Articles кыргызча: a, the же артиклсиз? Жалпы маани, белгилүү нерсе жана go to school
Articles: General, Specific and Institutions
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз a / an, the жана артиклсиз вариантты жалпы жана белгилүү нерселер үчүн, адамдардын топтору үчүн (the elderly), мекемелер үчүн (go to school жана go to the school), тамактануу, спорт жана тилдер үчүн, ошондой эле twice a week сыяктуу жыштык жана баа үчүн туура тандай аласыз.
Негизги ой
Артиклдер – угуучуга берилген белгилер. Үч жолго бөлүнгөн жолду элестетиңиз. Ар бир айрыкта бир артикль турат.
the «сиз аныктай ала турган нерсеге» алып барат: the food at the wedding, the life of a soldier. a / an «кандайдыр бир түрдүн бир мисалына, кайсынысы экени маанилүү эмес» алып барат: She's a vet. Артиклсиз жол (zero article) «бул нерсе жалпысынан, идея же бүтүндөй категория катары» дегенге алып барат: Life is short. Music relaxes me.
Бир эле зат атооч ар кайсы жол менен кете алат. Жалпы мааниде life артиклсиз келет, ал эми the life of a farmer – жашоонун белгилүү бир түрү. Артиклсиз school – окуу иши; the school – белгилүү бир имарат.
Ошондуктан ар бир зат атоочтун алдында өзүңүздөн сураңыз: «Мен муну жалпысынан айтып жатамбы, кандайдыр бир түрдүн бирин айтып жатамбы, же экөөбүз тең биле турган белгилүү нерсени айтып жатамбы?» Жооп жолду тандайт.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргыз тилинде артикль жок, ошондуктан жалпы жана белгилүү маанини көбүнчө контекст көрсөтөт: «Жашоо кыска» жана «Дыйкандын жашоосу оор» сүйлөмдөрүндө «жашоо» сөзү бирдей эле. Табыш жөндөмөсүнүн -ны / -ды / -ту мүчөсү кээде белгилүү нерсени көрсөтөт, бирок ал жалпы мааниде да көп келет: «Италия тамактарын жакшы көрөм». Ошондуктан бул мүчөнү ар дайым the деп которууга болбойт. Жыштык жана баа кыргызча таандык жана барыш жөндөмө мүчөлөрү менен айтылат: жумасына, саатына, килосу; англисчеде бул жерде a / an турат. Адамдардын тобун кыргызча көптүк мүчө менен айтабыз («карылар», «байлар»), ал эми англисче the + сын атооч келет жана ага -s жалганбайт. «Мектепке барды» деген сөз окуучуга да, жыйналышка барган ата-энеге да айтыла берет; англис тили бул экөөн ажыратат. Жакшы жаңылык: тамактануу, спорт жана тилдер англисчеде да кыргызчадагыдай эле эч кандай кошумча сөзсүз айтылат.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Жашоо кыска. | Life is short. | Бул жерде да ушундай: жалпы ой, эч нерсе кошулбайт |
| Дыйкандын жашоосу оор. | The life of a farmer is hard. | кимдин жашоосу? белгилүү түрү → the + of |
| Италия тамактарын жакшы көрөм. | I love Italian food. | -ын бар, бирок маани жалпы → артикль жок |
| Тойдогу тамак абдан даамдуу болду. | The food at the wedding was amazing. | белгилүү той → the |
| Эжем вегетарианчы. | My sister is a vegetarian. | кыргызча эч нерсе кошулбайт; англисче тиби → a |
| жумасына үч жолу | three times a week | «-сына» → a / an (in week эмес) |
| саатына 30 миля | 30 miles an hour | «-ына» → an (for hour эмес) |
| кары-картаңдар | the elderly | кыргызча -дар; англисче the + сын атооч, -s жок |
| эң даамдуу пицца | the best pizza | эң жогорку даража → the |
| бешинчи кабат | the fifth floor | иреттик сан → the |
| скрипка чертүү | play the violin | музыкалык аспап → the |
| футбол ойноо, түшкү тамак ичүү, португалча сүйлөө | play football, have lunch, speak Portuguese | Бул жерде да ушундай: артикль жок |
| Мектепке барат (окууга). | go to school | мекеменин максаты → артикль жок |
| Мектепке барды (мугалим менен сүйлөшкөнү). | went to the school | имарат → the; кыргызча айырма жок |
Кыскасы: жалпы маани (көптүк же саналбоочу зат атооч) → артикль жок, табыш жөндөмөсү болсо да; белгилүү нерсе → the; түрү, кесиби → a / an; «жумасына», «саатына» → a week, an hour; «карылар» → the elderly (-s жок).
Түзүлүшү
Үч тандоо
| Белги | Мааниси | Мисал |
|---|---|---|
| a / an + жекелик саналуучу зат атооч | түрдүн бири; классификация | She's a vet. |
| the + ар кандай зат атооч | биз аныктай ала турган белгилүү нерсе | The vet was very kind. |
| артиклсиз + көптүк / саналбоочу зат атооч | жалпысынан | Vets work long hours. Music relaxes me. |
the сөзүнүн башка колдонулушу
| Колдонулушу | Мисал |
|---|---|
| the + сын атооч = адамдардын тобу (этиш көптүк санда) | the rich, the elderly, the unemployed |
| эң жогорку даража | the best, the most expensive |
| иреттик сандар | the first, the third floor |
| play сөзүнөн кийин музыкалык аспаптар | play the piano, the guitar |
Артиклсиз
| Топ | Мисалдар |
|---|---|
| тилдер | speak English, learn Greek, in Swahili |
| тамактануу | have breakfast, after lunch, What's for dinner? |
| спорт жана оюндар | play football, chess, tennis |
| өз максаты үчүн колдонулган мекеме | go to bed / school / work / university / hospital / prison / church |
Жыштык жана баа үчүн a / an
| Үлгү | Мисал |
|---|---|
| сан + a / an + убакыт | twice a week, three times a day |
| баа / ылдамдык + a / an + бирдик | £12 an hour, 50 km an hour, $3 a kilo |
Колдонулушу
1Жалпы жана белгилүү маани
Жалпы нерселер үчүн (көптүк же саналбоочу зат атоочтор) артикль колдонбоңуз. Зат атооч белгилүү бир мисал менен чектелсе, the колдонуңуз: көбүнчө of… менен, аныктооч багыныңкы сүйлөм менен же экөөбүзгө белгилүү кырдаал менен. Кыргызча «-нын» («дыйкандын жашоосу») же «-дагы» («тойдогу тамак») көп учурда ушул белгилүү маанини берет.
2Классификация үчүн a / an
Бир адам же нерсе кайсы түргө, кайсы категорияга кирерин айтуу үчүн a / an колдонуңуз: кесиптер, ролдор, ишенимдер, нерселердин түрлөрү. Кыргызча бул жерде эч нерсе кошулбайт («Эжем вегетарианчы»), ошондуктан a / an оңой эле түшүп калат.
3Жыштык жана баа үчүн a / an
a / an бул жерде «ар бири үчүн» дегенди билдирет. Кыргызча биз «жумасына», «саатына», «килосу» дейбиз.
4the + сын атооч: адамдардын тобу
The + сын атооч адамдардын бүтүндөй тобун билдирет. Анда -s жок, бирок этиш көптүк санда турат. Кээ бир улуттук сын атоочтор да ушундай иштейт: the British, the Swiss. Кыргызча мындай топтор көптүк мүчө менен айтылат: «карылар», «жумушсуздар».
5Эң жогорку даража, иреттик сандар жана музыкалык аспаптар
Булар the алат: «эң жакшы» же «үчүнчү» бирөө гана болот. Play этишинен кийин музыкалык аспаптар the алат; америка англисчесинде play piano (the жок) да көп колдонулат.
6Тамактануу, спорт жана тилдер
Тамактануу, спорт жана тилдер адатта артиклсиз колдонулат. Бир тамактанууну сүрөттөсөңүз же аныктасаңыз гана a же the кошуңуз: a lovely lunch, the dinner we had on Friday. Бул жерде кыргызча да ушундай: «түшкү тамак ичели», «баскетбол ойнойт».
7Мекемелер: максаты жана имараты
School, university, hospital, prison, church, bed жана work сөздөрү артиклсиз келсе, ал жер өзүнүн кадимки максаты үчүн колдонулат (окуу, дарылануу, уйку, сыйынуу). The имаратты же белгилүү бир жерди билдирет. Кыргызча «мектепке барды» экөөнө тең айтылат, ошондуктан максатты өзүңүз ойлонуп тандаңыз.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Ден соолукту акчага сатып ала албайсың» → the health, the money. Кыргызча табыш жөндөмөсү (-ну, -ды, -ты) жалпы маанидеги сөздөргө да жалгана берет. Бул мүчөнү the деп которуп, жалпы ойдун алдына артикль коюу оңой. Жалпы маанидеги саналбоочу же көптүк зат атоочтун алдында артикль коюлбайт.
2. «Күнүнө», «саатына» → in day, for hour. Кыргызча жыштык жана баа таандык жана барыш жөндөмө мүчөлөрү менен айтылат: «күнүнө төрт жолу», «саатына 150 сом». Бул мүчөлөрдү in же for деп которуу оңой. Англисчеде бул жерде жөн гана a / an турат.
3. «Карылар», «жаштар» → the olds, the youngs. Кыргызча адамдардын тобу көптүк мүчө менен айтылат. Англисче the + сын атооч да көптүк маанини берет, бирок сөзгө -s жалганбайт, ал эми этиш көптүк санда турат.
4. «Мектепке бардым» → go to school / go to the school. Кыргызча «мектепке бардым» окуучу да, ата-эне да айта берет. Англисчеде артиклсиз school – окуу, ал эми имаратка башка иш менен барсаңыз, the school деңиз. Ооруканага, түрмөгө, чиркөөгө да ушундай.
Чаташтырбаңыз
go to school жана go to the school – Имарат бирөө, ролу башка.
the + сын атооч жана сын атооч + people – The rich бай адамдарды бүтүндөй топ катары билдирет. Адамдардын санын айтуу үчүн зат атооч колдонуңуз: two rich people, two rich эмес.
English (тил) жана the English (эл)
Аталыштар жана жерлер – the Nile, the USA, the Ritz жана Paris, Lake Como, Heathrow B1-23 сабагында. Андан да назик тандоолор (The tiger is…, абстракттуу зат атоочтор менен артиклдер) C2-05 сабагында.
Жазылышы жана айтылышы
- the үнсүз тыбыштын алдында /ðə/ (the dogs), үндүү тыбыштын алдында адатта /ði/ (the elderly, the unemployed) болуп айтылат.
- /ð/ тыбышы кыргыз тилинде жок. Тилдин учун үстүңкү жана астыңкы тиштердин ортосуна бир аз чыгарып, үн менен айтыңыз. Аны з же д менен алмаштырбаңыз.
- a алсыз айтылат: /ə/; an – /ən/. Тамгага эмес, тыбышка карап тандаңыз: an hour, a university A1-06.
- Жыштыкта a алсыз жана басымсыз: twice a week үч сөз болсо да, бир агым болуп айтылат, басым twice жана week сөздөрүндө. a сөзүн толук кыргыз «а» тыбышы менен айтпаңыз.
- elderly /ˈeldəli/ жана unemployed /ˌʌnɪmˈplɔɪd/: биринчисинде басым биринчи муунда. Кыргызча адатка салып басымды акыркы муунга жылдырбаңыз.
Алтын эреже
Жалпы маани (көптүк же саналбоочу зат атооч) → артикль жок. Белгилүү нерсе → the. Түрдүн бири → a / an. Өз максаты үчүн колдонулган мекемелер (school, work, bed, hospital) адатта артиклсиз; имараттын өзү the алат. «Жумасына», «саатына» → a week, an hour.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
a, an, the же no article деп жазыңыз.
-
honesty is very important to me. (the / no article)
-
I see my grandmother twice month.
-
She plays cello in an orchestra.no article: American English
-
elderly often feel lonely in big cities.
-
This is best coffee in town.
-
Petrol costs €1.80 litre here.petrol (UK), gas (US)
-
My brother is engineer.
B. Мааниси
Кырдаалга ылайык жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: … of a nurse is not easy.
-
Туура жоопту тандаңыз: I usually have … at seven.
-
Ал – камактагы адам. Туура жоопту тандаңыз: He's been in … for two years.
-
Апам окуучу да, мугалим да эмес. Туура жоопту тандаңыз: Mum went to … to speak to my teacher.Mum (UK), Mom (US)
-
Жалпы эле музыканы айтып жатасыз. Туура жоопту тандаңыз: … helps me relax.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
The life is beautiful.
-
He plays the football every Saturday.
-
The poors need more help.
-
She's going to the bed.
-
The food at the party was delicious.
D. Текстте
a, an, the же no article деп жазыңыз.
Hi Maria! My new life is great. I go to 18 work by bike now, and I have 19 lunch in the park. My flatmate is 20 nurse, so she works nights three times 21 week. In the evenings I'm learning to play 22 guitar. And 23 food here is amazing — I eat 24 fish almost every day!
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Жумаңыз жөнүндө жыштыкты же бааны билдирген эки сүйлөм жазыңыз (a week, a day, an hour).
-
Өзүңүз жакшы көргөн бир нерсе жөнүндө бир жалпы сүйлөм жана ошол эле нерсе жөнүндө бир белгилүү сүйлөм жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-06 A, an жана the: англисче артиклдер (articles) кыргызча түшүндүрмө We've got a dog and a cat. dog is called Rex.
-
B1-21 Used to, be used to, get used to кыргызча: «-чумун», «көнүп калгам» жана «көнүп баратам» I'm not used to (drive) at night.
-
B1-20 Relative Clauses кыргызча: whose, where, when жана ат атоочту түшүрүү (the book I bought) That's the woman son plays for the national team.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- a
- the
- The
- the
- a
- an
B. Мааниси
- The life
- breakfast
- prison
- the school
- Music
C. Катаны табыңыз
- Life is beautiful.
- He plays football every Saturday.
- The poor need more help.
- She's going to bed.
- ✓ The food at the party was delicious.
D. Текстте
- a
- a
- the
- the
E. Сиздин кезегиңиз
- I go to the gym three times a week. I drink about two litres of water a day.
- I love music. The music at my cousin's wedding was fantastic.
F. Аралаш кайталоо
- The
- driving
- whose
