Ағылшын тілінде эмфаза: emphatic do, fronting, the very, herself, whatsoever
Emphasis: Fronting, Do, Very, Reflexives
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз сөйлемге emphatic do (I do like it), fronting, яғни сөзді алға шығару (That I don't believe), сын есім + as + бағыныңқы (Strange as it may seem), күшейткіш өздік есімдік (the manager herself) және the very, at all, whatsoever, on earth, so / such сияқты күшейткіш сөздер арқылы екпін қоса аласыз.
Негізгі идея
Сөйлегенде кез келген сөзді қаттырақ айтып, күшейте аласыз. Ал жазбада және мұқият сөйлеуде ағылшын тілі дәл осы жұмысты грамматика арқылы істейді.
Дәмдеуіштер сөресін елестетіңіз. Жай сөйлем жай күріш сияқты, ал әр дәмдеуіш екпіннің жаңа дәмін қосады. Do табандылық қосады: «бұл рас, шынымен!». Fronting сөзді сөйлемнің басына шығарып, қарсы қоюды күшейтеді. Сын есім + as кейін қарсы қойылатын қасиетке салмақ қосады. Зат есімнен кейінгі өздік есімдік (the boss herself) маңыздылық қосады: «дәл осы адамның өзі, одан төмен біреу емес». The very, at all, whatsoever және on earth ащылық қосады.
Бұл дәмдеуіштердің ешқайсысы жаңа факт қоспайды. Олар көзқарас қосады: таңданыс, табандылық, қарсы қою не күшті сезім. Дұрысын таңдасаңыз, ағылшыншаңыз жалпақ емес, дәл естіледі.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде екпінді көбіне шылаулар мен сөз тәртібі береді. «Ұнайды ғой!» дегендегі «ғой» мен «шынымен» ағылшынның emphatic do формасына жақын. Сөз тәртібі бізде еркін, сондықтан толықтауышты алға шығару (fronting) табиғи. Кейбір құралдар өте ұқсас: «президенттің өзі» дәл the president herself, ал «Қанша тырыссам да» — Try as I might. Сұрақтағы «өзі» («Бұл не деген иіс өзі?») on earth сияқты таңданыс білдіреді. Айырмашылық мынада: ағылшын тілінде бұл мағыналар грамматикалық құрылыммен беріледі (do + негізгі түрі, as + бастауыш + етістік), сондықтан сөз тәртібі қатаң.
| Қазақша | Ағылшынша |
|---|---|
| Ұнайды ғой! Жай ғана қарным ашпай тұр. | I do like it! I'm just not hungry. |
| Шоколадқа шыдай аламын, ал чипсыға шыдай алмаймын. | Chocolate I can resist; crisps I can't. |
| Қанша тырыссам да, оның атын есіме түсіре алмаймын. | Try as I might, I can't remember his name. |
| Жаңа аурухананы ашуға президенттің өзі келді. | The president herself came to open the new hospital. |
| Бұл не деген иіс өзі? | What on earth is that smell? |
Құрылым
Emphatic do
| Қалыпты | Эмфаза | Ескерту |
|---|---|---|
| I like it. | I do like it. | Present Simple: do / does + негізгі түрі |
| She called. | She did call. | Past Simple: did + негізгі түрі |
| Sit down. | Do sit down. | бұйрық рай: сыпайы, жылы |
Fronting
| Қалыпты тәртіп | Алға шығарылған | Ескерту |
|---|---|---|
| I don't believe that. | That I don't believe. | толықтауыш: одан кейін қалыпты тәртіп |
| The days of cheap flights are gone. | Gone are the days of cheap flights. | be етістігінің толықтауышы: етістік бастауыштан бұрын (ресми) |
Сын есім / үстеу / етістік + as (не though) + бастауыш + етістік
| Құрылым | Әдеттегі мағынасы | Мысал |
|---|---|---|
| сын есім + as / though + бастауыш + етістік | өте… болса да | Strange as it may seem, I enjoy exams. |
| үстеу + as + бастауыш + етістік | өте… болса да | Hard as he worked, he never got promoted. |
| try + as + бастауыш + might / may | қанша тырысса да | Try as I might, I couldn't open the jar. |
Күшейткіш өздік есімдік
| Мысал | Мағынасы |
|---|---|
| The CEO herself answered. | көмекшісі емес, тіпті бас директордың өзі |
| I painted the room myself. | басқа біреу емес, өзім / көмексіз |
| The hotel itself was fine. | басқа нәрселерден айырмашылығы, қонақүйдің өзі |
Күшейткіш сөздер
| Сөз | Құрылым | Мысал |
|---|---|---|
| the very | the very + зат есім | the very beginning, the very same day |
| at all / whatsoever | болымсыз сөйлемнен кейін не сұрақта; whatsoever — no / any + зат есімнен не none / nothing сөздерінен кейін | not tired at all; no idea whatsoever |
| ever / on earth / the hell | сұраулы сөз + ever / on earth / the hell | Why ever…? What on earth…? |
| so / such | so + сын есім; such (a / an) + (сын есім) + зат есім | It was so good! We had such fun! |
Қолданылуы
1Emphatic do, does, did
Күмәнға қарсы шығу, табандылық таныту не болымсыз бір нәрсеге қарсы қою үшін негізгі түрдің алдына do / does / did қойып, оған екпін түсіріңіз. Ол болымды Present Simple, Past Simple және бұйрық райда қолданылады. Be етістігімен тек бұйрық райда келеді (Do be careful); қалған жағдайда am / is / are сөзіне екпін түсіріңіз.
2Толықтауышты алға шығару (fronting)
Толықтауышты не be етістігінің толықтауышын назар аудару үшін алға шығарыңыз: көбіне оны басқа нәрсеге қарсы қою не жаңа ғана айтылған ойға байланыстыру үшін. Алға шыққан толықтауыштан кейін сөйлемнің қалғаны қалыпты тәртіпте тұрады. Алға шыққан be толықтауышынан кейін (gone, equally important) ресми стильде етістік көбіне бастауыштан бұрын келеді. Fronting жанды сөйлеуде де, ресми жазбада да жиі кездеседі. (Алға шыққан болымсыз сөздер инверсия тудырады: C1-01 қараңыз.)
3Сын есім / үстеу + as (though) + бағыныңқы; try as I might
Бұл құрылым әдетте «(бір нәрсе өте…) болса да» дегенді білдіреді. Алдымен сын есім не үстеу, содан кейін as (не though), содан кейін бастауыш + етістік келеді. Try as I might «қанша тырыссам да» дегенді білдіреді. Ресми не көркем стиль. Екі as бар As strange as it may seem да жиі кездеседі, әсіресе американдық ағылшын тілінде. Кейде контекст себеп мағынасын береді: Exhausted as he was, he went to bed = әбден шаршағандықтан. Much as (Much as I like him…) үшін B2-23 қараңыз.
4Күшейткіш өздік есімдік
Өздік есімдік зат есімді не есімдікті күшейте алады: «басқасы емес, дәл осы», «тіпті осы адам», не «жеке өзі, көмексіз». Ол етістіктің толықтауышы емес, сондықтан оны алып тастасаңыз да сөйлем толық қалады. Қалыпты өздік есімдіктер (I hurt myself) үшін A2-14 қараңыз.
5The very, at all, whatsoever, ever, on earth
The very + зат есім «дәл осы» не «ең шеткі» дегенді білдіреді (the very top). At all және whatsoever болымсыз сөйлемдер мен сұрақтарды күшейтеді; whatsoever — no / any + зат есімнен не none / nothing сөздерінен кейін келеді. Сұраулы сөзден кейін ever және on earth таңданысты, абдырауды не ашуды білдіреді. The hell да солай, бірақ әлдеқайда күшті әрі біреуді ренжітуі мүмкін: оны танып біліңіз, бірақ қолдансаңыз, тек жақын достарыңызбен.
6Эмфаза үшін so және such
That-бөлігінсіз so және such жай ғана «өте, тым» дегенді білдіріп, күшті сезімді жеткізеді: so + сын есім / үстеу; such + (a / an) + (сын есім) + зат есім. Бейресми сөйлеуде so етістіктің алдында да тұра алады. So / such… that (нәтиже) және what, how арқылы жасалатын лепті сөйлемдер үшін B1-25 қараңыз.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Ешқандай … жоқ», «мүлдем … жоқ» → екі болымсыз. Қазақ тілінде болымсыз есімдік пен болымсыз етістік қатар келеді: «Банктен ешқандай жауап алмадық». Ағылшыншада бір сөйлемде бір ғана болымсыз сөз болады; whatsoever оны тек күшейтеді.
2. «Сондай» → so + зат есім. Қазақша «сондай» сын есімнің алдында да, «сын есім + зат есім» тіркесінің алдында да тұра береді: «сондай мейірімді көршілер». Ағылшыншада зат есім болса, such керек; so тек жалғыз сын есім не үстеудің алдында келеді.
3. «Қанша … -са да» → How much… «Қанша тырыссам да» тіркесін сөзбе-сөз How much I tried деп аударып жібереміз. Ағылшыншада бұл мағына Try as I might не However hard I tried арқылы беріледі.
4. «Өзім» → by myself. Қазақтың «өзім» сөзі «жеке өзім», «жалғыз» және «көмексіз» мағыналарының бәрін береді. Ағылшыншада by myself тек «жалғыз, көмексіз» дегенді білдіреді. «Жеке өзім» мағынасы үшін myself не personally қолданыңыз.
Шатастырмаңыз
Emphatic do және көмекші do — Сұрақ пен болымсыз сөйлемде do қалыпты көмекші етістік, әдетте екпінсіз. Болымды хабарлы сөйлемде көмекші do тек эмфаза үшін қолданылады және екпін алады.
Күшейткіш өздік есімдік және by + өздік есімдік — By myself «жалғыз» не «көмексіз» дегенді білдіреді (A2-14 қараңыз). Күшейткіш өздік есімдік «көмексіз» дегенді де, «тіпті осы адам» не «басқасы емес, дәл осы» дегенді де білдіреді.
Fronting, инверсия және cleft — Fronting сөзді жай ғана алға шығарады. Болымсыз тіркесті алға шығарсаңыз, инверсия болады (C1-01). Cleft it… that не what… is қосады (C1-05).
Эмфаза үшін so / such және so / such… that — Жалғыз тұрса, so / such сезімді білдіреді. That сөзімен бірге нәтижені енгізеді. B1-25 қараңыз.
Жазылуы мен айтылуы
- Emphatic do / does / did әрқашан екпін алады және ешқашан әлсіремейді: I DID /dɪd/ call. Сұрақтағы көмекші do көбіне әлсіз айтылады: Do you…? /də jə/. (Бас әріптер мұнда тек екпінді көрсетеді.)
- Be және басқа көмекші етістіктермен эмфаза тек екпін арқылы беріледі: I AM listening. She HAS paid.
- Күшейткіш өздік есімдік екпін алады: the CEO herSELF. Қалыпты өздік есімдік әдетте екпінсіз: I cut myself. Қазақша сөздің соңғы буынына екпін түсіру әдетіміз мұнда көмектеседі: -SELF буынына.
- Алға шыққан элементтен кейін көбіне сәл кідіріс болады: That | I don't believe.
- Whatsoever бір сөз болып жазылады. Эмфатикалық сұрақтарда why ever және what ever әдетте бөлек жазылады; Whatever happened to…? та жиі кездеседі.
- Such /sʌtʃ/: ортасындағы /ʌ/ дыбысы қысқа әрі ашық, ауыз сәл ашылады; оны «о» не «у» деп айтпаңыз.
Алтын ереже
Грамматика арқылы екпін қосу үшін: табандылық таныту үшін do / does / did сөзіне екпін түсіріңіз; назар аударғыңыз келген бөлікті алға шығарыңыз; қарсы қоюдың алдында бір қасиетті күшейту үшін сын есім + as + бағыныңқы қолданыңыз; «басқасы емес, дәл осы» деу үшін өздік есімдік қосыңыз; ал ащылық қосу үшін the very / at all / whatsoever / on earth / so / such қолданыңыз.
Жаттығулар
A. Құрылым
Екпін қосу үшін әр сөйлемді қайта жазыңыз. Берілген сөздерді қолданып, мағынасын сақтаңыз.
-
Сөйлеушіге қарсы шығу үшін жауапты emphatic do арқылы қайта жазыңыз: "You never call your grandmother." "That's not true. I called her last Sunday."
-
«Strange as» тіркесінен бастап қайта жазыңыз: Although it may seem strange, the plan could save us thousands.
-
«Try as» тіркесінен бастап қайта жазыңыз: However hard he tried, he couldn't remember the password.
-
«Tired» сөзінен бастап қайта жазыңыз: Although she was very tired, she stayed up to finish the report.
-
«Gone are» тіркесінен бастап қайта жазыңыз: The days when everyone had a landline are gone.
-
Қарсы қоюды көрсету үшін толықтауыштарды алға шығарыңыз: I can resist chocolate, but I can't resist crisps.
-
Сөйлем «тіпті автордың өзі» дегенді білдіретіндей етіп күшейткіш өздік есімдік қосыңыз: The author signed my copy of the book at the launch.
-
«whatsoever» сөзін қолданып қайта жазыңыз: There is absolutely no evidence that the supplement improves memory.
B. Мағына
Жағдайды оқып, жақсырақ сөйлемді таңдаңыз.
-
Қонақ тортты екі рет сыпайы түрде алмай қойды. Сіз жылы шыраймен қолқалағыңыз келеді. Қайсысы лайық?бұйрық райдағы emphatic do: жылы, сыпайы қолқа
-
Басшыңыз: "You didn't send the report" дейді. Сіз жібердіңіз, бірақ бір күн кеш. Қай жауап бұл сөзге ең анық қарсы шығады?екпінді did күмәнға қарсы шығады
-
Қай сөйлем «әбден шаршағандықтан» дегенді білдіреді?мағынаны контекст шешеді: табиғи нәтиже болса, себеп; күтпеген қарсылық болса, «болса да»
-
Қай сөйлем «көмекшісі емес, тіпті бас директордың өзі» дегенді білдіреді?күшейткіш өздік есімдік = тіпті осы адам; by herself = жалғыз, көмексіз
-
Пікір мақаласы ресми стильде екінші, дәл сондай салмақты ойды енгізеді. Қайсысы жақсырақ?алға шыққан толықтауыш + инверсия: ресми әрі жақсы байланысқан
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір грамматикалық қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
I do understood your concerns about the budget, but we simply have no other option at this stage.
-
Strange as may it sound, I find long train journeys more relaxing than a week at the beach.
-
The managing director herself she came down to the shop floor to thank everyone after the inspection.
-
It was a such relief to hear that everyone on the boat had been rescued safely after the storm.
-
What on earth were you thinking when you agreed to drive all the way to the coast overnight?
D. Мәтін ішінде
Әңгімені оқыңыз. Нөмірленген сөйлемдерді берілген тәсілмен күшейтіп қайта жазыңыз.
Manager: You don't seem to care about this project any more, Ana.
Ana: That's not fair. (19) I care about it. I've just had too much work.
Manager: (20) I don't believe that. You missed two deadlines.
Ana: (21) I missed the first one, but I sent the second report on time. (22) Although I worked very hard, I couldn't finish the analysis alone. (23) Even the client admitted that the brief kept changing.
Manager: (24) Why didn't you tell me sooner?
Ana: I thought you knew. I'm sorry.
-
Басшыға қарсы шығу үшін (19) сөйлемін emphatic do арқылы қайта жазыңыз.
-
Толықтауышты алға шығарып, (20) сөйлемін қайта жазыңыз.
-
Қарсы қоюды күшейту үшін (21) сөйлемінің екінші бөлігінде emphatic do қолданып қайта жазыңыз.
-
(22) сөйлемін «Hard as» тіркесінен бастап қайта жазыңыз.
-
(23) сөйлемін «Even» орнына күшейткіш өздік есімдік қолданып қайта жазыңыз.
-
Таңданыс пен ашуды көрсету үшін (24) сөйлемін «on earth» арқылы қайта жазыңыз.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Досыңыз сізге оның кеші ұнамады деп ойлайды. 2–3 сөйлеммен жауап жазыңыз. Emphatic do және кемінде бір күшейткіш сөз (so / such, at all, the very) қолданыңыз.
-
Бір нәрсенің қалай өзгергені туралы пікір мақаласына 2–3 сөйлем жазыңыз. Gone are the days… және бір сын есім + as / though бөлігін қолданыңыз.
-
Қонақүй туралы қысқа пікір жазыңыз (2 сөйлем). Қарсы қою үшін бір алға шығарылған толықтауыш және whatsoever не at all қолданыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
C1-05 Cleft sentences қазақша: It was… who, What I need is… арқылы назар аудару «What» сөзінен бастап қайта жазыңыз: The lack of communication annoyed me most.
-
C1-01 Inversion қазақша: Never have I…, No sooner had I… Инверсия деген не? «Never» сөзінен бастап қайта жазыңыз: I have never received such poor service.
-
B2-23 Whereas, nevertheless, much as қазақша: «ал», «соған қарамастан», «қанша … -са да» «Much as» тіркесінен бастап қайта жазыңыз: Although I admire her talent, I find her very difficult to work with.
Жауаптар
A. Құрылым
- That's not true. I did call her last Sunday.
- Strange as it may seem, the plan could save us thousands. / Strange though it may seem, the plan could save us thousands.
- Try as he might, he couldn't remember the password.
- Tired though she was, she stayed up to finish the report. / Tired as she was, she stayed up to finish the report.
- Gone are the days when everyone had a landline.
- Chocolate I can resist, but crisps I can't. / Chocolate I can resist; crisps I can't.
- The author herself signed my copy of the book at the launch. / The author himself signed my copy of the book at the launch.
- There is no evidence whatsoever that the supplement improves memory.
B. Мағына
- Do have a piece of cake; I made it this morning.
- I did send it, but it went out a day late.
- Exhausted as he was, he went straight to bed.
- The CEO herself replied to my complaint within an hour.
- Equally important is the question of who will pay for it.
C. Қатені табыңыз
- I do understand your concerns about the budget, but we simply have no other option at this stage.
- Strange as it may sound, I find long train journeys more relaxing than a week at the beach.
- The managing director herself came down to the shop floor to thank everyone after the inspection.
- It was such a relief to hear that everyone on the boat had been rescued safely after the storm.
- ✓ What on earth were you thinking when you agreed to drive all the way to the coast overnight?
D. Мәтін ішінде
- I do care about it.
- That I don't believe.
- I missed the first one, but I did send the second report on time.
- Hard as I worked, I couldn't finish the analysis alone. / Hard though I worked, I couldn't finish the analysis alone.
- The client herself admitted that the brief kept changing. / The client himself admitted that the brief kept changing.
- Why on earth didn't you tell me sooner?
E. Сіздің кезегіңіз
- I did enjoy it, honestly! It was such a lovely evening, and I didn't want to leave at all; I only went early because of my flight.
- Gone are the days when a whole family shared one phone in the hallway. Convenient as smartphones are, they have made it much harder for many of us to switch off.
- The small room I could live with; the noise from the bar I could not. When we complained, we received no apology whatsoever.
F. Аралас қайталау
- What annoyed me most was the lack of communication.
- Never have I received such poor service.
- Much as I admire her talent, I find her very difficult to work with.
