Verb Patterns za Juu kwa Kiswahili: See Him Do, Make Her Happy na Find It Hard
Advanced Verb Patterns: See Him Do, Find It Hard
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kutumia vitenzi vinavyofuatwa na mtendwa (object) + kipengele cha pili: vitenzi vya kuona na kusikia pamoja na base form au -ing form (na passive yake yenye to), mtendwa + kivumishi, it kama mtendwa wa kushikilia nafasi, mtendwa + as, get someone doing (pamoja na marudio mafupi ya help (to)), na possessive au mtendwa + -ing (I don't mind him / his smoking).
Wazo Kuu
Vitenzi vingi havikamiliki kwa mtendwa peke yake. I saw her ni sahihi, lakini mara nyingi tunataka kusema alikuwa akifanya nini: I saw her cross the road. They made me haijakamilika: They made me nervous. Kipengele cha pili baada ya mtendwa huitwa kikamilishi (complement): kinakamilisha taarifa kuhusu mtendwa.
Fikiria mtendwa kama picha na kikamilishi kama maelezo yaliyoandikwa chini yake. Find + the film + boring: kitenzi kinachagua picha, na boring ndiyo maelezo chini yake. Kila kitenzi kinakubali aina fulani tu za maelezo: base form, -ing form, kivumishi, as + nomino, au to + kitenzi.
Maelezo yakiwa marefu — to-infinitive nzima au kishazi — Kiingereza huweka it fupi mahali pa mtendwa na kuhamisha sehemu ndefu hadi mwisho: I find it hard to concentrate.
Kwa Kiswahili, mtendwa mara nyingi uko ndani ya kitenzi (nilimwona), na kipengele cha pili huja kama kitenzi cha -ki- (akivuka) au cha subjunctive (nilie). Hatuna it ya kushikilia nafasi: tunasema tu naona ni vigumu. Kwa hiyo mitego mikubwa kwetu ni to isiyohitajika (made me to cry) na it iliyosahaulika (I find difficult).
Kiswahili na Kiingereza
Kiswahili hutumia -ki- baada ya vitenzi vya kuona na kusikia, kwa kitendo kizima na kwa kitendo kinachoendelea (nilimwona akivuka); Kiingereza hutofautisha base form (kitendo kizima) na -ing (kinachoendelea). Baada ya -fanya, Kiswahili hutumia subjunctive (ilinifanya nilie); Kiingereza hutumia base form bila to (made me cry) au kivumishi (made me sad). Kiswahili hakina it ya kushikilia nafasi (naona vigumu kuzingatia). Habari njema: kama katika kumchukulia kama inalingana na as katika regard her as.
| Kiswahili | Kiingereza |
|---|---|
| Nilimwona akivuka barabara. | I saw her cross the road. / I saw her crossing the road. |
| Mshukiwa alionekana akiingia jengoni. | The suspect was seen to enter the building. |
| Habari hizo zilimfanya afurahi sana. | The news made her really happy. |
| Wimbo ulinifanya nilie. | The song made me cry. |
| Naona vigumu kuzingatia katika ofisi za wazi. | I find it hard to concentrate in open-plan offices. |
| Wengi wanamchukulia kama mwongozaji bora. | Many people regard her as the best director. |
| Swali lake lilinifanya nianze kufikiri. | Her question got me thinking. |
Angalia safu ya find it: Kiswahili hakina neno lolote kati ya naona na vigumu, lakini Kiingereza kinahitaji it.
Muundo
Vitenzi vya kuona na kusikia (see, hear, watch, notice, feel, smell)
| Muundo | Maana | Mfano |
|---|---|---|
| kitenzi + mtendwa + base form | kitendo kizima | I saw her cross the road. |
| kitenzi + mtendwa + -ing | sehemu ya kitendo, kinachoendelea | I saw her crossing the road. |
| passive + to + base form | kitendo kizima (passive) | She was seen to leave at 10. |
| passive + -ing | kinachoendelea (passive) | She was seen leaving at 10. |
Mtendwa + kikamilishi
| Muundo | Vitenzi | Mfano |
|---|---|---|
| kitenzi + mtendwa + kivumishi | make, keep, leave, find, consider, drive, paint | Keep the door closed. |
| kitenzi + it + kivumishi/nomino + to-infinitive / that-clause | find, make, consider, think | I find it hard to relax. |
| kitenzi + it + if / when-clause | appreciate, like, love, hate, can't stand | I'd appreciate it if you called. |
| kitenzi + mtendwa + as + nomino / kivumishi | regard, see, view, describe, treat, think of | They regard her as an expert. |
| consider + mtendwa + (to be) + nomino / kivumishi | consider | We consider him (to be) reliable. |
Help, get, na mtendwa + -ing
| Muundo | Mfano |
|---|---|
| help + mtendwa + (to) + base form — marudio ya B1-18 | She helped me (to) move. |
| get + mtendwa + -ing | We finally got the engine running. |
| kitenzi + possessive + -ing (rasmi) | I don't mind his smoking. |
| kitenzi + mtendwa + -ing (kawaida / si rasmi) | I don't mind him smoking. |
Matumizi
1Vitenzi vya Kuona na Kusikia + Mtendwa + Base Form au -ing
Baada ya see, hear, watch, notice na feel, tumia base form ulipoona kitendo kizima, na -ing form ulipoona sehemu yake tu, kikiendelea. Kwa vitendo vifupi, base form ni ya kawaida; -ing form huonyesha kitendo kinachoendelea kwa muda. Smell kwa kawaida hufuatwa na -ing. Kiswahili mara nyingi hutumia -ki- kwa yote mawili, kwa hiyo fikiria: niliona mwanzo hadi mwisho? (Utangulizi ulikuwa katika B2-16; see that… iko katika C2-08.)
2Passive ya Vitenzi vya Kuona na Kusikia Huchukua to
Katika passive, base form inakuwa to + base form. -ing form haibadiliki. Passive hii ni ya kawaida katika habari na ripoti.
3Kitenzi + Mtendwa + Kivumishi
Vitenzi vingi huchukua mtendwa akifuatwa na kivumishi kinachoeleza hali ya mtendwa au matokeo ya kitendo. Tumia kivumishi, si kielezi, mahali hapa.
4It Kama Mtendwa wa Kushikilia Nafasi
Mtendwa halisi akiwa to-infinitive ndefu au kishazi, weka it mahali pa mtendwa na uhamishe sehemu ndefu hadi mwisho. Miundo ya kawaida: find / make / think / consider it + kivumishi + to-infinitive / that-clause, na appreciate / like / hate / can't stand it + if / when. Bila it, sentensi za find / make / consider si sahihi; appreciate if bila it husikika katika mazungumzo yasiyo rasmi, lakini Kiingereza makini huiweka it. Kiswahili hakina neno kama hili (naona vigumu, nitashukuru kama), kwa hiyo ni rahisi kulisahau.
5Kitenzi + Mtendwa + as
Vitenzi vya maoni na maelezo — regard, see, view, describe, treat, refer to, think of — hutumia mtendwa + as + nomino au kivumishi, kama kama ya Kiswahili (kumchukulia kama). Consider kwa kawaida huchukua nomino au kivumishi moja kwa moja, au to be.
6Get + Mtendwa + -ing (na Marudio Mafupi ya help)
Get + mtendwa + -ing inamaanisha "kusababisha kitu au mtu kuanza kufanya jambo" — mashine, mchakato au watu. Linganisha get someone to do (kushawishi) katika B2-11 na make someone do katika B1-18. Marudio: baada ya help, base form inaweza kuja na au bila to — tazama B1-18.
7Possessive au Mtendwa + -ing
Baada ya vitenzi kama mind, imagine, remember, appreciate, object to, dislike, mtendaji wa kitendo cha -ing anaweza kuwa possessive (his, my, Anna's) au mtendwa (him, me, Anna). Possessive ni rasmi zaidi; umbo la mtendwa ni la kawaida katika mazungumzo. Kwa virai virefu vya nomino na kwa there, umbo la mtendwa tu ndilo linalofaa.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Ilinifanya nilie → "made me to cry". Tumezoea kwamba kitenzi cha pili kwa Kiingereza huja na to, na make someone to do ni ya kawaida sana katika mazungumzo ya Afrika Mashariki. Lakini katika Kiingereza sanifu, make (na let) huchukua mtendwa + base form, bila to. Katika passive tu ndipo to inarudi: He was made to wait.
2. Naona vigumu → "find difficult" / "makes difficult". Kiswahili hakina neno la kushikilia nafasi: naona vigumu kulala, inafanya iwe vigumu. Kwa Kiingereza, mtendwa halisi akiwa to-infinitive au kishazi, it lazima ikae mahali pa mtendwa.
3. Nitashukuru kama… → "I will appreciate if…". Barua nyingi rasmi Afrika Mashariki humalizia kwa I will appreciate if you…, tafsiri ya moja kwa moja ya nitashukuru kama. Will appreciate inaeleweka na ni ya kawaida katika Kiingereza cha Kenya na Tanzania, lakini Kiingereza cha kimataifa hupendelea would kwa ombi la adabu, na katika maandishi makini it inahitajika baada ya appreciate.
4. Kumchukulia kama → "consider … as". Kama ya Kiswahili inalingana vizuri na as baada ya regard, see, describe. Lakini tukiitumia pia baada ya consider, tunapata muundo usio sanifu. Consider huchukua nomino moja kwa moja, au to be.
Usichanganye
see someone do na see someone doing — Base form = kitendo kizima; -ing = kitendo kinachoendelea (huenda hukuona mwisho wake). Kiswahili mara nyingi husema akiruka / akiogelea kwa yote mawili.
make someone + kivumishi na make someone + base form — Pamoja na kivumishi, make inamaanisha kusababisha kuwa. Pamoja na base form, inamaanisha kusababisha au kulazimisha kufanya.
get someone doing na get someone to do — Get + mtendwa + -ing = kuanzisha shughuli au mchakato. Get + mtendwa + to do = kushawishi (B2-11).
Tahajia na Matamshi
- Katika muundo wa it ya kushikilia nafasi, it ni dhaifu; msisitizo uko kwenye kivumishi: I find it hard to…, She made it clear that….
- I'd appreciate it if… huunganishwa: /aɪd əˈpriːʃieɪt ɪt ɪf/ — "appreciate-it-if" inasikika kama neno moja refu. Usiongeze irabu baada ya t ("apprishieti-iti-ifu"); maneno yanateleza moja hadi jingine.
- Appreciate ina msisitizo kwenye silabi ya pili: ap-PREE-shee-ate, si kwenye silabi ya pili kutoka mwisho kama mazoea ya Kiswahili.
- Katika seen to na heard to, to ni dhaifu: /siːn tə/ — "seen tuh". Heard ina irabu /ɜː/, isiyokuwepo katika Kiswahili: si "hedi" wala "hadi".
- Usiweke koma kati ya mtendwa na kikamilishi chake: I find it hard to relax. They regard her as an expert.
Kanuni ya Dhahabu
Baadhi ya vitenzi vinahitaji "maelezo" baada ya mtendwa: base form au -ing baada ya see / hear, kivumishi baada ya make / keep / find, as baada ya regard / describe. Maelezo yakiwa marefu, weka it mahali pa mtendwa na uhamishe sehemu ndefu hadi mwisho. Katika passive, vitenzi vya kuona na kusikia huchukua to. Na baada ya make na let katika active: hakuna to.
Mazoezi
A. Muundo
Andika upya kila sentensi ukitumia neno au muundo uliopewa. Udumishe maana.
-
Andika upya ukitumia "find it": Concentrating in open-plan offices is hard for me.
-
Andika upya katika passive, ukianza na "The suspect": Witnesses saw the suspect enter the building shortly before midnight.
-
Andika upya katika passive, ukianza na "Two men": A neighbour saw two men running from the scene.
-
Andika upya kama ombi la adabu ukitumia "appreciate it": Please could you send me the figures by Friday?
-
Andika upya ukitumia "regard": In the opinion of many critics, she is the finest novelist of her generation.
-
Andika upya ukitumia "made it clear": The manager said very clearly that nobody would lose their job.
-
Andika upya ukitumia "got", ukianza na "After an hour, we finally": After an hour, the engine finally started running.
B. Maana
Soma hali na uchague sentensi inayofaa zaidi.
-
Shahidi anaiambia polisi kwamba aliona tukio lote tangu mwanzo hadi mwisho. Sentensi ipi inafaa?base form = kitendo kizima
-
Uliamka kwa muda mfupi saa tisa usiku; ugomvi wa majirani ulikuwa tayari unaendelea, na ulilala tena kabla haujaisha. Sentensi ipi inafaa?-ing = sehemu ya kitendo, kinachoendelea
-
Barua rasmi ya shukrani kutoka chuo kikuu kwa mzungumzaji mgeni. Ipi inafaa zaidi?possessive + -ing ni rasmi zaidi
-
Baada ya wiki kadhaa za majadiliano, mfanyakazi alimshawishi bosi wake kuidhinisha bajeti. Sentensi ipi inasema hivyo?get + mtendwa + to-infinitive = kushawishi; get + mtendwa + -ing = kuanzisha shughuli au mchakato
-
Barua ya utambulisho (reference) iliyoandikwa kwa Kiingereza makini na sanifu. Ipi ni bora?consider + mtendwa + (to be); consider as husikika lakini si muundo sanifu
-
Unataka kueleza jinsi mwisho wa filamu ulivyobadilisha hisia zako, si ulichofanya. Sentensi ipi inafaa?make + kivumishi = kusababisha kuwa; make + base form = kusababisha kufanya
C. Tafuta Kosa
Kila sentensi ina kosa moja au iko sahihi. Andika sentensi iliyosahihishwa, au "correct".
-
According to the police report, the security guard was seen leave the building shortly before the alarm went off.
-
Many employees find difficult to switch off in the evenings when work emails keep arriving on their phones.
-
Several reviewers described the new album a bold departure from the band's earlier, more commercial sound.
-
I could hear the rain beating against the windows all night, which made it almost impossible to sleep.
-
The new office manager wants to keep the kitchen tidily, so she has asked everyone to wash their own cups before leaving.
D. Katika Muktadha
Hariri sehemu zenye namba za barua pepe hii kama ulivyoelekezwa. Andika toleo jipya la kila sehemu.
Dear Mr Harlow,
I am writing about the broken lift in Block C, which has now been out of order for three weeks. (19) Residents have found that reaching the upper floors without help is impossible. (20) Last Tuesday I saw an elderly neighbour. She was struggling up six flights of stairs with her shopping. The repair company does not seem to be in any hurry: (21) workers were seen. They left the site at lunchtime on four days last week. (22) Many residents think that this delay is a serious safety issue, especially for families with small children. (23) Can you tell us when the lift will be repaired? In the meantime, please keep us 24 (inform) of any progress.
Yours sincerely,
Clara Venn
-
Andika upya (19) ukitumia "it" ya kushikilia nafasi.
-
Unganisha sentensi mbili za (20) kuwa moja, ukitumia kitenzi cha kuona + mtendwa + -ing.
-
Unganisha sentensi mbili za (21) kuwa moja, ukitumia passive ya kitenzi cha kuona.
-
Andika upya (22) ukitumia "regard".
-
Andika upya (23) kama ombi rasmi ukitumia "appreciate".
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza.
-
Unajibu dodoso la wafanyakazi kuhusu kufanya kazi ofisini. Andika sentensi 3–4. Tumia "find it + kivumishi + to-infinitive" angalau mara moja, kitenzi kimoja + mtendwa + kivumishi (make / keep / leave), na "regard / see … as" mara moja.
-
Uliona ajali ndogo barabarani. Andika sentensi tatu za maelezo ya shahidi. Tumia kitenzi kimoja cha kuona + mtendwa + base form (kitendo kizima), kimoja + mtendwa + -ing (kitendo kinachoendelea), na passive moja ya kitenzi cha kuona.
-
Andika mistari ya mwisho (sentensi 2–3) ya barua pepe ya adabu kwa msambazaji. Tumia "I'd appreciate it if…" na "make it clear that…" kwa usahihi, ukiweka "it" katika yote mawili.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
B1-18 Want Him To, Make Him Do, Let Him Do kwa Kiswahili: Kitenzi + Mtu + To Andika upya ukitumia "let": My parents never allowed me to stay out after ten.
-
C1-01 Inversion kwa Kiswahili: Never Have I, Not Only Did na No Sooner Had I Andika upya ukianza na "Never": I had never seen such a crowded station.
-
C1-17 Ulinganisho wa Juu kwa Kiingereza: Nowhere Near, Considerably na Not So Much… As Andika upya ukitumia "nowhere near": The sequel is not nearly as good as the original.
Majibu
A. Muundo
- I find it hard to concentrate in open-plan offices.
- The suspect was seen to enter the building shortly before midnight.
- Two men were seen running from the scene.
- I'd appreciate it if you could send me the figures by Friday. / I'd appreciate it if you sent me the figures by Friday.
- Many critics regard her as the finest novelist of her generation.
- The manager made it very clear that nobody would lose their job. / The manager made it clear that nobody would lose their job.
- After an hour, we finally got the engine running.
B. Maana
- I saw the man break the window.
- I heard the neighbours next door arguing.
- We very much appreciate your coming at such short notice.
- She finally got her boss to approve the budget.
- We consider him to be one of our most reliable employees.
- The ending of the film made me really sad.
C. Tafuta Kosa
- According to the police report, the security guard was seen to leave the building shortly before the alarm went off. / According to the police report, the security guard was seen leaving the building shortly before the alarm went off.
- Many employees find it difficult to switch off in the evenings when work emails keep arriving on their phones.
- Several reviewers described the new album as a bold departure from the band's earlier, more commercial sound.
- ✓ I could hear the rain beating against the windows all night, which made it almost impossible to sleep.
- The new office manager wants to keep the kitchen tidy, so she has asked everyone to wash their own cups before leaving.
D. Katika Muktadha
- Residents have found it impossible to reach the upper floors without help.
- Last Tuesday I saw an elderly neighbour struggling up six flights of stairs with her shopping.
- Workers were seen to leave the site at lunchtime on four days last week. / Workers were seen leaving the site at lunchtime on four days last week.
- Many residents regard this delay as a serious safety issue, especially for families with small children.
- I would appreciate it if you could tell us when the lift will be repaired.
- informed
E. Zamu Yako
- I find it much easier to concentrate at home than in the office. The constant noise in the open-plan area makes me tired by mid-afternoon, and the meeting rooms are rarely left free for quiet work. I regard the office as a place for meetings, not for focused work.
- I saw a cyclist turn sharply into Mill Lane without signalling. At that moment a van was coming down the hill, and I heard the driver shouting a warning. The cyclist was later seen to leave the scene on foot.
- I'd appreciate it if you could confirm the new delivery date by Thursday. Could you also make it clear to your drivers that our loading bay closes at 5 p.m.? Thank you for your help.
F. Marudio Mchanganyiko
- My parents never let me stay out after ten.
- Never had I seen such a crowded station.
- The sequel is nowhere near as good as the original.
