SlowingoGramatika
A1 1 / 32

Rendi i fjalëve në anglisht (word order): si ndërtohet fjalia

How an English Sentence Works

Në këtë faqe
  1. Qëllimi
  2. Ideja kryesore
  3. Shqipja dhe anglishtja
  4. Forma
  5. Përdorimi
  6. Gabime të shpeshta
  7. Kurthe për shqipfolësit
  8. Mos i ngatërroni
  9. Drejtshkrimi dhe shqiptimi
  10. Rregulli i artë
  11. Ushtrime

Qëllimi

Pas këtij mësimi do të njihni llojet kryesore të fjalëve në anglisht dhe do t'i vini në rendin e zakonshëm: kryefjala + folja + kundrinori, me vendin dhe kohën në fund.

Ideja kryesore

Fjalët angleze kanë shumë pak mbaresa që tregojnë punën e tyre në fjali. Si e kuptojmë atëherë kush bën çfarë? Nga vendi. Vendi i fjalës në fjali tregon punën e saj.

Mendojeni fjalinë angleze si një tren me vagonë në një rend të caktuar. Vagoni i parë është kryefjala (subject): kush ose çfarë e kryen veprimin. I dyti është folja (verb): veprimi ose gjendja. Pastaj vjen kundrinori (object): kush ose çfarë e merr veprimin. Në fund të trenit janë vendi dhe koha.

The dogs chase the cats dhe The cats chase the dogs kanë të njëjtat fjalë, por historia është krejt tjetër, sepse vagonët kanë ndërruar vend.

Prandaj rendi i fjalëve në anglisht është i rreptë: një fjali pohore e zakonshme ka nevojë për kryefjalë dhe folje, në këtë rend. Edhe kur askush nuk «bën» realisht gjë – It is raining – anglishtja vë një fjalë të vogël, it, në vagonin e kryefjalës, që treni të jetë i plotë.

Shqipja dhe anglishtja

Në shqip rendi i zakonshëm është gjithashtu kryefjalë – folje – kundrinor: «Unë pi kafe në shtëpi». Por shqipja ka mbaresa rasore që tregojnë kush bën çfarë: «Qeni ndjek macen» dhe «Macen e ndjek qeni» thonë të njëjtën gjë, sepse mbaresa -n e tregon kundrinorin. Anglishtja nuk i ka këto mbaresa: punën e fjalës e tregon vetëm vendi. The cat chases the dog është një histori tjetër.

Dy dallime të tjera të rëndësishme. E para: në shqip kryefjalën shpesh e lëmë jashtë («Pi kafe çdo mëngjes»), kurse për motin dhe largësinë fjalia nuk ka fare kryefjalë («Bën ftohtë», «Është larg»), dhe te ora kryefjala është «ora», jo një «it» bosh («Është ora dhjetë»). Në anglisht fjalia pohore ka gjithmonë kryefjalë; kur nuk ka kryefjalë të vërtetë, vjen it. Edhe «Bie shi» ka kryefjalë në shqip (shi), por në anglisht shiu është folje (rain), prandaj kryefjala është përsëri it: It is raining. E dyta: në shqip fjalët si «çdo ditë» ose «shumë» mund të qëndrojnë pothuajse kudo («Unë çdo ditë pi kafe», «Më pëlqen shumë muzika»). Në anglisht ato nuk futen mes kryefjalës dhe foljes, as mes foljes dhe kundrinorit.

ShqipAnglishtÇfarë ndryshon
Qeni ndjek macen. / Macen e ndjek qeni.The dog chases the cat.në shqip mbaresat tregojnë kush bën çfarë; në anglisht vetëm vendi
Unë pi kafe në shtëpi.I drink coffee at home.këtu është njësoj: kryefjalë – folje – kundrinor – vend
Pi kafe çdo mëngjes.I drink coffee every morning.në shqip «unë» mund të mungojë, në anglisht I është i detyrueshëm
Bën ftohtë. / Është ora dhjetë.It's cold. / It's ten o'clock.«Bën ftohtë» s'ka kryefjalë, te «Është ora dhjetë» kryefjala është «ora»; në anglisht it
Bie shi.It is raining.në shqip kryefjala është «shi», në anglisht shiu është folje dhe kryefjala është it
Unë çdo ditë pi kafe.I drink coffee every day.koha nuk futet mes kryefjalës dhe foljes
Më pëlqen shumë muzika.I like music very much.«shumë» nuk futet mes foljes dhe kundrinorit
Kemi një makinë të vogël.We have a small car.në shqip mbiemri vjen pas emrit, në anglisht para tij
Takohemi të hënën. Flasim anglisht.We meet on Monday. We speak English.në anglisht ditët dhe gjuhët shkruhen me shkronjë të madhe

Shkurt: në anglisht vendi i fjalës tregon punën e saj; rendi është kryefjalë + folje + kundrinor + vend + kohë, kryefjala nuk mungon kurrë (për motin dhe orën: it), dhe fjalët si every day ose very much nuk futen në mes të fjalisë.

Forma

Pjesët e ligjëratës me një vështrim (parts of speech)

Pjesa e ligjëratësPunaShembuj
emër (noun)një person, vend, send ose ideteacher, London, phone, music
përemër (pronoun)zë vendin e një emriI, you, he, she, it, we, they
folje (verb)një veprim ose një gjendjeeat, work, like, be
mbiemër (adjective)përshkruan një emërbig, red, happy, cold
ndajfolje (adverb)përshkruan një folje (si, kur, ku…) ose një mbiemërslowly, here, today, very
parafjalë (preposition)tregon vend, kohë ose lidhjein, on, at, with, from
nyje (article)vjen para emrita, an, the

Rendi i zakonshëm

KryefjalaFoljaKundrinoriVendiKoha
Idrinkcoffeeat homeevery morning.
My brothersplayfootballin the parkon Sundays.
Wewatchfilms—at the weekend.
Theywork—in a bank.—
  • films (UK) / movies (US); at the weekend (UK) / on the weekend (US).
  • Jo çdo fjali ka kundrinor: They work. We are tired.
  • Vendi para kohës në fund të fjalisë: at home every morning.
  • Koha mund të vijë edhe në fillim të fjalisë: Every morning I drink coffee at home.

Fjalia pohore ka nevojë për kryefjalë dhe folje

Çfarë mungonFjalia e plotë
Is raining. (mungon kryefjala)It is raining.
My sister a teacher. (mungon folja)My sister is a teacher.

Shkronjat e mëdha dhe pikësimi

RregulliShembull
Shkronjë e madhe në fillim të fjalisëThe shops open at nine.
Fjala I shkruhet gjithmonë me shkronjë të madheToday I feel great.
Emrat e njerëzve, vendeve, ditëve, muajve, gjuhëve dhe kombësiveMaria, Tokyo, Monday, July, English
Pikë (.) në fund të fjalisë pohore – në anglishten amerikane quhet periodWe live in Leeds.
Pikëpyetje (?) në fund të pyetjesWhere is the station?

Fjalët lidhëse: and shton, but kundërvë: tea and coffee, We are tired but happy. Këto dy fjalë të vogla do t'i shihni në shumë mësime; mësimi i tyre i plotë është A1-29.

Përdorimi

1Si t'i njihni pjesët e ligjëratës

Kur takoni një fjalë të re, pyesni: a është send (emër), veprim (folje) apo përshkrim (mbiemër)? Kjo ju ndihmon ta vini në vendin e duhur.

Children love pizza.
Fëmijët e duan picën.
emër – folje – emër; në shqip «picën» me trajtë të shquar, në anglisht pizza pa the, sepse flasim në përgjithësi
We have a small car.
Kemi një makinë të vogël.
në anglisht mbiemri vjen para emrit: a small car
I speak slowly.
Flas ngadalë.
ndajfolja pas foljes
My keys are on the table.
Çelësat e mi janë mbi tavolinë.
parafjalë + the + emër
They live in an old house.
Jetojnë në një shtëpi të vjetër.
nyje + mbiemër + emër; në shqip mbiemri vjen pas

2Kryefjalë + folje + kundrinor

Kryefjala vjen e para, folja e dyta, kundrinori i treti. Nëse ndryshoni rendin, ndryshon kuptimi.

Anna and Tom call their parents.
Anna dhe Tomi u telefonojnë prindërve të tyre.
Their parents call Anna and Tom.
Prindërit u telefonojnë Annës dhe Tomit.
rend i ri, kuptim i ri; në anglisht emrat nuk marrin mbaresa
I like your jacket.
Më pëlqen xhaketa jote.
në shqip «xhaketa» është kryefjalë, në anglisht kryefjala është I, ai që pëlqen
We need a new laptop.
Na duhet një laptop i ri.
edhe këtu: në anglisht kryefjala është we
My parents cook dinner.
Prindërit e mi gatuajnë darkën.

3Vendi dhe koha

Vendi dhe koha zakonisht vijnë në fund të fjalisë, në rendin vend + kohë. Koha mund të vijë edhe në fillim.

I meet my friends in town on Saturdays.
Takohem me shokët në qytet të shtunave.
në shqip mund të thuhet edhe «të shtunave në qytet», në anglisht zakonisht vendi para kohës
We study at the library every evening.
Studiojmë në bibliotekë çdo mbrëmje.
They have lunch at work at one o'clock.
Hanë drekë në punë në orën një.
I eat breakfast in the kitchen.
Ha mëngjes në kuzhinë.
vetëm vendi
On Sundays I visit my grandparents.
Të dielave vizitoj gjyshërit.
koha në fillim të fjalisë

4Fjalia pohore ka nevojë për kryefjalë dhe folje

Edhe fjalitë e shkurtra i kanë të dyja pjesët. Për motin, orën dhe largësinë nuk ka kryefjalë të vërtetë, prandaj anglishtja përdor it. Ky it «bosh» quhet kryefjalë formale (dummy subject). (Urdhrat si Sit down. nuk kanë kryefjalë: shih A1-18.)

It is raining.
Bie shi.
në shqip kryefjala është «shi», në anglisht shiu është folje dhe kryefjala është it
It's very hot today.
Sot bën shumë vapë.
në shqip pa kryefjalë, në anglisht it
It's ten o'clock.
Është ora dhjetë.
në anglisht it, jo «the hour»
It is a long way to the airport.
Aeroporti është shumë larg.
për largësinë: it
I'm hungry.
Kam uri.
kryefjala I + folja am (I'm = I am): shih A1-02

5Shkronjat e mëdha, pika dhe pikëpyetja

Çdo fjali fillon me shkronjë të madhe dhe mbaron me pikë ose pikëpyetje. I dhe emrat e përveçëm shkruhen me shkronjë të madhe.

My friend Carlos lives in Mexico City.
Shoku im Carlos jeton në Qytetin e Meksikës.
lives: shih A1-12
Our holidays start in August.
Pushimet tona fillojnë në gusht.
në anglisht August me shkronjë të madhe; holidays (UK), vacation (US)
Is this your bag?
A është kjo çanta jote?
Every Friday I go to the gym.
Çdo të premte shkoj në palestër.
në anglisht Friday me shkronjë të madhe

Gabime të shpeshta

❌Is raining.
✅It is raining.
Anglishtja do një kryefjalë: përdorni it.
❌I every day drink coffee.
✅I drink coffee every day.
Shprehja e kohës si every day shkon në fund (ose në fillim), jo mes kryefjalës dhe foljes.
❌We like very much music.
✅We like music very much.
Very much nuk futet mes foljes dhe kundrinorit.
❌My brother a doctor.
✅My brother is a doctor.
Fjalia pohore ka nevojë për folje.
❌i live in rome.
✅I live in Rome.
Shkronjë e madhe për «I» dhe për emrat e vendeve.
❌We meet on monday.
✅We meet on Monday.
Ditët dhe muajt shkruhen me shkronjë të madhe.
⚠️I go every morning to the gym.
✅I go to the gym every morning.
Nuk është rendi i zakonshëm: vendi vjen para kohës.
⚠️Coffee I like.
✅I like coffee.
Nuk është gabim, por nuk është rendi i zakonshëm. Përdoret vetëm për kontrast (Coffee I like; tea I don't.): shih C1-06.

Kurthe për shqipfolësit

1. «Bën ftohtë», «Është larg» → fjali pa kryefjalë. Në shqip fjalitë për motin dhe largësinë nuk kanë kryefjalë: «Mbylle dritaren, të lutem, këtu brenda bën ftohtë», «Mos shko në këmbë, është shumë larg deri te plazhi». Fjalë për fjalë del një fjali angleze që fillon me folje, ose madje me makes. Në anglisht kryefjala duhet patjetër: it.

❌Close the window, please. Makes cold in here.
✅Close the window, please. It's cold in here.
për motin: it + be, jo make
❌Don't walk there. Is very far to the beach.
✅Don't walk there. It's very far to the beach.
për largësinë: it

2. Koha në mes të fjalisë. Në shqip themi pa problem «Gjyshërit e mi çdo mëngjes ujitin lulet në kopsht». Në anglisht shprehja e kohës nuk futet mes kryefjalës dhe foljes: vjen në fund ose në fillim.

❌My grandparents every morning water the flowers in the garden.
✅My grandparents water the flowers in the garden every morning. ose Every morning my grandparents water the flowers in the garden.
koha në fund ose në fillim

3. «Më pëlqen shumë» → very much në mes. Në shqip «shumë» vjen menjëherë pas foljes: «Më pëlqen shumë qyteti i vjetër i Beratit». Në anglisht very much nuk futet mes foljes dhe kundrinorit; vjen në fund. Mund të thoni edhe I really like…

❌I like very much the old town of Berat.
✅I like the old town of Berat very much. ose I really like the old town of Berat.
very much në fund

4. Kundrinori në fillim. Në shqip shpesh e nisim fjalinë me kundrinorin: «Byrekun e bëjmë në shtëpi çdo të diel». Mbaresa dhe «e» tregojnë që byreku është kundrinor. Në anglisht një fjali e tillë nuk është gabim, por tingëllon e veçantë, si kontrast. Rendi i zakonshëm është kryefjalë – folje – kundrinor.

⚠️Byrek we make at home every Sunday.
✅We make byrek at home every Sunday.
Gramatikisht është e saktë, por kundrinori në fillim përdoret vetëm për kontrast; zakonisht: kryefjalë + folje + kundrinor

5. Ditët dhe gjuhët me shkronjë të vogël. Në shqip shkruajmë «e premte», «e hënë», «anglisht» me shkronjë të vogël: «Fluturimi për në Londër është të premten, kursi i anglishtes fillon të hënën». Në anglisht ditët, muajt, gjuhët dhe kombësitë shkruhen gjithmonë me shkronjë të madhe.

❌Our flight to London is on friday, and the english course starts on monday.
✅Our flight to London is on Friday, and the English course starts on Monday.
Friday, English, Monday me shkronjë të madhe

Mos i ngatërroni

kryefjala apo kundrinori – Kryefjala e kryen veprimin dhe vjen para foljes. Kundrinori e merr veprimin dhe vjen pas foljes. Disa përemra ndryshojnë formë kur janë kundrinor (I → me): shih A1-09.

The boys help the girls.
Djemtë i ndihmojnë vajzat.
ndihmojnë djemtë
The girls help the boys.
Vajzat i ndihmojnë djemtë.
tani ndihmojnë vajzat

mbiemri apo ndajfolja – Mbiemri përshkruan një emër (a quick lunch). Ndajfolja përshkruan një folje (eat quickly). Shih A1-10 dhe A2-09. Në shqip shpesh themi njësoj («shofer i kujdesshëm», «ngas me kujdes»), por në anglisht format ndryshojnë.

You are a careful driver.
Je shofer i kujdesshëm.
mbiemër + emër
You drive carefully.
Ngas me kujdes.
folje + ndajfolje

it si send i vërtetë apo it formal – It mund të jetë një send i vërtetë, ose një kryefjalë bosh për motin dhe orën.

"Where's my phone?" "It's in your bag."
«Ku është telefoni im?» «Është në çantën tënde.»
it = telefoni; në shqip pa kryefjalë
It's cold outside.
Jashtë bën ftohtë.
it nuk tregon asgjë konkrete

Drejtshkrimi dhe shqiptimi

  • Shkronjë e madhe: I, fjala e parë e fjalisë, emrat e njerëzve, qyteteve, shteteve, ditëve, muajve, gjuhëve dhe kombësive. Në shqip ditët, muajt, gjuhët dhe kombësitë shkruhen me shkronjë të vogël («e hënë», «gusht», «anglisht», «shqiptar»), prandaj kini kujdes: Monday, August, English, Albanian. Stinët zakonisht pa shkronjë të madhe: spring, winter.
  • Full stop (UK) = period (US). Të dyja tregojnë pikën në fund të fjalisë pohore.
  • Pas pikës ose pikëpyetjes lini një hapësirë; para tyre asnjë: Where are you? jo Where are you ?
  • Në të folur theksohen fjalët e rëndësishme (emrat, foljet kryesore, mbiemrat): ato janë më të gjata dhe më të forta. Fjalët e vogla si a, the, to dhe at janë të shkurtra dhe të dobëta. Në We drink coffee at home fjalët e forta janë drink, coffee dhe home; at shqiptohet shkurt, /ət/. Zanorja e dobët /ə/ është shumë afër «ë»-së shqipe, prandaj këtu keni avantazh.
  • Shqipja shqiptohet ashtu si shkruhet, anglishtja jo gjithmonë. Mos i shqiptoni fjalët e vogla me zë të plotë: at, to, a në fjali janë të shkurtra, jo të theksuara.
  • Në weekend, work, we tingulli /w/ nuk është «v»: rrumbullakosni buzët si për «u» dhe hapini shpejt, pa prekur buzën me dhëmbë.

Rregulli i artë

Rendi i zakonshëm: kryefjala, folja, kundrinori, pastaj vendi, pastaj koha. Fjalia pohore ka nevojë për kryefjalë dhe folje – kur nuk ka kryefjalë të vërtetë (moti, ora, largësia), përdorni it, edhe kur shqipja nuk ka kryefjalë fare.

Ushtrime

A. Forma

Vendosini fjalët në rendin e duhur ose gjeni pjesën e kërkuar të fjalisë.

  1. Vendosini fjalët në rendin e duhur: football / play / my brothers
  2. Vendosini fjalët në rendin e duhur: at home / every evening / I / dinner / cook
  3. Vendosini fjalët në rendin e duhur: like / we / your new jacket
  4. Vendosini fjalët në rendin e duhur: in the park / on Sundays / they / tennis / play
  5. Gjeni kryefjalën: Our new neighbours have two dogs.
  6. Gjeni kundrinorin: We check the homework every day.

B. Kuptimi

Zgjidhni përgjigjen e saktë.

  1. Kush e kryen veprimin te "The dogs chase the cats"? …
  2. Cila fjali thotë se telefonojnë Lucy dhe Mia?
  3. Te "It is raining", a tregon "it" një send të vërtetë? …
  4. Çfarë pjese e ligjëratës është "happy" te "a happy child"? …
  5. Çfarë pjese e ligjëratës është "slowly" te "We walk slowly"? …
  6. Cila fjalë shkruhet gjithmonë me shkronjë të madhe? …

C. Gjeni gabimin

Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.

  1. Is very cold today.
  2. I every day read the news.
  3. My sister a teacher.
  4. We meet every Saturday our friends.
  5. We like pizza very much.

D. Në kontekst

Lexoni tekstin dhe zgjidhni mundësinë e saktë në kllapa.

My week
18 (I live / Live I) in a small house with my sister. She 19 (a teacher / is a teacher), and I am a nurse. We start work early on Mondays. 20 (Is / It is) cold in the morning, so we drink 21 (coffee hot / hot coffee). We meet our friends 22 (in town on Saturdays / on Saturdays in town). 23 (We love / Love) our weekends!

E. Radha juaj

Shkruani në anglisht për veten.

  1. Shkruani dy fjali për atë që bëni. Përdorni kryefjalë + folje + kundrinor dhe shtoni një vend dhe një kohë.
  2. Shkruani një fjali për motin e sotëm. Filloni me It.
Përgjigjet

A. Forma

  1. My brothers play football.
  2. I cook dinner at home every evening. / Every evening I cook dinner at home. / Every evening, I cook dinner at home.
  3. We like your new jacket.
  4. They play tennis in the park on Sundays. / On Sundays they play tennis in the park. / On Sundays, they play tennis in the park.
  5. Our new neighbours
  6. the homework

B. Kuptimi

  1. the dogs
  2. Lucy and Mia call their parents.
  3. no
  4. adjective
  5. adverb
  6. Monday

C. Gjeni gabimin

  1. It is very cold today. / It's very cold today.
  2. I read the news every day. / Every day I read the news. / Every day, I read the news.
  3. My sister is a teacher. / My sister's a teacher.
  4. We meet our friends every Saturday. / Every Saturday we meet our friends. / Every Saturday, we meet our friends.
  5. ✓ We like pizza very much.

D. Në kontekst

  1. I live
  2. is a teacher
  3. It is
  4. hot coffee
  5. in town on Saturdays
  6. We love

E. Radha juaj

  1. I drink tea at home every morning. We play tennis in the park on Saturdays.
  2. It is sunny today.
Aplikacioni AndroidMësoni në Lëvizje Google Play