Cấu trúc câu tiếng Anh cơ bản: trật tự từ chủ ngữ, động từ, tân ngữ (Sentence Basics)
How an English Sentence Works
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể nhận ra những loại từ chính trong tiếng Anh và sắp xếp chúng theo trật tự bình thường: Chủ ngữ + Động từ + Tân ngữ (Subject + Verb + Object), với nơi chốn và thời gian ở cuối câu.
Ý chính
Từ tiếng Anh có rất ít đuôi để cho biết nhiệm vụ của nó trong câu. Vậy làm sao biết ai làm gì? Nhờ vị trí. Chỗ đứng của một từ cho bạn biết nó làm nhiệm vụ gì.
Hãy hình dung một câu tiếng Anh như một đoàn tàu, các toa luôn nối theo một thứ tự cố định. Toa đầu là chủ ngữ (subject): người hoặc vật thực hiện hành động. Toa thứ hai là động từ (verb): hành động hoặc trạng thái. Sau đó là tân ngữ (object): người hoặc vật nhận hành động. Toa cuối cùng chở nơi chốn và thời gian.
The dogs chase the cats và The cats chase the dogs dùng đúng những từ giống nhau, nhưng câu chuyện hoàn toàn khác, vì các toa đã đổi chỗ cho nhau.
Vì thế, trật tự từ trong tiếng Anh rất chặt chẽ: một câu trần thuật bình thường cần có chủ ngữ và động từ, theo đúng thứ tự đó. Ngay cả khi chẳng có ai thật sự "làm" gì — It is raining — tiếng Anh vẫn đặt một từ nhỏ là it vào toa chủ ngữ để đoàn tàu đủ toa.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Tin vui: tiếng Việt cũng theo trật tự chủ ngữ + động từ + tân ngữ, và cũng không đổi đuôi từ. Tôi uống cà phê = I drink coffee. Nhưng tiếng Việt linh hoạt hơn ở vài chỗ, và đó chính là nơi người Việt hay mắc lỗi.
| Tiếng Việt | Tiếng Anh | Khác nhau ở đâu |
|---|---|---|
| Tôi uống cà phê. | I drink coffee. | giống nhau: chủ ngữ + động từ + tân ngữ |
| (Trời) đang mưa. | It is raining. | tiếng Việt có thể không có chủ ngữ; tiếng Anh bắt buộc có it |
| Chị tôi rất bận. | My sister is very busy. | tiếng Việt: tính từ đứng ngay sau chủ ngữ; tiếng Anh cần động từ be |
| Tôi ngày nào cũng uống cà phê. | I drink coffee every day. | tiếng Việt cho phép thời gian chen giữa chủ ngữ và động từ; tiếng Anh thì không |
| Tôi rất thích nhạc. | I like music very much. | "rất" đứng trước động từ; very much đứng sau tân ngữ |
| một ngôi nhà cũ | an old house | tính từ tiếng Việt đứng sau danh từ; tiếng Anh đứng trước |
| Tôi gặp bạn bè ở trung tâm vào thứ Bảy. | I meet my friends in town on Saturdays. | giống nhau: nơi chốn trước, thời gian sau |
Tóm lại: khung câu gần như giống nhau, nên bạn đã có lợi thế. Chỉ cần nhớ ba điều tiếng Anh không cho phép: bỏ chủ ngữ, bỏ động từ, và chen thêm từ vào giữa chủ ngữ với động từ hoặc giữa động từ với tân ngữ.
Cấu trúc
Từ loại (parts of speech) — nhìn nhanh
| Từ loại | Nhiệm vụ | Ví dụ |
|---|---|---|
| danh từ (noun) | người, nơi chốn, đồ vật hoặc ý tưởng | teacher, London, phone, music |
| đại từ (pronoun) | thay thế cho danh từ | I, you, he, she, it, we, they |
| động từ (verb) | hành động hoặc trạng thái | eat, work, like, be |
| tính từ (adjective) | miêu tả danh từ | big, red, happy, cold |
| trạng từ (adverb) | miêu tả động từ (như thế nào, khi nào, ở đâu…) hoặc tính từ | slowly, here, today, very |
| giới từ (preposition) | chỉ nơi chốn, thời gian hoặc mối liên hệ | in, on, at, with, from |
| mạo từ (article) | đứng trước danh từ | a, an, the |
Trật tự bình thường
| Chủ ngữ | Động từ | Tân ngữ | Nơi chốn | Thời gian |
|---|---|---|---|---|
| I | drink | coffee | at home | every morning. |
| My brothers | play | football | in the park | on Sundays. |
| We | watch | films | — | at the weekend. |
| They | work | — | in a bank. | — |
- films (UK) / movies (US); at the weekend (UK) / on the weekend (US).
- Không phải câu nào cũng có tân ngữ: They work. We are tired.
- Ở cuối câu: nơi chốn trước, thời gian sau: at home every morning.
- Thời gian cũng có thể đứng ngay đầu câu: Every morning I drink coffee at home.
Câu trần thuật cần có chủ ngữ và động từ
| Thiếu phần nào | Câu hoàn chỉnh |
|---|---|
| Is raining. (thiếu chủ ngữ) | It is raining. |
| My sister a teacher. (thiếu động từ) | My sister is a teacher. |
Viết hoa và dấu câu
| Quy tắc | Ví dụ |
|---|---|
| Viết hoa chữ cái đầu câu | The shops open at nine. |
| Từ I (tôi) luôn viết hoa | Today I feel great. |
| Tên người, nơi chốn, thứ, tháng, ngôn ngữ và quốc tịch | Maria, Tokyo, Monday, July, English |
| Dấu chấm (.) ở cuối câu trần thuật — tiếng Anh Mỹ gọi là period | We live in Leeds. |
| Dấu chấm hỏi (?) ở cuối câu hỏi | Where is the station? |
Từ nối: and (và) để thêm, but (nhưng) để đối lập: tea and coffee, We are tired but happy. Bạn sẽ gặp hai từ nhỏ này trong nhiều bài; chúng có bài riêng ở A1-29.
Cách dùng
1Nhận ra từ loại
Khi gặp một từ mới, hãy tự hỏi: đó là một vật (danh từ), một hành động (động từ) hay một lời miêu tả (tính từ)? Biết từ loại, bạn sẽ đặt từ đúng chỗ.
2Chủ ngữ + Động từ + Tân ngữ
Chủ ngữ đứng đầu, động từ thứ hai, tân ngữ thứ ba. Giống tiếng Việt, đổi trật tự là đổi nghĩa.
3Thêm nơi chốn và thời gian
Nơi chốn và thời gian thường đứng ở cuối câu, theo thứ tự nơi chốn + thời gian. Thời gian cũng có thể đứng ngay đầu câu, nhưng không chen vào giữa chủ ngữ và động từ.
4Câu trần thuật cần có chủ ngữ và động từ
Câu dù ngắn cũng có đủ hai phần. Khi nói về thời tiết, giờ giấc và khoảng cách, không có chủ ngữ thật, nên tiếng Anh dùng it. Chữ it "rỗng" này gọi là chủ ngữ giả (dummy subject). Tiếng Việt nói Đang mưa, Xa lắm; tiếng Anh không bỏ được it. (Câu mệnh lệnh như Sit down. thì không có chủ ngữ: xem A1-18.)
5Viết hoa, dấu chấm và dấu chấm hỏi
Bắt đầu mỗi câu bằng chữ viết hoa. Kết thúc bằng dấu chấm hoặc dấu chấm hỏi. Viết hoa I và các tên riêng.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. Bỏ chủ ngữ khi nói về thời tiết, giờ giấc, khoảng cách. Tiếng Việt nói Muộn rồi, Xa lắm, Đang mưa mà không cần chủ ngữ. Tiếng Anh không có câu trần thuật nào thiếu chủ ngữ: hãy đặt it vào toa đầu.
2. Quên động từ trước tính từ hoặc nơi chốn. Mẹ tôi rất bận, Bạn tôi ở Đà Nẵng là câu hoàn chỉnh trong tiếng Việt. Trong tiếng Anh, tính từ và nơi chốn không làm động từ được; câu cần be (xem A1-02).
3. Chen thời gian vào giữa chủ ngữ và động từ. Tiếng Việt rất tự nhiên khi nói Bạn tôi chủ nhật nào cũng đá bóng. Tiếng Anh không chen cụm thời gian vào đó: đưa nó ra cuối câu hoặc lên đầu câu.
4. "Rất thích" thành "very like". Trong tiếng Việt, "rất" đứng ngay trước động từ. Trong tiếng Anh, very không đứng trước động từ like; dùng very much ở cuối, sau tân ngữ, hoặc really trước động từ.
5. Tính từ đứng sau danh từ. Tiếng Việt nói một chiếc xe màu đỏ, một căn phòng rộng. Tiếng Anh đặt tính từ trước danh từ (xem A1-10).
Đừng nhầm lẫn
Chủ ngữ và tân ngữ (subject vs object) — Chủ ngữ thực hiện hành động và đứng trước động từ. Tân ngữ nhận hành động và đứng sau động từ. Một số đại từ đổi dạng khi làm tân ngữ (I → me): xem A1-09.
Tính từ và trạng từ (adjective vs adverb) — Tính từ miêu tả danh từ (a quick lunch). Trạng từ miêu tả động từ (eat quickly). Tiếng Việt thường dùng cùng một từ cho cả hai ("cẩn thận"), còn tiếng Anh thường có hai dạng khác nhau. Xem A1-10 và A2-09.
It là vật thật và it "rỗng" (dummy it) — It có thể chỉ một vật thật, hoặc chỉ là chủ ngữ rỗng khi nói về thời tiết và giờ giấc.
Chính tả và phát âm
- Viết hoa: I, chữ đầu câu, tên người, thành phố, quốc gia, thứ, tháng, ngôn ngữ và quốc tịch. Tiếng Việt thường viết thứ hai, tháng tám bằng chữ thường, còn tiếng Anh luôn viết hoa: Monday, August. Tiếng Việt viết tiếng Anh, người Việt; tiếng Anh viết hoa cả từ: English, Vietnamese. Mùa thì thường không viết hoa: spring, winter.
- Full stop (UK) = period (US). Cả hai đều là dấu chấm ở cuối câu trần thuật.
- Đặt một khoảng trắng sau dấu chấm hoặc dấu chấm hỏi, và không đặt khoảng trắng trước nó: Where are you?, không viết Where are you ?
- Khi nói, các từ quan trọng (danh từ, động từ chính, tính từ) được nhấn mạnh: dài hơn và mạnh hơn. Các từ nhỏ như a, the, to, at thì ngắn và nhẹ. Trong We drink coffee at home, các từ mạnh là drink, coffee và home; at nghe rất ngắn, như /ət/.
- Tiếng Việt đọc mỗi âm tiết rõ và đều nhau, có thanh điệu riêng. Tiếng Anh thì có nhịp mạnh – nhẹ: đừng đọc at hay the to và rõ như các từ chính, và đừng thêm dấu sắc, dấu huyền vào từ tiếng Anh.
- Âm cuối mang nghĩa: drink, cook, friends đều có phụ âm cuối cần nghe rõ. Tiếng Việt không có cụm phụ âm ở cuối từ, nên hãy cẩn thận với /ndz/ trong friends hay /ŋk/ trong drink.
Quy tắc vàng
Trật tự bình thường: chủ ngữ, động từ, tân ngữ, rồi đến nơi chốn, rồi đến thời gian. Câu trần thuật cần có chủ ngữ và động từ — nếu không có chủ ngữ thật (thời tiết, giờ giấc, khoảng cách), hãy dùng it.
Luyện tập
A. Hình thức
Sắp xếp các từ thành câu, hoặc tìm phần được hỏi.
-
Sắp xếp các từ thành câu: football / play / my brothers
-
Sắp xếp các từ thành câu: at home / every evening / I / dinner / cook
-
Sắp xếp các từ thành câu: like / we / your new jacket
-
Sắp xếp các từ thành câu: in the park / on Sundays / they / tennis / play
-
Tìm chủ ngữ: Our new neighbours have two dogs.
-
Tìm tân ngữ: We check the homework every day.
B. Ý nghĩa
Chọn đáp án đúng.
-
Ai thực hiện hành động trong câu "The dogs chase the cats"? …
-
Câu nào nói rằng Lucy và Mia là người gọi điện?
-
Trong câu "It is raining", "it" có chỉ một vật thật không? …
-
"happy" trong "a happy child" là từ loại gì? …
-
"slowly" trong "We walk slowly" là từ loại gì? …
-
Từ nào luôn bắt đầu bằng chữ viết hoa? …
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
Is very cold today.
-
I every day read the news.
-
My sister a teacher.
-
We meet every Saturday our friends.
-
We like pizza very much.
D. Trong ngữ cảnh
Chọn cách viết đúng trong ngoặc cho mỗi vị trí trong đoạn văn.
18 (I live / Live I) in a small house with my sister. She 19 (a teacher / is a teacher), and I am a nurse. We start work early on Mondays. 20 (Is / It is) cold in the morning, so we drink 21 (coffee hot / hot coffee). We meet our friends 22 (in town on Saturdays / on Saturdays in town). 23 (We love / Love) our weekends!
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh về cuộc sống của bạn.
-
Viết hai câu về những việc bạn làm. Dùng chủ ngữ + động từ + tân ngữ, rồi thêm nơi chốn và thời gian.
-
Viết một câu về thời tiết hôm nay. Bắt đầu bằng It.
Đáp án
A. Hình thức
- My brothers play football.
- I cook dinner at home every evening. / Every evening I cook dinner at home. / Every evening, I cook dinner at home.
- We like your new jacket.
- They play tennis in the park on Sundays. / On Sundays they play tennis in the park. / On Sundays, they play tennis in the park.
- Our new neighbours
- the homework
B. Ý nghĩa
- the dogs
- Lucy and Mia call their parents.
- no
- adjective
- adverb
- Monday
C. Tìm lỗi sai
- It is very cold today. / It's very cold today.
- I read the news every day. / Every day I read the news. / Every day, I read the news.
- My sister is a teacher. / My sister's a teacher.
- We meet our friends every Saturday. / Every Saturday we meet our friends. / Every Saturday, we meet our friends.
- ✓ We like pizza very much.
D. Trong ngữ cảnh
- I live
- is a teacher
- It is
- hot coffee
- in town on Saturdays
- We love
E. Đến lượt bạn
- I drink tea at home every morning. We play tennis in the park on Saturdays.
- It is sunny today.
