Present Perfect Continuous: I've been waiting – athöfn og tímalengd fram til dagsins í dag
Present Perfect Continuous
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu talað um athafnir sem hófust í fortíðinni og standa enn yfir (I've been waiting for an hour) eða var að ljúka og ummerkin sjást enn (You're wet. Have you been swimming?). Þú lærir tíðina Present Perfect Continuous (núliðin tíð í framvinduhorfi): have / has been + -ing.
Aðalatriðið
Present Perfect (enska núliðin tíð) tengir fortíðina við núið A2-17. Framvinduhorfið (-ing) sýnir athöfn sem er í gangi A1-22. Settu þetta tvennt saman og þú færð tíð sem horfir frá núinu aftur á athöfn sem hefur staðið yfir.
Hugsaðu þér skeiðklukku. Þú ýttir á start í fortíðinni og klukkan gengur enn: I've been waiting for an hour. Biðin hófst fyrir klukkutíma og ég bíð enn. Eða þú varst að ýta á stop núna og afleiðingarnar sjást enn: You're out of breath. Have you been running?
Í báðum tilvikum er athyglin á athöfninni sjálfri og því hve lengi hún hefur staðið, ekki á fullgerðri niðurstöðu. Þess vegna ber tíðin oft með sér tilfinningu: þreytu, pirring, áreynslu. I've been working all day segir minna um það sem þú kláraðir og meira um langa og stöðuga vinnu.
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: íslenskan á mjög svipaða byggingu. „Ég hef verið að læra“ og „Ég er búin að vera að bíða í klukkutíma“ samsvara vel I've been learning og I've been waiting for an hour. Um tímalengd fram til dagsins í dag notum við líka „hafa“ eða „vera búinn að“: „Við höfum búið hér í tvö ár“. Á ensku er það líka núliðin tíð: We've been living here for two years. Íslenskan gerir líka skýran greinarmun á athöfn og niðurstöðu: „Ég hef verið að mála eldhúsið“ (athöfn, kannski ekki lokið) og „Ég er búinn að mála eldhúsið“ (lokið) – alveg eins og I've been painting og I've painted. Present Perfect er samt ekki alltaf það sama og íslenska „hef gert“ eða „er búinn að gera“, svo skoðaðu notkunina vel.
Munurinn liggur einkum á tveimur stöðum. Í fyrsta lagi spyrjum við um ummerki sem sjást núna oft með þátíð í framvinduhorfi: „Þú ert rennblautur. Varstu að synda?“ Á ensku tengir Have you been swimming? athöfnina við núið – blauta hárið er hér og nú. Í öðru lagi segjum við tímann oft með greini: „allan daginn“, „alla nóttina“, „allt kvöldið“. Á ensku er enginn greinir: all day, all night, all evening. Og „í allan morgun“ er all morning, án forsetningar.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Ég er búin að bíða hérna í fjörutíu mínútur. | I've been waiting here for forty minutes. | „er búin að“ + tímalengd → have been + -ing |
| Hún hefur verið að læra á gítar síðan í janúar. | She's been learning the guitar since January. | „hefur verið að“ → has been + -ing – hér er þetta eins |
| Það hefur snjóað í allan morgun. | It's been snowing all morning. | „í allan morgun“ → all morning, án forsetningar |
| Þú ert rennblautur. Varstu að synda? | You're all wet. Have you been swimming? | ummerki núna → have been + -ing |
| Ég hef farið mikið í ræktina undanfarið. | I've been going to the gym a lot lately. | „undanfarið“ → lately + núliðin tíð |
| Ég hef verið að mála eldhúsið. | I've been painting the kitchen. | athöfn: kannski ekki lokið – hér er þetta eins |
| Ég er búinn að mála eldhúsið. | I've painted the kitchen. | niðurstaða: lokið → Present Perfect |
Í stuttu máli: „hef verið að“ og „er búin að vera að“ eru have / has been + -ing; „Varstu að…?“ um ummerki sem sjást núna er Have you been + -ing?; og „allan daginn“ er all day, án the.
Form
have / has + been + -ing mynd – been er lýsingarháttur þátíðar af be og breytist aldrei.
| Frumlag | have / has | been | -ing mynd |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | have ('ve) | been | working |
| he / she / it | has ('s) | been | working |
Játandi, neitandi, spurning
| Dæmi | |
|---|---|
| Játandi setning | She's been studying all evening. |
| Neitandi setning | I haven't been sleeping well. / He hasn't been feeling well. |
| Já/nei-spurning | Have you been waiting long? / Has it been raining? |
| Spurning með spurnarorði | What have you been doing? / How long has she been working here? |
Stutt svör – aðeins have / has.
| Spurning | Já | Nei |
|---|---|---|
| Have you been working? | Yes, I have. | No, I haven't. |
| Has she been crying? | Yes, she has. | No, she hasn't. |
Algeng tímaorð: for (two hours), since (nine o'clock), all day, all morning, lately, recently, these days, this week. Allur samanburðurinn við Present Perfect og spurninguna How long…? er í B1-02.
Notkun
1Athöfn sem stendur enn yfir
Athöfnin hófst í fortíðinni og er enn í gangi þegar talað er. Tímaorð segir yfirleitt hve lengi hún hefur staðið hingað til.
2Athöfn sem var að ljúka og ummerkin sjást
Athöfninni var að ljúka og afleiðingarnar sjást, heyrast eða finnast núna. Oft er ekkert tímaorð.
3Endurtekin athöfn undanfarið
Athöfnin gerist aftur og aftur á tímabili fram til dagsins í dag. Oft fylgir lately, recently eða these days.
4Áhersla á athöfnina og tímalengdina
Veldu þessa tíð þegar þú vilt leggja áherslu á hve lengi eða hve stöðugt eitthvað hefur staðið – oft til að sýna þreytu, pirring eða áreynslu.
5Spurningar um það sem hefur verið að gerast
What have you been doing? er eðlileg leið til að spyrja um líf einhvers upp á síðkastið eða um það af hverju staðan er eins og hún er.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Ég er mikið að synda undanfarið“ → I'm swimming … lately. Í töluðu máli notum við oft „vera að“ í nútíð um það sem hefur endurtekið sig upp á síðkastið: „Ég er mikið að synda undanfarið“, „Hún er alltaf að vinna fram eftir þessar vikurnar“. Bein þýðing gefur Present Continuous. En lately, recently og for the past few weeks tengja tímabilið við núið, og þá er eðlilegt að segja have / has been + -ing.
2. „allan daginn“, „alla nóttina“ → all the day. Á íslensku fær tíminn greini: „Það hefur rignt alla nóttina“, „Hann hefur verið að moka snjó allan daginn“. Á ensku er enginn greinir á undan day, night, morning og week á eftir all: all day, all night, all morning.
3. „Varstu að ganga í fjörunni?“ → Were you walking…? um ummerki. Á íslensku spyrjum við um ummerki sem við sjáum núna með „var að“: „Hárið á þér er rennblautt – varstu að ganga í fjörunni?“. Bein þýðing gefur Past Continuous. Sú setning er ekki röng, en hún horfir á tíma í fortíðinni. Þegar ummerkin eru hér og nú er eðlilegra að segja Have you been + -ing?
Ekki rugla saman
Present Continuous og Present Perfect Continuous – Present Continuous (nútíð í framvinduhorfi) A1-22 lýsir því sem er að gerast núna. Present Perfect Continuous horfir til baka og segir hve lengi það hefur gerst.
Present Perfect Continuous og Present Perfect – Framvinduhorfið beinir athyglinni að athöfninni, einfalda myndin að fullgerðri niðurstöðu. Allur samanburðurinn er í B1-02.
Present Perfect Continuous og Past Continuous – Past Continuous (þátíð í framvinduhorfi) A2-01 lýsir athöfn á ákveðnum tíma í fortíðinni, án tengingar við núið.
Stafsetning og framburður
- Í tali er have og has nær alltaf í styttum rithætti: I've been, you've been, she's been, it's been.
- She's been = she has been, aldrei she is been. Þegar been kemur á eftir 's þýðir 's has.
- Been er yfirleitt veikt og stutt: /bɪn/ bæði í breskum og bandarískum framburði. Það rennur saman við næsta orð: I've been waiting hljómar næstum eins og eitt orð.
- Í spurningum er have veikt: Have you been…? → /həv jə bɪn/. Í stuttu svari er það sterkt: Yes, I have /hæv/. Sérhljóðið /æ/ er ekki íslenskt æ: opnaðu munninn eins og fyrir a og dragðu tunguna fram.
- Í lok I've er raddað /v/; segðu það ekki sem f. Í -ing er /ŋ/ í lokin, án g-hljóðs á eftir.
- Stafsetning -ing myndar er sú sama og í Present Continuous A1-22: make → making, run → running, lie → lying.
Gullna reglan
have / has + been + -ing = athöfn sem hófst í fortíðinni og stendur enn yfir, eða var að ljúka og skildi eftir ummerki. Notaðu tíðina þegar athöfnin og tímalengdin skipta meira máli en niðurstaðan. „Ég er búin að bíða í klukkutíma“ er I've been waiting for an hour, og „Varstu að synda?“ um blautt hár er Have you been swimming?
Æfingar
A. Form
Í dæmum 1–3 notarðu Present Perfect Continuous.
-
I (wait) for you for half an hour!
-
She's out of breath because she (run).
-
You look tired. you (sleep) badly?
-
It (not rain) today.
-
Búðu til spurningu: you / do / what / lately?
-
Skrifaðu styttan rithátt: They have been travelling.
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: Your hands are covered in paint. ?
-
Veldu rétta svarið: I … four emails this morning.
-
Veldu rétta svarið: Look outside! It … all night.
-
Hvor setningin segir að athöfnin standi enn yfir?
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
He has been study all night.
-
I am learning English since 2019.
-
We have being trying to call you.
-
Stutt svar: "Has she been crying?" "Yes, she's."
D. Í samhengi
Notaðu Present Perfect eða Present Perfect Continuous.
Dad: You're very red. What 15 you (do)?
Leo: I 16 (run) in the park. I 17 (train) for the city marathon since March.
Dad: That's great. But you 18 (not / eat) properly lately.
Leo: I know. I 19 (try) to eat more vegetables this week, though!
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku um það sem þú hefur verið að gera undanfarið.
-
Skrifaðu tvær setningar um það sem þú hefur verið að gera upp á síðkastið.
-
Horfðu á manneskju eða stað nálægt þér og giskaðu á hvað hefur verið að gerast.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A2-17 Present Perfect með just, already og yet: „var að“ og „búinn að“ á ensku I've just (finish) my homework. Can I go out?
-
A2-19 Present Perfect eða Past Simple? Munurinn útskýrður á íslensku We (visit) Rome in 2019.
-
A2-18 Present Perfect með for og since: hve lengi eitthvað hefur varað I've known Ana we were at school.
Svör
A. Form
- have been waiting / 've been waiting
- has been running / 's been running
- Have … been sleeping
- hasn't been raining / hasn't rained
- What have you been doing lately?
- They've been travelling.
B. Merking
- Have you been painting
- have written
- has been snowing
- I've been working on my thesis for six months.
C. Finndu villuna
- He has been studying all night. / He's been studying all night.
- I have been learning English since 2019. / I've been learning English since 2019.
- We have been trying to call you. / We've been trying to call you.
- Yes, she has.
D. Í samhengi
- have … been doing
- have been running
- have been training / have trained
- haven't been eating / haven't eaten
- have been trying / have tried
E. Spreyttu þig
- I've been learning to cook Thai food. I've been sleeping badly this week.
- The floor is wet. Someone has been cleaning.
F. Blönduð upprifjun
- finished
- visited
- since
