So жана such кыргызча: «ушунчалык» англисче, What a…! жана How…!
So, Such and Exclamations
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз so жана such менен сөздү күчөтө аласыз (so tired, such a long day), натыйжаны көрсөтө аласыз (so tired that I fell asleep), сан-өлчөмдү баса белгилей аласыз (so many emails), күчтүү сын атоочтордун алдында туура сөздү тандай аласыз (very cold, бирок absolutely freezing) жана таң калууну билдирген сүйлөмдөр менен сезимиңизди айта аласыз (What a view! How kind!).
Негизги ой
Кээде жөнөкөй сүрөттөө жетишсиз. Сиз канчалык катуу сезип жатканыңызды көрсөткүңүз келет: It was cold деген It was so cold! же It was such a cold night! болуп калат.
Рупорду элестетиңиз. So жана such рупорду колго алып, сөздү катуураак угузат. Маанилери бирдей, айырмасы грамматикада гана: so сын атооч же тактооч менен келет (so cold), such зат атооч тизмеги менен келет (such a cold night). Катуураак угулган сөз андан кийин натыйжага алып барышы мүмкүн: …so cold that the lake froze.
What жана how – кыйкырыктын өзү, толук илептүү сүйлөм: What a night! How cold it was! Бул жерде да жанындагы сөз чечет: what зат атооч тизмеги менен, how сын атооч же тактооч менен келет.
Демек, төрт сөз үчүн тең бир суроо бериңиз: менин негизги сөзүм зат атоочпу же сын атоочпу?
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча бир эле ушунчалык (же ушунча, ошончолук) сын атоочтун алдында да, зат атоочтуу тизмектин алдында да келет: «Кино ушунчалык кызыктуу болду» жана «Ушунчалык кызыктуу кино болду». Англисчеде бул эки сөз: сын атооч жалгыз болсо so, зат атооч болсо such. Илептүү сүйлөмдө да ушундай: кыргызча кандай же эмне деген айтабыз («Кандай сонун көрүнүш!», «Кандай сонун!»), ал эми англисче зат атооч менен What (a), сын атооч менен How колдонулат. Кыргызча көп саналуучу да, саналбоочу да зат атооч менен келет («ушунча көп машина», «ушунча көп убакыт»), англисче so many жана so much ажыратылат. Кыргызча абдан ар кандай сын атоочко кошула берет («абдан суук», «абдан чарчадым»), ал эми англисче freezing, exhausted сыяктуу күчтүү сын атоочтор very алышпайт. Жакшы жаңылык: натыйжаны көрсөткөн «ушунчалык…, (ошондуктан)…» түзүлүшү англисче so… (that) үлгүсүнө жакшы туура келет.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Кино ушунчалык кызыктуу болду. | The film was so interesting. | сын атооч жалгыз → so |
| Ушунчалык кызыктуу кино болду. | It was such an interesting film. | кыргызча ошол эле сөз; зат атооч бар → such a / an |
| Ушунчалык чарчадым, автобуста уктап калыптырмын. | I was so tired (that) I fell asleep on the bus. | Бул жерде да ушундай: күчөтүү + натыйжа |
| ушунча көп машина / ушунча көп ызы-чуу | so many cars / so much noise | «көп» бир сөз; англисче many (саналуучу) / much (саналбоочу) |
| Кандай сонун көрүнүш! | What a beautiful view! | зат атооч → What a / an |
| Эмне деген жаман аба ырайы! | What awful weather! | саналбоочу зат атооч → What, a жок |
| Кандай боорукерсиз! | How kind of you! | сын атооч → How |
| Абдан суук. | It's very cold. | кадимки сын атооч → very болот |
| Сыртта абдан суук, тоңуп калдым! | It's absolutely freezing outside! | күчтүү сын атооч → absolutely / really, very эмес |
| ушунчалык пайдалуу кеңеш | such useful advice | саналбоочу зат атооч → a жок |
Кыскасы: «ушунчалык» + сын атооч → so; «ушунчалык» + зат атооч → such (a / an); «кандай…!» зат атооч менен → What (a)…!, сын атооч менен → How…!; «ушунча көп» → so many / so much; күчтүү сын атоочтун алдында «абдан» → absolutely / really.
Түзүлүшү
So жана such
| Сөз | Үлгү | Мисал |
|---|---|---|
| so | so + сын атооч | The film was so boring. |
| so | so + тактооч | She speaks so fast. |
| such | such + a / an + (сын атооч) + жекелик зат атооч | It was such a boring film. |
| such | such + (сын атооч) + көптүк / саналбоочу зат атооч | They're such nice people. It was such good weather. |
So / such… (that): натыйжа
| Үлгү | Мисал |
|---|---|
| so + сын атооч / тактооч + (that) + сүйлөм | I was so tired (that) I fell asleep on the bus. |
| such + зат атооч тизмеги + (that) + сүйлөм | It was such a long queue (that) we left. |
That көп учурда түшүп калат, айрыкча оозеки кепте.
So much / many / little / few + зат атооч
| Сөз | Зат атоочтун түрү | Мисал |
|---|---|---|
| so much | саналбоочу | so much traffic |
| so many | көптүк сандагы саналуучу | so many emails |
| so little | саналбоочу | so little time |
| so few | көптүк сандагы саналуучу | so few people |
Илептүү сүйлөмдөр
| Үлгү | Мисал |
|---|---|
| What a / an + (сын атооч) + жекелик зат атооч! | What a view! What an amazing idea! |
| What + (сын атооч) + көптүк / саналбоочу зат атооч! | What lovely flowers! What awful weather! |
| How + сын атооч / тактооч! | How kind! How strange! |
| How + сын атооч / тактооч + ээ + этиш! | How beautiful this place is! How fast she runs! |
Илептүү сүйлөмдө ээ этиштин алдында турат (How tall you are!), суроодогудай этиштен кийин эмес.
Колдонулушу
1So + сын атооч / тактооч: күчөтүү
Сын атоочту же тактоочту күчөтүү үчүн so колдонуңуз, айрыкча оозеки кепте. Ал көбүнчө сезимди көрсөтөт. Кыргызча «ушунчалык», «аябай», «абдан».
2Such + зат атооч тизмеги: күчөтүү
Зат атооч болсо, such колдонуңуз. Жекелик саналуучу зат атооч менен a / an калат (such a, эч качан a such эмес); көптүк же саналбоочу зат атооч менен a / an жок. Кыргызча бул жерде да «ушунчалык» дейбиз, ошондуктан зат атооч бар-жогун өзүңүз текшериңиз.
3So / such… (that): натыйжаны көрсөтүү
Күчтүү даражанын натыйжасында эмне болгонун айтуу үчүн сүйлөм кошуңуз. That сөзүн түшүрүп койсоңуз болот. Кыргызча: «ушунчалык…, (ошондуктан)…» же «ушунчалык…, … да албай калдык».
4So much / many / little / few + зат атооч
Булар көп же аз сан-өлчөмдү баса белгилейт. Much / little саналбоочу зат атоочтор менен, many / few көптүк сандагы саналуучу зат атоочтор менен келет. Кыргызча «ушунча көп», «ушунча аз» бардыгына бирдей.
5What a / an…!: жекелик зат атооч менен илептүү сүйлөм
Бир нерсеге сезимиңизди айтуу үчүн What a / an + (сын атооч) + жекелик саналуучу зат атоочту колдонуңуз. Кыргызча «кандай…!» же «эмне деген…!».
6What…!: көптүк же саналбоочу зат атооч менен илептүү сүйлөм
Көптүк жана саналбоочу зат атоочтор менен a / an жок, жөн гана What.
7How…!: сын атооч же тактооч менен илептүү сүйлөм
How + сын атооч же тактооч колдонуңуз. Андан кийин ээ жана этишти кадимки (суроо эмес) тартипте кошсоңуз болот. Кыргызча «кандай…!», «ушунчалык…!».
8Very cold, absolutely freezing: кадимки жана күчтүү сын атоочтор
Көпчүлүк сын атоочтор чоңураак же кичирээк боло турган сапатты сүрөттөйт: a bit cold, very cold. Күчтүү сын атоочтор мурунтан эле «very» + сын атооч дегенди билдирет: freezing (абдан суук), boiling (абдан ысык), exhausted (абдан чарчаган), starving (абдан ачка), huge, tiny, amazing, terrible, delicious. Алар менен very эмес, absolutely же really колдонуңуз. Really жана so эки түрү менен тең келет. Absolutely күчтүү сын атоочтор менен (жана sure, right сыяктуу сөздөр менен) келет, cold же tired сыяктуу кадимки сын атоочтор менен адатта келбейт. Кыргызча «абдан» баарына кошула берет, ошондуктан бул жерде этият болуңуз.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Ушунчалык даамдуу боорсок» → so tasty boorsok. Кыргызча «ушунчалык» сын атоочтун алдында да, зат атоочтуу тизмектин алдында да бирдей. Ошондуктан зат атооч болсо да so колдонуу оңой. Сын атоочтон кийин зат атооч келсе, such колдонуңуз, же сүйлөмдү сын атооч менен бүтүрүңүз.
2. «Кандай сонун көрүнүш!» → How beautiful view! Кыргызча «кандай» илептүү сүйлөмдө зат атооч менен да, сын атооч менен да келет. Аны дайыма how деп которуу оңой. Зат атооч болсо, What (a / an) колдонуңуз; How сын атооч же тактооч менен гана келет.
3. «Абдан чарчадык» → very exhausted. Кыргызча «абдан» ар кандай сын атоочко кошула берет: «абдан суук», «абдан чарчаган», «абдан даамдуу». Англисчеде exhausted, starving, freezing сыяктуу күчтүү сын атоочтор мурунтан эле «абдан» дегенди камтыйт, ошондуктан алар менен absolutely же really колдонуңуз.
4. «Ушунчалык пайдалуу кеңеш» → such a useful advice. Кыргызча «кеңеш», «маалымат» саналат («бир кеңеш»), ошондуктан such a кошуп коюу оңой. Англисче advice, information, news, weather – саналбоочу зат атоочтор: such жана what алардын алдында a алышпайт.
Чаташтырбаңыз
so жана such – Мааниси бирдей, жанындагы сөз башка: so + сын атооч; such + зат атооч. Кыргызча экөө тең «ушунчалык».
so / such жана too – So сөздү жөн гана күчөтөт (натыйжа ар кандай болушу мүмкүн); too «чектен ашык» дегенди билдирет, бул көйгөй A2-08.
so… that (натыйжа) жана so that (максат) – So… that натыйжаны берет. So that (бирге) максатты берет: B1-27 караңыз.
Илептүү сүйлөм жана суроо – Сөздөр бирдей, тартиби жана интонациясы башка. Кыргызча бул айырма көбүнчө интонациядан жана сөздөрдөн билинет («Ал канча жашта?» жана «Кандай жаш көрүнөт!»).
Баса белгилөөнүн башка жолдору (emphatic do, сөздү алдыга чыгаруу, the very) C1-06 сабагында.
Жазылышы жана айтылышы
- Баса белгилөө үчүн колдонулганда so жана such басым алат, оозеки кепте so көбүнчө созулуп айтылат: It was sooo good! Бирок жазууда жөн гана so деп жазыңыз.
- so /səʊ/ (UK), /soʊ/ (US) – бул бир тыбыш эмес, кош үндүү: эриндер акырындап томолоктолот. Аны кыргыздын кыска «со» тыбышы менен айтпаңыз.
- such a бирге, жылмакай айтылат: /ˈsʌtʃ ə/. /ʌ/ – кыска, ачык тыбыш; аны кыргыздын «у» тыбышы менен айтпаңыз.
- Илептүү сүйлөмдө негизги сөзгө басым коюп, аягында үнүңүздү түшүрүңүз: What a beautiful view! (басым beautiful жана view сөздөрүндө, үн ылдый түшөт).
- What…! жана How…! сүйлөмдөрүнүн аягына илеп белгисин (!) коюңуз.
Алтын эреже
Сураңыз: зат атоочпу же сын атоочпу? So / How + сын атооч же тактооч; such / What + зат атооч тизмеги (a / an бир гана саналуучу нерсе үчүн). Натыйжаны көрсөтүү үчүн that менен сүйлөм кошуңуз. Күчтүү сын атоочтун (freezing, amazing) алдында very эмес, absolutely, really же so колдонуңуз. Кыргызча бир «ушунчалык» жана бир «кандай» – англисчеде экиден.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Кашаадагы туура сөздү жазыңыз.
-
It was ___ a long day. …
-
The children were ___ excited that they couldn't sleep. …
-
There were ___ many people at the party. …
-
Hurry up — we've got so ___ time! …
-
___ a lovely surprise! …
-
___ kind of you! …
-
___ beautiful flowers! …
B. Мааниси
Тапшырманы аткарыңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: She's … a talented singer.
-
Туура жоопту тандаңыз: The weather was … bad that the flight was cancelled.
-
so… that менен бириктириңиз: The film was very good. I watched it twice.
-
such… that менен бириктириңиз: It was a very expensive car. We couldn't buy it.
-
How менен илептүү сүйлөм түзүңүз: The view is very beautiful.
-
Туура жоопту тандаңыз: It was … freezing last night.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
She has such a good taste in music.
-
What a terrible weather!
-
How a nice house you have!
-
There's so much noise outside.
-
It was so a funny film.
D. Текстте
Диалогду толуктаңыз. Сөздөр: so, such, what, how
Ana: 19 a beautiful flat!
Tom: Thanks! But there are 20 many stairs — I'm always tired.
Ana: And 21 a view! You can see the whole city.
Tom: I know. It's 22 lovely in the evening that I sit on the balcony every night.
Ana: 23 lucky you are!
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Башыңыздан өткөн бир окуя жөнүндө so… that менен бир сүйлөм жана such… that менен бир сүйлөм жазыңыз.
-
Үч нерсеге илептүү сүйлөм менен жооп бериңиз: досуңуздун жаңылыгына, аба ырайына жана тамакка.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A2-08 As … as, too жана enough кыргызча: бирдей, ашыкча жана жетиштүү This coffee is ___ hot to drink. …
-
A2-08 As … as, too жана enough кыргызча: бирдей, ашыкча жана жетиштүү He isn't old to drive.
-
B1-24 Comparisons кыргызча: much better, twice as big as, the more… the better The more you practise, better you get.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- such
- so
- so
- little
- What
- How
- What
B. Мааниси
- such
- so
- The film was so good that I watched it twice. / The film was so good I watched it twice.
- It was such an expensive car that we couldn't buy it. / It was such an expensive car we couldn't buy it.
- How beautiful the view is! / How beautiful!
- absolutely
C. Катаны табыңыз
- She has such good taste in music.
- What terrible weather!
- What a nice house you have! / How nice your house is!
- ✓ There's so much noise outside.
- It was such a funny film. / The film was so funny.
D. Текстте
- What
- so
- what / such
- so
- How
E. Сиздин кезегиңиз
- I was so hungry that I ate two pizzas. It was such a hot day that we stayed inside.
- What great news! What awful weather! How delicious this soup is!
F. Аралаш кайталоо
- too
- enough
- the
