SlowingoГрамматика
B1 27 / 39

So жана such кыргызча: «ушунчалык» англисче, What a…! жана How…!

So, Such and Exclamations

Бул бетте
  1. Максат
  2. Негизги ой
  3. Кыргыз тили жана англис тили
  4. Түзүлүшү
  5. Колдонулушу
  6. Көп кездешкен каталар
  7. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  8. Чаташтырбаңыз
  9. Жазылышы жана айтылышы
  10. Алтын эреже
  11. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз so жана such менен сөздү күчөтө аласыз (so tired, such a long day), натыйжаны көрсөтө аласыз (so tired that I fell asleep), сан-өлчөмдү баса белгилей аласыз (so many emails), күчтүү сын атоочтордун алдында туура сөздү тандай аласыз (very cold, бирок absolutely freezing) жана таң калууну билдирген сүйлөмдөр менен сезимиңизди айта аласыз (What a view! How kind!).

Негизги ой

Кээде жөнөкөй сүрөттөө жетишсиз. Сиз канчалык катуу сезип жатканыңызды көрсөткүңүз келет: It was cold деген It was so cold! же It was such a cold night! болуп калат.

Рупорду элестетиңиз. So жана such рупорду колго алып, сөздү катуураак угузат. Маанилери бирдей, айырмасы грамматикада гана: so сын атооч же тактооч менен келет (so cold), such зат атооч тизмеги менен келет (such a cold night). Катуураак угулган сөз андан кийин натыйжага алып барышы мүмкүн: …so cold that the lake froze.

What жана how – кыйкырыктын өзү, толук илептүү сүйлөм: What a night! How cold it was! Бул жерде да жанындагы сөз чечет: what зат атооч тизмеги менен, how сын атооч же тактооч менен келет.

Демек, төрт сөз үчүн тең бир суроо бериңиз: менин негизги сөзүм зат атоочпу же сын атоочпу?

Кыргыз тили жана англис тили

Кыргызча бир эле ушунчалык (же ушунча, ошончолук) сын атоочтун алдында да, зат атоочтуу тизмектин алдында да келет: «Кино ушунчалык кызыктуу болду» жана «Ушунчалык кызыктуу кино болду». Англисчеде бул эки сөз: сын атооч жалгыз болсо so, зат атооч болсо such. Илептүү сүйлөмдө да ушундай: кыргызча кандай же эмне деген айтабыз («Кандай сонун көрүнүш!», «Кандай сонун!»), ал эми англисче зат атооч менен What (a), сын атооч менен How колдонулат. Кыргызча көп саналуучу да, саналбоочу да зат атооч менен келет («ушунча көп машина», «ушунча көп убакыт»), англисче so many жана so much ажыратылат. Кыргызча абдан ар кандай сын атоочко кошула берет («абдан суук», «абдан чарчадым»), ал эми англисче freezing, exhausted сыяктуу күчтүү сын атоочтор very алышпайт. Жакшы жаңылык: натыйжаны көрсөткөн «ушунчалык…, (ошондуктан)…» түзүлүшү англисче so… (that) үлгүсүнө жакшы туура келет.

КыргызчаАнглисчеЭмнеси айырмаланат?
Кино ушунчалык кызыктуу болду.The film was so interesting.сын атооч жалгыз → so
Ушунчалык кызыктуу кино болду.It was such an interesting film.кыргызча ошол эле сөз; зат атооч бар → such a / an
Ушунчалык чарчадым, автобуста уктап калыптырмын.I was so tired (that) I fell asleep on the bus.Бул жерде да ушундай: күчөтүү + натыйжа
ушунча көп машина / ушунча көп ызы-чууso many cars / so much noise«көп» бир сөз; англисче many (саналуучу) / much (саналбоочу)
Кандай сонун көрүнүш!What a beautiful view!зат атооч → What a / an
Эмне деген жаман аба ырайы!What awful weather!саналбоочу зат атооч → What, a жок
Кандай боорукерсиз!How kind of you!сын атооч → How
Абдан суук.It's very cold.кадимки сын атооч → very болот
Сыртта абдан суук, тоңуп калдым!It's absolutely freezing outside!күчтүү сын атооч → absolutely / really, very эмес
ушунчалык пайдалуу кеңешsuch useful adviceсаналбоочу зат атооч → a жок

Кыскасы: «ушунчалык» + сын атооч → so; «ушунчалык» + зат атооч → such (a / an); «кандай…!» зат атооч менен → What (a)…!, сын атооч менен → How…!; «ушунча көп» → so many / so much; күчтүү сын атоочтун алдында «абдан» → absolutely / really.

Түзүлүшү

So жана such

СөзҮлгүМисал
soso + сын атоочThe film was so boring.
soso + тактоочShe speaks so fast.
suchsuch + a / an + (сын атооч) + жекелик зат атоочIt was such a boring film.
suchsuch + (сын атооч) + көптүк / саналбоочу зат атоочThey're such nice people. It was such good weather.

So / such… (that): натыйжа

ҮлгүМисал
so + сын атооч / тактооч + (that) + сүйлөмI was so tired (that) I fell asleep on the bus.
such + зат атооч тизмеги + (that) + сүйлөмIt was such a long queue (that) we left.

That көп учурда түшүп калат, айрыкча оозеки кепте.

So much / many / little / few + зат атооч

СөзЗат атоочтун түрүМисал
so muchсаналбоочуso much traffic
so manyкөптүк сандагы саналуучуso many emails
so littleсаналбоочуso little time
so fewкөптүк сандагы саналуучуso few people

Илептүү сүйлөмдөр

ҮлгүМисал
What a / an + (сын атооч) + жекелик зат атооч!What a view! What an amazing idea!
What + (сын атооч) + көптүк / саналбоочу зат атооч!What lovely flowers! What awful weather!
How + сын атооч / тактооч!How kind! How strange!
How + сын атооч / тактооч + ээ + этиш!How beautiful this place is! How fast she runs!

Илептүү сүйлөмдө ээ этиштин алдында турат (How tall you are!), суроодогудай этиштен кийин эмес.

Колдонулушу

1So + сын атооч / тактооч: күчөтүү

Сын атоочту же тактоочту күчөтүү үчүн so колдонуңуз, айрыкча оозеки кепте. Ал көбүнчө сезимди көрсөтөт. Кыргызча «ушунчалык», «аябай», «абдан».

I'm so happy for you!
Сен үчүн абдан кубанып жатам!
so + сын атооч
Why are you walking so slowly?
Эмнеге ушунчалык жай басып жатасың?
so + тактооч
The test wasn't so difficult after all.
Тест анчалык деле кыйын эмес экен.
not so = анчалык эмес

2Such + зат атооч тизмеги: күчөтүү

Зат атооч болсо, such колдонуңуз. Жекелик саналуучу зат атооч менен a / an калат (such a, эч качан a such эмес); көптүк же саналбоочу зат атооч менен a / an жок. Кыргызча бул жерде да «ушунчалык» дейбиз, ошондуктан зат атооч бар-жогун өзүңүз текшериңиз.

She's such a kind person.
Ал ушунчалык боорукер адам.
зат атооч (person) бар → such a
We had such an amazing time in Lisbon.
Лиссабондо ушунчалык сонун убакыт өткөрдүк.
such an + үндүү тыбыш
You've got such beautiful handwriting.
Кол жазмаң ушунчалык кооз экен.
handwriting саналбоочу: a жок
They're such good friends.
Алар ушунчалык жакын достор.
көптүк сан: a жок

3So / such… (that): натыйжаны көрсөтүү

Күчтүү даражанын натыйжасында эмне болгонун айтуу үчүн сүйлөм кошуңуз. That сөзүн түшүрүп койсоңуз болот. Кыргызча: «ушунчалык…, (ошондуктан)…» же «ушунчалык…, … да албай калдык».

The music was so loud that we couldn't hear each other.
Музыка ушунчалык катуу болгондуктан, бири-бирибизди уга албай калдык.
so + сын атооч + that
He spoke so quickly that nobody understood him.
Ал ушунчалык тез сүйлөдү, аны эч ким түшүнгөн жок.
so + тактооч + that
It was such a beautiful day that we stayed on the beach until sunset.
Күн ушунчалык сонун болгондуктан, күн батканча пляжда калдык.
such a + зат атооч + that
She was so nervous she forgot her lines.
Ал ушунчалык толкунданып, сөздөрүн унутуп калды.
that түшүп калган

4So much / many / little / few + зат атооч

Булар көп же аз сан-өлчөмдү баса белгилейт. Much / little саналбоочу зат атоочтор менен, many / few көптүк сандагы саналуучу зат атоочтор менен келет. Кыргызча «ушунча көп», «ушунча аз» бардыгына бирдей.

There's so much traffic this morning.
Бүгүн эртең менен жолдо ушунча көп машина.
traffic саналбоочу → so much
I've got so many things to do before the trip.
Сапарга чейин аткара турган ушунча көп ишим бар.
things көптүк → so many
We have so little time — let's hurry.
Убактыбыз ушунча аз, шашылалы.
саналбоочу → so little
So few people came that the concert was cancelled.
Ушунча аз адам келгендиктен, концерт жокко чыгарылды.
көптүк → so few

5What a / an…!: жекелик зат атооч менен илептүү сүйлөм

Бир нерсеге сезимиңизди айтуу үчүн What a / an + (сын атооч) + жекелик саналуучу зат атоочту колдонуңуз. Кыргызча «кандай…!» же «эмне деген…!».

What a beautiful view!
Кандай сонун көрүнүш!
«кандай» + зат атооч → What a
What an interesting idea!
Кандай кызыктуу идея!
What an + үндүү тыбыш
What a day!
Эмне деген күн!
сын атооч жок: жакшыбы, жаманбы, кырдаалдан билинет
What a nice house you've got!
Үйүң кандай сонун экен!
What a + зат атооч + ээ + этиш

6What…!: көптүк же саналбоочу зат атооч менен илептүү сүйлөм

Көптүк жана саналбоочу зат атоочтор менен a / an жок, жөн гана What.

What lovely flowers!
Кандай кооз гүлдөр!
көптүк: a жок
What awful weather!
Эмне деген жаман аба ырайы!
weather саналбоочу: a жок
What beautiful eyes your baby has!
Балаңыздын көздөрү кандай кооз!
көптүк: a жок

7How…!: сын атооч же тактооч менен илептүү сүйлөм

How + сын атооч же тактооч колдонуңуз. Андан кийин ээ жана этишти кадимки (суроо эмес) тартипте кошсоңуз болот. Кыргызча «кандай…!», «ушунчалык…!».

How kind of you!
Кандай боорукерсиз!
How + сын атооч
How strange!
Кызык экен!
How + сын атооч, жалгыз
How quickly the children grow up!
Балдар кандай тез чоңоюшат!
How + тактооч + ээ + этиш
How tall you are now!
Азыр ушунчалык бойлуу болуп калыпсың!
ээ (you) этиштин (are) алдында

8Very cold, absolutely freezing: кадимки жана күчтүү сын атоочтор

Көпчүлүк сын атоочтор чоңураак же кичирээк боло турган сапатты сүрөттөйт: a bit cold, very cold. Күчтүү сын атоочтор мурунтан эле «very» + сын атооч дегенди билдирет: freezing (абдан суук), boiling (абдан ысык), exhausted (абдан чарчаган), starving (абдан ачка), huge, tiny, amazing, terrible, delicious. Алар менен very эмес, absolutely же really колдонуңуз. Really жана so эки түрү менен тең келет. Absolutely күчтүү сын атоочтор менен (жана sure, right сыяктуу сөздөр менен) келет, cold же tired сыяктуу кадимки сын атоочтор менен адатта келбейт. Кыргызча «абдан» баарына кошула берет, ошондуктан бул жерде этият болуңуз.

It's very cold today.
Бүгүн абдан суук.
кадимки сын атооч: very
It's absolutely freezing outside!
Сыртта аябай суук, тоңуп калдым!
freezing: absolutely, very эмес
After the race I was absolutely exhausted.
Жарыштан кийин чарчап-чаалыгып калдым.
exhausted: absolutely
The soup was really delicious.
Шорпо абдан даамдуу болду.
delicious: really
I'm so tired — and I'm so hungry too.
Абдан чарчадым, анан абдан ачка да болуп турам.
so экөө менен тең келет

Көп кездешкен каталар

❌It was so a good film.
✅It was such a good film. же The film was so good.
зат атооч менен such колдонуңуз
❌She is such kind.
✅She is so kind.
сын атооч жалгыз болсо, so колдонуңуз
❌We had such a terrible weather.
✅We had such terrible weather.
weather саналбоочу: a жок
❌It was a such good idea.
✅It was such a good idea.
such a / an сөзүнүн алдында турат
❌There were so much people.
✅There were so many people.
people көптүк: many
❌What a terrible weather!
✅What terrible weather!
саналбоочу: a жок
❌What beautiful view!
✅What a beautiful view!
жекелик саналуучу: What a
❌How a nice house you have!
✅What a nice house you have!
зат атооч тизмеги: how эмес, what
❌It's very freezing today.
✅It's absolutely freezing today. же It's really freezing today.
freezing мурунтан эле «абдан суук»: very жок
⚠️How beautiful is your garden!
✅How beautiful your garden is!
Грамматикалык жактан туура, бирок суроонун сөз тартиби адабий же эскирген угулат; кадимки тартипти колдонуңуз.

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «Ушунчалык даамдуу боорсок» → so tasty boorsok. Кыргызча «ушунчалык» сын атоочтун алдында да, зат атоочтуу тизмектин алдында да бирдей. Ошондуктан зат атооч болсо да so колдонуу оңой. Сын атоочтон кийин зат атооч келсе, such колдонуңуз, же сүйлөмдү сын атооч менен бүтүрүңүз.

❌My grandmother in Kemin makes so tasty boorsok that all the neighbours' children come to our house on holidays.
✅My grandmother in Kemin makes such tasty boorsok that all the neighbours' children come to our house on holidays. же My grandmother's boorsok are so tasty that all the neighbours' children come to our house on holidays.
зат атооч (boorsok) бар → such
❌We stayed in so cosy guesthouse in Kyzyl-Oi that my parents want to go back there every autumn.
✅We stayed in such a cosy guesthouse in Kyzyl-Oi that my parents want to go back there every autumn.
жекелик зат атооч → such a

2. «Кандай сонун көрүнүш!» → How beautiful view! Кыргызча «кандай» илептүү сүйлөмдө зат атооч менен да, сын атооч менен да келет. Аны дайыма how деп которуу оңой. Зат атооч болсо, What (a / an) колдонуңуз; How сын атооч же тактооч менен гана келет.

❌How beautiful view of the red rocks and the green valley you can see from the window of our guesthouse in Jeti-Oguz!
✅What a beautiful view of the red rocks and the green valley you can see from the window of our guesthouse in Jeti-Oguz!
зат атооч (view) → What a
❌How delicious plov your aunt cooked for the wedding in Uzgen last weekend!
✅What delicious plov your aunt cooked for the wedding in Uzgen last weekend! же How delicious the plov was at the wedding in Uzgen last weekend!
саналбоочу зат атооч → What, a жок

3. «Абдан чарчадык» → very exhausted. Кыргызча «абдан» ар кандай сын атоочко кошула берет: «абдан суук», «абдан чарчаган», «абдан даамдуу». Англисчеде exhausted, starving, freezing сыяктуу күчтүү сын атоочтор мурунтан эле «абдан» дегенди камтыйт, ошондуктан алар менен absolutely же really колдонуңуз.

❌When our minibus finally reached Batken after twelve hours on the mountain road, all the passengers were very exhausted and nobody wanted dinner.
✅When our minibus finally reached Batken after twelve hours on the mountain road, all the passengers were absolutely exhausted and nobody wanted dinner. же When our minibus finally reached Batken after twelve hours on the mountain road, all the passengers were really exhausted and nobody wanted dinner.
exhausted: very жок
❌We didn't eat anything on the way up to the lake, so at the camp everyone was very starving and asked for more kuurdak.
✅We didn't eat anything on the way up to the lake, so at the camp everyone was absolutely starving and asked for more kuurdak. же We didn't eat anything on the way up to the lake, so at the camp everyone was really starving and asked for more kuurdak.
starving: absolutely / really

4. «Ушунчалык пайдалуу кеңеш» → such a useful advice. Кыргызча «кеңеш», «маалымат» саналат («бир кеңеш»), ошондуктан such a кошуп коюу оңой. Англисче advice, information, news, weather – саналбоочу зат атоочтор: such жана what алардын алдында a алышпайт.

❌Our neighbour in Tokmok gave me such a useful advice about my student visa that I sent him a big box of apples from our garden.
✅Our neighbour in Tokmok gave me such useful advice about my student visa that I sent him a big box of apples from our garden.
advice саналбоочу: a жок

Чаташтырбаңыз

so жана such – Мааниси бирдей, жанындагы сөз башка: so + сын атооч; such + зат атооч. Кыргызча экөө тең «ушунчалык».

The view was so beautiful.
Көрүнүш ушунчалык кооз болчу.
сын атооч → so
It was such a beautiful view.
Ушунчалык кооз көрүнүш болчу.
зат атооч → such a

so / such жана too – So сөздү жөн гана күчөтөт (натыйжа ар кандай болушу мүмкүн); too «чектен ашык» дегенди билдирет, бул көйгөй A2-08.

The jacket was so nice that I bought it.
Куртка ушунчалык жакшы болгондуктан, сатып алдым.
күчтүү, бирок мүмкүн
The jacket was too expensive to buy.
Куртка сатып алууга өтө кымбат болчу.
чектен ашык: мүмкүн эмес

so… that (натыйжа) жана so that (максат) – So… that натыйжаны берет. So that (бирге) максатты берет: B1-27 караңыз.

I was so tired that I went to bed at eight.
Ушунчалык чарчагандыктан, саат сегизде жатып калдым.
натыйжа
I went to bed early so that I could get up at five.
Саат беште тура алыш үчүн эрте жаттым.
максат: B1-27 караңыз

Илептүү сүйлөм жана суроо – Сөздөр бирдей, тартиби жана интонациясы башка. Кыргызча бул айырма көбүнчө интонациядан жана сөздөрдөн билинет («Ал канча жашта?» жана «Кандай жаш көрүнөт!»).

How old is she?
Ал канча жашта?
суроо: этиш ээнин алдында
How old she looks!
Ал кандай улгайып калыптыр!
илептүү сүйлөм: ээ этиштин алдында

Баса белгилөөнүн башка жолдору (emphatic do, сөздү алдыга чыгаруу, the very) C1-06 сабагында.

Жазылышы жана айтылышы

  • Баса белгилөө үчүн колдонулганда so жана such басым алат, оозеки кепте so көбүнчө созулуп айтылат: It was sooo good! Бирок жазууда жөн гана so деп жазыңыз.
  • so /səʊ/ (UK), /soʊ/ (US) – бул бир тыбыш эмес, кош үндүү: эриндер акырындап томолоктолот. Аны кыргыздын кыска «со» тыбышы менен айтпаңыз.
  • such a бирге, жылмакай айтылат: /ˈsʌtʃ ə/. /ʌ/ – кыска, ачык тыбыш; аны кыргыздын «у» тыбышы менен айтпаңыз.
  • Илептүү сүйлөмдө негизги сөзгө басым коюп, аягында үнүңүздү түшүрүңүз: What a beautiful view! (басым beautiful жана view сөздөрүндө, үн ылдый түшөт).
  • What…! жана How…! сүйлөмдөрүнүн аягына илеп белгисин (!) коюңуз.

Алтын эреже

Сураңыз: зат атоочпу же сын атоочпу? So / How + сын атооч же тактооч; such / What + зат атооч тизмеги (a / an бир гана саналуучу нерсе үчүн). Натыйжаны көрсөтүү үчүн that менен сүйлөм кошуңуз. Күчтүү сын атоочтун (freezing, amazing) алдында very эмес, absolutely, really же so колдонуңуз. Кыргызча бир «ушунчалык» жана бир «кандай» – англисчеде экиден.

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

Кашаадагы туура сөздү жазыңыз.

  1. It was ___ a long day. …
  2. The children were ___ excited that they couldn't sleep. …
  3. There were ___ many people at the party. …
  4. Hurry up — we've got so ___ time! …
  5. ___ a lovely surprise! …
  6. ___ kind of you! …
  7. ___ beautiful flowers! …

B. Мааниси

Тапшырманы аткарыңыз.

  1. Туура жоопту тандаңыз: She's … a talented singer.
  2. Туура жоопту тандаңыз: The weather was … bad that the flight was cancelled.
  3. so… that менен бириктириңиз: The film was very good. I watched it twice.
  4. such… that менен бириктириңиз: It was a very expensive car. We couldn't buy it.
  5. How менен илептүү сүйлөм түзүңүз: The view is very beautiful.
  6. Туура жоопту тандаңыз: It was … freezing last night.

C. Катаны табыңыз

Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

  1. She has such a good taste in music.
  2. What a terrible weather!
  3. How a nice house you have!
  4. There's so much noise outside.
  5. It was so a funny film.

D. Текстте

Диалогду толуктаңыз. Сөздөр: so, such, what, how

A new flat
Ana: 19 a beautiful flat!
Tom: Thanks! But there are 20 many stairs — I'm always tired.
Ana: And 21 a view! You can see the whole city.
Tom: I know. It's 22 lovely in the evening that I sit on the balcony every night.
Ana: 23 lucky you are!

E. Сиздин кезегиңиз

Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.

  1. Башыңыздан өткөн бир окуя жөнүндө so… that менен бир сүйлөм жана such… that менен бир сүйлөм жазыңыз.
  2. Үч нерсеге илептүү сүйлөм менен жооп бериңиз: досуңуздун жаңылыгына, аба ырайына жана тамакка.

F. Аралаш кайталоо

Мурунку сабактарды кайталаңыз.

  1. A2-08 As … as, too жана enough кыргызча: бирдей, ашыкча жана жетиштүү
    This coffee is ___ hot to drink. …
  2. A2-08 As … as, too жана enough кыргызча: бирдей, ашыкча жана жетиштүү
    He isn't old to drive.
  3. B1-24 Comparisons кыргызча: much better, twice as big as, the more… the better
    The more you practise, better you get.
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. such
  2. so
  3. so
  4. little
  5. What
  6. How
  7. What

B. Мааниси

  1. such
  2. so
  3. The film was so good that I watched it twice. / The film was so good I watched it twice.
  4. It was such an expensive car that we couldn't buy it. / It was such an expensive car we couldn't buy it.
  5. How beautiful the view is! / How beautiful!
  6. absolutely

C. Катаны табыңыз

  1. She has such good taste in music.
  2. What terrible weather!
  3. What a nice house you have! / How nice your house is!
  4. ✓ There's so much noise outside.
  5. It was such a funny film. / The film was so funny.

D. Текстте

  1. What
  2. so
  3. what / such
  4. so
  5. How

E. Сиздин кезегиңиз

  1. I was so hungry that I ate two pizzas. It was such a hot day that we stayed inside.
  2. What great news! What awful weather! How delicious this soup is!

F. Аралаш кайталоо

  1. too
  2. enough
  3. the
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play