Câu hỏi gián tiếp: cách hỏi lịch sự với Could you tell me…? (Indirect Questions)
Indirect Questions: Could You Tell Me Where…?
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể hỏi một cách lịch sự như Could you tell me where the station is? và Do you know if the shop is open?, dùng trật tự câu trần thuật sau cụm mở đầu, và nói I don't know what to do hay Can you show me how to use this?
Ý chính
Một câu hỏi trực tiếp như Where is the station? thì rõ ràng, nhưng hỏi người lạ như vậy có thể nghe hơi đột ngột. Tiếng Anh làm câu hỏi mềm hơn bằng cách "gói" nó trong một cụm mở đầu lịch sự: Could you tell me…, Do you know…, I wonder…. Câu hỏi được gói như vậy gọi là câu hỏi gián tiếp (indirect question).
Hãy hình dung một người phục vụ bưng tách cà phê trên khay. Cụm mở đầu lịch sự chính là cái khay: nó đưa câu hỏi đến người kia một cách cẩn thận. Đặt trên khay, câu hỏi nằm phẳng xuống — nó không còn là một câu hỏi riêng nữa. Nó đã thành thông tin bên trong câu, nên dùng trật tự câu trần thuật: chủ ngữ trước, động từ sau.
Where is the station? → Could you tell me where the station is?
Trên khay không cần do, does hay did để tạo câu hỏi, vì trong câu hỏi trực tiếp, chúng chỉ có mặt để tạo trật tự câu hỏi.
Đây chính là trật tự bạn đã dùng cho câu hỏi tường thuật B1-13, nhưng không lùi thì: bạn đang hỏi bây giờ, nên thì vẫn giữ như trong câu hỏi trực tiếp.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Về trật tự từ, tiếng Việt và tiếng Anh giống nhau ở đây: câu hỏi tiếng Việt không đảo trật tự, nên Nhà ga ở đâu? bỏ vào trong câu vẫn là Bạn có biết nhà ga ở đâu không? — chủ ngữ trước, từ để hỏi đứng nguyên chỗ. Đó đúng là trật tự tiếng Anh cần: where the station is. Khác biệt nằm ở ba chỗ. Thứ nhất, câu hỏi có/không bên trong (có … không) cần if / whether trong tiếng Anh. Thứ hai, tiếng Việt thể hiện sự lịch sự chủ yếu bằng cách xưng hô (anh, chị, cô, chú) và tiểu từ ạ, hoặc mở đầu bằng cho tôi hỏi; tiếng Anh chỉ có một chữ you và không có "ạ", nên sự lịch sự nằm ở cụm mở đầu. Thứ ba, tiếng Việt kết thúc câu bằng không hay ạ bất kể mở đầu thế nào; tiếng Anh chọn dấu chấm hỏi hay dấu chấm theo cụm mở đầu.
| Tiếng Việt | Tiếng Anh | Ghi chú |
|---|---|---|
| Nhà ga ở đâu? | Where is the station? | trực tiếp: tiếng Anh đảo trật tự |
| Cho tôi hỏi nhà ga ở đâu ạ? | Could you tell me where the station is? | gián tiếp: trật tự trần thuật |
| Anh có biết Tom sống ở đâu không? | Do you know where Tom lives? | không có does; live → lives |
| Chị có biết chỗ này có còn trống không? | Do you know if this seat is free? | có … không bên trong → if / whether |
| Không biết cô ấy đang làm gì nhỉ. | I wonder what she's doing now. | câu trần thuật → dấu chấm |
| Tôi không biết phải làm gì. | I don't know what to do. | từ để hỏi + to + động từ |
Cấu trúc
Các cụm mở đầu
| Cụm mở đầu | Loại | Kết thúc bằng |
|---|---|---|
| Do you know…? | câu hỏi | ? |
| Could you tell me…? / Can you tell me…? | câu hỏi | ? |
| Do you have any idea…? / Have you any idea…? (Anh) | câu hỏi | ? |
| I wonder… | câu trần thuật | . |
| I'd like to know… | câu trần thuật | . |
| I was wondering… | câu trần thuật (rất lịch sự) | . |
Có từ để hỏi — cụm mở đầu + từ để hỏi + chủ ngữ + động từ
| Câu hỏi trực tiếp | Câu hỏi gián tiếp |
|---|---|
| Where is the bank? | Could you tell me where the bank is? |
| What time does the museum open? | Do you know what time the museum opens? |
| Why did they cancel the match? | I wonder why they cancelled the match. |
| How much is this jacket? | Can you tell me how much this jacket is? |
Câu hỏi có/không — cụm mở đầu + if / whether + chủ ngữ + động từ
| Câu hỏi trực tiếp | Câu hỏi gián tiếp |
|---|---|
| Is the pharmacy open? | Do you know if the pharmacy is open? |
| Did the parcel arrive? | I'd like to know whether the parcel arrived. |
| Can I park here? | Could you tell me if I can park here? |
Câu hỏi chủ ngữ — khi who hoặc what là chủ ngữ, trật tự không thay đổi A2-33.
| Câu hỏi trực tiếp | Câu hỏi gián tiếp |
|---|---|
| Who lives here? | Do you know who lives here? |
| What happened? | Can you tell me what happened? |
Từ để hỏi + động từ nguyên mẫu có to — khi chủ ngữ đã rõ, bạn có thể dùng mẫu ngắn hơn.
| Đầy đủ | Ngắn hơn |
|---|---|
| I don't know what I should do. | I don't know what to do. |
| Can you tell me how I can get there? | Can you tell me how to get there? |
| We can't decide whether we should stay. | We can't decide whether to stay. |
Cách dùng
1Hỏi lịch sự với người lạ và trong công việc
Câu hỏi gián tiếp là lựa chọn bình thường, lịch sự khi nói với người lạ, nhân viên và những người bạn chưa quen. Chúng cũng làm những câu hỏi khó nghe nhẹ nhàng hơn. Tiếng Việt lịch sự nhờ "ạ" và cách xưng hô; tiếng Anh lịch sự nhờ cụm mở đầu.
2Câu hỏi có/không với if / whether
Khi câu hỏi trực tiếp không có từ để hỏi, hãy thêm if hoặc whether. Đây là chỗ thay cho có … không nằm bên trong câu tiếng Việt.
3Không có do / does / did bên trong
Trong câu hỏi trực tiếp, do, does và did tạo trật tự câu hỏi. Trong câu hỏi gián tiếp, hãy bỏ chúng và dùng dạng động từ bình thường: thêm -s cho ngôi thứ ba số ít ở hiện tại, dùng dạng quá khứ cho quá khứ. Dạng phủ định vẫn giữ don't / doesn't / didn't: Do you know why he didn't come?
4I wonder… và I'd like to know… — câu trần thuật
I wonder và I'd like to know là câu trần thuật, nên câu kết thúc bằng dấu chấm. I was wondering if you could… là cách rất lịch sự để nhờ ai đó giúp A2-23. I wonder… gần với kiểu tự hỏi "không biết … nhỉ" của tiếng Việt.
5Từ để hỏi + to-infinitive
Sau các động từ như know, decide, explain, show, tell, ask, wonder, dùng what / where / how / who / which / whether + động từ nguyên mẫu có to (to-infinitive). Nghĩa là "tôi / chúng ta / bạn nên làm gì" hoặc "làm thế nào". Đây thường là cách nói tự nhiên cho không biết phải làm gì, chỉ tôi cách ….
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. "Cho tôi hỏi…" rồi giữ nguyên câu hỏi đã học thuộc. Tiếng Việt lịch sự bằng cách nói Cho tôi hỏi rồi hỏi bình thường. Nhiều bạn dịch thành Can I ask… hay Could you tell me… nhưng vẫn giữ nguyên câu hỏi trực tiếp đã học thuộc lòng (where is…, what time does…). Khi đã có cụm mở đầu, phần sau phải theo trật tự câu trần thuật — thật ra giống trật tự tiếng Việt.
2. Bỏ mất if / whether, hoặc dịch "có … không" thành "or not". Trong Bạn có biết thư viện có mở cửa không?, chữ "có … không" thứ hai không có từ tương ứng rõ ràng, nên nhiều bạn bỏ luôn. Nhưng không có if, câu tiếng Anh đổi nghĩa. Còn or not ở cuối nghe thiếu kiên nhẫn.
3. "How to say…?" dùng như một câu hỏi. Tiếng Việt hỏi Nói cái này bằng tiếng Anh thế nào?, và nhiều bạn dịch thành How to say…? How to… chỉ là một cụm, không phải câu hỏi hoàn chỉnh. Nó cần một cụm mở đầu đứng trước, hoặc bạn dùng câu hỏi trực tiếp đầy đủ.
4. "không biết phải làm gì" dịch thành must / have to. Chữ "phải" làm nhiều bạn thêm must. Câu không sai ngữ pháp, nhưng nghe nặng nề; cách tự nhiên là what to do.
Đừng nhầm lẫn
Câu hỏi trực tiếp và câu hỏi gián tiếp — Cùng một thông tin, nhưng mức độ lịch sự và trật tự từ khác nhau.
Câu hỏi gián tiếp và câu hỏi tường thuật — Câu hỏi gián tiếp hỏi ngay bây giờ, không lùi thì. Câu hỏi tường thuật kể lại một câu hỏi trong quá khứ, thường có lùi thì B1-13.
Dấu chấm hỏi hay dấu chấm? — Cụm mở đầu quyết định, không phải câu hỏi bên trong.
Chính tả và phát âm
- Ngữ điệu theo cụm mở đầu: sau Do you know…? / Could you tell me…?, giọng thường lên ở cuối, như câu hỏi có/không; sau I wonder…, giọng xuống, như câu trần thuật. Tiếng Việt đánh dấu câu hỏi chủ yếu bằng các từ như không, à, nhỉ, còn cao độ thì gắn với thanh điệu của từng chữ, nên người Việt hay nói câu tiếng Anh với giọng đều đều. Hãy để giọng lên xuống theo cả câu, và đừng gắn thanh điệu vào từng âm tiết tiếng Anh.
- Could you thường đọc liền thành "COOD-ja": /d/ + /j/ nhập lại thành âm /dʒ/. Tiếng Việt không có âm này: chạm đầu lưỡi vào lợi sau răng trên, môi hơi tròn, rồi bật ra có rung. Đừng thay bằng âm "gi" hay "d" của tiếng Việt. Do you know thường nghe như "d'ya know".
- wonder /ˈwʌndə/ (Anh), /ˈwʌndɚ/ (Mỹ) vần với under. Đừng nhầm với wander /ˈwɒndə/ (Anh), /ˈwɑːndɚ/ (Mỹ), nghĩa là "đi lang thang". Âm /w/ ở đầu: tròn môi rồi mở ra nhanh.
- Khi viết, hãy kiểm tra những chữ đầu tiên: Do / Could / Can / Have → dấu chấm hỏi; I wonder / I'd like to know → dấu chấm.
Quy tắc vàng
Cụm mở đầu lịch sự + trật tự câu trần thuật: Could you tell me where the station is? Không có do / does / did để tạo câu hỏi bên trong; dùng if / whether cho câu hỏi có/không. Chỉ dùng dấu chấm hỏi khi cụm mở đầu là câu hỏi.
Luyện tập
A. Hình thức
Viết lại thành câu hỏi gián tiếp.
-
Where is the post office? → Could you tell me where ?
-
What time does the film start? → Do you know what time ?
-
Did they win the match? → Do you know they won the match?
-
How much does this cost? → Can you tell me how much ?
-
Viết lại cho lịch sự: Where did you buy that jacket? (Can you tell me…)
-
Viết lại cho lịch sự: Is there a cash machine near here? (Do you know…)cash machine (Anh) = ATM (Mỹ)
-
Viết lại cho lịch sự: Who owns this car? (Do you know…)
B. Ý nghĩa
Chọn đáp án đúng hoặc hoàn thành câu.
-
Câu nào cần dấu chấm hỏi ở cuối?cụm mở đầu là câu hỏi
-
Câu nào lịch sự hơn khi hỏi người lạ?
-
Hoàn thành với từ để hỏi + to: I've never cooked fish. I don't know (cook) it.
-
Chọn đáp án đúng: We're not sure … to stay another night.
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
Do you know where is my phone?
-
Can you tell me when does the bank open?
-
I wonder why is she so angry?
-
Do you know who lives in that house?
D. Trong ngữ cảnh
Hoàn thành đoạn hội thoại. Dùng gợi ý trong ngoặc nếu có.
Guest: Hi. Could you tell me what time breakfast 16 (start)?
Receptionist: Of course. It starts at seven.
Guest: Thanks. And do you know 17 the pool is open this evening?
Receptionist: Yes, until ten.
Guest: Great. I'd also like to know how I 18 (get) to the old town.
Receptionist: It's easy. I can show you how 19 (get) there on the map.
Guest: And I was wondering 20 I could have a late checkout tomorrow.
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh.
-
Bạn đang ở một thành phố mới. Viết hai câu hỏi lịch sự để hỏi một người lạ.
-
Viết một câu về một quyết định mà bạn chưa thể đưa ra, dùng whether to hoặc what to.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
B1-13 Câu tường thuật dạng câu hỏi, lời nhờ và mệnh lệnh; phân biệt say và tell (Reported Questions) "Where do you live?" (he asked me) → He asked me where .
-
A2-33 Câu hỏi chủ ngữ và câu hỏi tân ngữ: Who called you? hay Who did you call? (Subject and Object Questions) Who (break) the window? — Tom did.
-
B1-12 Câu tường thuật dạng câu kể (Reported Speech: Statements) "I've lost my keys." → She said she her keys.has lost: nếu bây giờ vẫn chưa tìm thấy
-
B1-11 Câu bị động ở các thì và với động từ khuyết thiếu (The Passive in All Tenses and with Modals) The road (repair) at the moment, so we're late.
