अङ्ग्रेजी वाक्यको बनोट र Word Order — सजिलो नेपालीमा
How an English Sentence Works
यस पृष्ठमा
लक्ष्य
यो पाठपछि तपाईं अङ्ग्रेजीका मुख्य शब्दवर्ग (parts of speech) चिन्न सक्नुहुनेछ, र शब्दहरूलाई सामान्य क्रममा राख्न सक्नुहुनेछ: कर्ता + क्रिया + कर्म (Subject + Verb + Object), र अन्त्यमा ठाउँ र समय।
मुख्य विचार
अङ्ग्रेजी शब्दमा वाक्यभित्रको काम देखाउने अन्त्य (ending) निकै कम हुन्छन्। त्यसो भए कसले के गर्यो भनेर कसरी थाहा पाउने? ठाउँ बाट। शब्द वाक्यको कुन ठाउँमा छ, त्यसैले उसको काम बताउँछ।
अङ्ग्रेजी वाक्यलाई एउटा रेल सम्झनुहोस्, जसका डिब्बा सधैँ एउटै क्रममा हुन्छन्। पहिलो डिब्बा हो कर्ता (subject): काम गर्ने व्यक्ति वा वस्तु। दोस्रो डिब्बा हो क्रिया (verb): काम वा अवस्था। त्यसपछि आउँछ कर्म (object): काम जसमाथि पर्छ, त्यो व्यक्ति वा वस्तु। अनि सबैभन्दा पछाडि ठाउँ र समय।
The dogs chase the cats र The cats chase the dogs मा शब्द ठ्याक्कै उही छन्, तर कथा पूरै फरक छ, किनभने डिब्बाहरूले ठाउँ साटे।
त्यसैले अङ्ग्रेजीको शब्दक्रम कडा हुन्छ: सामान्य वाक्यलाई कर्ता र क्रिया दुवै चाहिन्छ, र त्यही क्रममा। कसैले केही “गरिरहेको” छैन भने पनि (It is raining) अङ्ग्रेजीले कर्ताको डिब्बामा सानो शब्द it राख्छ, ताकि रेल पूरा होस्।
नेपाली र अङ्ग्रेजी
नेपालीमा क्रिया प्रायः वाक्यको अन्त्यमा आउँछ: कर्ता + कर्म + क्रिया (“म कफी पिउँछु”)। अङ्ग्रेजीमा क्रिया कर्ताको ठीक पछि आउँछ: I drink coffee। नेपालीमा -ले र -लाई जस्ता प्रत्ययले कसले के गर्यो भनेर देखाउँछन्, त्यसैले शब्दको क्रम बदले पनि अर्थ प्रायः उही रहन्छ। अङ्ग्रेजीमा यस्ता चिह्न छैनन्; त्यहाँ काम ठाउँ ले गर्छ। अर्को कुरा: नेपालीमा कर्ता छुटाउन मिल्छ (क्रियाको अन्त्यले नै कर्ता देखाउँछ), तर अङ्ग्रेजी वाक्यमा कर्ता अनिवार्य छ।
| नेपाली | अङ्ग्रेजी | के फरक छ |
|---|---|---|
| म कफी पिउँछु। | I drink coffee. | नेपालीमा क्रिया अन्त्यमा; अङ्ग्रेजीमा कर्ताको ठीक पछि |
| कुकुरले बिरालोलाई लखेट्छ। | The dog chases the cat. | नेपालीमा -ले / -लाई ले भूमिका देखाउँछन्; अङ्ग्रेजीमा शब्दको ठाउँले |
| म हरेक बिहान घरमा कफी पिउँछु। | I drink coffee at home every morning. | नेपालीमा प्रायः समय पहिले; अङ्ग्रेजीमा अन्त्यमा ठाउँ, त्यसपछि समय; -मा पछाडि, at अगाडि |
| पानी परिरहेको छ। | It is raining. | नेपालीमा कर्ता चाहिँदैन; अङ्ग्रेजीमा it |
| मलाई भोक लागेको छ। | I'm hungry. | “मलाई” भने पनि अङ्ग्रेजीमा कर्ता I |
अनि लेखाइमा: देवनागरीमा ठूलो र सानो अक्षर हुँदैन, तर अङ्ग्रेजीमा वाक्यको सुरु, I र नामहरू ठूलो अक्षर (capital letter) बाट लेखिन्छन्। नेपालीको पूर्णविराम “।” को सट्टा अङ्ग्रेजीमा थोप्लो (.) आउँछ।
संरचना
शब्दवर्ग एक नजरमा
| शब्दवर्ग | काम | उदाहरण |
|---|---|---|
| noun (नाम) | व्यक्ति, ठाउँ, वस्तु वा विचार | teacher, London, phone, music |
| pronoun (सर्वनाम) | नामको सट्टा आउँछ | I, you, he, she, it, we, they |
| verb (क्रिया) | काम वा अवस्था | eat, work, like, be |
| adjective (विशेषण) | नामको वर्णन गर्छ | big, red, happy, cold |
| adverb (क्रियाविशेषण) | क्रिया (कसरी, कहिले, कहाँ…) वा विशेषणको वर्णन गर्छ | slowly, here, today, very |
| preposition (नामयोगी) | ठाउँ, समय वा सम्बन्ध देखाउँछ; नेपालीको -मा, -बाट, -सँग जस्तै, तर नामको अगाडि आउँछ | in, on, at, with, from |
| article (आर्टिकल) | नामको अगाडि आउँछ; नेपालीमा यस्तो शब्दवर्ग छैन | a, an, the |
सामान्य क्रम
| कर्ता | क्रिया | कर्म | ठाउँ | समय |
|---|---|---|---|---|
| I | drink | coffee | at home | every morning. |
| My brothers | play | football | in the park | on Sundays. |
| We | watch | films | — | at the weekend. |
| They | work | — | in a bank. | — |
- films (UK) / movies (US); at the weekend (UK) / on the weekend (US)।
- हरेक वाक्यमा कर्म हुँदैन: They work. We are tired.
- अन्त्यमा ठाउँ पहिले, समय पछि: at home every morning।
- समय वाक्यको एकदम सुरुमा पनि आउन सक्छ: Every morning I drink coffee at home.
सामान्य वाक्यलाई कर्ता र क्रिया चाहिन्छ
| के छुट्यो | पूरा वाक्य |
|---|---|
| Is raining. (कर्ता छैन) | It is raining. |
| My sister a teacher. (क्रिया छैन) | My sister is a teacher. |
ठूलो अक्षर र विरामचिह्न
| नियम | उदाहरण |
|---|---|
| वाक्यको सुरुमा ठूलो अक्षर | The shops open at nine. |
| I सधैँ ठूलो अक्षरमा | Today I feel great. |
| व्यक्ति, ठाउँ, बार, महिना, भाषा र राष्ट्रियताका नाम | Maria, Tokyo, Monday, July, English |
| सामान्य वाक्यको अन्त्यमा full stop (.); अमेरिकी अङ्ग्रेजीमा period भनिन्छ | We live in Leeds. |
| प्रश्नको अन्त्यमा प्रश्नचिह्न (?) | Where is the station? |
जोड्ने शब्द: and ले थप्छ (र), but ले विरोध देखाउँछ (तर): tea and coffee, We are tired but happy. यी दुई साना शब्द धेरै पाठमा देख्नुहुनेछ; यिनको छुट्टै पाठ A1-29 मा छ।
प्रयोग
1शब्दवर्ग चिन्ने
नयाँ शब्द भेट्दा सोध्नुहोस्: यो वस्तु हो (नाम), काम हो (क्रिया), कि वर्णन हो (विशेषण)? यसले शब्दलाई सही ठाउँमा राख्न मद्दत गर्छ।
2कर्ता + क्रिया + कर्म
कर्ता पहिले, क्रिया दोस्रो, कर्म तेस्रो। क्रम बदल्नुभयो भने अर्थ बदलिन्छ। नेपालीमा “Anna र Tom ले आमाबुबालाई फोन गर्छन्” वा “आमाबुबालाई Anna र Tom ले फोन गर्छन्” दुवै मिल्छ, किनभने “ले” र “लाई” ले भूमिका देखाउँछन्। अङ्ग्रेजीमा भने ठाउँ नै सबै कुरा हो।
3ठाउँ र समय थप्ने
ठाउँ र समय प्रायः वाक्यको अन्त्यमा आउँछन्, र क्रम हुन्छ ठाउँ + समय। नेपालीमा प्रायः उल्टो भन्छौँ (“शनिबार सहरमा”), त्यसैले यो क्रम विशेष ध्यान दिएर सिक्नुहोस्। समय वाक्यको एकदम सुरुमा पनि आउन सक्छ।
4सामान्य वाक्यलाई कर्ता र क्रिया चाहिन्छ
छोटो वाक्यमा पनि दुवै भाग हुन्छन्। मौसम, समय र दूरीका वाक्यमा कुनै वास्तविक कर्ता हुँदैन, त्यसैले अङ्ग्रेजीले it प्रयोग गर्छ। यो “खाली” it लाई dummy subject भनिन्छ। नेपालीमा “पानी परिरहेको छ”, “दस बज्यो” भन्दा कर्ता चाहिँदैन, तर अङ्ग्रेजीमा it छुटाउन मिल्दैन। (Sit down. जस्ता आदेशमा कर्ता हुँदैन: A1-18 हेर्नुहोस्।)
5ठूलो अक्षर, full stop र प्रश्नचिह्न
हरेक वाक्य ठूलो अक्षरबाट सुरु गर्नुहोस्। अन्त्यमा full stop वा प्रश्नचिह्न राख्नुहोस्। I र नामहरूका लागि पनि ठूलो अक्षर चाहिन्छ।
सामान्य गल्तीहरू
नेपाली भाषीहरूका लागि पासोहरू
1. “पढाउँछु” मा कर्ता लुकेको हुन्छ। नेपालीमा क्रियाको अन्त्यले नै कर्ता देखाउँछ, त्यसैले “म” वा “यो” छुटाउनु सामान्य हो: “स्कुलमा पढाउँछु”, “यहाँबाट भक्तपुर दस किलोमिटर छ”। अङ्ग्रेजीको क्रियाले कर्ता देखाउँदैन, त्यसैले कर्ता लेख्नैपर्छ। वास्तविक कर्ता छैन भने it।
2. “हरेक शनिबार” कर्ताको पछाडि। नेपालीमा “हामी हरेक शनिबार … जान्छौँ” भन्छौँ, अर्थात् समय कर्ता र क्रियाको बीचमा। शब्दशः अनुवाद गर्दा अङ्ग्रेजीमा पनि समय बीचमा पर्छ। अङ्ग्रेजीमा every Saturday जस्ता वाक्यांश अन्त्यमा वा एकदम सुरुमा राख्नुहोस्।
3. समय पहिले, ठाउँ पछि। नेपालीमा “हरेक शुक्रबार ललितपुरको एउटा सानो रेस्टुरेन्टमा” भन्छौँ: समय पहिले, ठाउँ पछि। अङ्ग्रेजीमा सामान्य क्रम उल्टो छ: ठाउँ पहिले, समय पछि।
4. “धेरै मन पर्छ” → like very much + कर्म। नेपालीमा “धेरै” क्रियाको ठीक अगाडि आउँछ (“धेरै माया गर्छन्”), त्यसैले अङ्ग्रेजीमा पनि very much क्रियाको छेउमै राख्ने बानी हुन्छ। अङ्ग्रेजीमा क्रिया र कर्म एकअर्कासँग टाँसिएर बस्छन्; very much कर्मपछि आउँछ।
5. देवनागरीमा ठूलो अक्षर हुँदैन। नेपाली लेख्दा ठूलो-सानो अक्षरको चिन्ता गर्नुपर्दैन, त्यसैले अङ्ग्रेजीमा पनि नाम, बार र महिना सानो अक्षरमा लेखिन्छन्।
नझुक्किनुहोस्
कर्ता र कर्म — कर्ताले काम गर्छ र क्रियाको अगाडि आउँछ। कर्ममाथि काम पर्छ र त्यो क्रियाको पछाडि आउँछ। नेपालीमा यो काम “-ले” र “-लाई” ले गर्छन्, अङ्ग्रेजीमा ठाउँले। केही सर्वनाम कर्म बन्दा रूप बदल्छन् (I → me): A1-09 हेर्नुहोस्।
विशेषण र क्रियाविशेषण — विशेषणले नामको वर्णन गर्छ (a quick lunch)। क्रियाविशेषणले क्रियाको वर्णन गर्छ (eat quickly)। A1-10 र A2-09 हेर्नुहोस्।
वास्तविक कर्ता it र खाली it — It ले कुनै वास्तविक वस्तु जनाउन सक्छ, वा मौसम र समयका लागि खाली कर्ता मात्र हुन सक्छ।
हिज्जे र उच्चारण
- ठूलो अक्षर: I, वाक्यको पहिलो शब्द, व्यक्ति, सहर, देश, बार, महिना, भाषा र राष्ट्रियताका नाम। ऋतुका नाम प्रायः सानो अक्षरमा: spring, winter। देवनागरीमा यो भेद नभएकाले सुरुमा यसमा विशेष ध्यान दिनुहोस्।
- Full stop (UK) = period (US)। दुवैको अर्थ सामान्य वाक्यको अन्त्यमा आउने थोप्लो हो। नेपालीको “।” अङ्ग्रेजीमा प्रयोग हुँदैन।
- Full stop वा प्रश्नचिह्नपछि एउटा खाली ठाउँ छोड्नुहोस्, अगाडि होइन: Where are you?, Where are you ? होइन।
- बोल्दा महत्त्वपूर्ण शब्दहरू (नाम, मुख्य क्रिया, विशेषण) मा जोड (stress) पर्छ: ती लामा र बलिया सुनिन्छन्। a, the, to, at जस्ता साना शब्द छोटा र कमजोर हुन्छन्। We drink coffee at home मा बलिया शब्द drink, coffee र home हुन्; at छोटो सुनिन्छ, /ət/ जस्तो। यो कमजोर स्वर /ə/ नेपालीको “अ” सँग धेरै मिल्छ, त्यसैले यो तपाईंका लागि सजिलो छ।
- drink, street, school जस्ता शब्दको सुरुका दुई-तीन व्यञ्जन सँगै भन्नुहोस्। “इस्कुल” वा “सकुल” जस्तो बीचमा वा अगाडि स्वर थप्नुहुँदैन: /skuːl/।
सुनौलो नियम
सामान्य क्रम: कर्ता, क्रिया, कर्म, त्यसपछि ठाउँ, अनि समय। सामान्य वाक्यलाई कर्ता र क्रिया चाहिन्छ: वास्तविक कर्ता छैन (मौसम, समय, दूरी) भने it प्रयोग गर्नुहोस्। नेपालीमा क्रिया अन्त्यमा आउँछ र कर्ता छुट्न सक्छ; अङ्ग्रेजीमा क्रिया कर्ताको ठीक पछि आउँछ, र कर्ता कहिल्यै छुट्दैन।
अभ्यास
A. संरचना
शब्दहरूलाई सही क्रममा राख्नुहोस्, वा कर्ता (subject) र कर्म (object) पत्ता लगाउनुहोस्।
-
सही क्रममा राख्नुहोस्: football / play / my brothers
-
सही क्रममा राख्नुहोस्: at home / every evening / I / dinner / cook
-
सही क्रममा राख्नुहोस्: like / we / your new jacket
-
सही क्रममा राख्नुहोस्: in the park / on Sundays / they / tennis / play
-
कर्ता (subject) पत्ता लगाउनुहोस्: Our new neighbours have two dogs.
-
कर्म (object) पत्ता लगाउनुहोस्: We check the homework every day.
B. अर्थ
प्रश्न पढेर सही उत्तर छान्नुहोस्।
-
"The dogs chase the cats" मा काम कसले गर्छ? …
-
कुन वाक्यमा फोन गर्ने Lucy र Mia हुन्?
-
"It is raining" मा "it" ले कुनै वास्तविक वस्तु जनाउँछ? …
-
"a happy child" मा "happy" कुन शब्दवर्ग हो? …
-
"We walk slowly" मा "slowly" कुन शब्दवर्ग हो? …
-
कुन शब्द सधैँ ठूलो अक्षरबाट सुरु हुन्छ? …
C. गल्ती पत्ता लगाउनुहोस्
हरेक वाक्यमा एउटा गल्ती छ वा वाक्य सही छ। सच्याइएको वाक्य लेख्नुहोस् वा correct लेख्नुहोस्।
-
Is very cold today.
-
I every day read the news.
-
My sister a teacher.
-
We meet every Saturday our friends.
-
We like pizza very much.
D. पाठभित्र
कोष्ठकबाट सही विकल्प छानेर अनुच्छेद पूरा गर्नुहोस्।
18 (I live / Live I) in a small house with my sister. She 19 (a teacher / is a teacher), and I am a nurse. We start work early on Mondays. 20 (Is / It is) cold in the morning, so we drink 21 (coffee hot / hot coffee). We meet our friends 22 (in town on Saturdays / on Saturdays in town). 23 (We love / Love) our weekends!
E. तपाईंको पालो
आफ्नोबारे अङ्ग्रेजीमा लेख्नुहोस्।
-
आफूले गर्ने कामबारे दुईवटा वाक्य लेख्नुहोस्। कर्ता + क्रिया + कर्म प्रयोग गर्नुहोस्, र ठाउँ र समय थप्नुहोस्।
-
आजको मौसमबारे एउटा वाक्य लेख्नुहोस्। It बाट सुरु गर्नुहोस्।
उत्तरहरू
A. संरचना
- My brothers play football.
- I cook dinner at home every evening. / Every evening I cook dinner at home. / Every evening, I cook dinner at home.
- We like your new jacket.
- They play tennis in the park on Sundays. / On Sundays they play tennis in the park. / On Sundays, they play tennis in the park.
- Our new neighbours
- the homework
B. अर्थ
- the dogs
- Lucy and Mia call their parents.
- no
- adjective
- adverb
- Monday
C. गल्ती पत्ता लगाउनुहोस्
- It is very cold today. / It's very cold today.
- I read the news every day. / Every day I read the news. / Every day, I read the news.
- My sister is a teacher. / My sister's a teacher.
- We meet our friends every Saturday. / Every Saturday we meet our friends. / Every Saturday, we meet our friends.
- ✓ We like pizza very much.
D. पाठभित्र
- I live
- is a teacher
- It is
- hot coffee
- in town on Saturdays
- We love
E. तपाईंको पालो
- I drink tea at home every morning. We play tennis in the park on Saturdays.
- It is sunny today.
