour. Biðin hófst fyrir klukkutíma og ég bíð enn. Eða þú varst að ýta á stop núna og afleiðingarnar sjást enn: You're out of breath. Have you been running?

Í báðum tilvikum er athyglin á athöfninni sjálfri og því hve lengi hún hefur staðið, ekki á fullgerðri niðurstöðu. Þess vegna ber tíðin oft með sér tilfinningu: þreytu, pirring, áreynslu. I've been working all day segir minna um það sem þú kláraðir og meira um langa og stöðuga vinnu.

Íslenska og enska

Góðu fréttirnar: íslenskan á mjög svipaða byggingu. „Ég hef verið að læra“ og „Ég er búin að vera að bíða í klukkutíma“ samsvara vel I've been learning og I've been waiting for an hour. Um tímalengd fram til dagsins í dag notum við líka „hafa“ eða „vera búinn að“: „Við höfum búið hér í tvö ár“. Á ensku er það líka núliðin tíð: We've been living here for two years. Íslenskan gerir líka skýran greinarmun á athöfn og niðurstöðu: „Ég hef verið að mála eldhúsið“ (athöfn, kannski ekki lokið) og „Ég er búinn að mála eldhúsið“ (lokið) – alveg eins og I've been painting og I've painted. Present Perfect er samt ekki alltaf það sama og íslenska „hef gert“ eða „er búinn að gera“, svo skoðaðu notkunina vel.

Munurinn liggur einkum á tveimur stöðum. Í fyrsta lagi spyrjum við um ummerki sem sjást núna oft með þátíð í framvinduhorfi: „Þú ert rennblautur. Varstu að synda?“ Á ensku tengir Have you been swimming? athöfnina við núið – blauta hárið er hér og nú. Í öðru lagi segjum við tímann oft með greini: „allan daginn“, „alla nóttina“, „allt kvöldið“. Á ensku er enginn greinir: all day, all night, all evening. Og „í allan morgun“ er all morning, án forsetningar.

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Ég er búin að bíða hérna í fjörutíu mínútur.I've been waiting here for forty minutes.„er búin að“ + tímalengd → have been + -ing
Hún hefur verið að læra á gítar síðan í janúar.She's been learning the guitar since January.„hefur verið að“ → has been + -ing – hér er þetta eins
Það hefur snjóað í allan morgun.It's been snowing all morning.„í allan morgun“ → all morning, án forsetningar
Þú ert rennblautur. Varstu að synda?You're all wet. Have you been swimming?ummerki núna → have been + -ing
Ég hef farið mikið í ræktina undanfarið.I've been going to the gym a lot lately.„undanfarið“ → lately + núliðin tíð
Ég hef verið að mála eldhúsið.I've been painting the kitchen.athöfn: kannski ekki lokið – hér er þetta eins
Ég er búinn að mála eldhúsið.I've painted the kitchen.niðurstaða: lokið → Present Perfect

Í stuttu máli: „hef verið að“ og „er búin að vera að“ eru have / has been + -ing; „Varstu að…?“ um ummerki sem sjást núna er Have you been + -ing?; og „allan daginn“ er all day, án the.

Form

have / has + been + -ing mynd – been er lýsingarháttur þátíðar af be og breytist aldrei.

Frumlaghave / hasbeen-ing mynd
I / you / we / theyhave ('ve)beenworking
he / she / ithas ('s)beenworking

Játandi, neitandi, spurning

Dæmi
Játandi setningShe's been studying all evening.
Neitandi setningI haven't been sleeping well. / He hasn't been feeling well.
Já/nei-spurningHave you been waiting long? / Has it been raining?
Spurning með spurnarorðiWhat have you been doing? / How long has she been working here?

Stutt svör – aðeins have / has.

SpurningJáNei
Have you been working?Yes, I have.No, I haven't.
Has she been crying?Yes, she has.No, she hasn't.

Algeng tímaorð: for (two hours), since (nine o'clock), all day, all morning, lately, recently, these days, this week. Allur samanburðurinn við Present Perfect og spurninguna How long…? er í B1-02.

Notkun

1Athöfn sem stendur enn yfir

Athöfnin hófst í fortíðinni og er enn í gangi þegar talað er. Tímaorð segir yfirleitt hve lengi hún hefur staðið hingað til.

I've been waiting here for forty minutes.
Ég er búin að bíða hérna í fjörutíu mínútur.
„er búin að bíða“ → have been waiting
We've been living in this flat for two years.
Við höfum búið í þessari íbúð í tvö ár.
búum hér enn; flat (UK), apartment (US)
She's been learning the guitar since January.
Hún hefur verið að læra á gítar síðan í janúar.
„hefur verið að“ → has been + -ing
It's been snowing all morning.
Það hefur snjóað í allan morgun.
all morning: án forsetningar og án the
They've been building that hotel for ages.
Þeir eru búnir að vera að byggja þetta hótel í heila eilífð.
for ages = mjög lengi (óformlegt)

2Athöfn sem var að ljúka og ummerkin sjást

Athöfninni var að ljúka og afleiðingarnar sjást, heyrast eða finnast núna. Oft er ekkert tímaorð.

You're all wet. Have you been swimming?
Þú ert rennblautur. Varstu að synda?
á íslensku „varstu að“, á ensku have been + -ing: ummerkin sjást núna
Your eyes are red. Have you been crying?
Augun í þér eru rauð. Hefurðu verið að gráta?
Sorry I'm so dirty. I've been fixing my bike.
Fyrirgefðu hvað ég er skítugur. Ég var að gera við hjólið.
athöfninni var að ljúka
The streets are wet. It's been raining.
Göturnar eru blautar. Það hefur rignt.
hætt að rigna
"Why are you out of breath?" "I've been running for the bus."
„Af hverju ertu svona móð?“ „Ég var að hlaupa á eftir strætó.“

3Endurtekin athöfn undanfarið

Athöfnin gerist aftur og aftur á tímabili fram til dagsins í dag. Oft fylgir lately, recently eða these days.

I've been going to the gym a lot lately.
Ég hef farið mikið í ræktina undanfarið.
„undanfarið“ → lately + have been + -ing
He's been calling me every night this week.
Hann hefur hringt í mig á hverju kvöldi í þessari viku.
We've been eating out too much recently.
Við höfum borðað of oft úti upp á síðkastið.
My neighbours have been having parties every weekend.
Nágrannarnir hafa verið með partí um hverja helgi.
have a party = athöfn, svo framvinduhorf passar

4Áhersla á athöfnina og tímalengdina

Veldu þessa tíð þegar þú vilt leggja áherslu á hve lengi eða hve stöðugt eitthvað hefur staðið – oft til að sýna þreytu, pirring eða áreynslu.

I've been working on this report all day, and it still isn't finished.
Ég er búinn að vera að vinna í þessari skýrslu í allan dag og hún er ekki enn tilbúin.
„búinn að vera að“ → have been + -ing
You've been playing that game for hours!
Þú ert búinn að vera í þessum leik tímunum saman!
pirringur
She's been looking after her mother since the spring.
Hún hefur annast mömmu sína síðan í vor.
áreynsla yfir langan tíma
We've been trying to call you all afternoon.
Við höfum verið að reyna að hringja í þig í allan eftirmiðdag.
all afternoon, án the

5Spurningar um það sem hefur verið að gerast

What have you been doing? er eðlileg leið til að spyrja um líf einhvers upp á síðkastið eða um það af hverju staðan er eins og hún er.

What have you been doing lately?
Hvað hefurðu verið að gera undanfarið?
eðlileg spurning um líf einhvers
Hi! I haven't seen you for ages. What have you been up to?
Hæ! Ég hef ekki séð þig í heila eilífð. Hvað er að frétta af þér?
óformlegt
What have you been eating? Your shirt is covered in sauce!
Hvað varstu eiginlega að borða? Skyrtan þín er öll út í sósu!
ummerkin sjást núna

Algengar villur

❌I've been wait for an hour.
✅I've been waiting for an hour.
Á eftir been kemur -ing mynd.
❌She has being working all day.
✅She has been working all day.
have/has + been, ekki being.
❌I'm waiting here since ten o'clock.
✅I've been waiting here since ten o'clock.
Tímalengd fram til dagsins í dag kallar á núliðna tíð.
❌He have been studying.
✅He has been studying.
he/she/it → has.
❌How long you have been waiting?
✅How long have you been waiting?
Spurning: have/has á undan frumlaginu.
❌I've been knowing her for years.
✅I've known her for years.
Ástandssagnir (know, own, believe…) eru yfirleitt ekki í framvinduhorfi. Sjá B1-02.
⚠️I've been writing three emails this morning.
✅I've written three emails this morning.
Málfræðilega rétt, en þegar þú telur það sem er búið notarðu Present Perfect. Sjá B1-02.

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „Ég er mikið að synda undanfarið“ → I'm swimming … lately. Í töluðu máli notum við oft „vera að“ í nútíð um það sem hefur endurtekið sig upp á síðkastið: „Ég er mikið að synda undanfarið“, „Hún er alltaf að vinna fram eftir þessar vikurnar“. Bein þýðing gefur Present Continuous. En lately, recently og for the past few weeks tengja tímabilið við núið, og þá er eðlilegt að segja have / has been + -ing.

⚠️I'm swimming in the outdoor pool in Vesturbaer almost every morning lately, and I've never slept better in my life.
✅I've been swimming in the outdoor pool in Vesturbaer almost every morning lately, and I've never slept better in my life.
Málfræðilega rétt, en lately (tímabil fram til dagsins í dag) kallar á have been + -ing.

2. „allan daginn“, „alla nóttina“ → all the day. Á íslensku fær tíminn greini: „Það hefur rignt alla nóttina“, „Hann hefur verið að moka snjó allan daginn“. Á ensku er enginn greinir á undan day, night, morning og week á eftir all: all day, all night, all morning.

⚠️My brother has been shovelling snow off the roof of the summer house in Borgarfjordur all the day, and he still isn't finished.
✅My brother has been shovelling snow off the roof of the summer house in Borgarfjordur all day, and he still isn't finished.
Málfræðilega rétt, en óeðlilegt; á ensku er sagt all day, án the.

3. „Varstu að ganga í fjörunni?“ → Were you walking…? um ummerki. Á íslensku spyrjum við um ummerki sem við sjáum núna með „var að“: „Hárið á þér er rennblautt – varstu að ganga í fjörunni?“. Bein þýðing gefur Past Continuous. Sú setning er ekki röng, en hún horfir á tíma í fortíðinni. Þegar ummerkin eru hér og nú er eðlilegra að segja Have you been + -ing?

⚠️Your boots are full of black sand and your hair is dripping wet – were you walking on the beach at Reynisfjara?
✅Your boots are full of black sand and your hair is dripping wet – have you been walking on the beach at Reynisfjara?
Málfræðilega rétt, en ummerkin sjást núna: have you been + -ing tengir athöfnina við núið.

Ekki rugla saman

Present Continuous og Present Perfect Continuous – Present Continuous (nútíð í framvinduhorfi) A1-22 lýsir því sem er að gerast núna. Present Perfect Continuous horfir til baka og segir hve lengi það hefur gerst.

I'm waiting for the bus.
Ég er að bíða eftir strætó.
núna
I've been waiting for the bus for twenty minutes.
Ég er búin að bíða eftir strætó í tuttugu mínútur.
núna + tíminn hingað til

Present Perfect Continuous og Present Perfect – Framvinduhorfið beinir athyglinni að athöfninni, einfalda myndin að fullgerðri niðurstöðu. Allur samanburðurinn er í B1-02.

I've been painting the kitchen.
Ég hef verið að mála eldhúsið.
athöfn: kannski ekki lokið, málning á fötunum
I've painted the kitchen.
Ég er búinn að mála eldhúsið.
niðurstaða: lokið

Present Perfect Continuous og Past Continuous – Past Continuous (þátíð í framvinduhorfi) A2-01 lýsir athöfn á ákveðnum tíma í fortíðinni, án tengingar við núið.

I was reading at ten o'clock last night.
Ég var að lesa klukkan tíu í gærkvöldi.
tími í fortíðinni
I've been reading all evening.
Ég hef verið að lesa í allt kvöld.
fram til þessa; all evening án the

Stafsetning og framburður

  • Í tali er have og has nær alltaf í styttum rithætti: I've been, you've been, she's been, it's been.
  • She's been = she has been, aldrei she is been. Þegar been kemur á eftir 's þýðir 's has.
  • Been er yfirleitt veikt og stutt: /bɪn/ bæði í breskum og bandarískum framburði. Það rennur saman við næsta orð: I've been waiting hljómar næstum eins og eitt orð.
  • Í spurningum er have veikt: Have you been…? → /həv jə bɪn/. Í stuttu svari er það sterkt: Yes, I have /hæv/. Sérhljóðið /æ/ er ekki íslenskt æ: opnaðu munninn eins og fyrir a og dragðu tunguna fram.
  • Í lok I've er raddað /v/; segðu það ekki sem f. Í -ing er /ŋ/ í lokin, án g-hljóðs á eftir.
  • Stafsetning -ing myndar er sú sama og í Present Continuous A1-22: make → making, run → running, lie → lying.

Gullna reglan

have / has + been + -ing = athöfn sem hófst í fortíðinni og stendur enn yfir, eða var að ljúka og skildi eftir ummerki. Notaðu tíðina þegar athöfnin og tímalengdin skipta meira máli en niðurstaðan. „Ég er búin að bíða í klukkutíma“ er I've been waiting for an hour, og „Varstu að synda?“ um blautt hár er Have you been swimming?

Æfingar

A. Form

Í dæmum 1–3 notarðu Present Perfect Continuous.

  1. I (wait) for you for half an hour!
  2. She's out of breath because she (run).
  3. You look tired. you (sleep) badly?
  4. It (not rain) today.
  5. Búðu til spurningu: you / do / what / lately?
  6. Skrifaðu styttan rithátt: They have been travelling.

B. Merking

Veldu rétta svarið.

  1. Veldu rétta svarið: Your hands are covered in paint. ?
  2. Veldu rétta svarið: I … four emails this morning.
  3. Veldu rétta svarið: Look outside! It … all night.
  4. Hvor setningin segir að athöfnin standi enn yfir?

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. He has been study all night.
  2. I am learning English since 2019.
  3. We have being trying to call you.
  4. Stutt svar: "Has she been crying?" "Yes, she's."

D. Í samhengi

Notaðu Present Perfect eða Present Perfect Continuous.

Back from the gym
Dad: You're very red. What 15 you (do)?
Leo: I 16 (run) in the park. I 17 (train) for the city marathon since March.
Dad: That's great. But you 18 (not / eat) properly lately.
Leo: I know. I 19 (try) to eat more vegetables this week, though!

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku um það sem þú hefur verið að gera undanfarið.

  1. Skrifaðu tvær setningar um það sem þú hefur verið að gera upp á síðkastið.
  2. Horfðu á manneskju eða stað nálægt þér og giskaðu á hvað hefur verið að gerast.

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. A2-17 Present Perfect með just, already og yet: „var að“ og „búinn að“ á ensku
    I've just (finish) my homework. Can I go out?
  2. A2-19 Present Perfect eða Past Simple? Munurinn útskýrður á íslensku
    We (visit) Rome in 2019.
  3. A2-18 Present Perfect með for og since: hve lengi eitthvað hefur varað
    I've known Ana we were at school.
Svör

A. Form

  1. have been waiting / 've been waiting
  2. has been running / 's been running
  3. Have … been sleeping
  4. hasn't been raining / hasn't rained
  5. What have you been doing lately?
  6. They've been travelling.

B. Merking

  1. Have you been painting
  2. have written
  3. has been snowing
  4. I've been working on my thesis for six months.

C. Finndu villuna

  1. He has been studying all night. / He's been studying all night.
  2. I have been learning English since 2019. / I've been learning English since 2019.
  3. We have been trying to call you. / We've been trying to call you.
  4. Yes, she has.

D. Í samhengi

  1. have … been doing
  2. have been running
  3. have been training / have trained
  4. haven't been eating / haven't eaten
  5. have been trying / have tried

E. Spreyttu þig

  1. I've been learning to cook Thai food. I've been sleeping badly this week.
  2. The floor is wet. Someone has been cleaning.

F. Blönduð upprifjun

  1. finished
  2. visited
  3. since
Android appLærðu á ferðinni Google Play