SlowingoMálfræði
A2 10 / 38

Atviksorð á ensku: quickly, well, hard – lýsingarorð eða atviksorð?

Adverbs: Quickly, Well, Hard

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu sagt hvernig einhver gerir eitthvað – með háttaratviksorðum eins og quickly, carefully, well, hard. Þú getur valið á milli lýsingarorðs og atviksorðs, sett atviksorðið á réttan stað í setningunni og gert lýsingarorð sterkara eða veikara með very, really, extremely, quite, fairly, pretty og rather.

Aðalatriðið

Bæði lýsingarorð og atviksorð lýsa, en þau lýsa ólíkum hlutum. Lýsingarorð (adjective) lýsir nafnorði – manneskju eða hlut: a careful driver. Háttaratviksorð (adverb of manner) lýsir sögn – athöfninni og því hvernig hún er gerð: She drives carefully.

Hugsaðu þér íþróttalýsanda í útsendingu. Stundum lýsir hann leikmanninum: a quick player, a careful player, a good player. Það eru lýsingarorð. Stundum lýsir hann því sem leikmaðurinn gerir: He moves quickly. He passes the ball carefully. He plays well. Það eru atviksorð. Áður en þú velur skaltu spyrja þig: lýsi ég manneskju eða hlut (she is careful), eða lýsi ég því hvernig hún gerir eitthvað (she works carefully)?

Ein gildra er þó til. Sumar sagnir – look, feel, smell, sound, taste – lýsa oft ekki athöfn heldur því hvernig eitthvað er eða virðist vera. Eins og be fá þær lýsingarorð á eftir sér: You look tired. This soup smells good.

Íslenska og enska

Góðu fréttirnar: íslenskan gerir líka skýran greinarmun á lýsingarorði og atviksorði. „varkár“ er lýsingarorð, „varlega“ er atviksorð; eins „rólegur“ og „rólega“, „góður“ og „vel“. Enska endingin -ly gerir svipað gagn og íslenska „-lega“, og good → well er alveg eins og „góður → vel“.

Þrennt er þó öðruvísi. Í fyrsta lagi notum við atviksorð á eftir „hljóma“, „bragðast“, „ilma“ og „líta út“: „Þetta hljómar vel“, „Súpan bragðast vel“, „Þú lítur vel út“. Á ensku lýsa sound, taste, smell, look og feel hér ástandi og fá lýsingarorð: sounds good, tastes good, looks good. Í öðru lagi er íslensk orðaröð frjálsari: „Hún talar reiprennandi japönsku“ og „Lestu vandlega leiðbeiningarnar“ eru eðlileg íslenska, en á ensku stendur atviksorðið ekki milli sagnar og andlags. Í þriðja lagi mynda sum íslensk atviksorð sig án „-lega“, úr hvorugkyni lýsingarorðsins: „hratt“, „hátt“, „rétt“. Enska á líka slík orð án -ly – fast, hard, late, early – en þau eru ekki þau sömu: „rétt“ er correctly og „hátt“ er loudly.

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Hún er varkár ökumaður.She is a careful driver.lýsingarorð – hér er þetta eins
Hún keyrir varlega.She drives carefully.„-lega“ → -ly – hér er þetta eins
Hann spilar vel.He plays well.góður → vel, good → well – hér er þetta eins
Ekki tala svona hratt!Don't talk so fast!fast er án endingar; fastly er ekki til
Þau unnu mikið alla ævi.They worked hard all their lives.„vinna mikið“ → work hard; hardly = „varla“
Þú virðist þreyttur.You look tired.lýsingarorð – hér er þetta eins
Þetta hljómar vel!That sounds good!á íslensku atviksorð, á ensku lýsingarorð
Kakan bragðast vel.The cake tastes good.taste + lýsingarorð
Hún talar reiprennandi japönsku.She speaks Japanese fluently.á ensku: sögn + andlag + atviksorð
Myndin var bara nokkuð góð.The film was pretty good.„bara nokkuð“ ≈ pretty

Í stuttu máli: hátturinn á athöfninni er -ly, eins og „-lega“, og good → well eins og „góður → vel“. En á eftir look, feel, smell, sound, taste (ástand) kemur lýsingarorð, þótt við segjum „hljómar vel“ og „bragðast vel“ – og atviksorðið stendur á eftir andlaginu.

Form

Regluleg atviksorð: lýsingarorð + -ly

LýsingarorðReglaAtviksorð
slow, quick, careful, quiet+ -lyslowly, quickly, carefully, quietly
happy, easy, angrysamhljóð + -y → -ilyhappily, easily, angrily
gentle, terrible, simple-le → -lygently, terribly, simply
automatic, dramatic-ic → -icallyautomatically, dramatically

Óregluleg atviksorð

LýsingarorðAtviksorðDæmi
goodwellShe sings well.
fastfastHe drives fast.
hardhardThey work hard.
latelateThe bus arrived late.
earlyearlyI got up early.

Gildrur: lík orð, ólík merking

OrðMerkingDæmi
hardmikið, af kappiShe studies hard.
hardlyvarla, nánast ekkiI can hardly hear you.
lateseint, ekki á réttum tímaHe came late.
latelyundanfarið, upp á síðkastiðHave you seen her lately?

Gráðuatviksorð á undan lýsingarorði eða atviksorði

OrðStyrkurDæmi
extremelymjög, mjög sterktextremely cold
really / verysterktreally tired, very quickly
quiteí meðallagi (UK), oft sterkt (US)quite good
prettyí meðallagi eða sterkt (óformlegt)pretty good
ratherí meðallagi eða sterkt; oft um eitthvað slæmt eða óvænt (algengara í UK)rather cold
fairlyí meðallagifairly easy

Notkun

1Háttaratviksorð: hvernig athöfnin er gerð

Flest háttaratviksorð eru lýsingarorð + -ly. Þau lýsa athöfninni, eins og íslensk atviksorð á „-lega“.

Please drive carefully.
Keyrðu varlega.
careful → carefully, eins og „varkár“ → „varlega“
The children were playing quietly in their room.
Börnin voru að leika sér hljóðlega inni í herberginu sínu.
She smiled happily when she saw the results.
Hún brosti glaðlega þegar hún sá niðurstöðurnar.
happy → happily
He closed the door gently.
Hann lokaði hurðinni mjúklega.
gentle → gently
The software updates automatically.
Hugbúnaðurinn uppfærist sjálfkrafa.
automatic → automatically

2Óregluleg atviksorð: well, fast, hard, late, early

Good verður well. Fast, hard, late og early eru eins og lýsingarorðið. Orðið fastly er ekki til.

You speak English really well.
Þú talar ensku mjög vel.
góður → vel, good → well
Don't talk so fast — I can't follow you.
Ekki tala svona hratt, ég næ þessu ekki.
„hratt“ → fast, ekki fastly
My parents worked hard all their lives.
Foreldrar mínir unnu mikið alla ævi.
„unnu mikið“ eða „lögðu hart að sér“ → worked hard
The plane landed late because of the fog.
Flugvélin lenti seint vegna þokunnar.
We left early because of the traffic.
Við lögðum snemma af stað vegna umferðarinnar.

3Gildrur: hard og hardly, late og lately

Hardly þýðir „varla, nánast ekki“ og lately þýðir „undanfarið“. Þetta eru ekki atviksorðin af hard og late. Hardly stendur venjulega á undan aðalsögninni (eða á eftir can, be og öðrum hjálparsögnum).

I worked hard yesterday.
Ég vann mikið í gær.
af kappi
I hardly slept last night.
Ég svaf varla neitt í nótt.
hardly = varla
I can hardly hear you.
Ég heyri varla í þér.
She arrived late.
Hún kom seint.
ekki á réttum tíma
Have you seen Mia lately?
Hefurðu séð Mia undanfarið?
lately = undanfarið; oft með Present Perfect (enska núliðin tíð), sjá A2-16

4Lýsingarorð á eftir sögnum um ástand, atviksorð á eftir athöfn

Á eftir be, look, feel, smell, sound, taste og seem notarðu lýsingarorð: hér lýsa sagnirnar ástandi. Á eftir sögnum sem lýsa athöfn notarðu atviksorð. Well getur líka verið lýsingarorð og þýðir þá „frískur“ (I don't feel well). Aðrar slíkar sagnir (get, become, go, turn) eru í B1-32.

You look tired.
Þú virðist þreyttur.
look = virðist → lýsingarorð
She looked at me angrily.
Hún horfði reiðilega á mig.
look at = horfa á: athöfn → atviksorð
This cake tastes delicious.
Þessi kaka er ljúffeng.
á íslensku líka „bragðast mjög vel“, á ensku lýsingarorð
That sounds great!
Þetta hljómar frábærlega!
á íslensku atviksorð, á ensku lýsingarorð
I don't feel well today.
Mér líður ekki vel í dag.
well = frískur (lýsingarorð)
The flowers smell lovely.
Blómin ilma yndislega.
lovely er lýsingarorð

5Staða háttaratviksorðsins í setningunni

Háttaratviksorð stendur venjulega á eftir sögninni eða á eftir sögn + andlagi. Settu það ekki á milli sagnarinnar og andlagsins. Á íslensku getur „reiprennandi“ staðið á undan andlaginu, á ensku ekki.

She speaks Japanese fluently.
Hún talar japönsku reiprennandi.
sögn + andlag + atviksorð
He answered the question correctly.
Hann svaraði spurningunni rétt.
„rétt“ → correctly
They walked slowly to the station.
Þau gengu hægt á lestarstöðina.
Read the instructions carefully.
Lestu leiðbeiningarnar vandlega.
á íslensku líka „Lestu vandlega leiðbeiningarnar“, á ensku ekki

6Gráðuatviksorð: very, really, extremely, quite, fairly, pretty, rather

Þessi orð standa á undan lýsingarorði eða öðru atviksorði og sýna hve sterkt það er. Quite er snúið: í breskri ensku þýðir það oft „nokkuð, en ekki mjög“ (quite good = ágætt), í bandarískri ensku yfirleitt „mjög“. Pretty er óformlegt og algengt bæði í breskri og bandarískri ensku. Það þýðir um það bil það sama og quite eða aðeins meira – eins og „bara nokkuð“. Rather er aðeins sterkara en fairly. Það er algengara í breskri ensku og á oft við eitthvað slæmt eða óvænt (rather cold, rather expensive). Fairly er veikast af þessum fjórum.

The exam was extremely difficult.
Prófið var gríðarlega erfitt.
I'm really sorry I'm late.
Fyrirgefðu innilega hvað ég kem seint.
The hotel was quite nice, but a bit noisy.
Hótelið var alveg ágætt en svolítið hávaðasamt.
UK: quite nice = ágætt, ekki mjög
The test was fairly easy.
Prófið var frekar létt.
fairly er veikast
He speaks very slowly.
Hann talar mjög hægt.
gráðuatviksorð + háttaratviksorð
The film was pretty good.
Myndin var bara nokkuð góð.
óformlegt
I'm pretty sure the shop closes at six.
Ég er nokkuð viss um að búðin lokar klukkan sex.
It's rather cold in here. Can I close the window?
Það er frekar kalt hérna inni. Má ég loka glugganum?
rather: oft um eitthvað óþægilegt
The tickets were rather expensive.
Miðarnir voru frekar dýrir.
algengara í breskri ensku

Algengar villur

❌She drives very careful.
✅She drives very carefully.
Akstur er athöfn, svo hér þarf atviksorð.
❌He speaks English very good.
✅He speaks English very well.
Með athöfn verður good að well, eins og „góður“ → „vel“.
❌She speaks fluently English.
✅She speaks English fluently.
Settu atviksorðið ekki milli sagnar og andlags.
❌You look beautifully.
✅You look beautiful.
look (= virðist) fær lýsingarorð.
❌I work very hardly.
✅I work very hard.
hardly þýðir „varla“.
❌He drives too fastly.
✅He drives too fast.
fast er þegar atviksorð.
❌He arrived lately again.
✅He arrived late again.
lately = undanfarið; seint = late.
❌The music sounds loudly.
✅The music sounds loud.
sound (= hljómar, virðist) + lýsingarorð.

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „Þetta hljómar vel“ → sounds well, tastes well. Á íslensku lýsum við hljómi, bragði og ilmi með atviksorði: „hljómar vel“, „bragðast vel“, „ilmar vel“. Og „vel“ þýðum við auðveldlega sem well. En sound, taste og smell virka hér eins og be: á eftir þeim kemur lýsingarorð – good, ekki well. Spurðu þig: gæti ég sagt sömu hugsun með is?

❌Your plan to drive around the Westfjords in June and sleep in mountain huts sounds really well, so count me in!
✅Your plan to drive around the Westfjords in June and sleep in mountain huts sounds really good, so count me in!
„hljómar vel“ → sounds good
❌Every winter my grandmother in Selfoss makes a big pot of lamb soup, and it tastes so well that nobody ever leaves any.
✅Every winter my grandmother in Selfoss makes a big pot of lamb soup, and it tastes so good that nobody ever leaves any.
taste (= bragðast) + lýsingarorð

2. „Lestu vandlega skilmálana“ → atviksorð á undan andlaginu. Á íslensku er eðlilegt að setja atviksorðið beint á eftir sögninni: „Lestu vandlega skilmálana“, „Hún útskýrði þolinmóð nýju tímatöfluna“. Á ensku stendur háttaratviksorð ekki milli sagnar og andlags. Settu það á eftir andlaginu eða, með sumum atviksorðum, á undan sögninni.

❌Before you rent a car at Keflavik Airport, read carefully the insurance terms, especially the part about gravel roads.
✅Before you rent a car at Keflavik Airport, read the insurance terms carefully, especially the part about gravel roads. eða Before you rent a car at Keflavik Airport, carefully read the insurance terms, especially the part about gravel roads.
sögn + andlag + atviksorð
❌At the bus station in Akureyri, Elin explained patiently the new timetable to a large group of hikers from abroad.
✅At the bus station in Akureyri, Elin patiently explained the new timetable to a large group of hikers from abroad. eða At the bus station in Akureyri, Elin explained the new timetable patiently to a large group of hikers from abroad.
atviksorðið stendur ekki milli sagnar og andlags

3. „brosti vingjarnlega“ → smiled friendly. Á íslensku er „vingjarnlega“ atviksorð: „Hún brosti vingjarnlega“, „Hann heilsaði okkur vingjarnlega“. Enska friendly lítur út eins og atviksorð með -ly, en það er lýsingarorð. Sama gildir um lovely, lonely, lively og silly. Til að lýsa athöfn segirðu in a friendly way.

❌The woman at the reception desk of our guesthouse in Vik smiled friendly and gave us a map of the black sand beach.
✅The woman at the reception desk of our guesthouse in Vik smiled in a friendly way and gave us a map of the black sand beach. eða The woman at the reception desk of our guesthouse in Vik gave us a friendly smile and a map of the black sand beach.
friendly er lýsingarorð; athöfn → in a friendly way

Ekki rugla saman

good og well – Good er lýsingarorð: það lýsir nafnorði eða stendur á eftir be, look, sound. Well er atviksorðið af good – og líka lýsingarorð sem þýðir „frískur“. Eins og „góður“ og „vel“.

She's a good cook.
Hún er góður kokkur.
lýsingarorð + nafnorð
She cooks well.
Hún eldar vel.
atviksorð á eftir athöfn
I'm not well.
Ég er lasinn.
well = frískur

look + lýsingarorð og look at + atviksorð – Look (= virðist, lítur út fyrir að vera) fær lýsingarorð. Look at (= horfa á) er athöfn og fær því atviksorð. Á íslensku eru þetta tvær ólíkar sagnir: „virðast“ eða „líta út“ og „horfa á“.

He looks happy.
Hann virðist glaður.
He looked at the photo sadly.
Hann horfði dapurlega á myndina.

háttaratviksorð og tíðniatviksorð – Always, often, never segja hve oft og standa á undan aðalsögninni. Sjá A1-15.

I always drive carefully.
Ég keyri alltaf varlega.
tíðni á undan sögninni, háttur á eftir henni

Stafsetning og framburður

  • Endingin -ly er áherslulaus /li/. Áherslan helst þar sem hún var í lýsingarorðinu: careful → carefully, happy → happily (á fyrsta atkvæði, eins og við erum vön á íslensku).
  • Í lengri orðum er áherslan ekki á fyrsta atkvæði: automatically /ˌɔːtəˈmætɪkli/ – au-to-MA-ti-cal-ly. Á íslensku er áherslan alltaf á fyrsta atkvæði, svo hún vill fara þangað; hér kemur hún ekki fyrr en á þriðja atkvæði.
  • Endingin -ic → -ically er borin fram /ɪkli/: al heyrist ekki. Undantekning: public → publicly.
  • Lýsingarorð sem enda á -l (líka -ful) fá bara -ly, svo það verður -lly: careful → carefully, beautiful → beautifully, real → really, final → finally. Á íslensku er tvöfalt l oft borið fram með t-hljóði („fullur“, „allur“), en í really /ˈrɪəli/ eða /ˈriːli/ og carefully er bara venjulegt, mjúkt l.
  • -y → -ily: easy → easily, busy → busily. Undantekningar: shy → shyly; dry → dryly (UK líka drily).
  • well /wel/: íslenskan hefur ekkert /w/. Settu stút á varirnar eins og fyrir u og láttu tennurnar ekki snerta neðri vörina – annars hljómar orðið eins og íslenskt „vel“.
  • hard /hɑːd/ og hardly /ˈhɑːdli/: enskt r er ekki rúllað eins og íslenskt r; í breskum framburði heyrist það alls ekki inni í þessum orðum. Í lokin er raddað /d/.
  • friendly, lovely, lonely, silly enda á -ly, en eru lýsingarorð. Til að lýsa athöfn segirðu in a friendly way.

Gullna reglan

Þú lýsir manneskju eða hlut → lýsingarorð. Þú lýsir hvernig athöfn er gerð → atviksorð (yfirleitt -ly, eins og „-lega“). Mundu: good → well, en hard, fast, late, early haldast eins. Á eftir be, look, feel, sound, smell, taste, þegar þær lýsa ástandi, kemur lýsingarorð – líka þegar við segjum „hljómar vel“ eða „bragðast vel“ á íslensku.

Æfingar

A. Form

Fylltu í setningarnar með réttri mynd orðsins í svigunum.

  1. She closed the door (quiet).
  2. My brother plays the guitar very (good).
  3. They worked (hard) to finish the project.
  4. The baby is sleeping (peaceful).
  5. He answered (angry).
  6. The doors open (automatic).

B. Merking

Veldu rétta svarið eða umorðaðu setninguna.

  1. Veldu rétta svarið: This milk smells ….
  2. Veldu rétta svarið: I can … hear you — the music is too loud.
  3. Veldu rétta svarið: The bus came … again, so I missed the start of the film.
  4. Veldu rétta svarið: The answer was … simple.
  5. Umorðaðu með atviksorði: He is a careful driver. He drives .
  6. Veldu óformlega orðið sem þýðir um það bil það sama og quite: The party was … good.

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. He reads very slow.
  2. She speaks very well English.
  3. Don't drive so fastly!
  4. You look really tired today.

D. Í samhengi

Fylltu í skilaboðin með réttri mynd orðanna í svigunum.

A message to a friend
Hi Sam! My new job is going 17 (good). My boss is 18 (real) nice, and the work isn't too difficult. I work 19 (hard), but I always leave the office 20 (early) on Fridays. The only problem: my colleague talks very 21 (loud) on the phone, and I can 22 (hard) think!

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku um það hvernig þú gerir hlutina og um vin eða vinkonu.

  1. Skrifaðu tvær setningar um það hvernig þú gerir hlutina: eitt sem þú gerir vel og eitt sem þú gerir illa.
  2. Skrifaðu um vin eða vinkonu með einu lýsingarorði og einu atviksorði.

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. A1-15 Always, usually, never: hversu oft? Tíðniatviksorð á ensku
    Settu always á réttan stað: She is late for class.
  2. A2-08 As … as, too og enough á ensku útskýrt á íslensku
    Settu enough á réttan stað: The room isn't (big) for ten people.
  3. A2-06 Miðstig á ensku: bigger, more beautiful og than útskýrt á íslensku
    My sister is a (careful) driver than me.
Svör

A. Form

  1. quietly
  2. well
  3. hard
  4. peacefully
  5. angrily
  6. automatically

B. Merking

  1. bad
  2. hardly
  3. late
  4. extremely
  5. carefully
  6. pretty

C. Finndu villuna

  1. He reads very slowly.
  2. She speaks English very well.
  3. Don't drive so fast!
  4. ✓ You look really tired today.

D. Í samhengi

  1. well
  2. really
  3. hard
  4. early
  5. loudly
  6. hardly

E. Spreyttu þig

  1. I cook quite well. I sing really badly!
  2. My friend Ana is very calm. She always speaks slowly and quietly.

F. Blönduð upprifjun

  1. She is always late for class.
  2. The room isn't big enough for ten people.
  3. more careful
Android appLærðu á ferðinni Google Play