SlowingoGramatika
A2 10 / 38

Ndajfoljet në anglisht: quickly, well, hard – mbiemër apo ndajfolje?

Adverbs: Quickly, Well, Hard

Në këtë faqe
  1. Qëllimi
  2. Ideja kryesore
  3. Shqipja dhe anglishtja
  4. Forma
  5. Përdorimi
  6. Gabime të shpeshta
  7. Kurthe për shqipfolësit
  8. Mos i ngatërroni
  9. Drejtshkrimi dhe shqiptimi
  10. Rregulli i artë
  11. Ushtrime

Qëllimi

Pas këtij mësimi do të dini të thoni si e bën dikush diçka me ndajfoljet e mënyrës (quickly, carefully, well, hard), të zgjidhni midis mbiemrit dhe ndajfoljes, ta vendosni ndajfoljen në vendin e duhur dhe ta forconi ose ta zbutni një mbiemër me very, really, extremely, quite, fairly, pretty dhe rather.

Ideja kryesore

Edhe mbiemri, edhe ndajfolja përshkruajnë, por përshkruajnë gjëra të ndryshme. Mbiemri përshkruan një emër – një person ose një send: a careful driver. Ndajfolja e mënyrës përshkruan një folje – një veprim dhe mënyrën si bëhet: She drives carefully.

Përfytyroni një komentatore sportive. Ndonjëherë ajo përshkruan lojtarin: a quick player, a careful player, a good player. Këto janë mbiemra. Ndonjëherë përshkruan atë që bën lojtari: He moves quickly. He passes the ball carefully. He plays well. Këto janë ndajfolje. Që të zgjidhni, pyesni veten: po përshkruaj personin ose sendin (she is careful) apo mënyrën si e bën diçka (she works carefully)?

Ka edhe një kurth. Disa folje – look, feel, smell, sound, taste – shpesh nuk tregojnë një veprim. Ato tregojnë si është ose si duket diçka. Ashtu si be, ato marrin mbiemër: You look tired. This soup smells good.

Shqipja dhe anglishtja

Në shqip shumë ndajfolje kanë të njëjtën formë si mbiemri pa nyjën e përparme: «i mirë» → «mirë», «i shpejtë» → «shpejt», «i qartë» → «qartë». Anglishtja zakonisht shton një mbaresë: clear → clearly, quick → quickly. Prandaj fjala shqipe nuk ju ndihmon të dalloni: «flet qartë» dhe «zë i qartë» duken njësoj, kurse në anglisht janë speaks clearly dhe a clear voice. Sidomos «mirë» mbulon dy fjalë angleze: good (mbiemër) dhe well (ndajfolje). Disa ndajfolje shqipe janë shprehje me parafjalë: «me kujdes» = carefully, «me zemërim» = angrily, «në heshtje» = quietly.

Një dallim tjetër është rendi i fjalëve. Në shqip ndajfolja vihet lirisht pas foljes: «Flet rrjedhshëm japonisht». Në anglisht ndajfolja nuk futet midis foljes dhe kundrinorit: She speaks Japanese fluently. Pas foljeve si «dukem», «ndihem» edhe shqipja vë mbiemër («Dukesh e lodhur») – këtu është njësoj. Por kujdes: «tingëllon mirë», «ka shije të mirë» – në anglisht pas sound, taste, smell vjen gjithmonë mbiemri: sounds great, tastes delicious.

ShqipAnglishtÇfarë ndryshon
Të lutem, të ngasësh me kujdes.Please drive carefully.shprehje me parafjalë → një fjalë me -ly
Flet anglisht shumë mirë.You speak English really well.«mirë» pas një veprimi → well, jo good
Është kuzhiniere e mirë.She's a good cook.«e mirë» para emrit → good
Flet rrjedhshëm japonisht.She speaks Japanese fluently.në anglisht ndajfolja vjen pas kundrinorit
Prindërit e mi punuan shumë gjithë jetën.My parents worked hard all their lives.«punoj shumë» → work hard; hardly = «mezi»
Mezi të dëgjoj.I can hardly hear you.«mezi» = hardly
Dukesh i lodhur.You look tired.pas «dukem» mbiemër; këtu është njësoj
Kjo ëmbëlsirë ka shije të shkëlqyer.This cake tastes delicious.pas taste mbiemër, jo ndajfolje

Shkurt: kur përshkruani një send ose person, përdorni mbiemër; kur përshkruani si bëhet veprimi, përdorni ndajfolje, zakonisht me -ly. «Mirë» pas një veprimi është well, dhe ndajfolja nuk futet midis foljes dhe kundrinorit.

Forma

Ndajfoljet e rregullta: mbiemër + -ly

MbiemriRregulliNdajfolja
slow, quick, careful, quiet+ -lyslowly, quickly, carefully, quietly
happy, easy, angrybashkëtingëllore + -y → -ilyhappily, easily, angrily
gentle, terrible, simple-le → -lygently, terribly, simply
automatic, dramatic-ic → -icallyautomatically, dramatically

Ndajfoljet e parregullta

MbiemriNdajfoljaShembull
goodwellShe sings well.
fastfastHe drives fast.
hardhardThey work hard.
latelateThe bus arrived late.
earlyearlyI got up early.

Kurthe: fjalë të ngjashme, kuptim tjetër

FjalaKuptimiShembull
hardme shumë mund, «shumë»She studies hard.
hardly«mezi», pothuajse aspakI can hardly hear you.
late«vonë», jo në kohëHe came late.
lately«kohët e fundit»Have you seen her lately?

Ndajfoljet e shkallës + mbiemër ose ndajfolje

FjalaForcaShembull
extremelyshumë, shumë e fortëextremely cold
really / verye fortëreally tired, very quickly
quitemesatare (UK), shpesh e fortë (US)quite good
prettymesatare deri e fortë (jozyrtare)pretty good
rathermesatare deri e fortë; shpesh për diçka negative ose të papritur (më shumë në UK)rather cold
fairlymesatarefairly easy

Përdorimi

1Ndajfoljet e mënyrës: si bëhet një veprim

Shumica e ndajfoljeve të mënyrës janë mbiemër + -ly. Ato përshkruajnë veprimin. Në shqip shpesh i shprehim me një ndajfolje pa mbaresë («qetë») ose me një shprehje («me kujdes», «në heshtje»).

Please drive carefully.
Të lutem, të ngasësh me kujdes.
«me kujdes» → një fjalë: carefully
The children were playing quietly in their room.
Fëmijët po luanin qetë në dhomën e tyre.
«qetë» → quietly
She smiled happily when she saw the results.
Buzëqeshi e lumtur kur pa rezultatet.
në shqip mbiemër, në anglisht ndajfolje, sepse përshkruan buzëqeshjen
He closed the door gently.
E mbylli derën lehtë.
gentle → gently
The software updates automatically.
Programi përditësohet automatikisht.
-ic → -ically

2Ndajfoljet e parregullta: well, fast, hard, late, early

Good bëhet well. Fast, hard, late dhe early kanë të njëjtën formë si mbiemri. Fjala fastly nuk ekziston.

You speak English really well.
Flet anglisht vërtet mirë.
«mirë» pas veprimit → well
Don't talk so fast — I can't follow you.
Mos fol kaq shpejt, nuk të kuptoj dot.
fast nuk merr -ly
My parents worked hard all their lives.
Prindërit e mi punuan shumë gjithë jetën.
«punoj shumë» → work hard
The plane landed late because of the fog.
Avioni u ul me vonesë për shkak të mjegullës.
late = me vonesë
We left early because of the traffic.
U nisëm herët për shkak të trafikut.

3Kurthe: hard apo hardly, late apo lately

Hardly do të thotë «mezi, pothuajse aspak», kurse lately do të thotë «kohët e fundit». Ato nuk janë ndajfoljet e hard dhe late. Hardly zakonisht vjen para foljes kryesore (ose pas can, be dhe foljeve të tjera ndihmëse).

I worked hard yesterday.
Dje punova shumë.
me shumë mund
I hardly slept last night.
Mbrëmë mezi fjeta.
pothuajse nuk fjeta
I can hardly hear you.
Mezi të dëgjoj.
hardly pas can
She arrived late.
Ajo erdhi vonë.
jo në kohë
Have you seen Mia lately?
E ke parë Mian kohët e fundit?
lately = kohët e fundit; Present Perfect (e kryera), shih A2-16

4Mbiemër pas foljeve lidhëse, ndajfolje pas foljeve të veprimit

Pas be, look, feel, smell, sound, taste dhe seem përdorni mbiemër: këtu këto folje tregojnë një gjendje. Pas foljeve të veprimit përdorni ndajfolje. Well mund të jetë edhe mbiemër me kuptimin «i shëndetshëm» (I don't feel well). Folje të tjera lidhëse (get, become, go, turn) janë te B1-32.

You look tired.
Dukesh i lodhur.
look = dukem → mbiemër, si në shqip
She looked at me angrily.
Më pa me zemërim.
look at = veprim → ndajfolje
This cake tastes delicious.
Kjo ëmbëlsirë ka shije të shkëlqyer.
taste + mbiemër
That sounds great!
Shumë mirë!
në shqip «mirë», në anglisht mbiemër pas sound: great
I don't feel well today.
Sot nuk ndihem mirë.
well = i shëndetshëm (mbiemër)
The flowers smell lovely.
Lulet kanë erë shumë të këndshme.
smell + mbiemër

5Vendi i ndajfoljeve të mënyrës

Ndajfolja e mënyrës zakonisht vjen pas foljes ose pas foljes + kundrinorit. Mos e vini midis foljes dhe kundrinorit. Në shqip ky rend është i lirë, në anglisht jo.

She speaks Japanese fluently.
Ajo flet rrjedhshëm japonisht.
në shqip ndajfolja para kundrinorit, në anglisht pas
He answered the question correctly.
Iu përgjigj saktë pyetjes.
folje + kundrinor + ndajfolje
They walked slowly to the station.
Ecën ngadalë deri te stacioni.
Read the instructions carefully.
Lexojini me kujdes udhëzimet.
në anglisht carefully në fund

6Ndajfoljet e shkallës: very, really, extremely, quite, fairly, pretty, rather

Këto fjalë vijnë para një mbiemri ose një ndajfoljeje tjetër dhe tregojnë sa e fortë është. Quite është e ndërlikuar: në anglishten britanike shpesh do të thotë «mjaft, por jo shumë» (quite good = mirë, në rregull); në atë amerikane zakonisht do të thotë «shumë». Pretty është jozyrtare dhe e zakonshme si në anglishten britanike, ashtu edhe në atë amerikane; do të thotë afërsisht njësoj si quite ose pak më shumë. Rather është pak më e fortë se fairly. Është më e zakonshme në anglishten britanike dhe shpesh shkon me diçka negative ose të papritur (rather cold, rather expensive). Fairly është më e dobëta nga të katërta.

The exam was extremely difficult.
Provimi ishte jashtëzakonisht i vështirë.
I'm really sorry I'm late.
Më vjen vërtet keq që u vonova.
The hotel was quite nice, but a bit noisy.
Hoteli ishte mjaft i mirë, por pak i zhurmshëm.
UK: = mjaft, jo shumë
The test was fairly easy.
Testi ishte relativisht i lehtë.
He speaks very slowly.
Flet shumë ngadalë.
ndajfolje shkalle + ndajfolje mënyre
The film was pretty good.
Filmi ishte goxha i mirë.
jozyrtare: = quite good
I'm pretty sure the shop closes at six.
Jam goxha i sigurt që dyqani mbyllet në gjashtë.
It's rather cold in here. Can I close the window?
Këtu brenda bën paksa ftohtë. Ta mbyll dritaren?
rather: shpesh me një ide negative
The tickets were rather expensive.
Biletat ishin disi të shtrenjta.
më e zakonshme në anglishten britanike

Gabime të shpeshta

❌She drives very careful.
✅She drives very carefully.
drive është veprim → ndajfolje.
❌He speaks English very good.
✅He speaks English very well.
Për veprimet good → well.
❌She speaks fluently English.
✅She speaks English fluently.
Ndajfolja nuk vihet midis foljes dhe kundrinorit.
❌You look beautifully.
✅You look beautiful.
look (= dukem) merr mbiemër.
❌I work very hardly.
✅I work very hard.
hardly do të thotë «mezi».
❌He drives too fastly.
✅He drives too fast.
fast është tashmë ndajfolje.
❌He arrived lately again.
✅He arrived late again.
lately = kohët e fundit; vonë = late.
❌The music sounds loudly.
✅The music sounds loud.
sound (= duket, tingëllon) + mbiemër.

Kurthe për shqipfolësit

1. «Qartë», «qetë» → ndajfolje pa -ly. Në shqip ndajfolja shpesh është thjesht mbiemri pa nyjë: «Klea vizaton vërtet bukur», «Fëmijët luanin qetë». Prandaj në anglisht del lehtë mbiemri në vend të ndajfoljes. Kur përshkruani si bëhet veprimi, mbiemrit i shtoni -ly.

❌Klea draws really beautiful.
✅Klea draws really beautifully.
përshkruan si vizaton → ndajfolje

2. «Mirë» → good. Në shqip «mirë» është edhe «e mirë», edhe «mirë» pas foljes: «Dritani ua përktheu shumë mirë menunë turistëve». Në anglisht pas një veprimi good nuk shkon; duhet well.

❌Dritan translated the menu for the tourists very good.
✅Dritan translated the menu for the tourists very well.
përktheu = veprim → well

3. Ndajfolja midis foljes dhe kundrinorit. Në shqip themi pa problem «Blerta i lexon shpejt email-et çdo mëngjes». Në anglisht ndajfolja e mënyrës nuk ndan foljen nga kundrinori; vjen pas kundrinorit.

❌Every morning Blerta reads quickly her emails.
✅Every morning Blerta reads her emails quickly.
folje + kundrinor + ndajfolje

4. «Mezi pres» → hardly wait. «Mezi» zakonisht është hardly, por «mezi pres» do të thotë «nuk e duroj dot pritjen», pra gëzim: «Mezi e pres pushimin në Vlorë». I hardly wait do të thotë «pothuajse nuk pres fare». Në anglisht kjo është I can't wait.

⚠️I hardly wait for our holiday in Vlore!
✅I can't wait for our holiday in Vlore!
Gramatikisht është e saktë, por do të thotë «pothuajse nuk pres»; «mezi pres» = can't wait

Mos i ngatërroni

good apo well – Good është mbiemër: përshkruan një emër ose vjen pas be, look, sound. Well është ndajfolja e good, por edhe mbiemër me kuptimin «i shëndetshëm». Në shqip të dyja shpesh janë «mirë».

She's a good cook.
Është kuzhiniere e mirë.
mbiemër + emër
She cooks well.
Gatuan mirë.
ndajfolje pas veprimit
I'm not well.
Nuk jam mirë.
= jam sëmurë

look + mbiemër apo look at + ndajfolje – Look (= dukem) merr mbiemër. Look at (= shikoj) është veprim, prandaj merr ndajfolje.

He looks happy.
Duket i lumtur.
He looked at the photo sadly.
E shikoi fotografinë me trishtim.
veprim → ndajfolje

ndajfoljet e mënyrës apo ndajfoljet e shpeshtësisë – Always, often, never tregojnë sa shpesh dhe vijnë para foljes kryesore. Shih A1-15.

I always drive carefully.
Gjithmonë ngas me kujdes.
shpeshtësia para foljes, mënyra pas saj

Drejtshkrimi dhe shqiptimi

  • -ly është e patheksuar: /li/. Theksi mbetet aty ku është te mbiemri: careful → carefully, happy → happily (theks në rrokjen e parë). Te carefully /ˈkeəfəli/ rrokja -ful- është /fə/ e dobët, shumë afër «ë»-së shqipe – këtu keni avantazh.
  • Mbiemrat që mbarojnë me -l (edhe -ful) marrin thjesht -ly, prandaj shkruhen me -lly: careful → carefully, beautiful → beautifully, real → really, final → finally. Në shkrim ll janë dy, në shqiptim dëgjohet një /l/.
  • -y → -ily: easy → easily, busy → busily. Përjashtime: shy → shyly; dry → dryly (edhe drily, UK).
  • -ic → -ically shqiptohet /ɪkli/: automatically /ˌɔːtəˈmætɪkli/ – a e shkruar te -ally nuk shqiptohet. Mos e lexoni fjalën shkronjë për shkronjë («automatikalli»). Përjashtim: public → publicly.
  • well /wel/: /w/ nuk është «v». Rrumbullakosni buzët si për «u» dhe mos e prekni buzën e poshtme me dhëmbë; përndryshe well tingëllon si «vell». Kujdes edhe te quickly /ˈkwɪkli/ dhe quiet /ˈkwaɪət/.
  • quite /kwaɪt/ (një rrokje) dhe quiet /ˈkwaɪət/ (dy rrokje) shkruhen ngjashëm, por janë fjalë të ndryshme: «mjaft» dhe «i qetë».
  • badly /ˈbædli/: /æ/ nuk ekziston në shqip. Hapeni gojën më shumë se për «e», pothuajse si për «a»; përndryshe bad tingëllon si bed.
  • friendly, lovely, lonely, silly mbarojnë me -ly, por janë mbiemra. Për të përshkruar një veprim thoni in a friendly way.

Rregulli i artë

Përshkruani një person ose send → mbiemër. Përshkruani si bëhet një veprim → ndajfolje (zakonisht me -ly). Mbani mend good → well, ndërsa hard, fast, late, early nuk ndryshojnë. Pas be, look, feel, sound, smell, taste, kur tregojnë një gjendje, përdorni mbiemër. Dhe «mirë» pas një veprimi është gjithmonë well.

Ushtrime

A. Forma

Vendoseni fjalën në kllapa në formën e duhur.

  1. She closed the door (quiet).
  2. My brother plays the guitar very (good).
  3. They worked (hard) to finish the project.
  4. The baby is sleeping (peaceful).
  5. He answered (angry).
  6. The doors open (automatic).

B. Kuptimi

Zgjidhni ose plotësoni sipas kuptimit.

  1. Zgjidhni përgjigjen e saktë: This milk smells ….
  2. Zgjidhni përgjigjen e saktë: I can … hear you — the music is too loud.
  3. Zgjidhni përgjigjen e saktë: The bus came … again, so I missed the start of the film.
  4. Zgjidhni përgjigjen e saktë: The answer was … simple.
  5. Rishkruajeni me një ndajfolje: He is a careful driver. He drives .
  6. Zgjidhni fjalën jozyrtare që do të thotë afërsisht njësoj si quite: The party was … good.

C. Gjeni gabimin

Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.

  1. He reads very slow.
  2. She speaks very well English.
  3. Don't drive so fastly!
  4. You look really tired today.

D. Në kontekst

Lexoni mesazhin dhe vendosini fjalët në kllapa në formën e duhur.

A message to a friend
Hi Sam! My new job is going 17 (good). My boss is 18 (real) nice, and the work isn't too difficult. I work 19 (hard), but I always leave the office 20 (early) on Fridays. The only problem: my colleague talks very 21 (loud) on the phone, and I can 22 (hard) think!

E. Radha juaj

Shkruani në anglisht.

  1. Shkruani dy fjali se si i bëni gjërat: një gjë që e bëni mirë dhe një që e bëni keq.
  2. Përshkruani një shok ose shoqe me një mbiemër dhe një ndajfolje.

F. Përsëritje e përzier

Përsëritni mësimet e mëparshme.

  1. A1-15 Always, usually, never: ndajfoljet e shpeshtësisë në anglisht
    Vendoseni always në vendin e duhur: She is late for class.
  2. A2-08 As… as, too dhe enough në anglisht: barazia, «tepër» dhe «mjaftueshëm» në shqip
    Vendoseni enough në vendin e duhur: The room isn't (big) for ten people.
  3. A2-06 Shkalla krahasore në anglisht (comparatives): -er, more dhe than në shqip
    My sister is a (careful) driver than me.
Përgjigjet

A. Forma

  1. quietly
  2. well
  3. hard
  4. peacefully
  5. angrily
  6. automatically

B. Kuptimi

  1. bad
  2. hardly
  3. late
  4. extremely
  5. carefully
  6. pretty

C. Gjeni gabimin

  1. He reads very slowly.
  2. She speaks English very well.
  3. Don't drive so fast!
  4. ✓ You look really tired today.

D. Në kontekst

  1. well
  2. really
  3. hard
  4. early
  5. loudly
  6. hardly

E. Radha juaj

  1. I cook quite well. I sing really badly!
  2. My friend Ana is very calm. She always speaks slowly and quietly.

F. Përsëritje e përzier

  1. She is always late for class.
  2. The room isn't big enough for ten people.
  3. more careful
Aplikacioni AndroidMësoni në Lëvizje Google Play