Անգլերեն նախադասության բառակարգը. ենթակա, բայ, խնդիր (Subject + Verb + Object)
How an English Sentence Works
Այս էջում
Նպատակ
Այս դասից հետո կճանաչեք անգլերենի հիմնական բառերի տեսակները (գոյական, բայ, ածական…) և դրանք կդասավորեք սովորական հերթականությամբ՝ ենթակա + բայ + խնդիր (Subject + Verb + Object), իսկ տեղն ու ժամանակը՝ վերջում։
Հիմնական գաղափար
Անգլերեն բառերը գրեթե վերջավորություններ չունեն, որոնք ցույց տան, թե բառն ինչ դեր ունի նախադասության մեջ։ Այդ դեպքում ինչպե՞ս հասկանալ, թե ով ինչ է անում։ Դիրքով։ Բառի տեղն է ցույց տալիս նրա դերը։
Պատկերացրեք անգլերեն նախադասությունը որպես գնացք, որի վագոններն ունեն հաստատուն հերթականություն։ Առաջին վագոնը ենթական է (subject)՝ ով կամ ինչն է կատարում գործողությունը։ Երկրորդը բայն է (verb)՝ գործողությունը կամ վիճակը։ Հետո գալիս է խնդիրը (object)՝ ում կամ ինչի վրա է ուղղված գործողությունը, իսկ ամենավերջում՝ տեղը և ժամանակը։
The dogs chase the cats և The cats chase the dogs նախադասություններում բառերը նույնն են, բայց պատմությունը բոլորովին այլ է, որովհետև վագոնները տեղերով փոխվել են։
Ահա թե ինչու է անգլերենի բառակարգը խիստ. սովորական պատմողական նախադասությանն անհրաժեշտ են ենթական և բայը՝ այս հերթականությամբ։ Նույնիսկ երբ ոչ ոք իրականում ոչինչ «չի անում»՝ It is raining, անգլերենը ենթակայի վագոնում դնում է փոքրիկ it բառը, որպեսզի գնացքն ամբողջական լինի։
Հայերեն և անգլերեն
Հայերենում բառի դերը հաճախ ցույց է տալիս նրա վերջավորությունը, ոչ թե տեղը։ «Շները հետապնդում են կատուներին» և «Կատուներին հետապնդում են շները» նախադասությունները նույն բանն են նշանակում. -ին վերջավորությունն ասում է, որ կատուներին են հետապնդում։ Անգլերենում այդպիսի վերջավորություն չկա, ուստի բառերի տեղը փոխելիս փոխվում է իմաստը։ Բացի այդ, հայերենում բայը (օժանդակ բայի հետ միասին) սովորաբար գալիս է խնդրից և ժամանակից հետո՝ «Ես ամեն առավոտ սուրճ եմ խմում», իսկ անգլերենում բայը կանգնում է անմիջապես ենթակայից հետո, իսկ ժամանակն ու տեղը գնում են վերջ. I drink coffee at home every morning.
| Հայերեն | Անգլերեն | Ինչն է տարբեր |
|---|---|---|
| Ես ամեն առավոտ տանը սուրճ եմ խմում։ | I drink coffee at home every morning. | հայերենում բայը վերջում է, անգլերենում՝ ենթակայից անմիջապես հետո. տեղն ու ժամանակը՝ վերջում |
| Շները հետապնդում են կատուներին։ | The dogs chase the cats. | հայերենում -ին-ն է ցույց տալիս խնդիրը, անգլերենում՝ միայն տեղը (բայից հետո) |
| Ցուրտ է։ / Ուշ է։ | It's cold. / It's late. | հայերեն նախադասության մեջ ենթակա չկա, անգլերենում ենթական it-ն է |
| Անձրև է գալիս։ | It is raining. | հայերենում ենթական «անձրև»-ն է, անգլերենում՝ it, իսկ «անձրև գալ»-ը մեկ բայ է՝ rain |
| Ժամը տասն է։ | It's ten o'clock. | հայերենում ենթական «ժամը»-ն է, անգլերենում՝ it |
| Երաժշտություն շատ եմ սիրում։ | I like music very much. | հայերենում «շատ»-ը բայի մոտ է, անգլերենում very much-ը գնում է խնդրից հետո |
| Սա քո պայուսա՞կն է։ / Լիդսում ենք ապրում։ | Is this your bag? / We live in Leeds. | հայերենում հարցական նշանը դրվում է բառի վրա, իսկ վերջակետը «։» է. անգլերենում ? և . գրվում են նախադասության վերջում |
| ուրբաթ, հուլիս, անգլերեն | Friday, July, English | հայերենում փոքրատառով, անգլերենում՝ մեծատառով |
| փոքր մեքենա | a small car | այստեղ նույնն է. ածականը գոյականից առաջ է |
Կարճ ասած՝ հայերենում վերջավորություններն են ասում, թե ով ինչ է անում, իսկ անգլերենում՝ բառի տեղը. ենթակա → բայ → խնդիր → տեղ → ժամանակ, և ենթական երբեք բաց չի թողնվում (երբ իրական ենթակա չկա՝ it)։
Կառուցվածք
Խոսքի մասերը մեկ հայացքով (parts of speech)
| Խոսքի մաս | Ինչ է անում | Օրինակներ |
|---|---|---|
| գոյական (noun) | մարդ, տեղ, առարկա կամ գաղափար | teacher, London, phone, music |
| դերանուն (pronoun) | փոխարինում է գոյականին | I, you, he, she, it, we, they |
| բայ (verb) | գործողություն կամ վիճակ | eat, work, like, be |
| ածական (adjective) | նկարագրում է գոյականը | big, red, happy, cold |
| մակբայ (adverb) | նկարագրում է բայը (ինչպե՞ս, ե՞րբ, որտե՞ղ…) կամ ածականը | slowly, here, today, very |
| նախդիր (preposition) | ցույց է տալիս տեղ, ժամանակ կամ կապ | in, on, at, with, from |
| հոդ (article) | դրվում է գոյականից առաջ | a, an, the |
Հայերենում նախդիրների մեծ մասի դերը կատարում են վերջավորությունները և կապերը. «սեղանին» → on the table, «տանը» → at home, «քաղաքից» → from the city։ Անգլերենում այս փոքրիկ բառերը դրվում են գոյականից առաջ։
Սովորական բառակարգը
| Ենթակա (Subject) | Բայ (Verb) | Խնդիր (Object) | Տեղ (Place) | Ժամանակ (Time) |
|---|---|---|---|---|
| I | drink | coffee | at home | every morning. |
| My brothers | play | football | in the park | on Sundays. |
| We | watch | films | — | at the weekend. |
| They | work | — | in a bank. | — |
- films (UK) / movies (US); at the weekend (UK) / on the weekend (US)։
- Ամեն նախադասություն չէ, որ խնդիր ունի. They work. We are tired.
- Վերջում նախ տեղը, հետո ժամանակը. at home every morning։
- Ժամանակը կարող է գալ նաև նախադասության ամենասկզբում. Every morning I drink coffee at home.
- Ժամանակը չի դրվում ենթակայի և բայի արանքում, ինչպես հայերենում («Ես ամեն առավոտ…»)։
Պատմողական նախադասությանը պետք են ենթակա և բայ
| Ինչն է պակասում | Ամբողջական նախադասություն |
|---|---|
| Is raining. (ենթակա չկա) | It is raining. |
| My sister a teacher. (բայ չկա) | My sister is a teacher. |
Մեծատառեր և կետադրություն
| Կանոն | Օրինակ |
|---|---|
| Նախադասության սկզբում՝ մեծատառ | The shops open at nine. |
| I բառը միշտ մեծատառով է | Today I feel great. |
| Մարդկանց, տեղերի անուններ, շաբաթվա օրեր, ամիսներ, լեզուներ և ազգություններ | Maria, Tokyo, Monday, July, English |
| Պատմողական նախադասության վերջում՝ կետ (.), ամերիկյան անգլերենում՝ period, բրիտանականում՝ full stop | We live in Leeds. |
| Հարցական նախադասության վերջում՝ հարցական նշան (?) | Where is the station? |
Բառեր կապելը. and-ը ավելացնում է («և»), but-ը հակադրում է («բայց»). tea and coffee, We are tired but happy. Այս երկու բառը կհանդիպեք շատ դասերում, իսկ առանձին դաս նրանց մասին կա A1-29-ում։
Գործածություն
1Խոսքի մասերը ճանաչելը
Նոր բառ հանդիպելիս հարցրեք ինքներդ ձեզ. սա առարկա՞ է (գոյական), գործողությո՞ւն (բայ), թե՞ նկարագրություն (ածական)։ Դա կօգնի բառը ճիշտ տեղում դնել։
2Ենթակա + բայ + խնդիր
Ենթական առաջինն է, բայը՝ երկրորդը, խնդիրը՝ երրորդը։ Եթե փոխեք հերթականությունը, կփոխվի իմաստը։
3Տեղ և ժամանակ
Տեղն ու ժամանակը սովորաբար գնում են նախադասության վերջ՝ տեղ + ժամանակ հերթականությամբ։ Ժամանակը կարող է կանգնել նաև ամենասկզբում։ Հայերենում ժամանակը հաճախ դնում ենք ենթակայից հետո՝ «Ես շաբաթ օրերին…», իսկ անգլերենում այդ տեղը զբաղեցնում է բայը։
4Պատմողական նախադասությանը պետք են ենթակա և բայ
Նույնիսկ կարճ նախադասությունն ունի այս երկու մասը։ Եղանակի, ժամի և հեռավորության մասին խոսելիս իրական ենթակա չկա, ուստի անգլերենը դնում է it։ Այս «դատարկ» it-ը կոչվում է ձևական ենթակա (dummy subject)։ Հայերենում ասում ենք «Շոգ է», «Ուշ է»՝ առանց ենթակայի, իսկ անգլերենում it-ը պարտադիր է։ (Sit down. տիպի հրամանները ենթակա չունեն. տե՛ս A1-18։)
5Մեծատառ, կետ և հարցական նշան
Ամեն նախադասություն սկսեք մեծատառով։ Վերջում դրեք կետ կամ հարցական նշան։ Մեծատառով գրեք I-ը և անունները։
Հաճախակի սխալներ
Թակարդներ հայախոսների համար
1. «Ես ամեն ամառ…» → ժամանակը ենթակայից հետո. Հայերենում շատ բնական է ասել «Ես ու զարմիկներս ամեն ամառ Սևանա լիճ ենք գնում»։ Բառացի թարգմանելիս ժամանակը կանգնում է ենթակայի և բայի արանքում։ Անգլերենում բայը գալիս է անմիջապես ենթակայից հետո, իսկ ժամանակը՝ վերջում կամ ամենասկզբում։
2. «Անգլերեն եմ սովորում» → խնդիրը բայից առաջ. Հայերենում խնդիրը սովորաբար բայից առաջ է՝ «Ես ու Տիգրանը համալսարանում անգլերեն ենք սովորում»։ Սկսնակները երբեմն այդ հերթականությունը տեղափոխում են անգլերեն։ Անգլերենում խնդիրը գալիս է բայից հետո։
3. «Շատ են սիրում…» → very much-ը բայից անմիջապես հետո. Հայերենում «շատ»-ը կանգնում է բայի մոտ՝ «Երեխաներին նոր ուսուցչուհին շատ է դուր գալիս» կամ «Երեխաները շատ են սիրում նոր ուսուցչուհուն»։ Անգլերենում բայը և նրա խնդիրը չեն բաժանվում. very much-ը գնում է խնդրից հետո։
4. «Աղմկոտ է» → նախադասություն առանց ենթակայի. «Այստեղ չենք կարող խոսել, պատշգամբում շատ աղմկոտ է»։ «Աղմկոտ է», «Ուշ է», «Շոգ է» նախադասություններում հայերենում ենթակա չկա, և բառացի թարգմանությունը սկսվում է is-ով։ Անգլերենում այդպիսի նախադասության ենթական it-ն է։
5. Փոքրատառ օրեր, ամիսներ և լեզուներ. Հայերենում «չորեքշաբթի», «մարտ», «անգլերեն», «հայկական» գրում ենք փոքրատառով, և այդ սովորությունը անցնում է անգլերենին։ Անգլերենում շաբաթվա օրերը, ամիսները, լեզուները և ազգությունները գրվում են մեծատառով։
Մի՛ շփոթեք
ենթակա, թե խնդիր (subject vs object) – Ենթական կատարում է գործողությունը և կանգնում է բայից առաջ։ Խնդիրը գործողությունը «ստանում» է և կանգնում է բայից հետո։ Որոշ դերանուններ խնդրի դերում փոխում են ձևը (I → me). տե՛ս A1-09։
ածական, թե մակբայ (adjective vs adverb) – Ածականը նկարագրում է գոյականը (a quick lunch), մակբայը՝ բայը (eat quickly)։ Հայերենում հաճախ նույն բառն է՝ «զգույշ վարորդ», «զգույշ է վարում», իսկ անգլերենում մակբայը սովորաբար ստանում է -ly. տե՛ս A1-10 և A2-09։
it-ը որպես իրական ենթակա, թե ձևական it – It-ը կարող է նշանակել իրական առարկա, կամ կարող է լինել «դատարկ» ենթակա՝ եղանակի և ժամի համար։
Ուղղագրություն և արտասանություն
- Մեծատառով են գրվում I-ը, նախադասության առաջին բառը, մարդկանց, քաղաքների, երկրների անունները, շաբաթվա օրերը, ամիսները, լեզուները և ազգությունները։ Հայերենում «երկուշաբթի», «հունվար», «անգլերեն» գրում ենք փոքրատառով, ուստի այստեղ հատկապես ուշադիր եղեք։ Եղանակները սովորաբար փոքրատառով են. spring, winter։
- Անգլերեն կետը (.) հայերեն վերջակետը (։) չէ։ Անգլերեն տեքստում մի՛ գրեք «։» կամ «:» նախադասության վերջում։
- Հայերենում հարցական նշանը (՞) դրվում է բառի շեշտված ձայնավորի վրա, իսկ անգլերենում «?»-ը գրվում է միայն նախադասության վերջում. Is this your bag?
- Կետից կամ հարցական նշանից հետո դրեք մեկ բացատ, իսկ դրանցից առաջ բացատ մի՛ դրեք. Where are you?, ոչ թե Where are you ?
- Խոսքում կարևոր բառերը (գոյականներ, հիմնական բայեր, ածականներ) շեշտվում են՝ հնչում են ավելի երկար և ուժեղ։ a, the, to, at տիպի փոքր բառերը կարճ և թույլ են։ We drink coffee at home նախադասության մեջ ուժեղ են drink, coffee և home բառերը, իսկ at-ը հնչում է կարճ՝ /ət/։ Այս թույլ /ə/ ձայնավորը մոտ է հայերեն «ը»-ին, ուստի այն ձեզ համար հեշտ է։
- Հայերենում շեշտը սովորաբար ընկնում է վերջին վանկին, իսկ անգլերենում շատ բառեր շեշտվում են առաջին վանկին. COF-fee, TEACH-er, PAR-ents։
Ոսկե կանոն
Սովորական հերթականությունը՝ ենթակա, բայ, խնդիր, հետո տեղ, հետո ժամանակ։ Պատմողական նախադասությանը պետք են ենթակա և բայ. եթե իրական ենթակա չկա (եղանակ, ժամ, հեռավորություն), օգտագործեք it։ Ժամանակը մի՛ դրեք ենթակայի և բայի արանքում, ինչպես հայերենում։
Վարժություններ
A. Կառուցվածք
Դասավորեք բառերը կամ գտեք նախադասության նշված մասը։
-
Դասավորեք բառերը ճիշտ հերթականությամբ: football / play / my brothers
-
Դասավորեք բառերը ճիշտ հերթականությամբ: at home / every evening / I / dinner / cook
-
Դասավորեք բառերը ճիշտ հերթականությամբ: like / we / your new jacket
-
Դասավորեք բառերը ճիշտ հերթականությամբ: in the park / on Sundays / they / tennis / play
-
Գտեք ենթական: Our new neighbours have two dogs.
-
Գտեք խնդիրը: We check the homework every day.
B. Իմաստ
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը։
-
Ո՞վ է կատարում գործողությունը «The dogs chase the cats» նախադասության մեջ: …
-
Ո՞ր նախադասությունն է ասում, որ զանգողը Լյուսին ու Միան են:
-
«It is raining» նախադասության մեջ «it»-ը իրական առարկա՞ է նշանակում: …
-
Ո՞ր խոսքի մասն է «happy»-ն «a happy child» արտահայտության մեջ: …
-
Ո՞ր խոսքի մասն է «slowly»-ն «We walk slowly» նախադասության մեջ: …
-
Ո՞ր բառն է միշտ սկսվում մեծատառով: …
C. Գտեք սխալը
Յուրաքանչյուր նախադասության մեջ կա մեկ սխալ, կամ նախադասությունը ճիշտ է։ Գրեք ուղղված նախադասությունը կամ գրեք correct։
-
Is very cold today.
-
I every day read the news.
-
My sister a teacher.
-
We meet every Saturday our friends.
-
We like pizza very much.
D. Համատեքստում
Կարդացեք տեքստը և փակագծերից ընտրեք ճիշտ տարբերակը։
18 (I live / Live I) in a small house with my sister. She 19 (a teacher / is a teacher), and I am a nurse. We start work early on Mondays. 20 (Is / It is) cold in the morning, so we drink 21 (coffee hot / hot coffee). We meet our friends 22 (in town on Saturdays / on Saturdays in town). 23 (We love / Love) our weekends!
E. Ձեր հերթն է
Գրեք անգլերենով ձեր մասին։
-
Գրեք երկու նախադասություն այն մասին, թե ինչ եք անում։ Օգտագործեք ենթակա + բայ + խնդիր և ավելացրեք տեղ ու ժամանակ։
-
Գրեք մեկ նախադասություն այսօրվա եղանակի մասին։ Սկսեք It-ով։
Պատասխաններ
A. Կառուցվածք
- My brothers play football.
- I cook dinner at home every evening. / Every evening I cook dinner at home. / Every evening, I cook dinner at home.
- We like your new jacket.
- They play tennis in the park on Sundays. / On Sundays they play tennis in the park. / On Sundays, they play tennis in the park.
- Our new neighbours
- the homework
B. Իմաստ
- the dogs
- Lucy and Mia call their parents.
- no
- adjective
- adverb
- Monday
C. Գտեք սխալը
- It is very cold today. / It's very cold today.
- I read the news every day. / Every day I read the news. / Every day, I read the news.
- My sister is a teacher. / My sister's a teacher.
- We meet our friends every Saturday. / Every Saturday we meet our friends. / Every Saturday, we meet our friends.
- ✓ We like pizza very much.
D. Համատեքստում
- I live
- is a teacher
- It is
- hot coffee
- in town on Saturdays
- We love
E. Ձեր հերթն է
- I drink tea at home every morning. We play tennis in the park on Saturdays.
- It is sunny today.
