Szyk zdania w angielskim: podmiot, orzeczenie, dopełnienie (SVO) bez tajemnic
How an English Sentence Works
Na tej stronie
Cel lekcji
Po tej lekcji rozpoznasz główne rodzaje wyrazów po angielsku i ustawisz je w normalnej kolejności: podmiot + czasownik + dopełnienie (Subject + Verb + Object), a na końcu miejsce i czas.
Główna idea
Angielskie wyrazy mają bardzo mało końcówek, które pokazywałyby ich rolę w zdaniu. Skąd więc wiadomo, kto co robi? Z pozycji. Miejsce wyrazu w zdaniu mówi, jaką pełni funkcję.
Wyobraź sobie angielskie zdanie jako pociąg, którego wagony zawsze jadą w tej samej kolejności. Pierwszy wagon to podmiot (subject) — kto lub co wykonuje czynność. Drugi to czasownik (verb) — czynność albo stan. Potem jedzie dopełnienie (object) — kto lub co „odbiera” czynność. Na samym końcu są miejsce i czas.
The dogs chase the cats i The cats chase the dogs mają dokładnie te same wyrazy, ale opowiadają zupełnie inną historię, bo wagony zamieniły się miejscami.
Po polsku jest inaczej. Mamy siedem przypadków, więc rolę wyrazu często pokazuje końcówka: „Tomek kocha mamę” i „Mamę kocha Tomek” znaczą to samo. Dlatego polski szyk jest swobodniejszy (choć nie całkiem dowolny). Angielski tej swobody nie ma: zwykłe zdanie twierdzące potrzebuje podmiotu i czasownika, właśnie w tej kolejności. Nawet gdy nikt naprawdę niczego „nie robi” — It is raining — angielski wstawia do pierwszego wagonu małe słowo it, żeby pociąg był kompletny.
Polski a angielski
Polski pokazuje role wyrazów końcówkami przypadków i osób, więc może przestawiać wyrazy i opuszczać podmiot („Pada”, „Mieszkamy w Krakowie”). Angielski pokazuje role kolejnością wyrazów, a podmiot w zdaniu twierdzącym musi być zawsze. Różnimy się też wielkimi literami: po angielsku dni, miesiące, narodowości i słowo I („ja”) piszemy wielką literą.
| Polski | Angielski | Co się zmienia |
|---|---|---|
| Tomek kocha mamę. = Mamę kocha Tomek. | Tom loves his mum. ≠ His mum loves Tom. | po polsku rolę pokazuje końcówka -ę; po angielsku tylko pozycja |
| Pada. / Jest dziesiąta. | It is raining. / It's ten o'clock. | po polsku brak podmiotu → po angielsku puste it |
| Mieszkamy w Krakowie. | We live in Krakow. | końcówka -amy pokazuje osobę; po angielsku we jest obowiązkowe |
| Lubię bardzo muzykę. | I like music very much. | nic nie wchodzi między czasownik a dopełnienie |
| Codziennie piję kawę. / Piję kawę codziennie. | I drink coffee every day. / Every day I drink coffee. | czas na końcu albo na samym początku, nigdy między podmiotem a czasownikiem |
| w poniedziałek, w lipcu, polskie jedzenie | on Monday, in July, Polish food | dni, miesiące i narodowości: wielka litera |
| ja | I | „ja” piszemy małą literą, I zawsze wielką |
Budowa
Części mowy w skrócie (parts of speech)
| Część mowy | Funkcja | Przykłady |
|---|---|---|
| rzeczownik (noun) | osoba, miejsce, rzecz lub pojęcie | teacher, London, phone, music |
| zaimek (pronoun) | zastępuje rzeczownik | I, you, he, she, it, we, they |
| czasownik (verb) | czynność lub stan | eat, work, like, be |
| przymiotnik (adjective) | opisuje rzeczownik | big, red, happy, cold |
| przysłówek (adverb) | opisuje czasownik (jak, kiedy, gdzie…) lub przymiotnik | slowly, here, today, very |
| przyimek (preposition) | pokazuje miejsce, czas lub związek | in, on, at, with, from |
| przedimek (article) | stoi przed rzeczownikiem; w polskim go nie ma | a, an, the |
Normalna kolejność
| Podmiot | Czasownik | Dopełnienie | Miejsce | Czas |
|---|---|---|---|---|
| I | drink | coffee | at home | every morning. |
| My brothers | play | football | in the park | on Sundays. |
| We | watch | films | — | at the weekend. |
| They | work | — | in a bank. | — |
- films (UK) / movies (US); at the weekend (UK) / on the weekend (US).
- Nie każde zdanie ma dopełnienie: They work. We are tired.
- Na końcu najpierw miejsce, potem czas: at home every morning.
- Czas może też stać na samym początku: Every morning I drink coffee at home.
Zdanie twierdzące potrzebuje podmiotu i czasownika
| Czego brakuje | Pełne zdanie |
|---|---|
| Is raining. (brak podmiotu) | It is raining. |
| My sister a teacher. (brak czasownika) | My sister is a teacher. |
Wielkie litery i interpunkcja
| Zasada | Przykład |
|---|---|
| Wielka litera na początku zdania | The shops open at nine. |
| Słowo I zawsze wielką literą | Today I feel great. |
| Imiona, miejsca, dni, miesiące, języki i narodowości | Maria, Tokyo, Monday, July, English |
| Kropka (.) na końcu zdania twierdzącego — w USA nazywa się period | We live in Leeds. |
| Znak zapytania (?) na końcu pytania | Where is the station? |
Spójniki and i but: and dodaje, but przeciwstawia: tea and coffee, We are tired but happy. Te dwa słówka zobaczysz w wielu lekcjach; osobna lekcja o nich to A1-29.
Użycie
1Rozpoznawanie części mowy
Gdy poznajesz nowe słowo, zapytaj: czy to rzecz (rzeczownik), czynność (czasownik), czy opis (przymiotnik)? Wtedy łatwiej postawisz je we właściwym miejscu.
2Podmiot + czasownik + dopełnienie
Podmiot stoi pierwszy, czasownik drugi, dopełnienie trzecie. Jeśli zmienisz kolejność, zmienisz znaczenie.
3Miejsce i czas
Miejsce i czas zwykle stoją na końcu zdania, w kolejności miejsce + czas. Czas może też stanąć na samym początku.
4Zdanie twierdzące potrzebuje podmiotu i czasownika
Nawet krótkie zdania mają obie części. Przy pogodzie, godzinie i odległości nie ma prawdziwego podmiotu, więc angielski używa it. To „puste” it nazywa się podmiotem formalnym (dummy subject). Po polsku mówimy po prostu „Pada”, „Jest dziesiąta”. (Polecenia typu Sit down. nie mają podmiotu: zob. A1-18.)
5Wielkie litery, kropki i znaki zapytania
Każde zdanie zaczynaj wielką literą, a kończ kropką albo znakiem zapytania. Wielką literą piszesz I i nazwy własne.
Częste błędy
Pułapki dla Polaków
1. Zdanie bez podmiotu. Po polsku „Pada”, „Często pada”, „Do centrum jest daleko” to pełne zdania. Po angielsku zdanie twierdzące musi mieć podmiot — jeśli nie ma prawdziwego, wstawiasz it.
2. Swobodny szyk jak w polskim. Po polsku „Pizzę lubi mój syn” znaczy to samo co „Mój syn lubi pizzę”, bo końcówka -ę pokazuje, kto jest dopełnieniem. Po angielsku pierwsze miejsce zawsze zajmuje podmiot, więc przestawione zdanie zmienia sens albo jest niepoprawne.
3. Przysłówek między czasownikiem a dopełnieniem. Po polsku mówimy „Mówię dobrze po angielsku”, „Czytam szybko książki”. Po angielsku czasownik i dopełnienie stoją razem, a przysłówek idzie za nimi.
4. Mała litera w dniach, miesiącach i narodowościach. Po polsku piszemy „w czwartek”, „w październiku”, „polskie filmy” małą literą. Po angielsku to wszystko są nazwy, więc zawsze wielką literą — tak samo jak I.
Nie myl
Podmiot i dopełnienie (subject vs object) — podmiot wykonuje czynność i stoi przed czasownikiem. Dopełnienie „odbiera” czynność i stoi po czasowniku. Niektóre zaimki w roli dopełnienia zmieniają formę (I → me): zob. A1-09.
Przymiotnik i przysłówek (adjective vs adverb) — przymiotnik opisuje rzeczownik (a quick lunch), a przysłówek czasownik (eat quickly). Zob. A1-10 i A2-09.
It jako prawdziwy podmiot i puste it — it może oznaczać konkretną rzecz albo być pustym podmiotem przy pogodzie i godzinie.
Pisownia i wymowa
- Wielka litera: I, pierwsze słowo zdania, imiona, miasta, kraje, dni, miesiące, języki i narodowości. Pory roku zwykle małą literą: spring, winter. Po polsku dni, miesiące i przymiotniki narodowości piszemy małą literą — po angielsku nie.
- Full stop (UK) = period (US). Oba słowa oznaczają kropkę na końcu zdania.
- Po kropce lub znaku zapytania stawiasz jedną spację, a przed nimi żadnej: Where are you?, nie Where are you ?
- W mowie ważne słowa (rzeczowniki, główne czasowniki, przymiotniki) są akcentowane — dłuższe i mocniejsze. Małe słowa, takie jak a, the, to i at, są krótkie i słabe. W We drink coffee at home mocne są drink, coffee i home, a at brzmi krótko, jak /ət/.
- Po polsku każda samogłoska brzmi pełno, bez względu na akcent. Po angielsku samogłoski w słabych słowach słabną i skracają się do neutralnego dźwięku /ə/ (schwa): rozluźnij usta i język, jak przy krótkim „yyy”. Jeśli wymówisz każde at, to i the pełnym głosem, zdanie zabrzmi twardo i nienaturalnie.
Złota zasada
Normalna kolejność to: podmiot, czasownik, dopełnienie, potem miejsce, potem czas. Zdanie twierdzące potrzebuje podmiotu i czasownika — jeśli prawdziwego podmiotu nie ma (pogoda, godzina, odległość), użyj it. Polska swoboda szyku po angielsku nie działa: o roli wyrazu decyduje jego miejsce.
Ćwiczenia
A. Forma
Ułóż wyrazy we właściwej kolejności albo wskaż podaną część zdania.
-
Ułóż wyrazy we właściwej kolejności: football / play / my brothers
-
Ułóż wyrazy we właściwej kolejności: at home / every evening / I / dinner / cook
-
Ułóż wyrazy we właściwej kolejności: like / we / your new jacket
-
Ułóż wyrazy we właściwej kolejności: in the park / on Sundays / they / tennis / play
-
Wskaż podmiot: Our new neighbours have two dogs.
-
Wskaż dopełnienie: We check the homework every day.
B. Znaczenie
Wybierz poprawną odpowiedź.
-
Kto wykonuje czynność w zdaniu „The dogs chase the cats”? …
-
Które zdanie mówi, że to Lucy i Mia dzwonią?
-
Czy w zdaniu „It is raining” słowo „it” oznacza konkretną rzecz? …
-
Jaką częścią mowy jest „happy” w „a happy child”? …
-
Jaką częścią mowy jest „slowly” w „We walk slowly”? …
-
Które słowo zawsze piszemy wielką literą? …
C. Znajdź błąd
Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.
-
Is very cold today.
-
I every day read the news.
-
My sister a teacher.
-
We meet every Saturday our friends.
-
We like pizza very much.
D. W kontekście
Przeczytaj tekst i wybierz właściwą formę do każdego miejsca.
18 (I live / Live I) in a small house with my sister. She 19 (a teacher / is a teacher), and I am a nurse. We start work early on Mondays. 20 (Is / It is) cold in the morning, so we drink 21 (coffee hot / hot coffee). We meet our friends 22 (in town on Saturdays / on Saturdays in town). 23 (We love / Love) our weekends!
E. Twoja kolej
Napisz po angielsku kilka zdań o sobie.
-
Napisz dwa zdania o tym, co robisz. Użyj schematu podmiot + czasownik + dopełnienie i dodaj miejsce oraz czas.
-
Napisz jedno zdanie o dzisiejszej pogodzie. Zacznij od It.
Odpowiedzi
A. Forma
- My brothers play football.
- I cook dinner at home every evening. / Every evening I cook dinner at home. / Every evening, I cook dinner at home.
- We like your new jacket.
- They play tennis in the park on Sundays. / On Sundays they play tennis in the park. / On Sundays, they play tennis in the park.
- Our new neighbours
- the homework
B. Znaczenie
- the dogs
- Lucy and Mia call their parents.
- no
- adjective
- adverb
- Monday
C. Znajdź błąd
- It is very cold today. / It's very cold today.
- I read the news every day. / Every day I read the news. / Every day, I read the news.
- My sister is a teacher. / My sister's a teacher.
- We meet our friends every Saturday. / Every Saturday we meet our friends. / Every Saturday, we meet our friends.
- ✓ We like pizza very much.
D. W kontekście
- I live
- is a teacher
- It is
- hot coffee
- in town on Saturdays
- We love
E. Twoja kolej
- I drink tea at home every morning. We play tennis in the park on Saturdays.
- It is sunny today.
