İngilizce Cümle Yapısı ve Kelime Sırası: Özne, Fiil, Nesne (Subject-Verb-Object)
How an English Sentence Works
Bu sayfada
Hedef
Bu dersin sonunda İngilizcedeki temel kelime türlerini tanıyabilecek ve kelimeleri normal sıraya koyabileceksiniz: Özne + Fiil + Nesne, en sonda da yer ve zaman.
Temel Fikir
Türkçede kelimenin görevini çoğu zaman ekler gösterir: "kediyi", "evde", "okula". İngilizcede ise kelimelerin görevini gösteren ek neredeyse yoktur. Peki kimin ne yaptığını nereden anlarız? Konumdan. Bir kelimenin cümledeki yeri, görevini söyler.
İngilizce bir cümleyi vagonları sabit bir sırada dizilmiş bir tren gibi düşünün. İlk vagon subject'tir (özne: işi yapan kişi ya da şey). İkinci vagon verb'dür (fiil: eylem ya da durum). Sonra object gelir (nesne: eylemden etkilenen kişi ya da şey). En arkada da yer ve zaman vagonları vardır.
The dogs chase the cats (Köpekler kedileri kovalar) ve The cats chase the dogs (Kediler köpekleri kovalar) aynı kelimelerden oluşur, ama hikâye tamamen değişir. Çünkü vagonların yeri değişmiştir.
Bu yüzden İngilizcede kelime sırası katıdır: normal bir cümlede bir özne ve bir fiil bulunur, hem de bu sırayla. Aslında kimsenin bir şey "yapmadığı" durumlarda bile — It is raining (Yağmur yağıyor) — İngilizce özne vagonunu boş bırakmaz, oraya küçük bir kelime koyar: it.
Türkçe ve İngilizce Yan Yana
Türkçede fiil genellikle en sondadır ve nesneyi ekler gösterir; bu yüzden sözcüklerin yerini rahatça değiştirebiliriz. İngilizcede fiil öznenin hemen arkasına gelir ve görevleri sıra belirler.
| Türkçe | İngilizce |
|---|---|
| Ben kahve iç-er-im. (özne – nesne – fiil) | I drink coffee. (özne – fiil – nesne) |
| Köpekler kedi-ler-i kovalar. = Kedileri köpekler kovalar. | The dogs chase the cats. (sıra değişirse anlam değişir) |
| Her sabah ev-de kahve içerim. | I drink coffee at home every morning. |
| Yağmur yağ-ıyor. / Soğuk. | It is raining. / It is cold. |
| Yorgun-um. (özne ekte gizli) | I am tired. (özne her zaman yazılır) |
Türkçede "-i" eki "kimi?" / "neyi?" sorusunun cevabını gösterir; kelimeyi nereye koyarsanız koyun nesne olarak kalır. İngilizcede böyle bir ek yoktur: nesne, fiilin arkasındaki yerde durduğu için nesnedir.
Yapı
Kelime türlerine kısa bir bakış
| Kelime türü | Görevi | Örnekler |
|---|---|---|
| noun (isim) | bir kişi, yer, şey ya da düşünce | teacher, London, phone, music |
| pronoun (zamir) | bir ismin yerini tutar | I, you, he, she, it, we, they |
| verb (fiil) | bir eylem ya da durum | eat, work, like, be |
| adjective (sıfat) | bir ismi niteler | big, red, happy, cold |
| adverb (zarf) | bir fiili (nasıl, ne zaman, nerede…) ya da bir sıfatı niteler | slowly, here, today, very |
| preposition (edat) | yer, zaman ya da bağlantı gösterir | in, on, at, with, from |
| article (tanımlık) | bir ismin önüne gelir | a, an, the |
Normal sıra
| Özne | Fiil | Nesne | Yer | Zaman |
|---|---|---|---|---|
| I | drink | coffee | at home | every morning. |
| My brothers | play | football | in the park | on Sundays. |
| We | watch | films | — | at the weekend. |
| They | work | — | in a bank. | — |
- films (İngiliz İngilizcesi) / movies (Amerikan İngilizcesi); at the weekend (UK) / on the weekend (US).
- Her cümlede nesne olmaz: They work. We are tired.
- Sonda önce yer, sonra zaman gelir: at home every morning.
- Zaman, cümlenin en başına da gelebilir: Every morning I drink coffee at home.
Düz bir cümlede özne ve fiil gerekir
| Eksik olan | Tam cümle |
|---|---|
| Is raining. (özne yok) | It is raining. |
| My sister a teacher. (fiil yok) | My sister is a teacher. |
Büyük harf ve noktalama
| Kural | Örnek |
|---|---|
| Cümle büyük harfle başlar | The shops open at nine. |
| I (ben) her zaman büyük harfle yazılır | Today I feel great. |
| Kişi, yer, gün, ay, dil ve milliyet adları büyük harfle başlar | Maria, Tokyo, Monday, July, English |
| Düz cümlenin sonunda nokta (.) — Amerikan İngilizcesinde period denir | We live in Leeds. |
| Sorunun sonunda soru işareti (?) | Where is the station? |
Bağlaçlar: and (ve) ekleme yapar, but (ama) karşıtlık bildirir: tea and coffee, We are tired but happy. Bu iki küçük kelimeyi birçok derste göreceksiniz; kendi dersleri A1-29'da.
Kullanımlar
1Kelime türlerini tanımak
Yeni bir kelimeyle karşılaştığınızda kendinize sorun: Bu bir şey mi (noun), bir eylem mi (verb), yoksa bir nitelik mi (adjective)? Bu, kelimeyi doğru yere koymanıza yardım eder.
2Özne + Fiil + Nesne
Önce özne, ikinci sırada fiil, üçüncü sırada nesne gelir. Sırayı değiştirirseniz anlamı değiştirirsiniz.
3Yer ve zaman eklemek
Yer ve zaman genellikle cümlenin sonuna, yer + zaman sırasıyla gelir. Zaman, cümlenin en başına da gelebilir.
4Düz bir cümlede özne ve fiil gerekir
Kısa cümlelerde bile ikisi de bulunur. Hava durumu, saat ve mesafe anlatırken gerçek bir özne yoktur; bu yüzden İngilizce it kullanır. Hiçbir şeyi anlatmayan bu "boş" it'e dummy subject (sahte özne) denir. (Sit down. gibi emir cümlelerinde özne yoktur: bkz. A1-18.)
5Büyük harf, nokta ve soru işareti
Her cümleye büyük harfle başlayın. Cümleyi nokta ya da soru işaretiyle bitirin. I ve özel isimler için büyük harf kullanın.
Sık Yapılan Hatalar
Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
1. Fiili sona koymak. Türkçede fiil cümlenin sonundadır: "Ben kahve içerim." Kelime kelime çevirince fiil İngilizcede de sona kayar. İngilizcede fiil öznenin hemen arkasında durur.
2. Zamanı özneyle fiilin arasına koymak. "Onlar her hafta sonu dedelerini ziyaret eder" cümlesinde "her hafta sonu" fiilden önce gelir. İngilizcede zaman ifadesi sona ya da en başa gider.
3. Zamanı yerden önce söylemek. Türkçede "Her sabah spor salonuna giderim" ya da "Her cuma bir restoranda yemek yeriz" deriz: zaman yerden önce gelir. İngilizcede sonda önce yer, sonra zaman gelir. Ters sıra yanlış sayılmaz ama doğal da değildir.
4. Özneyi düşürmek. Türkçede kişi fiilin ekinde gizlidir ("Yorgunum", "Geliyorum"), hava için de çoğu zaman özne söylemeyiz ("Soğuk"). İngilizcede düz cümlede özne her zaman açıkça yazılır; gerçek bir özne yoksa it gelir.
5. Gün ve ay adlarını küçük harfle yazmak. Türkçede "pazartesi", "ağustos" gibi kelimeleri genellikle küçük harfle yazarız. İngilizcede gün, ay, dil ve milliyet adları her zaman büyük harfle başlar.
Karıştırılmasın
Subject (özne) ve object (nesne) — Özne eylemi yapar ve fiilden önce gelir. Nesne eylemden etkilenir ve fiilden sonra gelir. Bazı zamirler nesne olunca biçim değiştirir (I → me): bkz. A1-09.
Adjective (sıfat) ve adverb (zarf) — Sıfat bir ismi niteler (a quick lunch: hızlı bir öğle yemeği). Zarf bir fiili niteler (eat quickly: hızlı yemek). Türkçede ikisi için çoğu zaman aynı kelimeyi kullanırız ("dikkatli sürücü", "dikkatli sürmek"); İngilizcede biçimleri farklıdır. Bkz. A1-10 ve A2-09.
Gerçek özne olarak it ve sahte it — It gerçek bir şeyi anlatabilir ya da hava ve saat için boş bir özne olabilir.
Yazım ve Telaffuz
- Büyük harf: I, cümlenin ilk kelimesi, kişi, şehir, ülke, gün, ay, dil ve milliyet adları. Mevsimler genellikle küçük harfle yazılır: spring, winter.
- Full stop (UK) = period (US). İkisi de düz cümlenin sonundaki noktadır.
- Nokta ya da soru işaretinden sonra bir boşluk bırakın, önce bırakmayın: Where are you? doğru, Where are you ? yanlış.
- Konuşmada önemli kelimeler (isimler, ana fiiller, sıfatlar) vurgulu söylenir: daha uzun ve daha güçlü. a, the, to, at gibi küçük kelimeler kısa ve zayıftır. We drink coffee at home cümlesinde güçlü kelimeler drink, coffee ve home'dur; at kısa söylenir, "ıt" gibi: /ət/.
Altın Kural
Normal sıra: özne, fiil, nesne, sonra yer, sonra zaman. Düz bir cümlede özne ve fiil bulunur — gerçek bir özne yoksa (hava, saat, mesafe) it kullanın. Türkçedeki gibi fiili sona koymayın.
Alıştırmalar
A. Yapı
Kelimeleri doğru sıraya koyun ya da istenen öğeyi bulun.
-
Sıraya koyun: football / play / my brothers
-
Sıraya koyun: at home / every evening / I / dinner / cook
-
Sıraya koyun: like / we / your new jacket
-
Sıraya koyun: in the park / on Sundays / they / tennis / play
-
Özneyi bulun: Our new neighbours have two dogs.
-
Nesneyi bulun: We check the homework every day.
B. Anlam
Anlama göre doğru seçeneği seçin.
-
"The dogs chase the cats" cümlesinde eylemi kim yapıyor? …
-
Hangi cümlede arayanlar Lucy ile Mia?
-
"It is raining" cümlesinde "it" gerçek bir şeyi mi anlatıyor? …
-
"a happy child" ifadesinde "happy" hangi kelime türü? …
-
"We walk slowly" cümlesinde "slowly" hangi kelime türü? …
-
Hangi kelime her zaman büyük harfle başlar? …
C. Hatayı Bul
Hatalı cümleyi düzeltin. Cümle doğruysa "correct" yazın.
-
Is very cold today.
-
I every day read the news.
-
My sister a teacher.
-
We meet every Saturday our friends.
-
We like pizza very much.
D. Bağlam İçinde
Metni parantez içindeki doğru seçenekle tamamlayın.
18 (I live / Live I) in a small house with my sister. She 19 (a teacher / is a teacher), and I am a nurse. We start work early on Mondays. 20 (Is / It is) cold in the morning, so we drink 21 (coffee hot / hot coffee). We meet our friends 22 (in town on Saturdays / on Saturdays in town). 23 (We love / Love) our weekends!
E. Sıra Sende
-
Ne yaptığınızla ilgili iki cümle yazın. Özne + fiil + nesne kullanın; bir yer ve bir zaman ekleyin.
-
Bugünkü hava hakkında bir cümle yazın. It ile başlayın.
Cevap anahtarı
A. Yapı
- My brothers play football.
- I cook dinner at home every evening. / Every evening I cook dinner at home. / Every evening, I cook dinner at home.
- We like your new jacket.
- They play tennis in the park on Sundays. / On Sundays they play tennis in the park. / On Sundays, they play tennis in the park.
- Our new neighbours
- the homework
B. Anlam
- the dogs
- Lucy and Mia call their parents.
- no
- adjective
- adverb
- Monday
C. Hatayı Bul
- It is very cold today. / It's very cold today.
- I read the news every day. / Every day I read the news. / Every day, I read the news.
- My sister is a teacher. / My sister's a teacher.
- We meet our friends every Saturday. / Every Saturday we meet our friends. / Every Saturday, we meet our friends.
- ✓ We like pizza very much.
D. Bağlam İçinde
- I live
- is a teacher
- It is
- hot coffee
- in town on Saturdays
- We love
E. Sıra Sende
- I drink tea at home every morning. We play tennis in the park on Saturdays.
- It is sunny today.
