Remember, Forget, Stop na Try: -ing au To? Tofauti kwa Kiswahili
Remember, Forget, Stop, Try
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kuchagua kati ya -ing na to baada ya remember, forget, stop na try, na kueleza jinsi chaguo hilo linavyobadilisha maana.
Wazo Kuu
Kwa vitenzi vingi, kuchagua kati ya -ing na to ni jambo la kukariri tu B1-17. Lakini kwa vitenzi vichache vya kawaida sana, chaguo linabadilisha maana, na kuna mantiki nyuma yake.
Kumbuka mshale kutoka A1-25 na A2-25: to-infinitive inaelekeza mbele, kwenye tendo linalokuja baada ya kitenzi kikuu — wajibu, lengo, kusudi. -ing form inaangalia tendo lenyewe, na mara nyingi tendo hilo tayari ni halisi: lilitokea mapema, au tayari linaendelea.
I remember locking the door: kwanza kufunga, kisha kumbukumbu. Remember to lock the door: kwanza kumbuka, kisha funga.
She stopped smoking: uvutaji ulikuwa halisi, na ukaisha (aliacha kuvuta sigara). She stopped to smoke: alisimama, na kuvuta sigara kukafuata (alisimama ili avute sigara).
Shika picha hii akilini — -ing inaangalia tendo lenyewe; to inaelekeza mbele — na vitenzi hivi vinne vitaeleweka.
Kiswahili na Kiingereza
Kiswahili hutumia ku- kwa maana zote mbili za remember na try (kumbuka kufunga, jaribu kufungua, jaribu kuwasha upya), kwa hiyo hakisaidii kuchagua. Lakini kwa kumbukumbu ya zamani, Kiswahili mara nyingi hutumia kitenzi kamili chenye -li- au -po- (nakumbuka nilifunga, sitasahau nilipoona) — hiyo ni ishara ya -ing. Kwa stop, Kiswahili kina vitenzi viwili tofauti: kuacha (= stop + -ing) na kusimama ili (= stop + to).
| Kiswahili | Maana | Kiingereza |
|---|---|---|
| Nakumbuka nilifunga mlango. | kumbukumbu | I remember locking the door. |
| Kumbuka kuzima taa. | kazi ya baadaye | Remember to switch off the lights. |
| Sitasahau nilipoona Northern Lights. | kumbukumbu yenye nguvu | I'll never forget seeing the Northern Lights. |
| Baba aliacha kuvuta sigara. | kumaliza tabia | My dad stopped smoking. |
| Tulisimama ili tununue maji. | kusudi | We stopped to buy some water. |
| Nilijaribu kufungua chupa. | juhudi | I tried to open the jar. |
| Jaribu kuiwasha upya. | jaribio | Try restarting it. |
Angalia safu tatu za mwisho: kuacha na kusimama ili ni vitenzi tofauti, lakini Kiingereza kina stop moja tu — umbo linalofuata ndilo linaloonyesha maana. Na jaribu ku- ni moja, lakini Kiingereza kina try to (juhudi) na try -ing (jaribio).
Muundo
| Kitenzi | + -ing | + to-infinitive |
|---|---|---|
| remember | kumbukumbu ya tendo la awali | kukumbuka kazi, kisha kuifanya |
| forget | kumbukumbu ya tendo la awali (hasa I'll never forget + -ing) | kutofanya kazi fulani |
| stop | kumaliza shughuli | kuacha shughuli moja ili kufanya nyingine |
| try | kufanya kitu kama jaribio, kuona kama kinasaidia | kufanya juhudi kufanya kitu kigumu |
Mpangilio wa matukio
| Sentensi | Kwanza | Kisha |
|---|---|---|
| I remember posting the letter. | posting | remembering |
| Remember to post the letter. | remembering | posting |
| We stopped talking. | talking | stopping |
| We stopped to talk. | stopping | talking |
Matumizi
1Remember + -ing au to
Remember + -ing = kuwa na kumbukumbu ya jambo lililotokea kabla. Remember + to = kutosahau kazi, kisha kuifanya. Unaweza pia kuweka mtu kabla ya -ing form: I remember my dad singing.
2Forget + to au -ing
Forget + to = kutofanya kazi kwa sababu hukuikumbuka. Huu ndio mpangilio wa kawaida zaidi kwa mbali. Forget + -ing hutumika hasa katika I'll never forget… (kumbukumbu yenye nguvu) na I'd forgotten all about….
3Stop + -ing au to
Stop + -ing = kumaliza shughuli, au kuacha tabia — kama kuacha. Stop + to = kusimamisha unachofanya ili ufanye kitu kingine — kama kusimama ili; to hii inaonyesha kusudi A2-26.
4Try + to au -ing
Try + to = kufanya juhudi kufanya kitu kigumu; huenda kisifanikiwe (nilijitahidi). Try + -ing = kufanya kitu kama jaribio, kuona kama kinatatua tatizo. Mara nyingi unatumia try + -ing kutoa ushauri. Kiswahili kinasema jaribu ku- kwa yote mawili, kwa hiyo jiulize: ni juhudi, au ni jaribio?
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Kuacha → "left smoking". Kuacha ina maana ya leave na pia stop / quit. Ukitafsiri aliacha kunywa pombe neno kwa neno, unapata left. Kwa kuacha tabia, Kiingereza husema stop / give up / quit + -ing. Fomu hii ni ya kawaida katika mazungumzo Afrika Mashariki, lakini si sahihi.
2. Unakumbuka …? → "remember to" kwa kumbukumbu. Kwa sababu ku- = to, ni rahisi kusema remember to hata kwa kumbukumbu. Kama kuna wakati wa zamani (in 2019, as a child), ni kumbukumbu: -ing.
3. Unikumbushe → "remember me". Kukumbuka (remember) na kukumbusha (remind) ni tofauti, lakini wengi husema remember me kwa maana ya nikumbushe. Kwa kumwomba mtu akukumbushe, tumia remind me to.
4. Jaribu ku- kwa ushauri → "try to". Unapotoa ushauri wa kujaribu kitu na kuona kama kinasaidia, Kiswahili kinasema jaribu kunywa…. Try to inaeleweka, lakini inasikika kama juhudi ya kufanya kitu kigumu.
Usichanganye
try to do na try doing — juhudi au jaribio.
stop to do na stop doing — kusudi au mwisho.
remember doing na remember to do — kumbukumbu au kazi.
Vitenzi vingine vinavyobadilisha maana — regret, mean, go on, like na need viko katika B2-16. Vitenzi kama enjoy au decide vina mpangilio mmoja tu na havibadilishi maana B1-17.
Tahajia na Matamshi
- Tahajia ya -ing form: stop → stopping (rudufu konsonanti), forget → forgetting (msisitizo kwenye silabi ya mwisho, kwa hiyo t mbili), try → trying (y inabaki).
- to ni dhaifu kabla ya konsonanti: /tə/ — to call /tə ˈkɔːl/. Inasikika kama "tuh", si "tu" kamili.
- Katika stopped to, sauti mbili za t zinaungana kuwa moja: /stɒpt tə/ (UK), /stɑːpt tə/ (US) — inasikika kama "stop-tuh". Usiseme "stopidi tu". Sikiliza kwa makini kama kuna to au -ing baada ya kitenzi.
- -ing ya mwisho ni /ɪŋ/: sauti moja ya puani, bila g inayosikika wala irabu baada yake ("stopingi").
- remember /rɪˈmembə/ (UK), /rɪˈmembər/ (US) — msisitizo kwenye silabi ya pili, na silabi ya mwisho ni dhaifu.
Kanuni ya Dhahabu
Baada ya remember, forget, stop na try, -ing inaangalia tendo lenyewe au jambo lililokwisha kutokea, na to inaelekeza mbele kwenye tendo linalofuata: kazi, kusudi au juhudi. Kiswahili kinaweza kusema ku- kwa yote mawili, kwa hiyo uliza: lilitokea kwanza, au linakuja baadaye?
Mazoezi
A. Muundo
Kamilisha sentensi kwa umbo sahihi la kitenzi kilicho kwenye mabano: -ing au to-infinitive.
-
I clearly remember (put) my keys in my bag.
-
Please remember (water) the plants while I'm away.
-
My grandfather stopped (drive) when he turned 85.
-
On the way home, we stopped (buy) some coffee.
-
I'll never forget (see) the sea for the first time.
-
Did you remember (lock) the back door, or is it still open?
B. Maana
Chagua jibu linalolingana na maana iliyo kwenye mabano.
-
Chagua jibu sahihi: I tried … the box, but it was too heavy. (= nilifanya juhudi, lakini ilishindikana)
-
Chagua jibu sahihi: If the soup is too salty, try … a potato. (= ifanye kama jaribio, uone kama inasaidia)
-
Chagua jibu sahihi: We stopped … at the view. (= tuliacha kutembea ili tuweze kutazama)
-
Chagua jibu sahihi: I'll never forget … my hero. (= kumbukumbu)
-
Sentensi ipi inamaanisha "aliacha kabisa"?
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
I remember to go to that beach when I was a child.
-
Don't forget calling your grandmother tonight.
-
Can you stop to tap your pen? It's driving me crazy.
-
I tried to call you three times, but you didn't answer.
D. Katika Muktadha
Kamilisha mazungumzo. Tumia kitenzi kilicho kwenye mabano katika umbo sahihi.
Mia: Did you remember 16 (pack) the charger?
Dan: Yes. I remember 17 (put) it in the side pocket.
Mia: Good. Can we stop 18 (get) a coffee soon? I'm falling asleep.
Dan: Sure. And please stop 19 (check) your phone — look at the view!
Mia: I'm trying 20 (find) the hotel's address. It isn't in my emails.
Dan: Try 21 (search) for the word "booking". That sometimes works.
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza kuhusu maisha yako.
-
Andika sentensi mbili: jambo moja unalokumbuka ulilifanya ukiwa mtoto, na jambo moja ambalo lazima ukumbuke kulifanya wiki hii.
-
Rafiki yako hapati usingizi. Mpe ushauri mara mbili kwa try + -ing.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
B1-17 Verb + -ing au Verb + To kwa Kiswahili: Orodha Kamili ya Vitenzi I've decided (look) for a new job.
-
B1-17 Verb + -ing au Verb + To kwa Kiswahili: Orodha Kamili ya Vitenzi Do you mind (wait) a few minutes?
-
B1-18 Want Him To, Make Him Do, Let Him Do kwa Kiswahili: Kitenzi + Mtu + To My parents made me (practise) the piano every day.
-
B1-19 Gerund kwa Kiswahili: -ing Kama Nomino, Kiima na Baada ya Kihusishi I'm looking forward to (see) you.
Majibu
A. Muundo
- putting
- to water
- driving
- to buy
- seeing
- to lock
B. Maana
- to lift
- adding
- to look
- meeting
- She stopped smoking.
C. Tafuta Kosa
- I remember going to that beach when I was a child.
- Don't forget to call your grandmother tonight.
- Can you stop tapping your pen? It's driving me crazy.
- ✓ I tried to call you three times, but you didn't answer.
D. Katika Muktadha
- to pack
- putting / having put
- to get
- checking
- to find
- searching
E. Zamu Yako
- I remember riding my bike to school. I must remember to renew my passport.
- Try turning off your phone an hour before bed. Try reading something boring.
F. Marudio Mchanganyiko
- to look
- waiting
- practise
- seeing
