Дайвар үг (adverbs): quickly, well, hard – тэмдэг нэр үү, дайвар үг үү?
Adverbs: Quickly, Well, Hard
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та хэн нэгэн ямар нэг зүйлийг яаж хийдгийг үйлийн хэв маягийн дайвар үгээр (quickly, carefully, well, hard) хэлж, тэмдэг нэр ба дайвар үгийн алийг хэрэглэхээ сонгож, дайвар үгийг өгүүлбэрт зөв байранд нь тавьж, тэмдэг нэрийг very, really, extremely, quite, fairly, pretty, rather-аар хүчтэй эсвэл сул болгож чадна.
Гол санаа
Тэмдэг нэр ч, дайвар үг ч юмыг тодорхойлдог. Гэхдээ өөр өөр юмыг тодорхойлдог. Тэмдэг нэр (adjective) нэр үгийг – хүн эсвэл юмыг тодорхойлно: a careful driver. Үйлийн хэв маягийн дайвар үг (adverb of manner) үйл үгийг – үйлдлийг, тэр нь яаж хийгдэж байгааг тодорхойлно: She drives carefully.
Спортын тайлбарлагчийг төсөөлөөрэй. Заримдаа тэр тоглогчийг тодорхойлно: a quick player, a careful player, a good player. Эдгээр нь тэмдэг нэр. Заримдаа тоглогчийн юу хийж байгааг тодорхойлно: He moves quickly. He passes the ball carefully. He plays well. Эдгээр нь дайвар үг. Сонгохдоо өөрөөсөө асуугаарай: би хүн эсвэл юмыг тодорхойлж байна уу (she is careful), эсвэл түүний ямар нэг зүйлийг хийж буй арга барилыг тодорхойлж байна уу (she works carefully)?
Нэг урхи бий. Look, feel, smell, sound, taste зэрэг зарим үйл үг ихэнхдээ үйлдэл биш, юм ямар байгаа, ямар санагдаж байгааг хэлдэг. Be-тэй адилхан, тэдний дараа тэмдэг нэр ирнэ: You look tired. This soup smells good.
Монгол хэл ба англи хэл
Монголоор олон үг тэмдэг нэр ч, дайвар үг ч болдог, хэлбэр нь өөрчлөгддөггүй: «сайн сурагч» ба «сайн ярьдаг», «хурдан машин» ба «хурдан гүйдэг», «болгоомжтой жолооч» ба «болгоомжтой жолоодох». Тиймээс монголчууд англиар ч тэмдэг нэрийг үйл үгтэй шууд хэрэглэх гэж оролддог (drives careful, speaks good). Англиар үйлдлийг тодорхойлоход ихэвчлэн -ly нэмнэ, good нь well болно. Монгол хэлэнд ч заримдаа тусгай хэлбэр бий: «аажим» → «аажмаар», «баяртай» → «баяртайгаар», «чимээгүй» → «чимээгүйхэн» – англи -ly-тэй төстэй үүрэгтэй.
Байрлал ч өөр. Монголоор дайвар үг үйл үгийн өмнө ирдэг: «Тэр англиар сайн ярьдаг». Англиар үйлийн хэв маягийн дайвар үг ихэвчлэн үйл үгийн, эсвэл үйл үг + тусагдахууны ард ирнэ: He speaks English well. Харин зэргийн дайвар үгс (very, really, quite) монгол «маш», «үнэхээр», «нэлээд»-тэй адилхан тэмдэг нэрийн өмнө ирнэ – энд адилхан.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Тэр сайн тогооч. | She's a good cook. | хүнийг тодорхойлно → тэмдэг нэр; энд адилхан |
| Тэр сайн хоол хийдэг. | She cooks well. | монголоор хэлбэр нь ижил; англиар good → well |
| Болгоомжтой жолоодоорой. | Please drive carefully. | монголоор өөрчлөлтгүй; англиар + -ly |
| Тэр үр дүнгээ хараад баяртайгаар инээмсэглэв. | She smiled happily when she saw the results. | «-аар» ба -ly төстэй үүрэгтэй |
| Тэр япон хэлээр чөлөөтэй ярьдаг. | She speaks Japanese fluently. | монголоор үйл үгийн өмнө; англиар тусагдахууны ард |
| Чи ядарсан харагдаж байна. | You look tired. | look = харагдах → тэмдэг нэр |
| Би өчигдөр шөнө бараг унтаагүй. | I hardly slept last night. | монголоор «бараг» + «-гүй»; англиар зөвхөн hardly |
| Шалгалт маш хэцүү байсан. | The exam was extremely difficult. | зэргийн үг тэмдэг нэрийн өмнө: энд адилхан |
Товчхондоо: монголоор «сайн», «хурдан», «болгоомжтой» хэлбэрээ өөрчилдөггүй, харин англиар үйлдлийг тодорхойлоход -ly, мөн good → well. Дайвар үгийг үйл үгийн өмнө биш, үйл үг (+ тусагдахуун)-ы ард тавиарай. «Бараг … -гүй» = hardly, үгүйсгэлгүй.
Бүтэц
Ердийн дайвар үг: тэмдэг нэр + -ly
| Тэмдэг нэр | Дүрэм | Дайвар үг |
|---|---|---|
| slow, quick, careful, quiet | + -ly | slowly, quickly, carefully, quietly |
| happy, easy, angry | гийгүүлэгч + -y → -ily | happily, easily, angrily |
| gentle, terrible, simple | -le → -ly | gently, terribly, simply |
| automatic, dramatic | -ic → -ically | automatically, dramatically |
Дүрмийн бус дайвар үг
| Тэмдэг нэр | Дайвар үг | Жишээ |
|---|---|---|
| good | well | She sings well. |
| fast | fast | He drives fast. |
| hard | hard | They work hard. |
| late | late | The bus arrived late. |
| early | early | I got up early. |
Урхи: төстэй үг, өөр утга
| Үг | Утга | Жишээ |
|---|---|---|
| hard | хичээнгүй, их хүч гарган | She studies hard. |
| hardly | бараг … -гүй | I can hardly hear you. |
| late | хоцорч, оройтож | He came late. |
| lately | сүүлийн үед | Have you seen her lately? |
Зэргийн дайвар үг + тэмдэг нэр эсвэл дайвар үг
| Үг | Хүч | Жишээ |
|---|---|---|
| extremely | маш, маш хүчтэй | extremely cold |
| really / very | хүчтэй | really tired, very quickly |
| quite | дунд зэрэг (UK) – ихэнхдээ хүчтэй (US) | quite good |
| pretty | дунд зэргээс хүчтэй (ярианы) | pretty good |
| rather | дунд зэргээс хүчтэй; ихэвчлэн сөрөг эсвэл гэнэтийн (UK-д илүү түгээмэл) | rather cold |
| fairly | дунд зэрэг | fairly easy |
Хэрэглээ
1Үйлийн хэв маягийн дайвар үг: үйлдэл яаж хийгддэг вэ
Үйлийн хэв маягийн дайвар үгийн ихэнх нь тэмдэг нэр + -ly. Тэд үйлдлийг тодорхойлно. Монголоор ихэнхдээ тэмдэг нэртэйгээ ижил хэлбэртэй байдаг.
2Дүрмийн бус дайвар үг: well, fast, hard, late, early
Good нь well болно. Fast, hard, late, early нь тэмдэг нэртэйгээ ижил хэлбэртэй. Fastly гэдэг үг байхгүй.
3Урхи: hard ба hardly, late ба lately
Hardly нь «бараг … -гүй», lately нь «сүүлийн үед» гэсэн утгатай. Эдгээр нь hard, late-ийн дайвар үг биш. Hardly ихэвчлэн үндсэн үйл үгийн өмнө (эсвэл can, be болон бусад туслах үйл үгийн ард) ирнэ. Hardly өөрөө үгүйсгэл агуулдаг тул үйл үгийг дахин үгүйсгэхгүй.
4Холбох үйл үгийн дараа тэмдэг нэр, үйлдлийн үйл үгийн дараа дайвар үг
Be, look, feel, smell, sound, taste, seem-ийн дараа тэмдэг нэр хэрэглэнэ: энд эдгээр үйл үг байдлыг тодорхойлдог. Үйлдлийн үйл үгийн дараа дайвар үг хэрэглэнэ. Well нь «эрүүл, сайн» гэсэн утгатай тэмдэг нэр ч болно (I don't feel well). Бусад холбох үйл үгийг (get, become, go, turn) B1-32-оос үзнэ үү.
5Үйлийн хэв маягийн дайвар үгийн байрлал
Үйлийн хэв маягийн дайвар үг ихэвчлэн үйл үгийн ард, эсвэл үйл үг + тусагдахууны ард ирнэ. Үйл үг ба түүний тусагдахууны хооронд бүү тавиарай. Монголоор дайвар үг үйл үгийн өмнө ирдгийг санаарай: «чөлөөтэй ярьдаг».
6Зэргийн дайвар үг: very, really, extremely, quite, fairly, pretty, rather
Эдгээр үг тэмдэг нэр эсвэл өөр дайвар үгийн өмнө ирж, хэр хүчтэйг харуулна. Quite нь төвөгтэй: британи англи хэлэнд ихэвчлэн «нэлээд, гэхдээ тийм ч их биш» (quite good = болж байна), америк англи хэлэнд ихэвчлэн «маш» гэсэн утгатай. Pretty нь ярианы үг бөгөөд британи, америк англи хэлэнд аль алинд түгээмэл; утга нь quite-тэй ойролцоо, эсвэл арай хүчтэй. Rather нь fairly-ээс арай хүчтэй. Британи англи хэлэнд илүү түгээмэл бөгөөд ихэвчлэн сөрөг эсвэл гэнэтийн зүйлтэй явдаг (rather cold, rather expensive). Эдгээр дөрвөн үгээс хамгийн сул нь fairly.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «Сайн ярьдаг» → good + үйл үг. Монгол «сайн» нь good ч, well ч болдог: «Ганбаа өвөө өндөр настай ч шатар их сайн тоглодог». Тиймээс олон хүн үйлдлийн ард good тавьдаг. Үйлдлийг тодорхойлоход англиар зөвхөн well.
2. «Тайван, эелдэг хариулсан» → -ly-гүй дайвар үг. Монголоор «тайван», «эелдэг», «болгоомжтой» хэлбэрээ өөрчлөхгүйгээр үйл үгтэй явдаг: «Хурал дээр Сараа захирлын асуултад тайван, эелдэг хариулсан». Англиар үйлдлийг тодорхойлоход -ly заавал хэрэгтэй.
3. «Сайн ярьдаг» → дайвар үгийг үйл үгийн өмнө. Монголоор дайвар үг үйл үгийн өмнө ирдэг: «Номин солонгосоор маш сайн ярьдаг». Үгчлэн орчуулбал well үйл үгийн өмнө гарна. Англиар well үйл үгийн өмнө ирж чадахгүй: үйл үг + тусагдахууны ард тавина.
4. «Бараг … -гүй» → hardly + үгүйсгэл. Монголоор «бараг» гэдэг үг үйл үгийн «-гүй»-тэй хамт явдаг: «Шинэ гутал нь маш давчуу байсан тул Бат бараг алхаж чадахгүй байсан». Үгчлэн орчуулбал хоёр үгүйсгэл гарна. Hardly өөрөө «бараг … -гүй» гэсэн утгатай, тиймээс not нэмэхгүй.
Бүү андуураарай
good эсвэл well – Good бол тэмдэг нэр: нэр үгийг тодорхойлно, эсвэл be, look, sound-ийн дараа ирнэ. Well бол good-ийн дайвар үг, мөн «эрүүл» гэсэн утгатай тэмдэг нэр. Монголоор гурвуулаа «сайн» байж болно.
look + тэмдэг нэр эсвэл look at + дайвар үг – Look (= харагдах)-ийн дараа тэмдэг нэр. Look at (= харах) бол үйлдэл, тиймээс дайвар үг.
үйлийн хэв маягийн дайвар үг эсвэл давтамжийн дайвар үг – Always, often, never нь хэр олон удаа гэдгийг хэлдэг бөгөөд үндсэн үйл үгийн өмнө ирнэ. A1-15-ийг үзнэ үү.
Зөв бичих ба дуудлага
- -ly нь өргөлтгүй /li/. Өргөлт тэмдэг нэрийнхээ байранд үлдэнэ: careful → carefully, happy → happily (өргөлт эхний үе дээр). /l/-ийг хэлэхдээ хэлнийхээ үзүүрийг дээд шүдний ард хүргэхэд л болно: монгол «л» шиг агаар үлээж шүүгэлтэй хэлэх хэрэггүй.
- -l (-ful ч мөн)-ээр төгссөн тэмдэг нэрт зүгээр -ly нэмнэ, тиймээс -lly болно: careful → carefully, beautiful → beautifully, real → really, final → finally.
- -y → -ily: easy → easily, busy → busily. Онцгой: shy → shyly; dry → dryly (UK-д drily ч бий).
- -ic → -ically нь /ɪkli/ гэж дуудагдана: automatically /ˌɔːtəˈmætɪkli/. Өргөлт «MA» үе дээр, эхний үе дээр биш; /æ/ нь «а» ч, «э» ч биш – амаа «а» хэлэх шиг өргөн нээгээд «э» хэлэхийг оролдоорой. Онцгой: public → publicly.
- well /wel/-ийн эхэнд уруулаа «у» хэлэх гэж байгаа юм шиг дугуйлаад нээгээрэй; дээд шүдээ уруулдаа бүү хүргээрэй.
- friendly, lovely, lonely, silly нь -ly-ээр төгссөн ч тэмдэг нэр. Үйлдлийг тодорхойлохдоо in a friendly way гэнэ.
Алтан дүрэм
Хүн эсвэл юмыг тодорхойлох → тэмдэг нэр. Үйлдэл яаж хийгдэж байгааг тодорхойлох → дайвар үг (ихэвчлэн -ly). good → well, харин hard, fast, late, early өөрчлөгдөхгүй. be, look, feel, sound, smell, taste байдлыг тодорхойлж байвал тэмдэг нэр хэрэглээрэй. Монгол «сайн», «болгоомжтой»-д хууртагдаж болохгүй, дайвар үгийг үйл үг (+ тусагдахуун)-ы ард тавиарай.
Дасгал
A. Бүтэц
Хаалтанд байгаа тэмдэг нэрээс зөв хэлбэрийг үүсгэнэ үү.
-
She closed the door (quiet).
-
My brother plays the guitar very (good).
-
They worked (hard) to finish the project.
-
The baby is sleeping (peaceful).
-
He answered (angry).
-
The doors open (automatic).
B. Утга
Зөв хувилбарыг сонгоно уу.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: This milk smells ….
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: I can … hear you — the music is too loud.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: The bus came … again, so I missed the start of the film.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: The answer was … simple.
-
Дайвар үг хэрэглэн дахин бичнэ үү: He is a careful driver. He drives .
-
quite-тэй ойролцоо утгатай ярианы үгийг сонгоно уу: The party was … good.
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
He reads very slow.
-
She speaks very well English.
-
Don't drive so fastly!
-
You look really tired today.
D. Нөхцөл байдалд
Найздаа бичсэн мессежийг уншаад хаалтанд байгаа үгийг зөв хэлбэрт оруулна уу.
Hi Sam! My new job is going 17 (good). My boss is 18 (real) nice, and the work isn't too difficult. I work 19 (hard), but I always leave the office 20 (early) on Fridays. The only problem: my colleague talks very 21 (loud) on the phone, and I can 22 (hard) think!
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Та юмыг яаж хийдэг тухайгаа хоёр өгүүлбэр бичнэ үү: сайн хийдэг нэг зүйл, муу хийдэг нэг зүйл.
-
Нэг найзаа нэг тэмдэг нэр, нэг дайвар үгээр тодорхойлно уу.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
A1-15 Always, usually, never монголоор: давтамжийн дайвар үг ба байрлал always-ийг зөв байранд нь оруулна уу: She is late for class.
-
A2-08 As… as, too, enough: тэнцүү, хэтэрхий, хангалттайг англиар хэрхэн хэлэх вэ enough-ийг зөв байранд нь оруулна уу: The room isn't (big) for ten people.
-
A2-06 Comparatives: харьцуулсан зэрэг (bigger, more beautiful) монголоор My sister is a (careful) driver than me.
Хариулт
A. Бүтэц
- quietly
- well
- hard
- peacefully
- angrily
- automatically
B. Утга
- bad
- hardly
- late
- extremely
- carefully
- pretty
C. Алдааг олоорой
- He reads very slowly.
- She speaks English very well.
- Don't drive so fast!
- ✓ You look really tired today.
D. Нөхцөл байдалд
- well
- really
- hard
- early
- loudly
- hardly
E. Таны ээлж
- I cook quite well. I sing really badly!
- My friend Ana is very calm. She always speaks slowly and quietly.
F. Холимог давталт
- She is always late for class.
- The room isn't big enough for ten people.
- more careful
