Ndajfoljet në anglisht: quickly, well, hard – mbiemër apo ndajfolje?
Adverbs: Quickly, Well, Hard
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të thoni si e bën dikush diçka me ndajfoljet e mënyrës (quickly, carefully, well, hard), të zgjidhni midis mbiemrit dhe ndajfoljes, ta vendosni ndajfoljen në vendin e duhur dhe ta forconi ose ta zbutni një mbiemër me very, really, extremely, quite, fairly, pretty dhe rather.
Ideja kryesore
Edhe mbiemri, edhe ndajfolja përshkruajnë, por përshkruajnë gjëra të ndryshme. Mbiemri përshkruan një emër – një person ose një send: a careful driver. Ndajfolja e mënyrës përshkruan një folje – një veprim dhe mënyrën si bëhet: She drives carefully.
Përfytyroni një komentatore sportive. Ndonjëherë ajo përshkruan lojtarin: a quick player, a careful player, a good player. Këto janë mbiemra. Ndonjëherë përshkruan atë që bën lojtari: He moves quickly. He passes the ball carefully. He plays well. Këto janë ndajfolje. Që të zgjidhni, pyesni veten: po përshkruaj personin ose sendin (she is careful) apo mënyrën si e bën diçka (she works carefully)?
Ka edhe një kurth. Disa folje – look, feel, smell, sound, taste – shpesh nuk tregojnë një veprim. Ato tregojnë si është ose si duket diçka. Ashtu si be, ato marrin mbiemër: You look tired. This soup smells good.
Shqipja dhe anglishtja
Në shqip shumë ndajfolje kanë të njëjtën formë si mbiemri pa nyjën e përparme: «i mirë» → «mirë», «i shpejtë» → «shpejt», «i qartë» → «qartë». Anglishtja zakonisht shton një mbaresë: clear → clearly, quick → quickly. Prandaj fjala shqipe nuk ju ndihmon të dalloni: «flet qartë» dhe «zë i qartë» duken njësoj, kurse në anglisht janë speaks clearly dhe a clear voice. Sidomos «mirë» mbulon dy fjalë angleze: good (mbiemër) dhe well (ndajfolje). Disa ndajfolje shqipe janë shprehje me parafjalë: «me kujdes» = carefully, «me zemërim» = angrily, «në heshtje» = quietly.
Një dallim tjetër është rendi i fjalëve. Në shqip ndajfolja vihet lirisht pas foljes: «Flet rrjedhshëm japonisht». Në anglisht ndajfolja nuk futet midis foljes dhe kundrinorit: She speaks Japanese fluently. Pas foljeve si «dukem», «ndihem» edhe shqipja vë mbiemër («Dukesh e lodhur») – këtu është njësoj. Por kujdes: «tingëllon mirë», «ka shije të mirë» – në anglisht pas sound, taste, smell vjen gjithmonë mbiemri: sounds great, tastes delicious.
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Të lutem, të ngasësh me kujdes. | Please drive carefully. | shprehje me parafjalë → një fjalë me -ly |
| Flet anglisht shumë mirë. | You speak English really well. | «mirë» pas një veprimi → well, jo good |
| Është kuzhiniere e mirë. | She's a good cook. | «e mirë» para emrit → good |
| Flet rrjedhshëm japonisht. | She speaks Japanese fluently. | në anglisht ndajfolja vjen pas kundrinorit |
| Prindërit e mi punuan shumë gjithë jetën. | My parents worked hard all their lives. | «punoj shumë» → work hard; hardly = «mezi» |
| Mezi të dëgjoj. | I can hardly hear you. | «mezi» = hardly |
| Dukesh i lodhur. | You look tired. | pas «dukem» mbiemër; këtu është njësoj |
| Kjo ëmbëlsirë ka shije të shkëlqyer. | This cake tastes delicious. | pas taste mbiemër, jo ndajfolje |
Shkurt: kur përshkruani një send ose person, përdorni mbiemër; kur përshkruani si bëhet veprimi, përdorni ndajfolje, zakonisht me -ly. «Mirë» pas një veprimi është well, dhe ndajfolja nuk futet midis foljes dhe kundrinorit.
Forma
Ndajfoljet e rregullta: mbiemër + -ly
| Mbiemri | Rregulli | Ndajfolja |
|---|---|---|
| slow, quick, careful, quiet | + -ly | slowly, quickly, carefully, quietly |
| happy, easy, angry | bashkëtingëllore + -y → -ily | happily, easily, angrily |
| gentle, terrible, simple | -le → -ly | gently, terribly, simply |
| automatic, dramatic | -ic → -ically | automatically, dramatically |
Ndajfoljet e parregullta
| Mbiemri | Ndajfolja | Shembull |
|---|---|---|
| good | well | She sings well. |
| fast | fast | He drives fast. |
| hard | hard | They work hard. |
| late | late | The bus arrived late. |
| early | early | I got up early. |
Kurthe: fjalë të ngjashme, kuptim tjetër
| Fjala | Kuptimi | Shembull |
|---|---|---|
| hard | me shumë mund, «shumë» | She studies hard. |
| hardly | «mezi», pothuajse aspak | I can hardly hear you. |
| late | «vonë», jo në kohë | He came late. |
| lately | «kohët e fundit» | Have you seen her lately? |
Ndajfoljet e shkallës + mbiemër ose ndajfolje
| Fjala | Forca | Shembull |
|---|---|---|
| extremely | shumë, shumë e fortë | extremely cold |
| really / very | e fortë | really tired, very quickly |
| quite | mesatare (UK), shpesh e fortë (US) | quite good |
| pretty | mesatare deri e fortë (jozyrtare) | pretty good |
| rather | mesatare deri e fortë; shpesh për diçka negative ose të papritur (më shumë në UK) | rather cold |
| fairly | mesatare | fairly easy |
Përdorimi
1Ndajfoljet e mënyrës: si bëhet një veprim
Shumica e ndajfoljeve të mënyrës janë mbiemër + -ly. Ato përshkruajnë veprimin. Në shqip shpesh i shprehim me një ndajfolje pa mbaresë («qetë») ose me një shprehje («me kujdes», «në heshtje»).
2Ndajfoljet e parregullta: well, fast, hard, late, early
Good bëhet well. Fast, hard, late dhe early kanë të njëjtën formë si mbiemri. Fjala fastly nuk ekziston.
3Kurthe: hard apo hardly, late apo lately
Hardly do të thotë «mezi, pothuajse aspak», kurse lately do të thotë «kohët e fundit». Ato nuk janë ndajfoljet e hard dhe late. Hardly zakonisht vjen para foljes kryesore (ose pas can, be dhe foljeve të tjera ndihmëse).
4Mbiemër pas foljeve lidhëse, ndajfolje pas foljeve të veprimit
Pas be, look, feel, smell, sound, taste dhe seem përdorni mbiemër: këtu këto folje tregojnë një gjendje. Pas foljeve të veprimit përdorni ndajfolje. Well mund të jetë edhe mbiemër me kuptimin «i shëndetshëm» (I don't feel well). Folje të tjera lidhëse (get, become, go, turn) janë te B1-32.
5Vendi i ndajfoljeve të mënyrës
Ndajfolja e mënyrës zakonisht vjen pas foljes ose pas foljes + kundrinorit. Mos e vini midis foljes dhe kundrinorit. Në shqip ky rend është i lirë, në anglisht jo.
6Ndajfoljet e shkallës: very, really, extremely, quite, fairly, pretty, rather
Këto fjalë vijnë para një mbiemri ose një ndajfoljeje tjetër dhe tregojnë sa e fortë është. Quite është e ndërlikuar: në anglishten britanike shpesh do të thotë «mjaft, por jo shumë» (quite good = mirë, në rregull); në atë amerikane zakonisht do të thotë «shumë». Pretty është jozyrtare dhe e zakonshme si në anglishten britanike, ashtu edhe në atë amerikane; do të thotë afërsisht njësoj si quite ose pak më shumë. Rather është pak më e fortë se fairly. Është më e zakonshme në anglishten britanike dhe shpesh shkon me diçka negative ose të papritur (rather cold, rather expensive). Fairly është më e dobëta nga të katërta.
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Qartë», «qetë» → ndajfolje pa -ly. Në shqip ndajfolja shpesh është thjesht mbiemri pa nyjë: «Klea vizaton vërtet bukur», «Fëmijët luanin qetë». Prandaj në anglisht del lehtë mbiemri në vend të ndajfoljes. Kur përshkruani si bëhet veprimi, mbiemrit i shtoni -ly.
2. «Mirë» → good. Në shqip «mirë» është edhe «e mirë», edhe «mirë» pas foljes: «Dritani ua përktheu shumë mirë menunë turistëve». Në anglisht pas një veprimi good nuk shkon; duhet well.
3. Ndajfolja midis foljes dhe kundrinorit. Në shqip themi pa problem «Blerta i lexon shpejt email-et çdo mëngjes». Në anglisht ndajfolja e mënyrës nuk ndan foljen nga kundrinori; vjen pas kundrinorit.
4. «Mezi pres» → hardly wait. «Mezi» zakonisht është hardly, por «mezi pres» do të thotë «nuk e duroj dot pritjen», pra gëzim: «Mezi e pres pushimin në Vlorë». I hardly wait do të thotë «pothuajse nuk pres fare». Në anglisht kjo është I can't wait.
Mos i ngatërroni
good apo well – Good është mbiemër: përshkruan një emër ose vjen pas be, look, sound. Well është ndajfolja e good, por edhe mbiemër me kuptimin «i shëndetshëm». Në shqip të dyja shpesh janë «mirë».
look + mbiemër apo look at + ndajfolje – Look (= dukem) merr mbiemër. Look at (= shikoj) është veprim, prandaj merr ndajfolje.
ndajfoljet e mënyrës apo ndajfoljet e shpeshtësisë – Always, often, never tregojnë sa shpesh dhe vijnë para foljes kryesore. Shih A1-15.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- -ly është e patheksuar: /li/. Theksi mbetet aty ku është te mbiemri: careful → carefully, happy → happily (theks në rrokjen e parë). Te carefully /ˈkeəfəli/ rrokja -ful- është /fə/ e dobët, shumë afër «ë»-së shqipe – këtu keni avantazh.
- Mbiemrat që mbarojnë me -l (edhe -ful) marrin thjesht -ly, prandaj shkruhen me -lly: careful → carefully, beautiful → beautifully, real → really, final → finally. Në shkrim ll janë dy, në shqiptim dëgjohet një /l/.
- -y → -ily: easy → easily, busy → busily. Përjashtime: shy → shyly; dry → dryly (edhe drily, UK).
- -ic → -ically shqiptohet /ɪkli/: automatically /ˌɔːtəˈmætɪkli/ – a e shkruar te -ally nuk shqiptohet. Mos e lexoni fjalën shkronjë për shkronjë («automatikalli»). Përjashtim: public → publicly.
- well /wel/: /w/ nuk është «v». Rrumbullakosni buzët si për «u» dhe mos e prekni buzën e poshtme me dhëmbë; përndryshe well tingëllon si «vell». Kujdes edhe te quickly /ˈkwɪkli/ dhe quiet /ˈkwaɪət/.
- quite /kwaɪt/ (një rrokje) dhe quiet /ˈkwaɪət/ (dy rrokje) shkruhen ngjashëm, por janë fjalë të ndryshme: «mjaft» dhe «i qetë».
- badly /ˈbædli/: /æ/ nuk ekziston në shqip. Hapeni gojën më shumë se për «e», pothuajse si për «a»; përndryshe bad tingëllon si bed.
- friendly, lovely, lonely, silly mbarojnë me -ly, por janë mbiemra. Për të përshkruar një veprim thoni in a friendly way.
Rregulli i artë
Përshkruani një person ose send → mbiemër. Përshkruani si bëhet një veprim → ndajfolje (zakonisht me -ly). Mbani mend good → well, ndërsa hard, fast, late, early nuk ndryshojnë. Pas be, look, feel, sound, smell, taste, kur tregojnë një gjendje, përdorni mbiemër. Dhe «mirë» pas një veprimi është gjithmonë well.
Ushtrime
A. Forma
Vendoseni fjalën në kllapa në formën e duhur.
-
She closed the door (quiet).
-
My brother plays the guitar very (good).
-
They worked (hard) to finish the project.
-
The baby is sleeping (peaceful).
-
He answered (angry).
-
The doors open (automatic).
B. Kuptimi
Zgjidhni ose plotësoni sipas kuptimit.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: This milk smells ….
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: I can … hear you — the music is too loud.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: The bus came … again, so I missed the start of the film.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: The answer was … simple.
-
Rishkruajeni me një ndajfolje: He is a careful driver. He drives .
-
Zgjidhni fjalën jozyrtare që do të thotë afërsisht njësoj si quite: The party was … good.
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
He reads very slow.
-
She speaks very well English.
-
Don't drive so fastly!
-
You look really tired today.
D. Në kontekst
Lexoni mesazhin dhe vendosini fjalët në kllapa në formën e duhur.
Hi Sam! My new job is going 17 (good). My boss is 18 (real) nice, and the work isn't too difficult. I work 19 (hard), but I always leave the office 20 (early) on Fridays. The only problem: my colleague talks very 21 (loud) on the phone, and I can 22 (hard) think!
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Shkruani dy fjali se si i bëni gjërat: një gjë që e bëni mirë dhe një që e bëni keq.
-
Përshkruani një shok ose shoqe me një mbiemër dhe një ndajfolje.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
A1-15 Always, usually, never: ndajfoljet e shpeshtësisë në anglisht Vendoseni always në vendin e duhur: She is late for class.
-
A2-08 As… as, too dhe enough në anglisht: barazia, «tepër» dhe «mjaftueshëm» në shqip Vendoseni enough në vendin e duhur: The room isn't (big) for ten people.
-
A2-06 Shkalla krahasore në anglisht (comparatives): -er, more dhe than në shqip My sister is a (careful) driver than me.
Përgjigjet
A. Forma
- quietly
- well
- hard
- peacefully
- angrily
- automatically
B. Kuptimi
- bad
- hardly
- late
- extremely
- carefully
- pretty
C. Gjeni gabimin
- He reads very slowly.
- She speaks English very well.
- Don't drive so fast!
- ✓ You look really tired today.
D. Në kontekst
- well
- really
- hard
- early
- loudly
- hardly
E. Radha juaj
- I cook quite well. I sing really badly!
- My friend Ana is very calm. She always speaks slowly and quietly.
F. Përsëritje e përzier
- She is always late for class.
- The room isn't big enough for ten people.
- more careful
