Upprifjun: að velja rétta tíð á ensku – sex andstæður og ein spurning fyrir hverja
Review: Choosing the Right Tense
Á þessari síðu
Þessi upprifjun nær yfir
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu valið rétta tíð í raunverulegum texta – í sögu, tölvupósti eða samtali – með því að spyrja einnar spurningar fyrir hverja af þeim sex andstæðum sem nemendur rugla oftast saman.
Það sem við lærðum
| Kennslustund | Efni | Lykildæmi |
|---|---|---|
| B1-01 | have / has been + -ing: athöfn sem stendur enn yfir eða var að ljúka og skildi eftir ummerki („er búin að bíða í fjörutíu mínútur“) | I've been waiting here for forty minutes. |
| B1-02 | for / since / How long + Present Perfect; einföld mynd um niðurstöðu, fjölda og ástandssagnir, framvinduhorf um athöfnina og lengd hennar | I've read four books this month. |
| B1-03 | had + lýsingarháttur þátíðar: það sem gerðist fyrr af tveimur atburðum í fortíð („hafði gert“, „var búinn að gera“); ef röðin er skýr dugar Past Simple | When I got to the station, the train had left. |
| B1-04 | Sögur: Past Simple = atburðarás, Past Continuous = baksvið, Past Perfect = endurlit | I was cooking dinner when the smoke alarm went off. |
| B1-05 | will be + -ing: í gangi á augnabliki í framtíð; venjulegur gangur mála | This time tomorrow I'll be flying to Lisbon. |
| B1-35 | Kortið: hver tíð = tími + horf (simple = heil staðreynd, continuous = í gangi, perfect = á undan ákveðnum punkti og skiptir máli, perfect continuous = hve lengi fram að ákveðnum punkti) | I've lost my keys, so I can't get in. |
Andstæðurnar sex hér á eftir rifja líka upp A1-23 (Present Simple eða Present Continuous), A2-02 (Past Simple eða Past Continuous), A2-05 (framtíðarmyndir) og A2-19 (Present Perfect eða Past Simple).
Mikilvægur samanburður
1. Present Simple (einföld nútíð) og Present Continuous (nútíð í framvinduhorfi) – Íslenska „vera að“ hjálpar, en íslensk nútíð nær líka yfir tímabundnar aðstæður („Við búum hjá vinum í þessum mánuði“). A1-23 B1-35
- Ein spurning: Er þetta almennt satt (venja, staðreynd, varanlegt ástand), eða í gangi núna eða um þessar mundir? Ástandssagnir (know, like, want, believe) haldast venjulega í einfaldri mynd.
2. Past Simple (einföld þátíð) og Present Perfect (enska núliðin tíð) – Present Perfect er ekki alltaf það sama og íslenska „hef gert“ eða „er búinn að gera“. A2-19 B1-35
- Ein spurning: Er tíminn liðinn – get ég sagt eða spurt hvenær? Ef já → Past Simple. Ef tíminn er enn opinn, þetta er reynsla úr lífinu eða enginn tími er nefndur → Present Perfect.
3. Present Perfect simple og Present Perfect Continuous (núliðin tíð í framvinduhorfi) – „Er búin að lesa“ og „er búin að vera að lesa“ samsvara oft muninum. B1-01 B1-02
- Ein spurning: Er ég að telja saman niðurstöðu eða fjölda, eða að leggja áherslu á athöfnina og hve lengi hún hefur staðið? Niðurstaða, fjöldi eða ástandssögn → einföld mynd. Athöfn og tímalengd → framvinduhorf.
4. Past Simple og Past Continuous (þátíð í framvinduhorfi) – Íslensk þátíð getur verið hvort tveggja; „var að“ hjálpar. A2-02 B1-04
- Ein spurning: Er þetta skref í sögunni (atburður), eða athöfn að baki henni sem var þegar í gangi (baksvið)?
5. Past Simple og Past Perfect (þáliðin tíð) – Íslenska „hafði gert“ og „var búinn að gera“ eru góð fyrirmynd. B1-03 B1-04
- Ein spurning: Er ég þegar staddur á augnabliki í fortíð og þarf að fara enn lengra aftur? Ef já → had + lýsingarháttur þátíðar. Ef röðin er þegar skýr → Past Simple.
6. Framtíðarmyndir – Á íslensku segjum við margt af þessu í nútíð („Ég hitti Sam klukkan sex“); á ensku ræður uppruni framtíðarinnar. A2-05 B1-05
- Ein spurning: Hvaðan kemur þessi framtíð? Ákvörðun núna, boð eða loforð → will. Áform → going to. Frágengið plan → Present Continuous. Tímaáætlun → Present Simple. Í gangi á augnabliki í framtíð → will be + -ing.
Sex spurningar í hnotskurn
| Andstæða | Ein spurning |
|---|---|
| Present Simple / Present Continuous | Almennt satt, eða í gangi núna eða um þessar mundir? |
| Past Simple / Present Perfect | Er tíminn liðinn? |
| Present Perfect simple / continuous | Niðurstaða og fjöldi, eða athöfn og tímalengd? |
| Past Simple / Past Continuous | Atburður, eða baksvið sem var í gangi? |
| Past Simple / Past Perfect | Þarf ég að fara lengra aftur frá augnabliki í fortíð? |
| framtíðarmyndir | Hvaðan kemur þessi framtíð? |
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Bróðir minn býr í tjaldi í sumar“ → Present Simple um tímabundnar aðstæður. Á íslensku segjum við „býr“ hvort sem það er varanlegt eða tímabundið – „er að búa“ heyrist varla. Á ensku hljómar he lives eins og varanlegt heimili. Um tímabundnar aðstæður er Present Continuous eðlilegt: he's living, he's staying. A1-23 B1-35
2. „Ég er búin að fara í sund klukkan sjö í morgun“ → Present Perfect með liðnum tíma. Á íslensku getur „vera búinn að“ staðið með tímaorðum eins og „í morgun“ eða „klukkan sjö“: „Ég er búin að fara í sund klukkan sjö í morgun.“ Á ensku stendur Present Perfect ekki með liðnum, tilgreindum tíma. Þegar þú segir hvenær það gerðist → Past Simple. A2-19 B1-35
3. „Þegar mamma fann loksins stæði, þá var búðin lokuð“ → When …, then …. Í íslensku talmáli byrjar aðalsetningin oft á „þá“ á eftir „þegar“-setningu. Á ensku er then óþarft á eftir when-setningu og hljómar óeðlilega; tímaröðina sýnir tíðin – hér Past Perfect: búðin hafði lokað áður. B1-03 B1-04
Gullnu reglurnar
- B1-01 have / has + been + -ing = athöfn sem hófst í fortíðinni og stendur enn yfir, eða var að ljúka og skildi eftir ummerki. Notaðu tíðina þegar athöfnin og tímalengdin skipta meira máli en niðurstaðan.
- B1-02 Varir það enn? Notaðu Present Perfect með for (tímalengd) eða since (upphaf). Niðurstaða, fjöldi eða ástandssögn → einföld mynd. Athöfn og tímalengd → framvinduhorf (með live, work, study passa oft báðar).
- B1-03 Ertu þegar í fortíðinni og þarft að fara enn lengra aftur? Notaðu had + lýsingarhátt þátíðar. Ef röðin er þegar skýr dugar Past Simple.
- B1-04 Past Simple fyrir það sem gerðist, Past Continuous fyrir það sem var í gangi og Past Perfect fyrir það sem hafði gerst áður.
- B1-05 Þegar athöfn verður í gangi á augnabliki í framtíðinni eða gerist hvort sem er samkvæmt áætlun notarðu will be + -ing.
- B1-35 Hver tíð = tími + horf. Veldu tímann, veldu horfið – og láttu fyrstu hjálparsögnina bera tíma, neitun og spurningu. Á íslensku má oft sleppa því að velja horf; á ensku er það alltaf skylda.
Æfingar
A. Form
Skrifaðu rétta mynd eða breyttu setningunni.
-
B1-35 Tíðir í ensku: allar 12 tíðirnar á einu korti, útskýrt á íslensku Present Perfect Continuous af wait: We for forty minutes.
-
B1-35 Tíðir í ensku: allar 12 tíðirnar á einu korti, útskýrt á íslensku Past Perfect af start: When we arrived, the film already .
-
B1-05 Future Continuous: will be + -ing útskýrt á íslensku Future Continuous af drive: At six I home, so call me later.
-
B1-35 Tíðir í ensku: allar 12 tíðirnar á einu korti, útskýrt á íslensku Búðu til spurningu: She has been working here for a long time.
-
B1-11 Þolmynd í öllum tíðum og með háttarsögnum á ensku Haltu tíðinni og breyttu setningunni í þolmynd: They have repaired the bridge.
-
B1-12 Óbein ræða á ensku: reported speech útskýrt á íslensku Segðu frá með tíðarfærslu: "I'm working from home this week." → She said she from home that week.
-
B1-07 Third conditional: If I had known… útskýrt á íslensku Tengdu setningarnar með skilyrðissetningu af tegund 3: I didn't know about the traffic, so I didn't take the train.
-
B1-09 Should have, could have, might have: eftirsjá og ásökun á ensku I missed the train. I (should leave) earlier.
B. Merking
Veldu rétta mynd í hverja eyðu.
Ana: Ben! I 9 you for ages! I 10 you lived near here.
Ben: Yes, I 11 for the same bank, as usual, but this month I 12 from home.
Ana: Lucky you! I 13 house last month, and I 14 the new kitchen all week — look at my hands!
Ben: 15 it yet?
Ana: Not yet. Are you free on Saturday?
Ben: Sorry, I 16 tennis with my brother — we booked the court last week. But Sunday is fine.
Ana: Great. My bus 17 at ten, so I can be at your place by eleven.
Ben: Perfect. Oh no — I've left my wallet at home!
Ana: Don't worry, I 18.
C. Finndu villuna
Hver númeruð setning er annaðhvort rétt eða með einni villu í tíð. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
(19) Hi Sam, I have arrived in Dublin last Monday. (20) I'm staying with my cousin until I find a flat. (21) So far I've looked at five flats, but they were all too expensive. (22) Yesterday I've had my first day at the new job. (23) When I got to the office, my manager had already left for a meeting, so a colleague showed me around. (24) I'm knowing only two people here, but everyone is friendly. (25) I'm here for a week now, and I love it already. (26) Next Friday I'll be flying home for my sister's wedding — I'll call you when I will land!
-
A2-19 Present Perfect eða Past Simple? Munurinn útskýrður á íslensku Hi Sam, I have arrived in Dublin last Monday.
-
A1-23 Present Simple eða Present Continuous? Munurinn útskýrður á íslensku I'm staying with my cousin until I find a flat.flat (UK) = apartment (US)
-
A2-19 Present Perfect eða Past Simple? Munurinn útskýrður á íslensku So far I've looked at five flats, but they were all too expensive.
-
A2-19 Present Perfect eða Past Simple? Munurinn útskýrður á íslensku Yesterday I've had my first day at the new job.
-
B1-03 Past Perfect (þáliðin tíð) á ensku: had + lýsingarháttur þátíðar When I got to the office, my manager had already left for a meeting, so a colleague showed me around.
-
B1-34 Ástandssagnir í framvinduhorfi á ensku: she's being silly, I'm thinking, I'm having I'm knowing only two people here, but everyone is friendly.
-
B1-02 For, since og how long: Present Perfect eða Present Perfect Continuous? I'm here for a week now, and I love it already.
-
B1-05 Future Continuous: will be + -ing útskýrt á íslensku Next Friday I'll be flying home for my sister's wedding — I'll call you when I will land!
D. Í samhengi
Fylltu í söguna með réttum myndum sagnanna í svigunum.
Last summer I 27 (travel) to Edinburgh for a job interview. It 28 (be) a hot morning, and the station 29 (be) full of people. I 30 (buy) a coffee and 31 (get) on the train. I 32 (read) my notes when the guard 33 (check) my ticket. "Sorry," she said, "you're on the wrong train." I couldn't believe it. I 34 (never / make) a mistake like that before! By the time I arrived in Edinburgh, the interview 35 (already / start), and the manager 36 (wait) for me for over an hour. But she just laughed — and I got the job! I 37 (work) there for a year now, and next month I 38 (move) to the London office. I've already booked a flat there.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
B1-04 Narrative tenses: hvernig á að segja sögu úr fortíðinni á ensku Skrifaðu upphaf sögu (þrjár eða fjórar setningar) um dag þegar eitthvað fór úrskeiðis. Notaðu Past Continuous um baksviðið, Past Simple um atburðina og Past Perfect um einn fyrri atburð.
-
B1-02 For, since og how long: Present Perfect eða Present Perfect Continuous? Skrifaðu stuttan tölvupóst til vinar eða vinkonu (þrjár eða fjórar setningar) um lífið þitt núna: eitthvað tímabundið, eitthvað sem þú hefur verið að gera undanfarið og eina niðurstöðu eða tölu.
-
A2-05 Framtíð á ensku: will, going to, Present Continuous eða Present Simple? Skrifaðu fjögurra lína samtal þar sem tveir vinir gera áætlanir. Notaðu frágengið plan, tímaáætlun, ákvörðun sem er tekin núna og will be + -ing.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A2-16 Present Perfect á ensku: Have you ever…? Að segja frá reynslu Have you ever (eat) octopus?
-
A2-17 Present Perfect með just, already og yet: „var að“ og „búinn að“ á ensku I've (just finish) my homework. Can I go out now?
-
A2-18 Present Perfect með for og since: hve lengi eitthvað hefur varað We've lived in this house 2019.
-
A2-28 Used to á ensku: „var vanur að“ og gamlar venjur When I was a kid, I (play) football every weekend. (use used to)
Svör
A. Form
- have been waiting
- had … started
- will be driving
- Has she been working here for a long time?
- The bridge has been repaired.
- was working
- If I had known about the traffic, I would have taken the train. / If I'd known about the traffic, I'd have taken the train. / If I'd known about the traffic, I would have taken the train. / I would have taken the train if I had known about the traffic.
- should have left
B. Merking
- haven't seen
- didn't know
- work
- 'm working
- moved
- 've been painting
- Have you finished / Did you finish
- 'm playing
- leaves / will leave
- 'll pay
C. Finndu villuna
- I arrived in Dublin last Monday. / Hi Sam, I arrived in Dublin last Monday.
- ✓
- ✓
- Yesterday I had my first day at the new job.
- ✓
- I know only two people here, but everyone is friendly. / I only know two people here, but everyone is friendly.
- I've been here for a week now, and I love it already.
- Next Friday I'll be flying home for my sister's wedding — I'll call you when I land!
D. Í samhengi
- travelled / traveled
- was
- was
- bought
- got
- was reading / had been reading
- checked
- had never made
- had already started
- had been waiting / had waited
- have worked / have been working
- am moving / am going to move / will be moving / will move
E. Spreyttu þig
- It was raining and I was waiting for the bus. Suddenly, I realised I had left my phone at home. I ran back, and of course the bus came while I was running.
- Hi Jo! I'm working from home this month. I've been learning to bake bread, and I've made six loaves so far! I haven't seen you since March — let's meet soon.
- A: Are you doing anything on Friday? B: I'm meeting my sister — her train arrives at half past five. A: OK, I'll call you on Saturday, then. B: Not before twelve — I'll be working all morning.
F. Blönduð upprifjun
- eaten
- just finished
- since
- used to play
