इंग्रजी वाक्यरचना (word order): कर्ता, क्रियापद आणि कर्म मराठीत सोप्या भाषेत
How an English Sentence Works
या पानावर
उद्दिष्ट
हा धडा झाल्यावर तुम्ही इंग्रजीतल्या मुख्य शब्दांच्या जाती ओळखू शकाल आणि शब्द नेहमीच्या क्रमाने लावू शकाल: कर्ता + क्रियापद + कर्म (Subject + Verb + Object), आणि शेवटी ठिकाण व वेळ.
मुख्य कल्पना
इंग्रजी शब्दांना वाक्यातलं त्यांचं काम दाखवणारे प्रत्यय जवळजवळ नसतात. मग कोण काय करतं, हे कसं कळतं? जागेवरून. वाक्यात शब्द कुठे उभा आहे, त्यावरून त्याचं काम ठरतं.
इंग्रजी वाक्य म्हणजे एक रेल्वेगाडी आहे अशी कल्पना करा. तिचे डबे नेहमी ठरलेल्या क्रमाने लागतात. पहिला डबा कर्ता (subject) – जो क्रिया करतो. दुसरा डबा क्रियापद (verb) – क्रिया किंवा अवस्था. मग कर्म (object) – ज्याच्यावर क्रिया होते. आणि गाडीच्या शेवटी ठिकाण आणि वेळ.
The dogs chase the cats आणि The cats chase the dogs यांत अगदी तेच शब्द आहेत, पण गोष्ट पूर्ण वेगळी आहे, कारण डब्यांनी जागा बदलली.
म्हणून इंग्रजी शब्दक्रम कडक आहे: साध्या विधानार्थी वाक्यात कर्ता आणि क्रियापद लागतं, आणि तेही याच क्रमाने. खरं तर कोणीच काही “करत” नसलं तरी – It is raining – इंग्रजी कर्त्याच्या डब्यात छोटा शब्द it ठेवते, म्हणजे गाडी पूर्ण राहते.
मराठी आणि इंग्रजी
मराठीत शब्दांचं काम प्रत्यय दाखवतात, म्हणून आपण शब्द बऱ्यापैकी मोकळेपणाने हलवू शकतो: “कुत्रा मांजराचा पाठलाग करतो” आणि “मांजराचा पाठलाग कुत्रा करतो” यांचा अर्थ एकच, कारण “मांजराचा” हा प्रत्यय सांगतो की पाठलाग कोणाचा होतो आहे. इंग्रजीत असे प्रत्यय जवळजवळ नाहीत; काम फक्त जागा दाखवते. शब्दांची जागा बदलली की अर्थ बदलतो.
दुसरं, मराठी वाक्यात क्रियापद सहसा शेवटी येतं: “मी चहा पितो”. इंग्रजीत क्रियापद कर्त्याच्या लगेच नंतर, वाक्याच्या मध्ये येतं: I drink tea. तिसरं, मराठीत वेळ आपण बहुधा आधी सांगतो, कर्त्याच्या लगेच नंतर: “आम्ही रोज संध्याकाळी लायब्ररीत अभ्यास करतो.” इंग्रजीत नेहमीचा क्रम आहे कर्म, मग ठिकाण, मग वेळ. चौथं, “मला तुझं जॅकेट आवडलं” मध्ये मराठीत “मला” येतं, पण इंग्रजीत कर्ता I असतो. आणि हवामान किंवा वेळ सांगताना मराठीत “it” सारखा शब्द नसतो (“पाऊस पडतो आहे”, “दहा वाजले”), इंग्रजी वाक्यात मात्र तो हवाच.
| मराठी | इंग्रजी | काय वेगळं आहे? |
|---|---|---|
| मुलांना पिझ्झा खूप आवडतो. | Children love pizza. | मराठीत क्रियापद शेवटी; इंग्रजीत कर्त्यानंतर लगेच |
| मांजराचा पाठलाग कुत्रा करतो. | The dog chases the cat. | मराठीत काम प्रत्यय दाखवतो; इंग्रजीत फक्त जागा |
| मला तुझं जॅकेट आवडलं. | I like your jacket. | मराठीत “मला”; इंग्रजीत कर्ता I + क्रियापद |
| आम्ही रोज संध्याकाळी लायब्ररीत अभ्यास करतो. | We study at the library every evening. | मराठीत वेळ आधी; इंग्रजीत आधी ठिकाण, मग वेळ |
| पाऊस पडतो आहे. | It is raining. | मराठीत कर्ता “पाऊस”; इंग्रजीत कर्ता it |
| दहा वाजले आहेत. | It's ten o'clock. | मराठी वाक्यात “it” सारखा कर्ता नाही; इंग्रजीत it हवाच |
| आपण सोमवारी भेटू. | We meet on Monday. | देवनागरीत कॅपिटल अक्षरं नाहीत; इंग्रजीत वारांची नावं कॅपिटलने |
थोडक्यात: इंग्रजीत कोण कर्ता आणि कोण कर्म हे जागा ठरवते. विधानार्थी वाक्यात कर्ता आधी, क्रियापद लगेच नंतर (वाक्य वेळेने सुरू झालं तरी), ठिकाण आणि वेळ शेवटी, आणि हवामान-वेळेच्या वाक्यात कर्ता it.
रचना
शब्दांच्या जाती एका नजरेत (parts of speech)
| शब्दाची जात | काम | उदाहरणं |
|---|---|---|
| नाम (noun) | व्यक्ती, ठिकाण, वस्तू किंवा कल्पना | teacher, London, phone, music |
| सर्वनाम (pronoun) | नामाऐवजी येतं | I, you, he, she, it, we, they |
| क्रियापद (verb) | क्रिया किंवा अवस्था | eat, work, like, be |
| विशेषण (adjective) | नामाचं वर्णन करतं | big, red, happy, cold |
| क्रियाविशेषण (adverb) | क्रियापदाचं (कसं, कधी, कुठे…) किंवा विशेषणाचं वर्णन करतं | slowly, here, today, very |
| preposition (उदा. in, on, at) | ठिकाण, वेळ किंवा संबंध दाखवतं | in, on, at, with, from |
| आर्टिकल (article) | नामाच्या आधी येतं | a, an, the |
मराठीत ठिकाण आणि संबंध आपण नामाला जोडलेल्या प्रत्ययाने दाखवतो (“टेबलावर”, “घरात”, “मित्राबरोबर”). इंग्रजी preposition हे स्वतंत्र शब्द आहेत आणि नामाच्या आधी येतात: on the table, in the house. आणि आर्टिकल (a / an, the) मराठीत नसतातच.
नेहमीचा शब्दक्रम
| कर्ता | क्रियापद | कर्म | ठिकाण | वेळ |
|---|---|---|---|---|
| I | drink | coffee | at home | every morning. |
| My brothers | play | football | in the park | on Sundays. |
| We | watch | films | — | at the weekend. |
| They | work | — | in a bank. | — |
- films (UK) / movies (US); at the weekend (UK) / on the weekend (US).
- प्रत्येक वाक्यात कर्म नसतं: They work. We are tired.
- शेवटी आधी ठिकाण, मग वेळ: at home every morning.
- वेळ अगदी वाक्याच्या सुरुवातीलाही ठेवता येते: Every morning I drink coffee at home. तेव्हाही कर्ता (I) क्रियापदाच्या (drink) आधीच येतो.
विधानार्थी वाक्याला कर्ता आणि क्रियापद लागतं
| काय नाही? | पूर्ण वाक्य |
|---|---|
| Is raining. (कर्ता नाही) | It is raining. |
| My sister a teacher. (क्रियापद नाही) | My sister is a teacher. |
कॅपिटल अक्षरं आणि विरामचिन्हं
| नियम | उदाहरण |
|---|---|
| वाक्याची सुरुवात कॅपिटल अक्षराने | The shops open at nine. |
| I नेहमी कॅपिटल | Today I feel great. |
| व्यक्ती आणि ठिकाणांची नावं, वार, महिने, भाषा आणि राष्ट्रीयत्व | Maria, Tokyo, Monday, July, English |
| विधानार्थी वाक्याच्या शेवटी पूर्णविराम (.) – अमेरिकन इंग्रजीत period | We live in Leeds. |
| प्रश्नाच्या शेवटी प्रश्नचिन्ह (?) | Where is the station? |
शब्द जोडणं: and म्हणजे “आणि” (भर घालतं), but म्हणजे “पण” (विरोध दाखवतं): tea and coffee, We are tired but happy. हे दोन छोटे शब्द तुम्हाला अनेक धड्यांत भेटतील; सविस्तर A1-29 मध्ये.
वापर
1शब्दांच्या जाती ओळखा
नवा शब्द दिसला की स्वतःला विचारा: ही वस्तू आहे (नाम), क्रिया आहे (क्रियापद) की वर्णन (विशेषण)? त्यामुळे शब्द योग्य जागी ठेवायला मदत होते.
2कर्ता + क्रियापद + कर्म
कर्ता पहिला, क्रियापद दुसरं, कर्म तिसरं. क्रम बदलला तर अर्थ बदलतो.
3ठिकाण आणि वेळ
ठिकाण आणि वेळ सहसा वाक्याच्या शेवटी येतात, आणि क्रम असतो ठिकाण + वेळ. वेळ अगदी सुरुवातीलाही ठेवता येते. मराठीत आपण वेळ बहुधा आधी, कर्त्यानंतर लगेच सांगतो (“मी शनिवारी गावात मित्रांना भेटतो”); इंग्रजीत ती शेवटी राहते.
4विधानार्थी वाक्याला कर्ता आणि क्रियापद लागतं
छोट्या विधानार्थी वाक्यातही हे दोन्ही भाग असतात. हवामान, वेळ आणि अंतर सांगताना खरा “करणारा” नसतो, म्हणून इंग्रजी it वापरते. अशा रिकाम्या it ला औपचारिक कर्ता (dummy subject) म्हणतात. मराठीत आपण “पाऊस पडतो आहे”, “खूप गरम होतं आहे”, “दहा वाजले” म्हणतो; यांत “it” सारखा शब्द नसतो. (Sit down. सारख्या आज्ञेत कर्ता नसतो: पाहा A1-18.)
5कॅपिटल अक्षरं, पूर्णविराम आणि प्रश्नचिन्ह
प्रत्येक वाक्य कॅपिटल अक्षराने सुरू करा आणि पूर्णविराम किंवा प्रश्नचिन्हाने संपवा. I आणि नावंही कॅपिटल अक्षराने. देवनागरीत कॅपिटल-स्मॉल असा फरकच नाही, म्हणून वार, महिने आणि भाषांची नावं इंग्रजीत कॅपिटलने लिहायला मुद्दाम लक्षात ठेवा.
नेहमीच्या चुका
मराठी भाषकांसाठी सापळे
1. “बाबा दर रविवारी मासे आणतात” → वेळ कर्ता आणि क्रियापदाच्या मध्ये. मराठीत वेळ सांगणारे शब्द आपण कर्त्याच्या लगेच नंतर ठेवतो: “बाबा दर रविवारी रत्नागिरीच्या बाजारातून ताजे पापलेट आणतात”, “आदित्य आठवड्याच्या दिवशी ठाण्याहून लोकल पकडतो”. इंग्रजीत कर्ता आणि क्रियापद एकमेकांना चिकटून राहतात; वेळ शेवटी किंवा अगदी सुरुवातीला जाते.
2. “आमच्या गावापासून स्टेशन चौदा किलोमीटर आहे” → अंतरासाठी it गायब. मराठीत अंतर सांगताना कर्ता ठिकाणच असतं (“आमच्या गावापासून स्टेशन चौदा किलोमीटर आहे”), किंवा वाक्यात वेगळा कर्ताच नसतो (“इथून पुढे अजून दोन किलोमीटर आहे”). इंग्रजीत असं वाक्य “from …” ने सुरू करून मग थेट is लावलं तर वाक्याला कर्ता उरत नाही. अंतर आणि वेळ सांगताना कर्ता it ठेवा.
3. “पाऊस येतोय” → rain is coming. मराठीत पावसाला कर्ता करून बोलतो: “पाऊस येतोय”, “पाऊस पडतोय”. त्याचं शब्दशः भाषांतर म्हणून rain is coming खूप ऐकू येतं. इंग्रजीत हे वाक्य व्याकरणदृष्ट्या चालतं, पण त्याचा अर्थ “पाऊस जवळ येतो आहे, लवकरच पडेल” असा होतो. आत्ता पाऊस पडत असेल, तर इंग्रजीत कर्ता it: It's raining.
4. “आमची परीक्षा सोमवारी आहे” → saturday, marathi छोट्या अक्षराने. देवनागरीत कॅपिटल-स्मॉल असा फरक नसतो, म्हणून मोबाइलवर पटकन इंग्रजी मेसेज लिहिताना वार, महिने, भाषा आणि अगदी I सुद्धा छोट्या अक्षराने लिहिले जातात. इंग्रजीत हे सगळे कॅपिटल अक्षराने सुरू होतात.
गोंधळ करू नका
कर्ता आणि कर्म – कर्ता क्रिया करतो आणि क्रियापदाच्या आधी येतो. कर्म म्हणजे ज्याच्यावर क्रिया होते; ते क्रियापदाच्या नंतर येतं. काही सर्वनामांचं रूप कर्म म्हणून बदलतं (I → me): पाहा A1-09.
विशेषण आणि क्रियाविशेषण – विशेषण नामाचं वर्णन करतं (a quick lunch). क्रियाविशेषण क्रियापदाचं वर्णन करतं (eat quickly). पाहा A1-10 आणि A2-09.
खरी वस्तू दाखवणारा it आणि औपचारिक it – it एखादी खरी वस्तू दाखवू शकतो, किंवा हवामान आणि वेळेसाठी रिकामा कर्ता असू शकतो.
स्पेलिंग आणि उच्चार
- कॅपिटल अक्षर: I, वाक्याचा पहिला शब्द, व्यक्ती, शहरं आणि देशांची नावं, वार, महिने, भाषा आणि राष्ट्रीयत्व (Monday, July, English, Marathi, Indian). ऋतू इंग्रजीतही सहसा छोट्या अक्षराने: spring, winter.
- Full stop (UK) = period (US). दोन्हींचा अर्थ विधानार्थी वाक्याच्या शेवटचा पूर्णविराम.
- पूर्णविराम आणि प्रश्नचिन्हानंतर एक स्पेस द्या, आधी नाही: Where are you?, Where are you ? नाही.
- बोलताना महत्त्वाच्या शब्दांवर (नाम, मुख्य क्रियापद, विशेषण) जोर असतो – ते लांब आणि ठळक ऐकू येतात. a, the, to, at असे छोटे शब्द आखूड आणि कमजोर असतात. We drink coffee at home मध्ये drink, coffee आणि home ठळक; at जवळजवळ /ət/ असा पटकन येतो. मराठीत आपण प्रत्येक अक्षर स्पष्ट उच्चारतो, म्हणून इंग्रजीतले छोटे शब्दही पूर्ण जोर देऊन म्हटले जातात – त्यांना आखूड राहू द्या.
- अनेक इंग्रजी शब्दांत जोर एका ठरावीक syllable वर असतो, आणि तो बदलला तर शब्द ओळखायला कठीण जातो: toMORrow, aGO, hoTEL.
सुवर्णनियम
नेहमीचा क्रम: कर्ता, क्रियापद, कर्म, मग ठिकाण, मग वेळ. विधानार्थी वाक्यात कर्ता क्रियापदाच्या आधी येतो, वाक्य वेळेने सुरू झालं तरी. विधानार्थी वाक्याला कर्ता आणि क्रियापद हवंच – खरा कर्ता नसेल (हवामान, वेळ, अंतर) तर it वापरा.
सराव
A. रचना
शब्द योग्य क्रमाने लावा आणि कर्ता किंवा कर्म शोधा.
-
शब्द योग्य क्रमाने लावा: football / play / my brothers
-
शब्द योग्य क्रमाने लावा: at home / every evening / I / dinner / cook
-
शब्द योग्य क्रमाने लावा: like / we / your new jacket
-
शब्द योग्य क्रमाने लावा: in the park / on Sundays / they / tennis / play
-
कर्ता शोधा: Our new neighbours have two dogs.
-
कर्म शोधा: We check the homework every day.
B. अर्थ
योग्य पर्याय निवडा.
-
"The dogs chase the cats" या वाक्यात क्रिया कोण करतं? …
-
कोणत्या वाक्यात फोन Lucy आणि Mia करतात?
-
"It is raining" मध्ये "it" एखादी खरी वस्तू आहे का? …
-
"a happy child" मध्ये "happy" ही कोणती शब्दाची जात आहे? …
-
"We walk slowly" मध्ये "slowly" ही कोणती शब्दाची जात आहे? …
-
कोणता शब्द नेहमी कॅपिटल अक्षराने सुरू होतो? …
C. चूक शोधा
प्रत्येक वाक्यात एक चूक आहे किंवा वाक्य बरोबर आहे. दुरुस्त वाक्य लिहा किंवा correct लिहा.
-
Is very cold today.
-
I every day read the news.
-
My sister a teacher.
-
We meet every Saturday our friends.
-
We like pizza very much.
D. संदर्भात
प्रत्येक रिकाम्या जागेसाठी योग्य पर्याय निवडा.
18 (I live / Live I) in a small house with my sister. She 19 (a teacher / is a teacher), and I am a nurse. We start work early on Mondays. 20 (Is / It is) cold in the morning, so we drink 21 (coffee hot / hot coffee). We meet our friends 22 (in town on Saturdays / on Saturdays in town). 23 (We love / Love) our weekends!
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
तुमच्या आठवड्याबद्दल आणि आजच्या हवामानाबद्दल इंग्रजीत लिहा.
-
तुम्ही काय करता याबद्दल दोन वाक्यं लिहा. कर्ता + क्रियापद + कर्म हा क्रम वापरा, आणि ठिकाण व वेळ जोडा.
-
आजच्या हवामानाबद्दल एक वाक्य लिहा. वाक्याची सुरुवात It ने करा.
उत्तरे
A. रचना
- My brothers play football.
- I cook dinner at home every evening. / Every evening I cook dinner at home. / Every evening, I cook dinner at home.
- We like your new jacket.
- They play tennis in the park on Sundays. / On Sundays they play tennis in the park. / On Sundays, they play tennis in the park.
- Our new neighbours
- the homework
B. अर्थ
- the dogs
- Lucy and Mia call their parents.
- no
- adjective
- adverb
- Monday
C. चूक शोधा
- It is very cold today. / It's very cold today.
- I read the news every day. / Every day I read the news. / Every day, I read the news.
- My sister is a teacher. / My sister's a teacher.
- We meet our friends every Saturday. / Every Saturday we meet our friends. / Every Saturday, we meet our friends.
- ✓ We like pizza very much.
D. संदर्भात
- I live
- is a teacher
- It is
- hot coffee
- in town on Saturdays
- We love
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
- I drink tea at home every morning. We play tennis in the park on Saturdays.
- It is sunny today.
