Indirect Questions кыргызча: Could you tell me where…? Англисче сылык суроо
Indirect Questions: Could You Tell Me Where…?
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз Could you tell me where the station is? жана Do you know if the shop is open? сыяктуу сылык суроолорду бере аласыз: сылык баштоочу сөздөн кийин ырастоо тартибин колдоносуз. Ошондой эле I don't know what to do же Can you show me how to use this? деп айта аласыз.
Негизги ой
Where is the station? сыяктуу түз суроо түшүнүктүү, бирок бейтааныш адамга бир аз кескин угулушу мүмкүн. Англис тили суроолорду сылык баштоочу сөзгө ороп жумшартат: Could you tell me…, Do you know…, I wonder….
Подносто чыны көтөрүп бараткан официантты элестетиңиз. Сылык баштоочу сөз – ошол поднос: ал суроону башка адамга этияттык менен жеткирет. Подносто суроо жатып калат – ал өзүнчө суроо болбой калат. Ал сүйлөмдүн ичиндеги маалыматка айланат, ошондуктан кадимки ырастоо тартибин алат: адегенде ээ, анан этиш.
Where is the station? → Could you tell me where the station is?
Подносто суроо түзүүчү do, does же did кереги жок, анткени түз суроодо алар суроо тартибин түзүү үчүн гана турган.
Бул кыйыр суроолордогу B1-13 эле тартип, бирок backshift жок: сиз азыр сурап жатасыз, ошондуктан чак түз суроодогудай эле калат.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча сылык суроону көбүнчө эки бөлүк менен беребиз: адегенде суроонун өзү, анан билесизби? же айтып бересизби?: «Кечиресиз, вокзал кайда, билесизби?». Мында суроо өзүнчө суроо бойдон калат. Аны сөзмө-сөз которсок, англисчеде Do you know where is the station? сыяктуу суроо тартиби пайда болот. Бирок кыргызча «… экенин билесизби?», «… -арын айтып бере аласызбы?» деген түрү да бар: «Вокзал кайда экенин билесизби?». Бул жерде да ушундай: мында ички бөлүк суроо эмес, ээ алдында турат – англисче сылык суроо дал ушундай иштейт. «Ооба / жок» суроосундагы -бы бөлүкчөсүнүн ордуна англисче if / whether керек. Ал эми «эмне кыларымды билбейм» сыяктуу сүйлөмдөр англисчеде кыска what to do болот.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Вокзал кайда, билесизби? | Do you know where the station is? | кыргызча суроо + «билесизби?»; англисче бир сүйлөм, ырастоо тартиби |
| Вокзал кайда экенин айтып бере аласызбы? | Could you tell me where the station is? | Бул жерде да ушундай: ичинде суроо формасы жок |
| Дарыкана ачыкпы, билесизби? | Do you know if the pharmacy is open? | «-бы» → if / whether |
| Музей саат канчада ачыларын билесизби? | Do you know what time the museum opens? | does жок; этишке -s |
| Ал азыр эмне кылып жатканы кызык. | I wonder what she's doing now. | I wonder – ырастоо сүйлөм: аягында чекит |
| Эмне кыларымды билбейм. | I don't know what to do. | «-арымды билбейм» → what to + этиш |
| Жолду айтып бериңизчи. | Could you tell me the way? | «айтып бериңиз» → tell me, say me эмес |
Кыскасы: сылык баштоочу сөз + ырастоо тартиби (ээ + этиш); ичинде do / does / did жок; «-бы» → if / whether; «эмне кыларымды», «кантип барарымды» → what to do, how to get; суроо белгиси баштоочу сөзгө жараша.
Түзүлүшү
Баштоочу сөздөр
| Баштоочу сөз | Түрү | Аягында |
|---|---|---|
| Do you know…? | суроо | ? |
| Could you tell me…? / Can you tell me…? | суроо | ? |
| Do you have any idea…? / Have you any idea…? (UK) | суроо | ? |
| I wonder… | ырастоо | . |
| I'd like to know… | ырастоо | . |
| I was wondering… | ырастоо (абдан сылык) | . |
Суроо сөзү менен – баштоочу сөз + суроо сөзү + ээ + этиш
| Түз суроо | Сылык суроо |
|---|---|
| Where is the bank? | Could you tell me where the bank is? |
| What time does the museum open? | Do you know what time the museum opens? |
| Why did they cancel the match? | I wonder why they cancelled the match. |
| How much is this jacket? | Can you tell me how much this jacket is? |
«Ооба / жок» суроолору – баштоочу сөз + if / whether + ээ + этиш
| Түз суроо | Сылык суроо |
|---|---|
| Is the pharmacy open? | Do you know if the pharmacy is open? |
| Did the parcel arrive? | I'd like to know whether the parcel arrived. |
| Can I park here? | Could you tell me if I can park here? |
Ээ жөнүндө суроолор – who же what ээ болсо, сөз тартиби өзгөрбөйт A2-33.
| Түз суроо | Сылык суроо |
|---|---|
| Who lives here? | Do you know who lives here? |
| What happened? | Can you tell me what happened? |
Суроо сөзү + to + этиш – ээ түшүнүктүү болсо, кыскараак үлгүнү колдонсоңуз болот.
| Толук | Кыска |
|---|---|
| I don't know what I should do. | I don't know what to do. |
| Can you tell me how I can get there? | Can you tell me how to get there? |
| We can't decide whether we should stay. | We can't decide whether to stay. |
Колдонулушу
1Бейтааныш адамдарга жана жумушта сылык суроолор
Сылык суроолор бейтааныш адамдар, кызматкерлер жана жакшы тааныбаган адамдар менен кадимки, сылык тандоо. Алар кыйын суроолорду да жумшартат.
2if / whether менен «ооба / жок» суроолору
Түз суроодо суроо сөзү жок болсо, if же whether кошуңуз. Кыргызча бул жерде «-бы», «бар-жогун» же «келер-келбесин» дейбиз.
3Ичинде do / does / did жок
Түз суроодо do, does жана did суроо тартибин түзөт. Сылык суроодо аларды алып салып, этиштин кадимки формасын колдонуңуз: учур чакта үчүнчү жакка -s, өткөн чакта өткөн чак формасы. Тануу формасы don't / doesn't / didn't сакталат: Do you know why he didn't come?
4I wonder… жана I'd like to know… – ырастоо сүйлөмдөр
I wonder жана I'd like to know – ырастоо сүйлөмдөр, ошондуктан сүйлөм чекит менен бүтөт. I was wondering if you could… – жардам суроонун абдан сылык жолу A2-23. Кыргызча I wonder дегенге «… бекен деп ойлоп жатам», «… кызык» туура келет.
5Суроо сөзү + to + этиш
Know, decide, explain, show, tell, ask, wonder сыяктуу этиштерден кийин what / where / how / who / which / whether + to + этиш колдонуңуз. Бул «мен / биз / сиз эмне кылышыбыз керек» же «кантип кыла алабыз» дегенди билдирет. Кыргызча бул жерде «-арымды», «-уу керек экенин» дейбиз.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «… кайда, билесизби?» → суроо тартиби калат. Кыргызча сылык суроону көбүнчө эки бөлүккө бөлөбүз: адегенде түз суроо, анан «билесизби?» же «айтып бересизби?»: «Бишкектен Чолпон-Атага автобус канча саат жүрөт, билесизби?». Аны сөзмө-сөз которсок, баштоочу сөздөн кийин does, are сыяктуу суроо тартиби калып калат. Англисчеде бул бир сүйлөм: баштоочу сөз + суроо сөзү + ээ + этиш.
2. «-бы, билесизби?» → if жок. Кыргызча «ооба / жок» суроосу «-бы» бөлүкчөсү менен түзүлөт: «Жекшембиде Манас аэропортунан Сеулга түз рейс барбы, билесизби?». Англисче сылык суроонун ичинде бөлүкчө жок, анын ордуна if же whether керек, андан кийин ырастоо тартиби.
3. «Кайсынысын тандаарымды билбейм» → which should I choose. Кыргызча «эмне кыларымды», «кайсынысын тандаарымды билбейм» деп айтабыз; англисчеге которгондо көп учурда should I сыяктуу суроо тартиби пайда болот. Англисчеде which / what / where + to + этиш же which … I should + этиш колдонуңуз.
4. «Айтып бериңизчи» → say me. Кыргызча «айт» этиши say да, tell да, ошондуктан сылык «айтып бере аласызбы?» дегенди say me деп которуу оңой. Say сөзүнөн кийин адам келбейт; сылык суроодо tell me колдонуңуз.
Чаташтырбаңыз
Түз суроо жана сылык суроо – Маалымат бирдей, сыпайылыгы жана сөз тартиби башка.
Сылык суроо жана кыйыр суроо – Сылык суроо азыр сурайт, backshift жок. Кыйыр суроо өткөн суроо жөнүндө кимдир бирөөгө айтат, көбүнчө backshift менен B1-13.
Суроо белгиси же чекит? – Ичиндеги суроо эмес, баштоочу сөз чечет.
Жазылышы жана айтылышы
- Интонация баштоочу сөзгө жараша: Do you know…? / Could you tell me…? сөздөрүнөн кийин үн адатта аягында көтөрүлөт, «ооба / жок» суроосундагыдай; I wonder… сөзүнөн кийин үн ырастоо сүйлөмдөгүдөй төмөндөйт.
- Could you көбүнчө /ˈkʊdʒə/ болуп угулат; Do you know тез сүйлөгөндө /djə ˈnəʊ/ сыяктуу угулат. Бул алсыз формаларды угууга көнүңүз.
- wonder /ˈwʌndə/ (UK), /ˈwʌndɚ/ (US) under сөзү менен уйкашат. /w/ үчүн эриндерди томолоктотуңуз, тиштер эринге тийбейт. Аны wander /ˈwɒndə/ (UK), /ˈwɑːndɚ/ (US) – «басып жүрүү» деген сөз менен чаташтырбаңыз.
- Жазганда биринчи сөздөрдү текшериңиз: Do / Could / Can / Have → суроо белгиси; I wonder / I'd like to know → чекит.
Алтын эреже
Сылык баштоочу сөз + ырастоо тартиби: Could you tell me where the station is? Ичинде суроо түзүүчү do / does / did жок; «ооба / жок» суроолору үчүн if / whether. Суроо белгисин баштоочу сөз суроо болгондо гана коюңуз. Эсиңизде болсун: «… кайда, билесизби?» англисчеде бир сүйлөм – Do you know where … is?
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Суроолорду сылык формага келтириңиз.
-
Where is the post office? → Could you tell me where ?
-
What time does the film start? → Do you know what time ?
-
Did they win the match? → Do you know they won the match?
-
How much does this cost? → Can you tell me how much ?
-
Сылык кылыңыз: Where did you buy that jacket? (Can you tell me…)
-
Сылык кылыңыз: Is there a cash machine near here? (Do you know…)cash machine (UK) = ATM (US)
-
Сылык кылыңыз: Who owns this car? (Do you know…)
B. Мааниси
Кырдаалга ылайык жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: кайсы сүйлөмдүн аягына суроо белгиси керек?the opening is a question
-
Бейтааныш адамга кайсынысы сылыгыраак?
-
Суроо сөзү + to менен толуктаңыз: I've never cooked fish. I don't know (cook) it.
-
Туура жоопту тандаңыз: We're not sure … to stay another night.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
Do you know where is my phone?
-
Can you tell me when does the bank open?
-
I wonder why is she so angry?
-
Do you know who lives in that house?
D. Текстте
Диалогду толуктаңыз.
Guest: Hi. Could you tell me what time breakfast 16 (start)?
Receptionist: Of course. It starts at seven.
Guest: Thanks. And do you know 17 the pool is open this evening?
Receptionist: Yes, until ten.
Guest: Great. I'd also like to know how I 18 (get) to the old town.
Receptionist: It's easy. I can show you how 19 (get) there on the map.
Guest: And I was wondering 20 I could have a late checkout tomorrow.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Сиз жаңы шаардасыз. Бейтааныш адамга эки сылык суроо жазыңыз.
-
Чече албай жүргөн бир чечимиңиз жөнүндө whether to же what to менен бир сүйлөм жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
B1-13 Reported Questions кыргызча: кыйыр суроо, өтүнүч жана буйрук; say же tell? "Where do you live?" (ал сизден сурады) → He asked me where .
-
A2-33 Who called you? же Who did you call? Ээге жана толуктоочко суроо кыргызча Who (break) the window? — Tom did.
-
B1-12 Reported Speech кыргызча: кыйыр сөз, «… деди» англисче кантип айтылат? "I've lost my keys." → She said she her keys.has lost: if they are still lost now
-
B1-11 Бардык чактардагы туюк мамиле (passive) кыргызча: is being done, has been done, must be done The road (repair) at the moment, so we're late.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- the post office is
- the film starts
- if / whether
- this costs / it costs
- Can you tell me where you bought that jacket?
- Do you know if there is a cash machine near here? / Do you know whether there is a cash machine near here? / Do you know if there's a cash machine near here?
- Do you know who owns this car?
B. Мааниси
- Could you tell me how this works
- Could you tell me where the toilet is?
- how to cook
- whether
C. Катаны табыңыз
- Do you know where my phone is?
- Can you tell me when the bank opens?
- I wonder why she is so angry. / I wonder why she's so angry.
- ✓ Do you know who lives in that house?
D. Текстте
- starts
- if / whether
- can get / get / could get / should get
- to get
- if / whether
E. Сиздин кезегиңиз
- Excuse me, do you know where the main square is? Could you tell me if there's a pharmacy near here?
- I can't decide whether to study medicine or law.
F. Аралаш кайталоо
- I lived / I live
- broke
- had lost / has lost
- is being repaired
