Этиштин татаал үлгүлөрү кыргызча: see him do, find it hard, regard as, I'd appreciate it if
Advanced Verb Patterns: See Him Do, Find It Hard
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз толуктоочтон кийин экинчи бөлүк алган этиштерди колдоно аласыз: этиштин негизги формасы же -ing формасы менен келген кабылдоо этиштери (жана алардын to менен туюк мамилеси), толуктооч + сын атооч, алдын ала коюлган толуктооч it, толуктооч + as, get someone doing (help (to) кыскача кайталоосу менен), ошондой эле ээлик же толуктооч формасы + -ing (I don't mind him / his smoking).
Негизги ой
Көп этиштер жалгыз толуктооч менен толук болбойт. I saw her туура, бирок көбүнчө ал эмне кылып жатканын да айткыбыз келет: I saw her cross the road. They made me толук эмес: They made me nervous. Толуктоочтон кийинки экинчи бөлүк комплемент (complement) деп аталат: ал толуктооч жөнүндөгү маалыматты толуктайт.
Толуктоочту сүрөт, комплементти анын астындагы жазуу катары элестетиңиз. Find + the film + boring: этиш сүрөттү тандайт, boring анын астындагы жазуу. Ар бир этиш жазуунун белгилүү түрлөрүн гана кабыл алат: этиштин негизги формасын, -ing формасын, сын атоочту, as + зат атоочту же to + этишти.
Жазуу узун болгондо – бүтүн to-инфинитив же багыныңкы сүйлөм – англисче толуктоочтун ордуна кыска it коюп, узун бөлүктү аягына жылдырат: I find it hard to concentrate.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча бирөөнүн кыймылын көргөнүбүздү же укканыбызды көбүнчө атоочтук менен айтабыз: «анын жолду кесип өткөнүн көрдүм», «кошуналардын урушуп жатканын уктум». «-ганын» өткөн чактагыдай угулгандыктан, англисчеде да толуктоочтон кийин Past Simple (жөнөкөй өткөн чак) коюп жиберүү оңой; англисчеде бул жерде этиштин негизги формасы же -ing формасы гана келет. Кыргызча толуктоочтун ордуна it сыяктуу сөз айтылбайт: «ачык кеңседе көңүл топтоо мага кыйын», «жаңы жол Ошко бир күндө жетүүгө мүмкүндүк берет». Англисчеде find, make, consider менен it милдеттүү. Пикир этиштери кыргызча деп эсептейт менен келет; бул жерде «деп» бар, бирок англисчеде regard, see, describe дайыма as талап кылат. Ээлик формасы + -ing кыргызчада да табигый: «анын тамеки чеккенине каршы эмесмин» → I don't mind his smoking.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Анын чечүүчү голду киргизгенин көрдүм. | I watched him score the winning goal. | «-ганын» → негизги форма (scored эмес) |
| Кошуналардын түнү бою урушуп жатканын уктум. | I could hear my neighbours arguing all night. | «-ып жатканын» → -ing (иш жүрүп жаткан) |
| Шектүү адамдын имаратка киргени байкалган. | The suspect was seen to enter the building. | туюк мамиле: to + негизги форма |
| Ачык кеңседе көңүл топтоо мага кыйын. | I find it hard to concentrate in open-plan offices. | кыргызча it жок; англисче find it + сын атооч + to |
| Жаңы программа чоң файлдарды бөлүшүүнү жеңил кылат. | The new software makes it easy to share large files. | make it + сын атооч + to |
| Баяндаманы жумага чейин жөнөтсөңүз, ыраазы болот элем. | I'd appreciate it if you could send the report by Friday. | appreciate it if: кылдат англисчеде it керек |
| Көп адамдар аны өз муунунун эң мыкты режиссёру деп эсептешет. | Many people regard her as the best director of her generation. | «деп эсептейт» → regard … as |
| Жаңылык аны абдан кубантты. | The news made her really happy. | кыргызча бир этиш; англисче make + толуктооч + сын атооч |
| Анын сыртта тамеки чеккенине каршы эмесмин. | I don't mind his smoking outside. | Бул жерде да ушундай: ээлик форма + этиштен жасалган зат атооч |
Кыскасы: «-ганын / -ып жатканын көрдүм» → see + толуктооч + негизги форма / -ing (өткөн чак эмес); туюк мамиледе → was seen to; кыргызча айтылбаган it → find / make / consider it + сын атооч + to; «деп эсептейт» → regard / see / describe … as; «анын …-ганына» → his / him + -ing.
Түзүлүшү
Кабылдоо этиштери (see, hear, watch, notice, feel, smell)
| Үлгү | Мааниси | Мисал |
|---|---|---|
| этиш + толуктооч + негизги форма | бүт кыймыл | I saw her cross the road. |
| этиш + толуктооч + -ing | кыймылдын бир бөлүгү, жүрүп жаткан | I saw her crossing the road. |
| туюк мамиле + to + негизги форма | бүт кыймыл (туюк мамиле) | She was seen to leave at 10. |
| туюк мамиле + -ing | жүрүп жаткан (туюк мамиле) | She was seen leaving at 10. |
Толуктооч + комплемент
| Үлгү | Этиштер | Мисал |
|---|---|---|
| этиш + толуктооч + сын атооч | make, keep, leave, find, consider, drive, paint | Keep the door closed. |
| этиш + it + сын атооч/зат атооч + to-инфинитив / that-сүйлөм | find, make, consider, think | I find it hard to relax. |
| этиш + it + if / when-сүйлөм | appreciate, like, love, hate, can't stand | I'd appreciate it if you called. |
| этиш + толуктооч + as + зат атооч / сын атооч | regard, see, view, describe, treat, think of | They regard her as an expert. |
| consider + толуктооч + (to be) + зат атооч / сын атооч | consider | We consider him (to be) reliable. |
Help, get жана толуктооч + -ing
| Үлгү | Мисал |
|---|---|
| help + толуктооч + (to) + негизги форма – B1-18 сабагынан кайталоо | She helped me (to) move. |
| get + толуктооч + -ing | We finally got the engine running. |
| этиш + ээлик форма + -ing (расмий) | I don't mind his smoking. |
| этиш + толуктооч + -ing (нейтралдуу / бейрасмий) | I don't mind him smoking. |
Колдонулушу
1Кабылдоо этиштери + толуктооч + негизги форма же -ing
See, hear, watch, notice жана feel этиштеринен кийин кыймылды башынан аягына чейин көрсөңүз, этиштин негизги формасын, ал эми анын бир бөлүгүн, жүрүп жатканда көрсөңүз, -ing формасын колдонуңуз. Кыска кыймылдар үчүн негизги форма табигый; -ing формасы убакыт боюнча созулган кыймылды көрсөтөт. Smell адатта -ing менен келет. (Алдын ала көрүнүш B2-16 сабагында; see that… C2-08 сабагында.) Кыргызча «-ганын көрдүм» жана «-ып жатканын көрдүм» дейбиз.
2Туюк мамиледеги кабылдоо этиштери to алат
Туюк мамиледе этиштин негизги формасы to + негизги форма болуп калат. -ing формасы өзгөрбөйт. Бул туюк мамиле жаңылыктарда жана баяндамаларда көп колдонулат. Кыргызча «… -гени байкалган», «… -ганы көрүнгөн» дейбиз.
3Этиш + толуктооч + сын атооч
Көп этиштер толуктоочтон кийин анын абалын же кыймылдын натыйжасын сүрөттөгөн сын атоочту алат. Бул орунда тактооч эмес, сын атооч колдонуңуз. Кыргызча көбүнчө бир этиш колдонобуз («кубантты», «жинди кылат») же «… кармагыла», «… калтырба» дейбиз.
4Алдын ала коюлган толуктооч it
Чыныгы толуктооч узун to-инфинитив же багыныңкы сүйлөм болгондо, толуктоочтун ордуна it коюп, узун бөлүктү аягына жылдырыңыз. Кеңири үлгүлөр: find / make / think / consider it + сын атооч + to-инфинитив / that-сүйлөм жана appreciate / like / hate / can't stand it + if / when. It жок find / make / consider сүйлөмдөрү туура эмес; it жок appreciate if бейрасмий кепте угулат, бирок кылдат англисче it сактайт. Кыргызча it сыяктуу сөз айтылбайт, ошондуктан аны өзүнчө эстеп калыңыз.
5Этиш + толуктооч + as
Пикир жана сүрөттөө этиштери – regard, see, view, describe, treat, refer to, think of – толуктооч + as + зат атооч же сын атоочту колдонот. Consider адатта зат атоочту же сын атоочту түз, же to be менен алат. Кыргызча «… деп эсептейт», «… катары көрөт», «… деп сүрөттөйт» дейбиз.
6Get + толуктооч + -ing (жана help кыскача кайталоо)
Get + толуктооч + -ing «бир нерсени же бирөөнү бир ишти баштоого түртүү» дегенди билдирет – машинаны, процессти же адамдарды. Get someone to do (көндүрүү) B2-11 сабагында, make someone do B1-18 сабагында. Кайталоо: help сөзүнөн кийин этиштин негизги формасы to менен да, to жок да келет – B1-18 караңыз. Кыргызча «от алдыруу», «ойлондуруп салды», «иштетти» сыяктуу аркылуу мамиледеги этиштер менен беребиз.
7Ээлик форма же толуктооч + -ing
Mind, imagine, remember, appreciate, object to, dislike сыяктуу этиштерден кийин -ing кыймылын аткаруучу ээлик форма (his, my, Anna's) же толуктооч (him, me, Anna) болушу мүмкүн. Ээлик форма расмийирээк; толуктооч формасы оозеки кепте кадимки. Узун зат атооч тизмектери жана there менен толуктооч формасы гана мүмкүн. Кыргызча бул жерде да ээлик форма колдонулат: «анын … чеккенине».
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «-ганын уктум» → heard him came. Кыргызча «кошунанын уулунун түнкү саат үчтө үйгө келгенин уктум» деп атоочтук колдонобуз. «-ган» өткөн чакты эске салгандыктан, англисчеде да толуктоочтон кийин Past Simple коюп жиберүү оңой. Мындай сүйлөм грамматикалык жактан туура болуп калышы мүмкүн, бирок мааниси өзгөрөт: I heard he came = «келди деп уктум» (кабар уктум, that түшүп калган). Окуяны өз кулагыңыз же көзүңүз менен кабыл алганыңызды айтуу үчүн толуктооч + этиштин негизги формасы же -ing колдонуңуз; өткөн чакты heard сөзүнүн өзү көрсөтөт.
2. «Мүмкүндүк берет / мүмкүн кылат» → makes possible to. Кыргызча «Жаңы туннель кышында да Ошко бир күндө жетүүнү мүмкүн кылат» дегенде it сыяктуу сөз жок. Ошондуктан англисчеде make possible to деп жазуу оңой. Make, find, consider менен узун to-инфинитивдин алдында it милдеттүү.
3. «… деп эсептешет» → regard him the best. Кыргызча «Көп окурмандар Чыңгыз Айтматовду эң белгилүү кыргыз жазуучусу деп эсептешет» дейбиз. «Деп эсептейт» англисче consider сыяктуу эки зат атоочту түз байланыштырат, ошондуктан regard менен да as сөзүн түшүрүп коюу оңой. Regard, see, describe, treat толуктоочтон кийин дайыма as талап кылат. As колдонгуңуз келбесе, consider тандаңыз.
Чаташтырбаңыз
see someone do жана see someone doing – Негизги форма = толук кыймыл; -ing = жүрүп жаткан кыймыл (аягын көрбөгөн болушуңуз мүмкүн).
make someone + сын атооч жана make someone + негизги форма – Сын атооч менен make = «… кылып койду, … абалга келтирди». Негизги форма менен = «бир ишти кылдырды».
get someone doing жана get someone to do – Get + толуктооч + -ing = бир ишти же процессти баштатуу. Get + толуктооч + to do = көндүрүү (B2-11 караңыз).
Жазылышы жана айтылышы
- Алдын ала коюлган it үлгүсүндө it алсыз айтылат; басым сын атоочко түшөт: I find it hard to…, She made it clear that….
- I'd appreciate it if… бириктирилип айтылат: /aɪd əˈpriːʃieɪt ɪt ɪf/ – «appreciate-it-if» бир узун сөз сыяктуу угулат. Басым -pre- муунунда; кыргызча адатка салып акыркы муунга койбоңуз.
- seen to жана heard to тизмектеринде to алсыз: /siːn tə/. heard сөзүндөгү /ɜː/ – жаңы тыбыш, аны «ө» деп айтпаңыз.
- Толуктооч менен анын комплементинин ортосуна эч качан үтүр коюлбайт: I find it hard to relax. They regard her as an expert.
Алтын эреже
Кээ бир этиштер толуктоочтон кийин «жазууну» талап кылат: see / hear сөзүнөн кийин негизги форма же -ing, make / keep / find сөзүнөн кийин сын атооч, regard / describe сөзүнөн кийин as. Жазуу узун болсо, толуктоочтун ордуна it коюп, узун бөлүктү аягына жылдырыңыз. Туюк мамиледе кабылдоо этиштери to алат. Эсиңизде болсун: «-ганын көрдүм» → saw him leave (saw him left эмес); кыргызча айтылбаган it англисчеде find it / make it болуп келет.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Ар бир сүйлөмдү берилген сөз же түзүлүш менен кайра жазыңыз. Маанисин сактаңыз.
-
«Find it» колдонуп кайра жазыңыз: Concentrating in open-plan offices is hard for me.
-
«The suspect» деп баштап, туюк мамиледе кайра жазыңыз: Witnesses saw the suspect enter the building shortly before midnight.
-
«Two men» деп баштап, туюк мамиледе кайра жазыңыз: A neighbour saw two men running from the scene.
-
«Appreciate it» колдонуп, сылык өтүнүч кылып кайра жазыңыз: Please could you send me the figures by Friday?
-
«Regard» колдонуп кайра жазыңыз: In the opinion of many critics, she is the finest novelist of her generation.
-
«Made it clear» колдонуп кайра жазыңыз: The manager said very clearly that nobody would lose their job.
-
«Got» колдонуп, «After an hour, we finally» деп баштап кайра жазыңыз: After an hour, the engine finally started running.
B. Мааниси
Кырдаалды окуп, ага эң туура келген сүйлөмдү тандаңыз.
-
Күбө аял полицияга окуяны башынан аягына чейин көргөнүн айтат. Кайсы сүйлөм туура келет?base form = the whole action
-
Сиз түнкү саат үчтө бир азга ойгонуп кеттиңиз; кошуналардын урушу ошондо жүрүп жаткан, ал бүтө электе сиз кайра уктап калдыңыз. Кайсы сүйлөм туура келет?-ing = part of the action, in progress
-
Университеттен конок баяндамачыга расмий ыраазычылык кат. Кайсынысы ылайыктуураак?possessive + -ing is more formal
-
Бир нече жума талкуулагандан кийин кесиптешиңиз жетекчисин бюджетти бекитүүгө көндүрдү. Кайсы сүйлөм муну айтат?get + object + to-infinitive = persuade; get + object + -ing = start an activity or process
-
Кылдат, стандарттуу англисче жазылган мүнөздөмө. Кайсынысы жакшыраак?consider + object + (to be); consider as is heard but is not the standard pattern
-
Тасманын аягы эмне кылганыңызды эмес, сезимиңизди кантип өзгөрткөнүн сүрөттөгүңүз келет. Кайсы сүйлөм туура келет?make + adjective = cause to become; make + base form = cause to do
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
According to the police report, the security guard was seen leave the building shortly before the alarm went off.
-
Many employees find difficult to switch off in the evenings when work emails keep arriving on their phones.
-
Several reviewers described the new album a bold departure from the band's earlier, more commercial sound.
-
I could hear the rain beating against the windows all night, which made it almost impossible to sleep.
-
The new office manager wants to keep the kitchen tidily, so she has asked everyone to wash their own cups before leaving.
D. Текстте
Каттын номерленген бөлүктөрүн тапшырма боюнча өзгөртүңүз. Ар бир бөлүктүн жаңы вариантын жазыңыз.
Dear Mr Harlow,
I am writing about the broken lift in Block C, which has now been out of order for three weeks. (19) Residents have found that reaching the upper floors without help is impossible. (20) Last Tuesday I saw an elderly neighbour. She was struggling up six flights of stairs with her shopping. The repair company does not seem to be in any hurry: (21) workers were seen. They left the site at lunchtime on four days last week. (22) Many residents think that this delay is a serious safety issue, especially for families with small children. (23) Can you tell us when the lift will be repaired? In the meantime, please keep us 24 (inform) of any progress.
Yours sincerely,
Clara Venn
-
(19) сүйлөмүн алдын ала коюлган «it» колдонуп кайра жазыңыз.
-
(20) бөлүгүндөгү эки сүйлөмдү кабылдоо этиши + толуктооч + -ing колдонуп бир сүйлөм кылыңыз.
-
(21) бөлүгүндөгү эки сүйлөмдү туюк мамиледеги кабылдоо этишин колдонуп бир сүйлөм кылыңыз.
-
(22) сүйлөмүн «regard» колдонуп кайра жазыңыз.
-
(23) сүйлөмүн «appreciate» колдонуп, расмий өтүнүч кылып кайра жазыңыз.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Сиз кеңседеги иш боюнча кызматкерлердин сурамжылоосуна жооп берип жатасыз. 3–4 сүйлөм жазыңыз. «Find it + сын атооч + to-инфинитив» жок дегенде бир жолу, бир этиш + толуктооч + сын атооч (make / keep / leave) жана бир «regard / see … as» колдонуңуз.
-
Сиз көчөдө кичинекей кырсыкка күбө болдуңуз. Күбөнүн арызы үчүн үч сүйлөм жазыңыз. Бир кабылдоо этиши + толуктооч + негизги форма (толук кыймыл), бир кабылдоо этиши + толуктооч + -ing (жүрүп жаткан кыймыл) жана бир туюк мамиледеги кабылдоо этишин колдонуңуз.
-
Жеткирүүчүгө жазылган сылык каттын акыркы саптарын жазыңыз (2–3 сүйлөм). «I'd appreciate it if…» жана «make it clear that…» тизмектерин туура, экөөндө тең «it» менен колдонуңуз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
B1-18 Want him to, make him do, let him do кыргызча: англисче «-ышын каалайм», «-тыр» жана уруксат «Let» колдонуп кайра жазыңыз: My parents never allowed me to stay out after ten.
-
C1-01 Inversion кыргызча: Never have I…, No sooner had I… – англисче тескери сөз тартиби «Never» деп баштап кайра жазыңыз: I had never seen such a crowded station.
-
C1-17 Татаал салыштыруу кыргызча: nowhere near, considerably, all the more, not so much… as «Nowhere near» колдонуп кайра жазыңыз: The sequel is not nearly as good as the original.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- I find it hard to concentrate in open-plan offices.
- The suspect was seen to enter the building shortly before midnight.
- Two men were seen running from the scene.
- I'd appreciate it if you could send me the figures by Friday. / I'd appreciate it if you sent me the figures by Friday.
- Many critics regard her as the finest novelist of her generation.
- The manager made it very clear that nobody would lose their job. / The manager made it clear that nobody would lose their job.
- After an hour, we finally got the engine running.
B. Мааниси
- I saw the man break the window.
- I heard the neighbours next door arguing.
- We very much appreciate your coming at such short notice.
- She finally got her boss to approve the budget.
- We consider him to be one of our most reliable employees.
- The ending of the film made me really sad.
C. Катаны табыңыз
- According to the police report, the security guard was seen to leave the building shortly before the alarm went off. / According to the police report, the security guard was seen leaving the building shortly before the alarm went off.
- Many employees find it difficult to switch off in the evenings when work emails keep arriving on their phones.
- Several reviewers described the new album as a bold departure from the band's earlier, more commercial sound.
- ✓ I could hear the rain beating against the windows all night, which made it almost impossible to sleep.
- The new office manager wants to keep the kitchen tidy, so she has asked everyone to wash their own cups before leaving.
D. Текстте
- Residents have found it impossible to reach the upper floors without help.
- Last Tuesday I saw an elderly neighbour struggling up six flights of stairs with her shopping.
- Workers were seen to leave the site at lunchtime on four days last week. / Workers were seen leaving the site at lunchtime on four days last week.
- Many residents regard this delay as a serious safety issue, especially for families with small children.
- I would appreciate it if you could tell us when the lift will be repaired.
- informed
E. Сиздин кезегиңиз
- I find it much easier to concentrate at home than in the office. The constant noise in the open-plan area makes me tired by mid-afternoon, and the meeting rooms are rarely left free for quiet work. I regard the office as a place for meetings, not for focused work.
- I saw a cyclist turn sharply into Mill Lane without signalling. At that moment a van was coming down the hill, and I heard the driver shouting a warning. The cyclist was later seen to leave the scene on foot.
- I'd appreciate it if you could confirm the new delivery date by Thursday. Could you also make it clear to your drivers that our loading bay closes at 5 p.m.? Thank you for your help.
F. Аралаш кайталоо
- My parents never let me stay out after ten.
- Never had I seen such a crowded station.
- The sequel is nowhere near as good as the original.
