SlowingoMálfræði
A2 32 / 38

Who, which, that og where: tilvísunarsetningar (relative clauses) á ensku

Who, Which, That: Defining Relative Clauses

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu tengt tvær setningar þannig að sá sem hlustar viti nákvæmlega hvaða manneskju, hlut eða stað þú átt við. Til þess notarðu orðin who, which, that og where. Þú getur líka útskýrt orð á einfaldan hátt, til dæmis A nurse is someone who looks after sick people.

Aðalatriðið

Stundum er nafnorðið eitt og sér ekki nóg. The woman is my teacher. Hvaða kona? Það eru tíu konur í herberginu! Til að benda á réttu manneskjuna þarftu meiri upplýsingar: The woman who is wearing the red coat is my teacher.

Þessi viðbót heitir tilvísunarsetning (relative clause). Hugsaðu þér trekt. Efst fara allar tíu konurnar inn, en neðst kemur aðeins ein út: sú sem er í rauðu kápunni. Tilvísunarsetningin segir þeim sem hlustar nákvæmlega við hvern þú átt.

Tilvísunarsetningin byrjar á tilvísunarorði: who um fólk, which um hluti, that bæði um fólk og hluti og where um staði. Orðið vinnur tvö verk í einu. Það tengir setningarnar tvær og tekur sæti eins orðs inni í tilvísunarsetningunni (he, she, it, them, there). Þess vegna kemur ekkert he, she eða it á eftir því: tilvísunarorðið er sjálft manneskjan eða hluturinn.

Íslenska og enska

Á íslensku vinnur eitt orð mest af verkinu: „sem“. Við segjum „konan sem býr hér“, „síminn sem ég keypti“ og „hundurinn sem er hræddur við ketti“. Enskan skiptir þessu: who um fólk, which um hluti og dýr, og that um hvort tveggja. Ef þú ert í vafa er that öruggt val, en who má ekki fara á hlut og which ekki á manneskju. Um staði segjum við „þar sem“ – á ensku where: „veitingastaðurinn þar sem við hittumst“ → the restaurant where we met.

Góðu fréttirnar eru tvær. Í fyrsta lagi breytist „sem“ aldrei, og who, which og that breytast heldur ekki. Í öðru lagi höfum við ákveðinn greini á nafnorðinu: „bókin sem ég er að lesa“. Hann samsvarar vel the – hér er þetta eins. Í skilgreiningum notum við hins vegar engan greini („Hjúkrunarfræðingur er manneskja sem…“), en á ensku þarf a eða someone.

Eitt í viðbót. Á íslensku setjum við forsetninguna oft aftast: „bærinn sem ég bý í“. Það gengur líka á ensku með that: the town that I live in. En með where fellur forsetningin brott, því where þýðir þegar „þar“: the town where I live.

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Ég á frænda sem vinnur hjá stóru tæknifyrirtæki.I have a cousin who works for a big tech company.„sem“ um manneskju → who eða that
Síminn sem ég keypti í síðustu viku er hættur að virka.The phone that I bought last week has stopped working.„sem“ um hlut → that / which, ekki who
Þetta er veitingastaðurinn þar sem við fórum á fyrsta stefnumótið.This is the restaurant where we had our first date.„þar sem“ → where – hér er þetta eins
Róm er borgin sem mig langar að heimsækja næst.Rome is the city that I want to visit next.visit þarf andlag → that, ekki where
Bókin sem ég er að lesa núna er mjög góð.The book that I'm reading at the moment is really good.greinirinn -in → the – hér er þetta eins
Hjúkrunarfræðingur er manneskja sem annast sjúklinga.A nurse is someone who looks after sick people.skilgreining: enginn greinir á íslensku, en a / someone á ensku

Í stuttu máli: „sem“ er who um fólk, which um hluti og that um hvort tveggja; „þar sem“ er where; á eftir tilvísunarorðinu kemur ekkert he, it eða there.

Form

Hvaða tilvísunarorð?

NafnorðTilvísunarorðDæmi
manneskjawho / thatthe man who / that lives next door
hlutur eða dýrwhich / thatthe bus which / that goes to the airport
staður (+ heil setning)wherethe café where we met

Tilvísunarorðið kemur í stað frumlagsins

Tvær setningarEin setning
I have a friend. She speaks four languages.I have a friend who speaks four languages.
This is the train. It goes to Oxford.This is the train that goes to Oxford.

Tilvísunarorðið kemur í stað andlagsins

Tvær setningarEin setning
The film was great. We saw it last night.The film that we saw last night was great.
The man is my uncle. You met him at the party.The man who you met at the party is my uncle.

Where kemur í stað there (á þeim stað)

Tvær setningarEin setning
That's the hotel. We stayed there.That's the hotel where we stayed.

Ekkert aukafornafn

RéttRangt
the man who lives herethe man who he lives here
the book that I boughtthe book that I bought it
the town where I grew upthe town where I grew up there

Notkun

1Who og that um fólk

Með who eða that segirðu hvaða manneskju þú átt við. Um fólk er who algengara, sérstaklega í rituðu máli.

The girl who sits next to me in class is from Canada.
Stelpan sem situr við hliðina á mér í tímum er frá Kanada.
„sem“ um manneskju → who
Do you know anyone who can fix a laptop?
Þekkirðu einhvern sem getur gert við fartölvu?
The doctor that I saw yesterday was very kind.
Læknirinn sem ég hitti í gær var mjög vingjarnlegur.
that gengur líka um fólk
I have a cousin who works for a big tech company.
Ég á frænda sem vinnur hjá stóru tæknifyrirtæki.
a cousin: á íslensku enginn greinir

2Which og that um hluti

Um hluti og dýr notarðu which eða that. Í daglegu tali er that algengara.

The phone that I bought last week has stopped working.
Síminn sem ég keypti í síðustu viku er hættur að virka.
„sem“ um hlut → that
Is this the bus which goes to the city centre?
Er þetta strætóinn sem fer niður í miðbæ?
which um hlut
I found a website that has free recipes.
Ég fann vefsíðu sem er með ókeypis uppskriftir.
We have a dog that is scared of cats.
Við eigum hund sem er hræddur við ketti.
um dýr: that eða which
The trains which leave from platform 2 don't go to the airport.
Lestirnar sem fara frá brautarpalli 2 fara ekki út á flugvöll.
trains → leave (fleirtala)

3Where um staði

Notaðu where þegar tilvísunarsetningin er heil án staðarins: we stayed er heil setning, svo the hotel where we stayed. Ef sögnin þarf andlag (I visited it) notarðu that eða which: the city that I visited.

This is the restaurant where we had our first date.
Þetta er veitingastaðurinn þar sem við fórum á fyrsta stefnumótið.
„þar sem“ → where
I'd like to live in a town where everyone knows each other.
Mig langar að búa í bæ þar sem allir þekkja alla.
The office where my mum works is next to the river.
Skrifstofan þar sem mamma vinnur er við ána.
mum (UK); mom (US)
Is there a shop near here where I can buy batteries?
Er einhver búð hérna nálægt þar sem ég get keypt rafhlöður?
Rome is the city that I want to visit next.
Róm er borgin sem mig langar að heimsækja næst.
visit + andlag → that, ekki where

4Skilgreiningar – someone who / something that / a place where

Tilvísunarsetningar eru mjög gagnlegar til að útskýra orð, sérstaklega þegar þú veist ekki orðið eða manst það ekki.

A nurse is someone who looks after sick people.
Hjúkrunarfræðingur er manneskja sem annast sjúklinga.
someone who
A dishwasher is a machine that washes plates and glasses.
Uppþvottavél er vél sem þvær diska og glös.
a machine that: á undan machine kemur a
A library is a place where you can borrow books.
Bókasafn er staður þar sem þú getur fengið lánaðar bækur.
a place where
A vet is a doctor who looks after animals.
Dýralæknir er læknir sem annast dýr.
What do you call the thing that opens bottles?
Hvað heitir hluturinn sem opnar flöskur?
gagnlegt þegar orðið kemur ekki

5Að tilgreina – einmitt þessi, ekki annar

Með tilvísunarsetningu velurðu eina manneskju eða einn hlut úr mörgum. Án hennar veit sá sem hlustar ekki við hvern eða hvað þú átt. Sögnin í tilvísunarsetningunni lagar sig að nafnorðinu á undan who / which / that.

The woman who is wearing the red coat is my teacher.
Konan sem er í rauðu kápunni er kennarinn minn.
einmitt þessi kona → the
The book that I'm reading at the moment is really good.
Bókin sem ég er að lesa núna er mjög góð.
„bókin“ → the book
Where are the keys that were on the table?
Hvar eru lyklarnir sem voru á borðinu?
The people who live upstairs are very noisy.
Fólkið sem býr á hæðinni fyrir ofan er mjög hávaðasamt.
people er fleirtala → live
I can't find the photo that you sent me.
Ég finn ekki myndina sem þú sendir mér.
The man who lives upstairs is a chef.
Maðurinn sem býr á hæðinni fyrir ofan er kokkur.
the man → lives

Algengar villur

❌The man who he lives next door is a pilot.
✅The man who lives next door is a pilot.
who kemur þegar í stað he.
❌This is the cake that I made it.
✅This is the cake that I made.
that kemur þegar í stað it.
❌The woman which works here is nice.
✅The woman who works here is nice.
Um fólk: who eða that, ekki which.
❌That's the shop where I bought it there.
✅That's the shop where I bought it.
where kemur þegar í stað there.
❌The town where I live in is small.
✅The town where I live is small.
where inniheldur þegar in. (Líka rétt: The town that I live in.)
❌The city where I visited was beautiful.
✅The city that I visited was beautiful.
visit þarf andlag, svo setningin er ekki heil: notaðu that eða which.
❌The people who works here are friendly.
✅The people who work here are friendly.
Sögnin lagar sig að nafnorðinu á undan who (people → work).
❌A teacher is someone what teaches.
✅A teacher is someone who teaches.
Á eftir nafnorði eða someone kemur ekki what.

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „Leiðsögumaðurinn sem…“ → which um fólk, who um hluti. Á íslensku dugar „sem“ alltaf, hvort sem við tölum um fólk, dýr eða hluti. Þess vegna velja margir who eða which af handahófi. Á ensku er who aðeins um fólk og which aðeins um hluti og dýr; that passar við hvort tveggja.

❌On the glacier walk at Solheimajokull we asked the guide which was leading our group how fast the ice was melting.
✅On the glacier walk at Solheimajokull we asked the guide who was leading our group how fast the ice was melting. eða On the glacier walk at Solheimajokull we asked the guide that was leading our group how fast the ice was melting.
um manneskju: who eða that
❌My grandmother still has an old radio who works perfectly, and she listens to the weather forecast on it every evening.
✅My grandmother still has an old radio that works perfectly, and she listens to the weather forecast on it every evening. eða My grandmother still has an old radio which works perfectly, and she listens to the weather forecast on it every evening.
um hlut: that eða which

2. „Gistiheimilið sem við gistum á“ → where … at. Á íslensku setjum við forsetninguna aftast: „gistiheimilið sem við gistum á“, „sundlaugin sem við fórum í“. Ef þú byrjar á where og heldur forsetningunni verður hún tvöföld, því where þýðir þegar „þar“. Annaðhvort where án forsetningar eða that með forsetningunni aftast.

❌The guesthouse where we stayed at near Lake Myvatn served fresh trout and homemade bread every morning.
✅The guesthouse where we stayed near Lake Myvatn served fresh trout and homemade bread every morning. eða The guesthouse that we stayed at near Lake Myvatn served fresh trout and homemade bread every morning.
where án forsetningar, eða that + at

3. „orð yfir manneskju sem…“ → for person who. Þegar við lýsum eða skilgreinum notum við engan greini á íslensku: „Er til orð yfir manneskju sem syndir í sjónum á veturna?“ Á ensku þarf óákveðinn greini eða someone: a person who, someone who, a machine that, a place where.

❌Is there a word in English for person who swims in the sea all winter, like the people we see at Nautholsvik beach every morning?
✅Is there a word in English for a person who swims in the sea all winter, like the people we see at Nautholsvik beach every morning? eða Is there a word in English for someone who swims in the sea all winter, like the people we see at Nautholsvik beach every morning?
a person who / someone who

Ekki rugla saman

who í spurningu og who í tilvísunarsetningu – Í spurningu spyr who um upplýsingar. Í tilvísunarsetningu tengir það tvær hugsanir, og á eftir nafnorðinu kemur venjuleg orðaröð fullyrðingar. Á íslensku eru orðin ólík: „Hver býr…?“ og „maðurinn sem býr…“. Sjá A1-16.

Who lives next door?
Hver býr í næsta húsi?
spurning
The man who lives next door is a pilot.
Maðurinn sem býr í næsta húsi er flugmaður.
tilvísunarsetning
Where did you meet her?
Hvar hittirðu hana?
spurning: did + frumlag
That's the café where we met.
Þetta er kaffihúsið þar sem við kynntumst.
tilvísunarsetning: ekkert did

where og that / which um staði – Notaðu where þegar setningin er heil án staðarins (we saw the dinosaurs there). Notaðu that / which þegar staðurinn sjálfur er frumlag eða andlag tilvísunarsetningarinnar.

That's the museum where we saw the dinosaurs.
Þetta er safnið þar sem við sáum risaeðlurnar.
we saw them there
That's the museum that opened last year.
Þetta er safnið sem var opnað í fyrra.
safnið er frumlag: the museum opened

Þessi kennslustund og næstu skref – whose, when og það að sleppa who / that (the book I bought) eru í B1-20. Setningar með kommum sem bæta við upplýsingum (My brother, who lives in Rome, …) eru í B2-08.

Stafsetning og framburður

  • Á ensku eru engar kommur í kringum þessar tilvísunarsetningar: þær eru hluti af nafnorðinu. Með kommum verður til önnur tegund setningar með aðra merkingu – sjá B2-08.
  • Í tilvísunarsetningu er that yfirleitt veikt: /ðət/ – the car that I bought. Sérhljóðið er stutt og slakt. Upphafshljóðið /ð/ þekkirðu úr íslensku, en hjá okkur kemur ð aldrei fremst í orði. Byrjaðu því beint á ð-hljóðinu, ekki á d.
  • who = /huː/: w heyrist ekki, orðið byrjar á h eins og íslenskt h.
  • which = /wɪtʃ/ hljómar alveg eins og witch. Í /w/ seturðu stút á varirnar; tennurnar snerta ekki neðri vörina, svo það er ekki íslenskt v. Í lokin kemur /tʃ/, eins og í chair.
  • where = /weə/ (UK), /wer/ (US): sama /w/, og h heyrist ekki.
  • Segðu nafnorðið og tilvísunarsetninguna í einni lotu, án hlés: the woman who lives upstairs | is a doctor. Hléið kemur fyrst á undan sögn aðalsetningarinnar.

Gullna reglan

Fólk → who / that. Hlutir og dýr → which / that. Staðir → where, ef setningin er heil án staðarins. Tilvísunarorðið kemur í stað manneskjunnar, hlutarins eða staðarins – ekki bæta aftur við he, she, it eða there. Og mundu: „sem“ er ekki alltaf eitt og sama orðið á ensku.

Æfingar

A. Form

Fylltu í setningarnar með réttu tilvísunarorði eða tengdu tvær setningar í eina.

  1. A fridge is a machine keeps food cold.
  2. A dentist is someone takes care of your teeth.
  3. The people live next door are from Chile.
  4. Tengdu setningarnar: I met a man. He plays in a band.
  5. Tengdu setningarnar: This is the park. I go running there.
  6. Tengdu setningarnar: The pizza was delicious. We ordered it.

B. Merking

Veldu rétta svarið.

  1. Veldu rétta svarið: The woman … runs the café is very friendly.
  2. Veldu rétta svarið: This is the hotel … we stayed last summer.
  3. Veldu rétta svarið: Paris is the city … I'd most like to visit.
  4. Veldu rétta svarið: I lost the umbrella … you gave me.
  5. Hvor setningin segir hvaða samstarfsmann er átt við?

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. The boy who he broke the window ran away.
  2. Here is the email that you wanted it.
  3. The students which passed the test got a certificate.
  4. A library is a place where you can borrow books.

D. Í samhengi

Fylltu í eyðurnar í samtalinu.

Looking for a house
Agent: This is the house 16 has a big garden. It's on the street 17 the new market is.
Sara: It's lovely. Is there a supermarket 18 is open late?
Agent: Yes, and the woman 19 owns it lives upstairs. She's very friendly.
Sara: Great. And is that the bus stop 20 I can get the bus to the city centre?

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku eigin skilgreiningar og eina setningu um líf þitt.

  1. Útskýrðu tvö orð án þess að segja þau. Notaðu someone who, something that eða a place where.
  2. Skrifaðu eina setningu um manneskju eða stað sem skiptir þig máli.

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. A1-16 Spurnarorð á ensku: what, where, who, how old og rétt orðaröð
    Where you buy that jacket?
  2. A2-28 Used to á ensku: „var vanur að“ og gamlar venjur
    I like vegetables, but now I love them. (neitun af used to)
  3. A2-16 Present Perfect á ensku: Have you ever…? Að segja frá reynslu
    Have you ever (be) to the restaurant where they make that famous pizza?
Svör

A. Form

  1. that / which
  2. who / that
  3. who / that
  4. I met a man who plays in a band. / I met a man that plays in a band.
  5. This is the park where I go running. / This is the park that I go running in. / This is the park which I go running in.
  6. The pizza that we ordered was delicious. / The pizza which we ordered was delicious. / The pizza we ordered was delicious.

B. Merking

  1. who
  2. where
  3. that
  4. that
  5. The colleague who sits next to me is ill.

C. Finndu villuna

  1. The boy who broke the window ran away. / The boy that broke the window ran away.
  2. Here is the email that you wanted. / Here is the email which you wanted. / Here is the email you wanted.
  3. The students who passed the test got a certificate. / The students that passed the test got a certificate.
  4. ✓ A library is a place where you can borrow books.

D. Í samhengi

  1. that / which
  2. where
  3. that / which
  4. who / that
  5. where

E. Spreyttu þig

  1. It's someone who cuts your hair. It's a place where you can watch films on a big screen.
  2. My grandmother is the person who taught me to cook.

F. Blönduð upprifjun

  1. did
  2. didn't use to / never used to
  3. been
Android appLærðu á ferðinni Google Play