Англи өгүүлбэрийн үгийн дараалал (Subject + Verb + Object) монголоор
How an English Sentence Works
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та англи хэлний гол үгсийн аймгийг таньж, үгсийг энгийн дарааллаар байрлуулж чадна: Өгүүлэгдэхүүн + Үйл үг + Тусагдахуун, газар ба цаг нь төгсгөлд.
Гол санаа
Англи үгс өгүүлбэрт ямар үүрэгтэйгээ харуулах нөхцөл бараг байхгүй. Тэгвэл хэн юу хийж байгааг яаж мэдэх вэ? Байрлалаар. Үгийн байрлал түүний үүргийг хэлнэ.
Англи өгүүлбэрийг вагонууд нь тогтсон дараалалтай галт тэрэг гэж бодоорой. Эхний вагон бол өгүүлэгдэхүүн (subject) – үйлдлийг хийж буй хүн, юм. Хоёр дахь нь үйл үг (verb) – үйлдэл эсвэл байдал. Дараа нь тусагдахуун (object) – үйлдэл хэнд, юунд тусаж байна, хамгийн ард нь газар ба цаг.
The dogs chase the cats ба The cats chase the dogs хоёр яг адилхан үгтэй ч утга нь огт өөр, учир нь вагонууд байраа сольсон.
Тиймээс англи үгийн дараалал хатуу: энгийн өгүүлбэрт өгүүлэгдэхүүн ба үйл үг заавал, яг энэ дарааллаар байна. Хэн ч юу ч «хийхгүй» байсан ч – It is raining – англи хэл эхний вагонд it гэсэн жижиг үг тавьж галт тэргээ бүрэн болгодог.
Монгол хэл ба англи хэл
Монгол өгүүлбэрт үйл үг хамгийн сүүлд ирдэг: «Би кофе уудаг». Англиар үйл үг өгүүлэгдэхүүний шууд дараа ирнэ: I drink coffee. Монголоор үгийн үүргийг нөхцөл заадаг («нохойг», «гэрт»), тиймээс үгсийн байрыг зарим талаар сольж болно. Англиар нөхцөл бараг байхгүй, үүргийг байрлал заана.
Бусад ялгаа. Монголоор цаг ихэвчлэн өгүүлбэрийн эхэнд эсвэл өгүүлэгдэхүүний дараа, газрын өмнө ирдэг («Би өглөө бүр гэртээ…»), англиар газар, цаг хоёр төгсгөлд, газар эхэлж, цаг дараа нь. Монгол «-д», «-аас» гэх нөхцөл үгийн ард залгадаг, англиар in, at, from зэрэг угтвар үг (preposition) нэр үгийн өмнө ирнэ. «Бороо орж байна» гэдэгт өгүүлэгдэхүүн нь «бороо», «Хүйтэн байна» гэдэгт өгүүлэгдэхүүн байхгүй, харин англиар хоёуланд нь it хэрэгтэй. Энд адилхан зүйл ч бий: тэмдэг нэр хоёр хэлэнд нэр үгийн өмнө ирдэг («шинэ машин» = a new car).
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Би кофе уудаг. | I drink coffee. | монголоор үйл үг төгсгөлд, англиар өгүүлэгдэхүүний дараа |
| Хүүхдүүд пиццанд дуртай. | Children love pizza. | монголоор нөхцөл үүргийг заана, англиар байрлал |
| Би өглөө бүр гэртээ кофе уудаг. | I drink coffee at home every morning. | монголоор цаг эхэнд байж болно; англиар газар, дараа нь цаг, төгсгөлд |
| Ширээн дээр | on the table | монгол «дээр» нэр үгийн ард, англи on өмнө |
| Хүйтэн байна. | It's cold. | монгол өгүүлбэрт өгүүлэгдэхүүн байхгүй, англиар it |
| Бороо орж байна. | It is raining. | монголоор өгүүлэгдэхүүн нь «бороо», англиар it |
| Эгч маань багш. | My sister is a teacher. | монголоор үйл үггүй байж болно, англиар is заавал |
| шинэ машин | a new car | энд адилхан: тэмдэг нэр нэр үгийн өмнө |
Товчхондоо: монголоор үйл үг сүүлд, англиар өгүүлэгдэхүүний дараа; газар, цаг төгсгөлд (газар → цаг); өгүүлэгдэхүүн байхгүй бол it; үйл үг байхгүй бол be.
Бүтэц
Үгсийн аймаг товчхон
| Үгсийн аймаг | Үүрэг | Жишээ |
|---|---|---|
| нэр үг (noun) | хүн, газар, юм, санаа | teacher, London, phone, music |
| төлөөний үг (pronoun) | нэр үгийн оронд ирнэ | I, you, he, she, it, we, they |
| үйл үг (verb) | үйлдэл эсвэл байдал | eat, work, like, be |
| тэмдэг нэр (adjective) | нэр үгийг тодорхойлно | big, red, happy, cold |
| дайвар үг (adverb) | үйл үгийг (яаж, хэзээ, хаана…) эсвэл тэмдэг нэрийг тодорхойлно | slowly, here, today, very |
| угтвар үг (preposition) | газар, цаг, холбоог заана | in, on, at, with, from |
| артикль (article) | нэр үгийн өмнө ирнэ | a, an, the |
Энгийн дараалал
| Өгүүлэгдэхүүн | Үйл үг | Тусагдахуун | Газар | Цаг |
|---|---|---|---|---|
| I | drink | coffee | at home | every morning. |
| My brothers | play | football | in the park | on Sundays. |
| We | watch | films | — | at the weekend. |
| They | work | — | in a bank. | — |
- films (UK) / movies (US); at the weekend (UK) / on the weekend (US).
- Өгүүлбэр бүрт тусагдахуун байдаггүй: They work. We are tired.
- Төгсгөлд газар эхэлж, цаг дараа нь: at home every morning.
- Цагийг өгүүлбэрийн хамгийн эхэнд ч тавьж болно: Every morning I drink coffee at home.
Өгүүлбэрт өгүүлэгдэхүүн ба үйл үг хэрэгтэй
| Юу дутуу вэ | Бүрэн өгүүлбэр |
|---|---|
| Is raining. (өгүүлэгдэхүүн байхгүй) | It is raining. |
| My sister a teacher. (үйл үг байхгүй) | My sister is a teacher. |
Том үсэг ба цэг тэмдэг
| Дүрэм | Жишээ |
|---|---|
| Өгүүлбэрийн эхэнд том үсэг | The shops open at nine. |
| I үргэлж том үсгээр | Today I feel great. |
| Хүн, газар, гараг, сар, хэл, үндэстний нэр | Maria, Tokyo, Monday, July, English |
| Хүүрнэх өгүүлбэрийн төгсгөлд цэг (.) – америкаар period | We live in Leeds. |
| Асуултын төгсгөлд асуултын тэмдэг (?) | Where is the station? |
Холбох үгс: and нэмнэ, but эсрэгцүүлнэ: tea and coffee, We are tired but happy. Энэ хоёр жижиг үг олон хичээлд гарна; тусдаа хичээл нь A1-29.
Хэрэглээ
1Үгсийн аймгийг таних
Шинэ үг таарвал өөрөөсөө асуугаарай: энэ юм уу (нэр үг), үйлдэл үү (үйл үг), тодорхойлолт уу (тэмдэг нэр)? Ингэвэл зөв байранд нь тавьж чадна.
2Өгүүлэгдэхүүн + Үйл үг + Тусагдахуун
Өгүүлэгдэхүүн эхэнд, үйл үг хоёрт, тусагдахуун гуравт. Дарааллыг солих юм бол утга өөрчлөгдөнө. Монголоор «-ыг / -ийг» нөхцөл тусагдахууныг заадаг, англиар зөвхөн байрлал.
3Газар ба цаг нэмэх
Газар, цаг ихэвчлэн өгүүлбэрийн төгсгөлд, газар + цаг дарааллаар ирнэ. Цаг өгүүлбэрийн хамгийн эхэнд ч байж болно. Монголоор ихэвчлэн эсрэгээрээ: эхлээд цаг, дараа нь газар («Бямба гараг бүр хотод…»).
4Өгүүлбэрт өгүүлэгдэхүүн ба үйл үг хэрэгтэй
Богино өгүүлбэр ч хоёуланг нь агуулна. Цаг агаар, цаг, зайн тухай өгүүлбэрт жинхэнэ өгүүлэгдэхүүн байхгүй тул англиар it хэрэглэнэ. Энэ «хоосон» it-ийг dummy subject гэдэг. (Sit down. гэх мэт тушаалд өгүүлэгдэхүүн байхгүй: A1-18-ийг үзнэ үү.)
5Том үсэг, цэг, асуултын тэмдэг
Өгүүлбэр бүрийг том үсгээр эхлүүлж, цэг эсвэл асуултын тэмдгээр төгсгөөрэй. I болон нэрсийг том үсгээр бичнэ.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «Би цай уудаг» → I tea drink. Монголоор үйл үг үргэлж сүүлд: «Эгч маань ажлын өмнө хар цай уудаг», «Хөтөч жуулчдыг Хархорин руу авч явдаг». Анхан шатанд үүнийг үгчлэн орчуулж, үйл үгээ өгүүлбэрийн төгсгөлд тавих нь элбэг. Англиар үйл үг өгүүлэгдэхүүний шууд дараа ирнэ.
2. «Би ням гарагт гэртээ…» → цаг, газар дунд нь. Монголоор цагийг өгүүлэгдэхүүний дараа, газрын өмнө хэлдэг: «Бат орой бүр интернетээр англи хэл үздэг». Үгчлэн орчуулбал цагийн үг өгүүлэгдэхүүн, үйл үгийн хооронд орно. Англиар цаг төгсгөлд эсвэл хамгийн эхэнд.
3. «Хүйтэн байна» → it-гүй өгүүлбэр. «Өнөөдөр үдээс хойш их салхитай байна», «Тэрэлж хүртэл хол» гэдэг монгол өгүүлбэрт өгүүлэгдэхүүн байхгүй. Үгчлэн орчуулбал англи өгүүлбэр is-ээр эхэлнэ. Англиар цаг агаар, цаг, зайд it заавал.
4. «шургуулган дотор» → the drawer in. Монгол «дээр», «дотор», «-д» нь нэр үгийн ард ирдэг. Англи угтвар үг нэр үгийн өмнө ирнэ.
5. Жижиг үсгээр гараг, хэл. Монголоор «баасан гараг», «англи хэл», «монгол» гэж жижиг үсгээр бичдэг. Англиар гараг, сар, хэл, үндэстэн том үсгээр.
Бүү андуураарай
Өгүүлэгдэхүүн эсвэл тусагдахуун – Өгүүлэгдэхүүн үйлдлийг хийнэ, үйл үгийн өмнө ирнэ. Тусагдахуун үйлдлийг хүлээн авна, үйл үгийн дараа ирнэ. Монголоор «-ыг / -ийг» нөхцөл үүнийг заадаг, англиар зөвхөн байрлал. Зарим төлөөний үг тусагдахуун болохоороо хэлбэрээ өөрчилдөг (I → me): A1-09-ийг үзнэ үү.
Тэмдэг нэр эсвэл дайвар үг – Тэмдэг нэр нэр үгийг тодорхойлно (a quick lunch). Дайвар үг үйл үгийг тодорхойлно (eat quickly). Монголоор аль алинд нь «болгоомжтой» гэж нэг үг хэрэглэж болдог, англиар careful ба carefully өөр. A1-10, A2-09-ийг үзнэ үү.
Жинхэнэ it эсвэл хоосон it – It жинхэнэ юм заадаг, эсвэл цаг агаар, цагийн хоосон өгүүлэгдэхүүн байдаг.
Зөв бичих ба дуудлага
- Том үсэг: I, өгүүлбэрийн эхний үг, хүн, хот, улс, гараг, сар, хэл, үндэстний нэр. Монголоор «даваа гараг», «англи хэл»-ийг жижиг үсгээр бичдэг тул monday, english гэж бичих алдаа элбэг. Улирлын нэрийг англиар ихэвчлэн жижиг үсгээр: spring, winter.
- Full stop (UK) = period (US). Хоёулаа хүүрнэх өгүүлбэрийн төгсгөлийн цэг.
- Цэг, асуултын тэмдгийн дараа нэг зай авна, өмнө нь зай авахгүй: Where are you?, Where are you ? биш.
- Ярианд чухал үгс (нэр үг, гол үйл үг, тэмдэг нэр) онцлогдож, урт, хүчтэй сонсогдоно. a, the, to, at гэх мэт жижиг үгс богино, сул. We drink coffee at home өгүүлбэрт drink, coffee, home хүчтэй; at нь /ət/ гэж богино сонсогдоно.
- Монголоор өргөлт эхний үе дээр байдаг. Англиар олон үг ч эхний үеэ онцолдог (COF-fee, TA-ble), гэхдээ үргэлж биш: a-GO, ho-TEL, to-DAY.
- /w/ авиа (we, watch, work): уруулаа «у» хэлэх гэж байгаа юм шиг дугуйлаад шууд нээгээрэй; дээд шүдээ доод уруулдаа хүргэвэл «ви» гэж сонсогдоно.
- Англи үгийн төгсгөлийн гийгүүлэгч бөөнд эгшиг нэмэхгүй: friends /frendz/, works /wɜːks/ – «фрэндэз», «воркэс» биш.
Алтан дүрэм
Энгийн дараалал: өгүүлэгдэхүүн, үйл үг, тусагдахуун, дараа нь газар, дараа нь цаг. Монголоор үйл үгээ сүүлд хэлдэг ч англиар өгүүлэгдэхүүний шууд дараа. Өгүүлбэрт өгүүлэгдэхүүн ба үйл үг заавал – жинхэнэ өгүүлэгдэхүүн байхгүй бол (цаг агаар, цаг, зай) it хэрэглээрэй.
Дасгал
A. Бүтэц
Үгсийг зөв дарааллаар байрлуулна уу, эсвэл өгүүлбэрийн хэсгийг олно уу.
-
Үгсийг зөв дарааллаар байрлуулна уу: football / play / my brothers
-
Үгсийг зөв дарааллаар байрлуулна уу: at home / every evening / I / dinner / cook
-
Үгсийг зөв дарааллаар байрлуулна уу: like / we / your new jacket
-
Үгсийг зөв дарааллаар байрлуулна уу: in the park / on Sundays / they / tennis / play
-
Өгүүлэгдэхүүнийг олно уу: Our new neighbours have two dogs.
-
Тусагдахууныг олно уу: We check the homework every day.
B. Утга
Зөв хариултыг сонгоно уу.
-
"The dogs chase the cats" өгүүлбэрт үйлдлийг хэн хийж байна вэ? …
-
Аль өгүүлбэр Люси, Миа хоёр залгаж байна гэсэн утгатай вэ?
-
"It is raining" өгүүлбэрт "it" жинхэнэ юм заах уу? …
-
"a happy child" дахь "happy" ямар аймгийн үг вэ? …
-
"We walk slowly" дахь "slowly" ямар аймгийн үг вэ? …
-
Аль үг үргэлж том үсгээр эхэлдэг вэ? …
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
Is very cold today.
-
I every day read the news.
-
My sister a teacher.
-
We meet every Saturday our friends.
-
We like pizza very much.
D. Нөхцөл байдалд
Текстийг уншаад хаалтанд байгаа зөв хувилбарыг сонгоно уу.
18 (I live / Live I) in a small house with my sister. She 19 (a teacher / is a teacher), and I am a nurse. We start work early on Mondays. 20 (Is / It is) cold in the morning, so we drink 21 (coffee hot / hot coffee). We meet our friends 22 (in town on Saturdays / on Saturdays in town). 23 (We love / Love) our weekends!
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Юу хийдгээ хоёр өгүүлбэрээр бичнэ үү. Өгүүлэгдэхүүн + үйл үг + тусагдахуун хэрэглээд газар, цаг нэмээрэй.
-
Өнөөдрийн цаг агаарын тухай нэг өгүүлбэр бичнэ үү. It-ээр эхлүүлээрэй.
Хариулт
A. Бүтэц
- My brothers play football.
- I cook dinner at home every evening. / Every evening I cook dinner at home. / Every evening, I cook dinner at home.
- We like your new jacket.
- They play tennis in the park on Sundays. / On Sundays they play tennis in the park. / On Sundays, they play tennis in the park.
- Our new neighbours
- the homework
B. Утга
- the dogs
- Lucy and Mia call their parents.
- no
- adjective
- adverb
- Monday
C. Алдааг олоорой
- It is very cold today. / It's very cold today.
- I read the news every day. / Every day I read the news. / Every day, I read the news.
- My sister is a teacher. / My sister's a teacher.
- We meet our friends every Saturday. / Every Saturday we meet our friends. / Every Saturday, we meet our friends.
- ✓ We like pizza very much.
D. Нөхцөл байдалд
- I live
- is a teacher
- It is
- hot coffee
- in town on Saturdays
- We love
E. Таны ээлж
- I drink tea at home every morning. We play tennis in the park on Saturdays.
- It is sunny today.
