SlowingoГрамматика
B1 24 / 39

Articles кыргызча: a, the же артиклсиз? Жалпы маани, белгилүү нерсе жана go to school

Articles: General, Specific and Institutions

Бул бетте
  1. Максат
  2. Негизги ой
  3. Кыргыз тили жана англис тили
  4. Түзүлүшү
  5. Колдонулушу
  6. Көп кездешкен каталар
  7. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  8. Чаташтырбаңыз
  9. Жазылышы жана айтылышы
  10. Алтын эреже
  11. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз a / an, the жана артиклсиз вариантты жалпы жана белгилүү нерселер үчүн, адамдардын топтору үчүн (the elderly), мекемелер үчүн (go to school жана go to the school), тамактануу, спорт жана тилдер үчүн, ошондой эле twice a week сыяктуу жыштык жана баа үчүн туура тандай аласыз.

Негизги ой

Артиклдер – угуучуга берилген белгилер. Үч жолго бөлүнгөн жолду элестетиңиз. Ар бир айрыкта бир артикль турат.

the «сиз аныктай ала турган нерсеге» алып барат: the food at the wedding, the life of a soldier. a / an «кандайдыр бир түрдүн бир мисалына, кайсынысы экени маанилүү эмес» алып барат: She's a vet. Артиклсиз жол (zero article) «бул нерсе жалпысынан, идея же бүтүндөй категория катары» дегенге алып барат: Life is short. Music relaxes me.

Бир эле зат атооч ар кайсы жол менен кете алат. Жалпы мааниде life артиклсиз келет, ал эми the life of a farmer – жашоонун белгилүү бир түрү. Артиклсиз school – окуу иши; the school – белгилүү бир имарат.

Ошондуктан ар бир зат атоочтун алдында өзүңүздөн сураңыз: «Мен муну жалпысынан айтып жатамбы, кандайдыр бир түрдүн бирин айтып жатамбы, же экөөбүз тең биле турган белгилүү нерсени айтып жатамбы?» Жооп жолду тандайт.

Кыргыз тили жана англис тили

Кыргыз тилинде артикль жок, ошондуктан жалпы жана белгилүү маанини көбүнчө контекст көрсөтөт: «Жашоо кыска» жана «Дыйкандын жашоосу оор» сүйлөмдөрүндө «жашоо» сөзү бирдей эле. Табыш жөндөмөсүнүн -ны / -ды / -ту мүчөсү кээде белгилүү нерсени көрсөтөт, бирок ал жалпы мааниде да көп келет: «Италия тамактарын жакшы көрөм». Ошондуктан бул мүчөнү ар дайым the деп которууга болбойт. Жыштык жана баа кыргызча таандык жана барыш жөндөмө мүчөлөрү менен айтылат: жумасына, саатына, килосу; англисчеде бул жерде a / an турат. Адамдардын тобун кыргызча көптүк мүчө менен айтабыз («карылар», «байлар»), ал эми англисче the + сын атооч келет жана ага -s жалганбайт. «Мектепке барды» деген сөз окуучуга да, жыйналышка барган ата-энеге да айтыла берет; англис тили бул экөөн ажыратат. Жакшы жаңылык: тамактануу, спорт жана тилдер англисчеде да кыргызчадагыдай эле эч кандай кошумча сөзсүз айтылат.

КыргызчаАнглисчеЭмнеси айырмаланат?
Жашоо кыска.Life is short.Бул жерде да ушундай: жалпы ой, эч нерсе кошулбайт
Дыйкандын жашоосу оор.The life of a farmer is hard.кимдин жашоосу? белгилүү түрү → the + of
Италия тамактарын жакшы көрөм.I love Italian food.-ын бар, бирок маани жалпы → артикль жок
Тойдогу тамак абдан даамдуу болду.The food at the wedding was amazing.белгилүү той → the
Эжем вегетарианчы.My sister is a vegetarian.кыргызча эч нерсе кошулбайт; англисче тиби → a
жумасына үч жолуthree times a week«-сына» → a / an (in week эмес)
саатына 30 миля30 miles an hour«-ына» → an (for hour эмес)
кары-картаңдарthe elderlyкыргызча -дар; англисче the + сын атооч, -s жок
эң даамдуу пиццаthe best pizzaэң жогорку даража → the
бешинчи кабатthe fifth floorиреттик сан → the
скрипка чертүүplay the violinмузыкалык аспап → the
футбол ойноо, түшкү тамак ичүү, португалча сүйлөөplay football, have lunch, speak PortugueseБул жерде да ушундай: артикль жок
Мектепке барат (окууга).go to schoolмекеменин максаты → артикль жок
Мектепке барды (мугалим менен сүйлөшкөнү).went to the schoolимарат → the; кыргызча айырма жок

Кыскасы: жалпы маани (көптүк же саналбоочу зат атооч) → артикль жок, табыш жөндөмөсү болсо да; белгилүү нерсе → the; түрү, кесиби → a / an; «жумасына», «саатына» → a week, an hour; «карылар» → the elderly (-s жок).

Түзүлүшү

Үч тандоо

БелгиМаанисиМисал
a / an + жекелик саналуучу зат атоочтүрдүн бири; классификацияShe's a vet.
the + ар кандай зат атоочбиз аныктай ала турган белгилүү нерсеThe vet was very kind.
артиклсиз + көптүк / саналбоочу зат атоочжалпысынанVets work long hours. Music relaxes me.

the сөзүнүн башка колдонулушу

КолдонулушуМисал
the + сын атооч = адамдардын тобу (этиш көптүк санда)the rich, the elderly, the unemployed
эң жогорку даражаthe best, the most expensive
иреттик сандарthe first, the third floor
play сөзүнөн кийин музыкалык аспаптарplay the piano, the guitar

Артиклсиз

ТопМисалдар
тилдерspeak English, learn Greek, in Swahili
тамактанууhave breakfast, after lunch, What's for dinner?
спорт жана оюндарplay football, chess, tennis
өз максаты үчүн колдонулган мекемеgo to bed / school / work / university / hospital / prison / church

Жыштык жана баа үчүн a / an

ҮлгүМисал
сан + a / an + убакытtwice a week, three times a day
баа / ылдамдык + a / an + бирдик£12 an hour, 50 km an hour, $3 a kilo

Колдонулушу

1Жалпы жана белгилүү маани

Жалпы нерселер үчүн (көптүк же саналбоочу зат атоочтор) артикль колдонбоңуз. Зат атооч белгилүү бир мисал менен чектелсе, the колдонуңуз: көбүнчө of… менен, аныктооч багыныңкы сүйлөм менен же экөөбүзгө белгилүү кырдаал менен. Кыргызча «-нын» («дыйкандын жашоосу») же «-дагы» («тойдогу тамак») көп учурда ушул белгилүү маанини берет.

Life is too short to worry about small things.
Майда-чүйдө нерселерге кабатыр болууга өмүр өтө кыска.
жалпы ой: артикль жок
The life of a farmer is harder than people think.
Дыйкандын жашоосу адамдар ойлогондон оорураак.
жашоонун белгилүү бир түрү: the
Dogs need a lot of exercise.
Иттерге көп басып-жүгүрүү керек.
жалпы эле иттер: артикль жок
The dogs next door bark all night.
Коңшунун иттери түнү бою үрүшөт.
белгилүү иттер: the
I love Italian food.
Италия тамактарын жакшы көрөм.
«-ын» бар, бирок маани жалпы: артикль жок
The food at the wedding was amazing.
Тойдогу тамак абдан даамдуу болду.
белгилүү той: the

2Классификация үчүн a / an

Бир адам же нерсе кайсы түргө, кайсы категорияга кирерин айтуу үчүн a / an колдонуңуз: кесиптер, ролдор, ишенимдер, нерселердин түрлөрү. Кыргызча бул жерде эч нерсе кошулбайт («Эжем вегетарианчы»), ошондуктан a / an оңой эле түшүп калат.

My sister is a vegetarian.
Эжем вегетарианчы.
кыргызча эч нерсе кошулбайт; англисче a
A koala isn't a bear — it's a marsupial.
Коала аюу эмес, ал баштыктуу жаныбар.
түрү: a
He works as a delivery driver at weekends.
Ал дем алыш күндөрү жеткирүүчү айдоочу болуп иштейт.
work as + a; at weekends (UK), on weekends (US)

3Жыштык жана баа үчүн a / an

a / an бул жерде «ар бири үчүн» дегенди билдирет. Кыргызча биз «жумасына», «саатына», «килосу» дейбиз.

I go swimming three times a week.
Жумасына үч жолу сүзүүгө барам.
«жумасына» → a week
The speed limit here is 30 miles an hour.
Бул жерде ылдамдык чеги саатына 30 миля.
«саатына» → an hour
Strawberries are £4 a kilo at the market.
Базарда кулпунайдын килосу 4 фунт.
«килосу» → a kilo

4the + сын атооч: адамдардын тобу

The + сын атооч адамдардын бүтүндөй тобун билдирет. Анда -s жок, бирок этиш көптүк санда турат. Кээ бир улуттук сын атоочтор да ушундай иштейт: the British, the Swiss. Кыргызча мындай топтор көптүк мүчө менен айтылат: «карылар», «жумушсуздар».

The elderly are especially at risk in a heatwave.
Аптап ысыкта кары-картаңдар өзгөчө коркунучта болушат.
«-дар» → the elderly, -s жок; этиш: are
The government has promised more help for the unemployed.
Өкмөт жумушсуздарга көбүрөөк жардам берүүнү убада кылды.
the unemployed = жумушсуздар
This charity raises money for the homeless.
Бул кайрымдуулук уюму үй-жайы жоктор үчүн акча чогултат.
The British drive on the left.
Британиялыктар жолдун сол тарабы менен жүрүшөт.
жалпы эле британиялыктар

5Эң жогорку даража, иреттик сандар жана музыкалык аспаптар

Булар the алат: «эң жакшы» же «үчүнчү» бирөө гана болот. Play этишинен кийин музыкалык аспаптар the алат; америка англисчесинде play piano (the жок) да көп колдонулат.

This is the best pizza I've ever had.
Бул мен жеген пиццалардын эң даамдуусу.
«эң» → the best
Our office is on the fifth floor.
Биздин кеңсе бешинчи кабатта.
иреттик сан: the
My son is learning to play the violin.
Уулум скрипка чертүүнү үйрөнүп жатат.
аспап: the; US also: play violin

6Тамактануу, спорт жана тилдер

Тамактануу, спорт жана тилдер адатта артиклсиз колдонулат. Бир тамактанууну сүрөттөсөңүз же аныктасаңыз гана a же the кошуңуз: a lovely lunch, the dinner we had on Friday. Бул жерде кыргызча да ушундай: «түшкү тамак ичели», «баскетбол ойнойт».

Let's have lunch together tomorrow.
Эртең чогуу түшкү тамак ичели.
тамактануу: артикль жок
She plays basketball twice a week.
Ал жумасына эки жолу баскетбол ойнойт.
спорт: артикль жок
He speaks Portuguese and a little Arabic.
Ал португалча жана бир аз арабча сүйлөйт.
тилдер: артикль жок
We had a very late dinner after the concert.
Концерттен кийин абдан кеч тамактандык.
сүрөттөлгөн тамак: a
The dinner we had in that restaurant was unforgettable.
Ошол ресторанда жеген кечки тамагыбыз эсимден кетпейт.
аныкталган тамак: the

7Мекемелер: максаты жана имараты

School, university, hospital, prison, church, bed жана work сөздөрү артиклсиз келсе, ал жер өзүнүн кадимки максаты үчүн колдонулат (окуу, дарылануу, уйку, сыйынуу). The имаратты же белгилүү бир жерди билдирет. Кыргызча «мектепке барды» экөөнө тең айтылат, ошондуктан максатты өзүңүз ойлонуп тандаңыз.

My daughter starts school in September.
Кызым сентябрдан баштап мектепке барат.
окуучу катары: артикль жок
I went to the school to talk to her teacher.
Анын мугалими менен сүйлөшкөнү мектепке бардым.
имаратка конок катары: the
He was in hospital for a week after the accident.
Кырсыктан кийин ал бир жума ооруканада жатты.
бейтап катары; US: in the hospital
It's late — I'm going to bed.
Кеч болуп калды, уктаганы жатам.
артикль жок
She's at university in Leeds.
Ал Лидсте университетте окуйт.
студент катары; US usually: in college

Көп кездешкен каталар

❌The life is beautiful.
✅Life is beautiful.
жалпы ой: артикль жок
❌I love the nature.
✅I love nature.
жалпы эле табият: артикль жок
❌He plays the football every Saturday.
✅He plays football every Saturday.
спорт: артикль жок
❌I go to the work by bus.
✅I go to work by bus.
мекеме өз максаты үчүн: артикль жок
❌The poors need help.
✅The poor need help.
the + сын атоочко -s жалганбайт
❌I go to the gym two times in week.
✅I go to the gym twice a week. же I go to the gym two times a week.
жыштык a / an менен айтылат
❌My brother is engineer.
✅My brother is an engineer.
кесип = классификация: a / an
⚠️The music helps me relax. (when you mean any music)
✅Music helps me relax.
Грамматикалык жактан туура, бирок the менен белгилүү бир музыка жөнүндө сөз болуп калат.

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «Ден соолукту акчага сатып ала албайсың» → the health, the money. Кыргызча табыш жөндөмөсү (-ну, -ды, -ты) жалпы маанидеги сөздөргө да жалгана берет. Бул мүчөнү the деп которуп, жалпы ойдун алдына артикль коюу оңой. Жалпы маанидеги саналбоочу же көптүк зат атоочтун алдында артикль коюлбайт.

❌My grandfather in Naryn always tells us that you can't buy the health with the money, so we should sleep more and walk in the mountains.
✅My grandfather in Naryn always tells us that you can't buy health with money, so we should sleep more and walk in the mountains.
жалпы ой: health, money артиклсиз
⚠️(Жалпы эле жылкылар жөнүндө айтып жатасыз.) On a long trip to Song-Kul the horses need much more water than the tourists usually think.
✅On a long trip to Song-Kul horses need much more water than tourists usually think.
Грамматикалык жактан туура, бирок the horses, the tourists белгилүү бир жылкыларды жана туристтерди билдирет.

2. «Күнүнө», «саатына» → in day, for hour. Кыргызча жыштык жана баа таандык жана барыш жөндөмө мүчөлөрү менен айтылат: «күнүнө төрт жолу», «саатына 150 сом». Бул мүчөлөрдү in же for деп которуу оңой. Англисчеде бул жерде жөн гана a / an турат.

❌My older brother drives a minibus between Bishkek and Kant four times in day, and in summer he also washes cars for a hundred and fifty som for hour.
✅My older brother drives a minibus between Bishkek and Kant four times a day, and in summer he also washes cars for a hundred and fifty som an hour.
жыштык жана баа: a day, an hour

3. «Карылар», «жаштар» → the olds, the youngs. Кыргызча адамдардын тобу көптүк мүчө менен айтылат. Англисче the + сын атооч да көптүк маанини берет, бирок сөзгө -s жалганбайт, ал эми этиш көптүк санда турат.

❌In our village near Talas the youngs always help the olds to bring in the hay before the first snow.
✅In our village near Talas the young always help the old to bring in the hay before the first snow. же In our village near Talas young people always help the elderly to bring in the hay before the first snow.
the + сын атооч: -s жок

4. «Мектепке бардым» → go to school / go to the school. Кыргызча «мектепке бардым» окуучу да, ата-эне да айта берет. Англисчеде артиклсиз school – окуу, ал эми имаратка башка иш менен барсаңыз, the school деңиз. Ооруканага, түрмөгө, чиркөөгө да ушундай.

⚠️(Сиз ата-энесиз, балаңыздын мугалими менен жолугушканы бардыңыз.) Yesterday after work I went to school to ask my son's teacher about the class trip to Issyk-Kul.
✅Yesterday after work I went to the school to ask my son's teacher about the class trip to Issyk-Kul.
Грамматикалык жактан туура, бирок went to school «окууга бардым» дегенди билдирет; сиз имаратка конок катары бардыңыз.

Чаташтырбаңыз

go to school жана go to the school – Имарат бирөө, ролу башка.

The kids go to school by bus.
Балдар мектепке автобус менен барышат.
окуучу катары
Their mum went to the school for a meeting.
Алардын апасы жыйналышка мектепке барды.
конок катары

the + сын атооч жана сын атооч + people – The rich бай адамдарды бүтүндөй топ катары билдирет. Адамдардын санын айтуу үчүн зат атооч колдонуңуз: two rich people, two rich эмес.

The rich don't always pay more tax.
Байлар дайыма эле көбүрөөк салык төлөй беришпейт.
Three rich people bought the island.
Аралды үч бай адам сатып алды.
«three rich» эмес

English (тил) жана the English (эл)

She speaks English at work.
Ал жумушта англисче сүйлөйт.
тил: артикль жок
The English love talking about the weather.
Англиялыктар аба ырайы жөнүндө сүйлөшкөндү жакшы көрүшөт.
эл: the

Аталыштар жана жерлер – the Nile, the USA, the Ritz жана Paris, Lake Como, Heathrow B1-23 сабагында. Андан да назик тандоолор (The tiger is…, абстракттуу зат атоочтор менен артиклдер) C2-05 сабагында.

Жазылышы жана айтылышы

  • the үнсүз тыбыштын алдында /ðə/ (the dogs), үндүү тыбыштын алдында адатта /ði/ (the elderly, the unemployed) болуп айтылат.
  • /ð/ тыбышы кыргыз тилинде жок. Тилдин учун үстүңкү жана астыңкы тиштердин ортосуна бир аз чыгарып, үн менен айтыңыз. Аны з же д менен алмаштырбаңыз.
  • a алсыз айтылат: /ə/; an – /ən/. Тамгага эмес, тыбышка карап тандаңыз: an hour, a university A1-06.
  • Жыштыкта a алсыз жана басымсыз: twice a week үч сөз болсо да, бир агым болуп айтылат, басым twice жана week сөздөрүндө. a сөзүн толук кыргыз «а» тыбышы менен айтпаңыз.
  • elderly /ˈeldəli/ жана unemployed /ˌʌnɪmˈplɔɪd/: биринчисинде басым биринчи муунда. Кыргызча адатка салып басымды акыркы муунга жылдырбаңыз.

Алтын эреже

Жалпы маани (көптүк же саналбоочу зат атооч) → артикль жок. Белгилүү нерсе → the. Түрдүн бири → a / an. Өз максаты үчүн колдонулган мекемелер (school, work, bed, hospital) адатта артиклсиз; имараттын өзү the алат. «Жумасына», «саатына» → a week, an hour.

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

a, an, the же no article деп жазыңыз.

  1. honesty is very important to me. (the / no article)
  2. I see my grandmother twice month.
  3. She plays cello in an orchestra.
  4. elderly often feel lonely in big cities.
  5. This is best coffee in town.
  6. Petrol costs €1.80 litre here.
  7. My brother is engineer.

B. Мааниси

Кырдаалга ылайык жоопту тандаңыз.

  1. Туура жоопту тандаңыз: … of a nurse is not easy.
  2. Туура жоопту тандаңыз: I usually have … at seven.
  3. Ал – камактагы адам. Туура жоопту тандаңыз: He's been in … for two years.
  4. Апам окуучу да, мугалим да эмес. Туура жоопту тандаңыз: Mum went to … to speak to my teacher.
  5. Жалпы эле музыканы айтып жатасыз. Туура жоопту тандаңыз: … helps me relax.

C. Катаны табыңыз

Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

  1. The life is beautiful.
  2. He plays the football every Saturday.
  3. The poors need more help.
  4. She's going to the bed.
  5. The food at the party was delicious.

D. Текстте

a, an, the же no article деп жазыңыз.

A message from Sara
Hi Maria! My new life is great. I go to 18 work by bike now, and I have 19 lunch in the park. My flatmate is 20 nurse, so she works nights three times 21 week. In the evenings I'm learning to play 22 guitar. And 23 food here is amazing — I eat 24 fish almost every day!

E. Сиздин кезегиңиз

Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.

  1. Жумаңыз жөнүндө жыштыкты же бааны билдирген эки сүйлөм жазыңыз (a week, a day, an hour).
  2. Өзүңүз жакшы көргөн бир нерсе жөнүндө бир жалпы сүйлөм жана ошол эле нерсе жөнүндө бир белгилүү сүйлөм жазыңыз.

F. Аралаш кайталоо

Мурунку сабактарды кайталаңыз.

  1. A1-06 A, an жана the: англисче артиклдер (articles) кыргызча түшүндүрмө
    We've got a dog and a cat. dog is called Rex.
  2. B1-21 Used to, be used to, get used to кыргызча: «-чумун», «көнүп калгам» жана «көнүп баратам»
    I'm not used to (drive) at night.
  3. B1-20 Relative Clauses кыргызча: whose, where, when жана ат атоочту түшүрүү (the book I bought)
    That's the woman son plays for the national team.
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. a
  2. the
  3. The
  4. the
  5. a
  6. an

B. Мааниси

  1. The life
  2. breakfast
  3. prison
  4. the school
  5. Music

C. Катаны табыңыз

  1. Life is beautiful.
  2. He plays football every Saturday.
  3. The poor need more help.
  4. She's going to bed.
  5. ✓ The food at the party was delicious.

D. Текстте

  1. a
  2. a
  3. the
  4. the

E. Сиздин кезегиңиз

  1. I go to the gym three times a week. I drink about two litres of water a day.
  2. I love music. The music at my cousin's wedding was fantastic.

F. Аралаш кайталоо

  1. The
  2. driving
  3. whose
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play