Күрделі етістік үлгілері қазақша: see him do, find it hard, regard as, appreciate it if
Advanced Verb Patterns: See Him Do, Find It Hard
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз толықтауыштан кейін екінші бөлік қабылдайтын етістіктерді қолдана аласыз: қабылдау етістіктерін етістіктің негізгі түрімен не -ing формасымен (және олардың to қабылдайтын ырықсыз етісін), толықтауыш + сын есімді, алдын ала толықтауыш ретіндегі it сөзін, толықтауыш + as үлгісін, get someone doing үлгісін (help (to) қысқаша қайталаумен) және тәуелдік не толықтауыш есімдік + -ing үлгісін (I don't mind him / his smoking).
Негізгі идея
Көп етістік жалғыз толықтауышпен аяқталмайды. I saw her дұрыс, бірақ көбіне оның не істеп жатқанын да айтқымыз келеді: I saw her cross the road. They made me толық емес: They made me nervous. Толықтауыштан кейінгі екінші бөлік толықтырғыш (complement) деп аталады: ол толықтауыш туралы ақпаратты толықтырады.
Толықтауышты сурет, ал толықтырғышты оның астындағы жазу деп елестетіңіз. Find + the film + boring: етістік суретті таңдайды, ал boring — суреттің астындағы жазу. Әр етістік жазудың тек белгілі бір түрлерін ғана қабылдайды: етістіктің негізгі түрі, -ing формасы, сын есім, as + зат есім не to + етістік.
Жазу ұзын болса — тұтас тұйық етістік не бағыныңқы сөйлем — ағылшын тілі толықтауыштың орнына қысқа it сөзін қойып, ұзын бөлікті соңына жылжытады: I find it hard to concentrate.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде «оның не істегенін көрдім» деген ойды есімше мен табыс септігі береді: «Оның гол соққанын көрдім», «Көршілердің ұрсысып жатқанын естідім». Мағынасы ағылшын үлгілеріне жақсы сәйкес келеді: -ғанын — тұтас іс (score), -ып жатқанын — жүріп жатқан іс (arguing). Бірақ формасы басқа: «-ған» өткен шақ сияқты көрінгенімен, ағылшыншада толықтауыштан кейін етістік өткен шаққа қойылмайды: I watched him score. Қазақшада алдын ала толықтауыш жоқ: «Маған ашық кеңседе зейін қою қиын» деп айтамыз, сондықтан ағылшыншадағы it оңай түсіп қалады: I find it hard to… Пікір етістіктерінде деп («оны үздік режиссер деп санайды») ағылшынның as сөзіне жақын: regard her as. Бірақ consider етістігі as қабылдамайды. «Қуантты», «ашуландырады» сияқты өзгелік етіс ағылшыншада көбіне make + сын есім болып беріледі. Ал тәуелдік + -ing үлгісі қазақ тіліне өте таныс: «оның темекі шегуіне қарсы емеспін» = I don't mind his smoking.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Оның шешуші гол соққанын көрдім. | тұтас іс | I watched him score the winning goal. |
| Көршілерімнің түні бойы ұрсысып жатқанын естідім. | жүріп жатқан іс | I could hear my neighbours arguing all night. |
| Күдіктінің түн ортасына таман ғимаратқа кіргені байқалды. | ырықсыз етіс | The suspect was seen to enter the building. |
| Бұл жаңалық оны қатты қуантты. | өзгелік етіс → make + сын есім | The news made her really happy. |
| Маған ашық кеңселерде зейін қою қиын. | алдын ала толықтауыш жоқ | I find it hard to concentrate in open-plan offices. |
| Көп адам оны өз буынының ең үздік режиссері деп санайды. | пікір | Many people regard her as the best director of her generation. |
| Оның сыртта темекі шегуіне қарсы емеспін. | тәуелдік + -ing | I don't mind his smoking outside. |
Құрылым
Қабылдау етістіктері (see, hear, watch, notice, feel, smell)
| Үлгі | Мағынасы | Мысал |
|---|---|---|
| етістік + толықтауыш + негізгі түрі | тұтас іс | I saw her cross the road. |
| етістік + толықтауыш + -ing | істің бір бөлігі, жүріп жатыр | I saw her crossing the road. |
| ырықсыз етіс + to + негізгі түрі | тұтас іс (ырықсыз етіс) | She was seen to leave at 10. |
| ырықсыз етіс + -ing | жүріп жатыр (ырықсыз етіс) | She was seen leaving at 10. |
Толықтауыш + толықтырғыш
| Үлгі | Етістіктер | Мысал |
|---|---|---|
| етістік + толықтауыш + сын есім | make, keep, leave, find, consider, drive, paint | Keep the door closed. |
| етістік + it + сын есім/зат есім + to + етістік / that-бағыныңқы | find, make, consider, think | I find it hard to relax. |
| етістік + it + if / when-бағыныңқы | appreciate, like, love, hate, can't stand | I'd appreciate it if you called. |
| етістік + толықтауыш + as + зат есім / сын есім | regard, see, view, describe, treat, think of | They regard her as an expert. |
| consider + толықтауыш + (to be) + зат есім / сын есім | consider | We consider him (to be) reliable. |
Help, get және толықтауыш + -ing
| Үлгі | Мысал |
|---|---|
| help + толықтауыш + (to) + негізгі түрі — B1-18 қайталау | She helped me (to) move. |
| get + толықтауыш + -ing | We finally got the engine running. |
| етістік + тәуелдік есімдік + -ing (ресми) | I don't mind his smoking. |
| етістік + толықтауыш есімдік + -ing (бейтарап / бейресми) | I don't mind him smoking. |
Қолданылуы
1Қабылдау етістіктері + толықтауыш + негізгі түрі не -ing
see, hear, watch, notice және feel етістіктерінен кейін істің тұтасын көрсеңіз, етістіктің негізгі түрін, ал оның жүріп жатқан бір бөлігін көрсеңіз, -ing формасын қолданыңыз. Қысқа іс үшін негізгі түрі табиғи; -ing формасы уақыт бойы жүріп жатқан істі көрсетеді. Smell етістігінен кейін әдетте -ing келеді. (Алдын ала шолу B2-16 сабағында болды; see that… C2-08 сабағында.)
2Ырықсыз етістегі қабылдау етістіктері to қабылдайды
Ырықсыз етісте етістіктің негізгі түрі to + негізгі түрі болады. -ing формасы өзгермейді. Бұл ырықсыз етіс жаңалықтар мен есептерде жиі кездеседі.
3Етістік + толықтауыш + сын есім
Көп етістіктен кейін толықтауыш, одан соң толықтауыштың күйін не іс-әрекеттің нәтижесін сипаттайтын сын есім келеді. Бұл орында үстеу емес, сын есім қолданыңыз.
4Алдын ала толықтауыш it
Шын толықтауыш ұзын тұйық етістік не бағыныңқы сөйлем болса, толықтауыштың орнына it сөзін қойып, ұзын бөлікті соңына жылжытыңыз. Жиі кездесетін үлгілер: find / make / think / consider it + сын есім + to + етістік / that-бағыныңқы және appreciate / like / hate / can't stand it + if / when. it болмаса, find / make / consider сөйлемдері қате болады; it жоқ appreciate if бейресми сөйлеуде естіледі, бірақ мұқият ағылшын тілі it сөзін сақтайды.
5Етістік + толықтауыш + as
Пікір мен сипаттау етістіктері — regard, see, view, describe, treat, refer to, think of — толықтауыш + as + зат есім не сын есім үлгісін қабылдайды. Consider әдетте зат есімді не сын есімді тікелей, не to be арқылы қабылдайды.
6Get + толықтауыш + -ing (және help қысқаша қайталау)
Get + толықтауыш + -ing «бір нәрсені не біреуді бір іске кірістіру, жүргізіп жіберу» дегенді білдіреді — машинаны, процесті не адамдарды. get someone to do (көндіру) B2-11 сабағында және make someone do B1-18 сабағында. Қайталау: help сөзінен кейін негізгі түрі to арқылы да, to сыз да келе алады — B1-18 қараңыз.
7Тәуелдік не толықтауыш есімдік + -ing
mind, imagine, remember, appreciate, object to, dislike сияқты етістіктерден кейін -ing ісінің иесі тәуелдік түрде (his, my, Anna's) не толықтауыш түрде (him, me, Anna) келе алады. Тәуелдік түрі ресмирек; толықтауыш түрі сөйлеуде қалыпты. Ұзын зат есім тіркестерімен және there сөзімен тек толықтауыш түрі келеді.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Маған … қиын» → it жоқ. Қазақшада «Маған таңертең ерте тұру қиын», «Жалақыны сұрауды әдепсіздік деп санаймын» деп айтамыз: мұнда алдын ала толықтауыш жоқ. Сондықтан find, make, consider етістіктерінен кейін it түсіп қалады. Ұзын бөлік соңына жылжыса, оның орнына it қойылуы тиіс.
2. «-ғанын естідім» → өткен шақ. Қазақтың «қаққанын», «ашқанын» есімшесінде «-ған» өткен шақ сияқты көрінеді. Сондықтан ағылшыншада да екінші етістік өткен шаққа қойылып кетеді. Қабылдау етістігі өткен шақта тұрса да, толықтауыштан кейін етістіктің негізгі түрі (не -ing) келеді.
3. «… деп санайды» → consider as. Қазақша «деп» сөзі ағылшынның as сөзіне жақын, сондықтан consider етістігіне де as қосылып кетеді. Regard, see, describe сөздерінен кейін as дұрыс, ал consider оны қажет етпейді.
Шатастырмаңыз
see someone do және see someone doing — Негізгі түрі = тұтас іс; -ing = жүріп жатқан іс (соңын көрмеуіңіз мүмкін).
make someone + сын есім және make someone + негізгі түрі — Сын есіммен make «бір күйге түсіру» дегенді білдіреді. Негізгі түрімен «бір нәрсе істеткізу не мәжбүрлеу» дегенді білдіреді.
get someone doing және get someone to do — Get + толықтауыш + -ing = бір іске не процеске кірістіру. Get + толықтауыш + to do = көндіру (B2-11).
Жазылуы мен айтылуы
- Алдын ала it үлгісінде it әлсіз айтылады; екпін сын есімге түседі: I find it hard to…, She made it clear that….
- I'd appreciate it if… бір-біріне жалғасып айтылады: /aɪd əˈpriːʃieɪt ɪt ɪf/ — «appreciate-it-if» бір ұзын сөз сияқты естіледі. Екпін -pre- буынында; ортадағы /ʃ/ қазақтың ш дыбысына жақын. Соңғы буынға екпін түсірмеңіз.
- seen to және heard to тіркестерінде to әлсіз: /siːn tə/. Heard сөзіндегі /ɜː/ — ерін домалақталмайтын, тіл ортада тұратын ұзын дыбыс.
- Толықтауыш пен оның толықтырғышының арасына ешқашан үтір қоймаңыз: I find it hard to relax. They regard her as an expert.
Алтын ереже
Кейбір етістіктердің толықтауышынан кейін «жазу» керек: see / hear сөздерінен кейін негізгі түрі не -ing, make / keep / find сөздерінен кейін сын есім, regard / describe сөздерінен кейін as. Жазу ұзын болса, толықтауыштың орнына it қойып, ұзын бөлікті соңына жылжытыңыз. Ырықсыз етісте қабылдау етістіктері to қабылдайды. Есте сақтаңыз: «маған … қиын» → I find it hard to…; «-ғанын көрдім» → saw him do, өткен шақ емес.
Жаттығулар
A. Құрылым
Әр сөйлемді берілген сөзбен не құрылыммен қайта жазыңыз. Мағынасын сақтаңыз.
-
«find it» арқылы қайта жазыңыз: Concentrating in open-plan offices is hard for me.
-
«The suspect» сөзінен бастап ырықсыз етіске айналдырыңыз: Witnesses saw the suspect enter the building shortly before midnight.
-
«Two men» сөзінен бастап ырықсыз етіске айналдырыңыз: A neighbour saw two men running from the scene.
-
«appreciate it» арқылы сыпайы өтініш етіп қайта жазыңыз: Please could you send me the figures by Friday?
-
«regard» арқылы қайта жазыңыз: In the opinion of many critics, she is the finest novelist of her generation.
-
«made it clear» арқылы қайта жазыңыз: The manager said very clearly that nobody would lose their job.
-
«After an hour, we finally» тіркесінен бастап, «got» арқылы қайта жазыңыз: After an hour, the engine finally started running.
B. Мағына
Жағдайды оқып, оған ең жақсы сай келетін сөйлемді таңдаңыз.
-
Куәгер полицияға оқиғаны басынан аяғына дейін көргенін айтады. Қай сөйлем келеді?негізгі түрі = тұтас іс
-
Сіз түнгі сағат үште қысқа уақыт оянып кеттіңіз; көршілердің ұрсысы әлдеқашан басталған еді, ал ол біткенше қайта ұйықтап кеттіңіз. Қай сөйлем келеді?-ing = істің жүріп жатқан бір бөлігі
-
Университеттің қонақ баяндамашыға ресми алғыс хаты. Қайсысы орындырақ?тәуелдік + -ing ресмирек
-
Бірнеше апта талқылаудан кейін әріптес бастығын бюджетті бекітуге көндірді. Қай сөйлем осыны айтады?get + толықтауыш + to + етістік = көндіру; get + толықтауыш + -ing = бір іске не процеске кірістіру
-
Мұқият, нормаға сай ағылшынша жазылған жұмыс ұсынымы. Қайсысы жақсырақ?consider + толықтауыш + (to be); consider as естіледі, бірақ норма емес
-
Фильмнің соңы не істегеніңізді емес, сезіміңізді қалай өзгерткенін сипаттағыңыз келеді. Қай сөйлем келеді?make + сын есім = бір күйге түсіру; make + негізгі түрі = істеткізу
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
According to the police report, the security guard was seen leave the building shortly before the alarm went off.
-
Many employees find difficult to switch off in the evenings when work emails keep arriving on their phones.
-
Several reviewers described the new album a bold departure from the band's earlier, more commercial sound.
-
I could hear the rain beating against the windows all night, which made it almost impossible to sleep.
-
The new office manager wants to keep the kitchen tidily, so she has asked everyone to wash their own cups before leaving.
D. Мәтін ішінде
Хаттың нөмірленген бөліктерін нұсқау бойынша өзгертіңіз. Әр бөліктің жаңа нұсқасын жазыңыз.
Dear Mr Harlow,
I am writing about the broken lift in Block C, which has now been out of order for three weeks. (19) Residents have found that reaching the upper floors without help is impossible. (20) Last Tuesday I saw an elderly neighbour. She was struggling up six flights of stairs with her shopping. The repair company does not seem to be in any hurry: (21) workers were seen. They left the site at lunchtime on four days last week. (22) Many residents think that this delay is a serious safety issue, especially for families with small children. (23) Can you tell us when the lift will be repaired? In the meantime, please keep us 24 (inform) of any progress.
Yours sincerely,
Clara Venn
-
(19) сөйлемін алдын ала «it» арқылы қайта жазыңыз.
-
(20) бөліміндегі екі сөйлемді қабылдау етістігі + толықтауыш + -ing арқылы бір сөйлемге біріктіріңіз.
-
(21) бөліміндегі екі сөйлемді ырықсыз етістегі қабылдау етістігі арқылы бір сөйлемге біріктіріңіз.
-
(22) сөйлемін «regard» арқылы қайта жазыңыз.
-
(23) сұрағын «appreciate» арқылы ресми өтініш етіп қайта жазыңыз.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Сіз кеңседегі жұмыс туралы қызметкерлер сауалнамасына жауап беріп отырсыз. 3–4 сөйлем жазыңыз. «find it + сын есім + to + етістік» үлгісін кемінде бір рет, етістік + толықтауыш + сын есім үлгісін (make / keep / leave) бір рет және «regard / see … as» үлгісін бір рет қолданыңыз.
-
Сіз көшеде шағын жол оқиғасын көрдіңіз. Куәгердің жауабына үш сөйлем жазыңыз. Қабылдау етістігі + толықтауыш + негізгі түрі үлгісін (тұтас іс), қабылдау етістігі + толықтауыш + -ing үлгісін (жүріп жатқан іс) және ырықсыз етістегі қабылдау етістігін бір-бір реттен қолданыңыз.
-
Жабдықтаушыға жазылған сыпайы хаттың соңғы жолдарын жазыңыз (2–3 сөйлем). «I'd appreciate it if…» және «make it clear that…» үлгілерін екеуінде де «it» сөзімен дұрыс қолданыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
B1-18 Want him to, make him do, let him do қазақша: басқа адамның әрекеті туралы «let» арқылы қайта жазыңыз: My parents never allowed me to stay out after ten.
-
C1-01 Inversion қазақша: Never have I…, No sooner had I… Инверсия деген не? «Never» сөзінен бастап қайта жазыңыз: I had never seen such a crowded station.
-
C1-17 Күрделі салыстыру қазақша: nowhere near, considerably, all the more, not so much… as «nowhere near» арқылы қайта жазыңыз: The sequel is not nearly as good as the original.
Жауаптар
A. Құрылым
- I find it hard to concentrate in open-plan offices.
- The suspect was seen to enter the building shortly before midnight.
- Two men were seen running from the scene.
- I'd appreciate it if you could send me the figures by Friday. / I'd appreciate it if you sent me the figures by Friday.
- Many critics regard her as the finest novelist of her generation.
- The manager made it very clear that nobody would lose their job. / The manager made it clear that nobody would lose their job.
- After an hour, we finally got the engine running.
B. Мағына
- I saw the man break the window.
- I heard the neighbours next door arguing.
- We very much appreciate your coming at such short notice.
- She finally got her boss to approve the budget.
- We consider him to be one of our most reliable employees.
- The ending of the film made me really sad.
C. Қатені табыңыз
- According to the police report, the security guard was seen to leave the building shortly before the alarm went off. / According to the police report, the security guard was seen leaving the building shortly before the alarm went off.
- Many employees find it difficult to switch off in the evenings when work emails keep arriving on their phones.
- Several reviewers described the new album as a bold departure from the band's earlier, more commercial sound.
- ✓ I could hear the rain beating against the windows all night, which made it almost impossible to sleep.
- The new office manager wants to keep the kitchen tidy, so she has asked everyone to wash their own cups before leaving.
D. Мәтін ішінде
- Residents have found it impossible to reach the upper floors without help.
- Last Tuesday I saw an elderly neighbour struggling up six flights of stairs with her shopping.
- Workers were seen to leave the site at lunchtime on four days last week. / Workers were seen leaving the site at lunchtime on four days last week.
- Many residents regard this delay as a serious safety issue, especially for families with small children.
- I would appreciate it if you could tell us when the lift will be repaired.
- informed
E. Сіздің кезегіңіз
- I find it much easier to concentrate at home than in the office. The constant noise in the open-plan area makes me tired by mid-afternoon, and the meeting rooms are rarely left free for quiet work. I regard the office as a place for meetings, not for focused work.
- I saw a cyclist turn sharply into Mill Lane without signalling. At that moment a van was coming down the hill, and I heard the driver shouting a warning. The cyclist was later seen to leave the scene on foot.
- I'd appreciate it if you could confirm the new delivery date by Thursday. Could you also make it clear to your drivers that our loading bay closes at 5 p.m.? Thank you for your help.
F. Аралас қайталау
- My parents never let me stay out after ten.
- Never had I seen such a crowded station.
- The sequel is nowhere near as good as the original.
