Atviksorð á ensku: quickly, well, hard – lýsingarorð eða atviksorð?
Adverbs: Quickly, Well, Hard
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu sagt hvernig einhver gerir eitthvað – með háttaratviksorðum eins og quickly, carefully, well, hard. Þú getur valið á milli lýsingarorðs og atviksorðs, sett atviksorðið á réttan stað í setningunni og gert lýsingarorð sterkara eða veikara með very, really, extremely, quite, fairly, pretty og rather.
Aðalatriðið
Bæði lýsingarorð og atviksorð lýsa, en þau lýsa ólíkum hlutum. Lýsingarorð (adjective) lýsir nafnorði – manneskju eða hlut: a careful driver. Háttaratviksorð (adverb of manner) lýsir sögn – athöfninni og því hvernig hún er gerð: She drives carefully.
Hugsaðu þér íþróttalýsanda í útsendingu. Stundum lýsir hann leikmanninum: a quick player, a careful player, a good player. Það eru lýsingarorð. Stundum lýsir hann því sem leikmaðurinn gerir: He moves quickly. He passes the ball carefully. He plays well. Það eru atviksorð. Áður en þú velur skaltu spyrja þig: lýsi ég manneskju eða hlut (she is careful), eða lýsi ég því hvernig hún gerir eitthvað (she works carefully)?
Ein gildra er þó til. Sumar sagnir – look, feel, smell, sound, taste – lýsa oft ekki athöfn heldur því hvernig eitthvað er eða virðist vera. Eins og be fá þær lýsingarorð á eftir sér: You look tired. This soup smells good.
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: íslenskan gerir líka skýran greinarmun á lýsingarorði og atviksorði. „varkár“ er lýsingarorð, „varlega“ er atviksorð; eins „rólegur“ og „rólega“, „góður“ og „vel“. Enska endingin -ly gerir svipað gagn og íslenska „-lega“, og good → well er alveg eins og „góður → vel“.
Þrennt er þó öðruvísi. Í fyrsta lagi notum við atviksorð á eftir „hljóma“, „bragðast“, „ilma“ og „líta út“: „Þetta hljómar vel“, „Súpan bragðast vel“, „Þú lítur vel út“. Á ensku lýsa sound, taste, smell, look og feel hér ástandi og fá lýsingarorð: sounds good, tastes good, looks good. Í öðru lagi er íslensk orðaröð frjálsari: „Hún talar reiprennandi japönsku“ og „Lestu vandlega leiðbeiningarnar“ eru eðlileg íslenska, en á ensku stendur atviksorðið ekki milli sagnar og andlags. Í þriðja lagi mynda sum íslensk atviksorð sig án „-lega“, úr hvorugkyni lýsingarorðsins: „hratt“, „hátt“, „rétt“. Enska á líka slík orð án -ly – fast, hard, late, early – en þau eru ekki þau sömu: „rétt“ er correctly og „hátt“ er loudly.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Hún er varkár ökumaður. | She is a careful driver. | lýsingarorð – hér er þetta eins |
| Hún keyrir varlega. | She drives carefully. | „-lega“ → -ly – hér er þetta eins |
| Hann spilar vel. | He plays well. | góður → vel, good → well – hér er þetta eins |
| Ekki tala svona hratt! | Don't talk so fast! | fast er án endingar; fastly er ekki til |
| Þau unnu mikið alla ævi. | They worked hard all their lives. | „vinna mikið“ → work hard; hardly = „varla“ |
| Þú virðist þreyttur. | You look tired. | lýsingarorð – hér er þetta eins |
| Þetta hljómar vel! | That sounds good! | á íslensku atviksorð, á ensku lýsingarorð |
| Kakan bragðast vel. | The cake tastes good. | taste + lýsingarorð |
| Hún talar reiprennandi japönsku. | She speaks Japanese fluently. | á ensku: sögn + andlag + atviksorð |
| Myndin var bara nokkuð góð. | The film was pretty good. | „bara nokkuð“ ≈ pretty |
Í stuttu máli: hátturinn á athöfninni er -ly, eins og „-lega“, og good → well eins og „góður → vel“. En á eftir look, feel, smell, sound, taste (ástand) kemur lýsingarorð, þótt við segjum „hljómar vel“ og „bragðast vel“ – og atviksorðið stendur á eftir andlaginu.
Form
Regluleg atviksorð: lýsingarorð + -ly
| Lýsingarorð | Regla | Atviksorð |
|---|---|---|
| slow, quick, careful, quiet | + -ly | slowly, quickly, carefully, quietly |
| happy, easy, angry | samhljóð + -y → -ily | happily, easily, angrily |
| gentle, terrible, simple | -le → -ly | gently, terribly, simply |
| automatic, dramatic | -ic → -ically | automatically, dramatically |
Óregluleg atviksorð
| Lýsingarorð | Atviksorð | Dæmi |
|---|---|---|
| good | well | She sings well. |
| fast | fast | He drives fast. |
| hard | hard | They work hard. |
| late | late | The bus arrived late. |
| early | early | I got up early. |
Gildrur: lík orð, ólík merking
| Orð | Merking | Dæmi |
|---|---|---|
| hard | mikið, af kappi | She studies hard. |
| hardly | varla, nánast ekki | I can hardly hear you. |
| late | seint, ekki á réttum tíma | He came late. |
| lately | undanfarið, upp á síðkastið | Have you seen her lately? |
Gráðuatviksorð á undan lýsingarorði eða atviksorði
| Orð | Styrkur | Dæmi |
|---|---|---|
| extremely | mjög, mjög sterkt | extremely cold |
| really / very | sterkt | really tired, very quickly |
| quite | í meðallagi (UK), oft sterkt (US) | quite good |
| pretty | í meðallagi eða sterkt (óformlegt) | pretty good |
| rather | í meðallagi eða sterkt; oft um eitthvað slæmt eða óvænt (algengara í UK) | rather cold |
| fairly | í meðallagi | fairly easy |
Notkun
1Háttaratviksorð: hvernig athöfnin er gerð
Flest háttaratviksorð eru lýsingarorð + -ly. Þau lýsa athöfninni, eins og íslensk atviksorð á „-lega“.
2Óregluleg atviksorð: well, fast, hard, late, early
Good verður well. Fast, hard, late og early eru eins og lýsingarorðið. Orðið fastly er ekki til.
3Gildrur: hard og hardly, late og lately
Hardly þýðir „varla, nánast ekki“ og lately þýðir „undanfarið“. Þetta eru ekki atviksorðin af hard og late. Hardly stendur venjulega á undan aðalsögninni (eða á eftir can, be og öðrum hjálparsögnum).
4Lýsingarorð á eftir sögnum um ástand, atviksorð á eftir athöfn
Á eftir be, look, feel, smell, sound, taste og seem notarðu lýsingarorð: hér lýsa sagnirnar ástandi. Á eftir sögnum sem lýsa athöfn notarðu atviksorð. Well getur líka verið lýsingarorð og þýðir þá „frískur“ (I don't feel well). Aðrar slíkar sagnir (get, become, go, turn) eru í B1-32.
5Staða háttaratviksorðsins í setningunni
Háttaratviksorð stendur venjulega á eftir sögninni eða á eftir sögn + andlagi. Settu það ekki á milli sagnarinnar og andlagsins. Á íslensku getur „reiprennandi“ staðið á undan andlaginu, á ensku ekki.
6Gráðuatviksorð: very, really, extremely, quite, fairly, pretty, rather
Þessi orð standa á undan lýsingarorði eða öðru atviksorði og sýna hve sterkt það er. Quite er snúið: í breskri ensku þýðir það oft „nokkuð, en ekki mjög“ (quite good = ágætt), í bandarískri ensku yfirleitt „mjög“. Pretty er óformlegt og algengt bæði í breskri og bandarískri ensku. Það þýðir um það bil það sama og quite eða aðeins meira – eins og „bara nokkuð“. Rather er aðeins sterkara en fairly. Það er algengara í breskri ensku og á oft við eitthvað slæmt eða óvænt (rather cold, rather expensive). Fairly er veikast af þessum fjórum.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Þetta hljómar vel“ → sounds well, tastes well. Á íslensku lýsum við hljómi, bragði og ilmi með atviksorði: „hljómar vel“, „bragðast vel“, „ilmar vel“. Og „vel“ þýðum við auðveldlega sem well. En sound, taste og smell virka hér eins og be: á eftir þeim kemur lýsingarorð – good, ekki well. Spurðu þig: gæti ég sagt sömu hugsun með is?
2. „Lestu vandlega skilmálana“ → atviksorð á undan andlaginu. Á íslensku er eðlilegt að setja atviksorðið beint á eftir sögninni: „Lestu vandlega skilmálana“, „Hún útskýrði þolinmóð nýju tímatöfluna“. Á ensku stendur háttaratviksorð ekki milli sagnar og andlags. Settu það á eftir andlaginu eða, með sumum atviksorðum, á undan sögninni.
3. „brosti vingjarnlega“ → smiled friendly. Á íslensku er „vingjarnlega“ atviksorð: „Hún brosti vingjarnlega“, „Hann heilsaði okkur vingjarnlega“. Enska friendly lítur út eins og atviksorð með -ly, en það er lýsingarorð. Sama gildir um lovely, lonely, lively og silly. Til að lýsa athöfn segirðu in a friendly way.
Ekki rugla saman
good og well – Good er lýsingarorð: það lýsir nafnorði eða stendur á eftir be, look, sound. Well er atviksorðið af good – og líka lýsingarorð sem þýðir „frískur“. Eins og „góður“ og „vel“.
look + lýsingarorð og look at + atviksorð – Look (= virðist, lítur út fyrir að vera) fær lýsingarorð. Look at (= horfa á) er athöfn og fær því atviksorð. Á íslensku eru þetta tvær ólíkar sagnir: „virðast“ eða „líta út“ og „horfa á“.
háttaratviksorð og tíðniatviksorð – Always, often, never segja hve oft og standa á undan aðalsögninni. Sjá A1-15.
Stafsetning og framburður
- Endingin -ly er áherslulaus /li/. Áherslan helst þar sem hún var í lýsingarorðinu: careful → carefully, happy → happily (á fyrsta atkvæði, eins og við erum vön á íslensku).
- Í lengri orðum er áherslan ekki á fyrsta atkvæði: automatically /ˌɔːtəˈmætɪkli/ – au-to-MA-ti-cal-ly. Á íslensku er áherslan alltaf á fyrsta atkvæði, svo hún vill fara þangað; hér kemur hún ekki fyrr en á þriðja atkvæði.
- Endingin -ic → -ically er borin fram /ɪkli/: al heyrist ekki. Undantekning: public → publicly.
- Lýsingarorð sem enda á -l (líka -ful) fá bara -ly, svo það verður -lly: careful → carefully, beautiful → beautifully, real → really, final → finally. Á íslensku er tvöfalt l oft borið fram með t-hljóði („fullur“, „allur“), en í really /ˈrɪəli/ eða /ˈriːli/ og carefully er bara venjulegt, mjúkt l.
- -y → -ily: easy → easily, busy → busily. Undantekningar: shy → shyly; dry → dryly (UK líka drily).
- well /wel/: íslenskan hefur ekkert /w/. Settu stút á varirnar eins og fyrir u og láttu tennurnar ekki snerta neðri vörina – annars hljómar orðið eins og íslenskt „vel“.
- hard /hɑːd/ og hardly /ˈhɑːdli/: enskt r er ekki rúllað eins og íslenskt r; í breskum framburði heyrist það alls ekki inni í þessum orðum. Í lokin er raddað /d/.
- friendly, lovely, lonely, silly enda á -ly, en eru lýsingarorð. Til að lýsa athöfn segirðu in a friendly way.
Gullna reglan
Þú lýsir manneskju eða hlut → lýsingarorð. Þú lýsir hvernig athöfn er gerð → atviksorð (yfirleitt -ly, eins og „-lega“). Mundu: good → well, en hard, fast, late, early haldast eins. Á eftir be, look, feel, sound, smell, taste, þegar þær lýsa ástandi, kemur lýsingarorð – líka þegar við segjum „hljómar vel“ eða „bragðast vel“ á íslensku.
Æfingar
A. Form
Fylltu í setningarnar með réttri mynd orðsins í svigunum.
-
She closed the door (quiet).
-
My brother plays the guitar very (good).
-
They worked (hard) to finish the project.
-
The baby is sleeping (peaceful).
-
He answered (angry).
-
The doors open (automatic).
B. Merking
Veldu rétta svarið eða umorðaðu setninguna.
-
Veldu rétta svarið: This milk smells ….
-
Veldu rétta svarið: I can … hear you — the music is too loud.
-
Veldu rétta svarið: The bus came … again, so I missed the start of the film.
-
Veldu rétta svarið: The answer was … simple.
-
Umorðaðu með atviksorði: He is a careful driver. He drives .
-
Veldu óformlega orðið sem þýðir um það bil það sama og quite: The party was … good.
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
He reads very slow.
-
She speaks very well English.
-
Don't drive so fastly!
-
You look really tired today.
D. Í samhengi
Fylltu í skilaboðin með réttri mynd orðanna í svigunum.
Hi Sam! My new job is going 17 (good). My boss is 18 (real) nice, and the work isn't too difficult. I work 19 (hard), but I always leave the office 20 (early) on Fridays. The only problem: my colleague talks very 21 (loud) on the phone, and I can 22 (hard) think!
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku um það hvernig þú gerir hlutina og um vin eða vinkonu.
-
Skrifaðu tvær setningar um það hvernig þú gerir hlutina: eitt sem þú gerir vel og eitt sem þú gerir illa.
-
Skrifaðu um vin eða vinkonu með einu lýsingarorði og einu atviksorði.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A1-15 Always, usually, never: hversu oft? Tíðniatviksorð á ensku Settu always á réttan stað: She is late for class.
-
A2-08 As … as, too og enough á ensku útskýrt á íslensku Settu enough á réttan stað: The room isn't (big) for ten people.
-
A2-06 Miðstig á ensku: bigger, more beautiful og than útskýrt á íslensku My sister is a (careful) driver than me.
Svör
A. Form
- quietly
- well
- hard
- peacefully
- angrily
- automatically
B. Merking
- bad
- hardly
- late
- extremely
- carefully
- pretty
C. Finndu villuna
- He reads very slowly.
- She speaks English very well.
- Don't drive so fast!
- ✓ You look really tired today.
D. Í samhengi
- well
- really
- hard
- early
- loudly
- hardly
E. Spreyttu þig
- I cook quite well. I sing really badly!
- My friend Ana is very calm. She always speaks slowly and quietly.
F. Blönduð upprifjun
- She is always late for class.
- The room isn't big enough for ten people.
- more careful
