Thì hiện tại hoàn thành với just, already và yet (Present Perfect: Just, Already, Yet)
Present Perfect: Just, Already, Yet
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể nói về những việc đã xảy ra nhưng còn quan trọng ở hiện tại (I've lost my keys), báo một tin mới, và đặt just, already, yet vào đúng vị trí trong câu.
Ý chính
Hãy hình dung danh sách việc cần làm hôm nay của bạn. Có việc đã được đánh dấu tích, có việc thì chưa. Khi nhìn danh sách, bạn không hỏi mình làm từng việc lúc nào. Bạn hỏi: Bây giờ việc nào xong rồi, việc nào chưa?
Đó chính là việc của present perfect (thì hiện tại hoàn thành) trong bài này. Nó nhìn một hành động trong quá khứ từ bây giờ, vì kết quả đang ở đây: I've lost my keys (nên bây giờ mình không vào nhà được). She's broken her arm (nên cô ấy không chơi quần vợt được).
Ba từ nhỏ mô tả các dấu tích trên danh sách. Just là dấu tích còn mới tinh: việc vừa xảy ra. Already là dấu tích đến sớm, hoặc đã có từ trước: I've already paid. Yet là việc chưa có dấu tích, nhưng ta đang chờ nó: I haven't called her yet. Danh sách nói về bây giờ, nên động từ cũng nói về bây giờ: have/has + past participle (quá khứ phân từ).
Tiếng Việt và tiếng Anh
Tiếng Việt cũng có những từ nhỏ làm đúng việc này: vừa / mới, rồi, chưa. Nhưng động từ tiếng Việt không đổi dạng, còn tiếng Anh cần cả have/has + quá khứ phân từ, không chỉ thêm just hay already. Vị trí cũng khác: "rồi" thường đứng cuối câu, còn already thường đứng giữa have và quá khứ phân từ. Riêng "chưa" ở cuối câu hỏi thì khá giống yet: cũng đứng cuối.
| Tiếng Việt | Tiếng Anh | Ghi chú |
|---|---|---|
| Mình vừa thấy tin nhắn của bạn. | I've just seen your message. | vừa / mới → just, đứng sau have |
| Mình ăn rồi. | I've already eaten. | rồi → already, thường đứng giữa |
| Nhìn kìa! Tạnh mưa rồi. | Look! It's stopped raining. | "rồi" chỉ kết quả: không cần already |
| Mình chưa quyết định. | I haven't decided yet. | chưa → haven't … yet, yet ở cuối |
| Bưu kiện đến chưa? | Has the parcel arrived yet? | "chưa?" → Has/Have … yet? |
| Bạn xong rồi à? Nhanh thế! | Have you finished already? | ngạc nhiên → already trong câu hỏi |
Hãy để ý: "rồi" không phải lúc nào cũng là already. Nhiều khi chính thì present perfect đã mang nghĩa "rồi" (It's stopped raining). Và cặp "chưa?" / "rồi à?" của tiếng Việt khớp khá đẹp với yet? (hỏi bình thường) và already? (ngạc nhiên).
Cấu trúc
Present perfect (ôn lại A2-16)
| Chủ ngữ | have / has | quá khứ phân từ |
|---|---|---|
| I / you / we / they | have ('ve) | finished. |
| he / she / it | has ('s) | finished. |
| phủ định | haven't / hasn't | finished. |
| câu hỏi | Have you / Has she… | finished? |
Trong She's finished her homework, 's = has: phía sau là một quá khứ phân từ chỉ hành động (ở đây còn có tân ngữ đi kèm), nên đó là has. (Một số quá khứ phân từ cũng có thể là tính từ sau be: It's broken = it is — xem A2-16.)
Just, already, yet: nghĩa và vị trí
| Từ | Nghĩa | Loại câu | Vị trí | Ví dụ |
|---|---|---|---|---|
| just | vừa mới, cách đây rất ngắn | chủ yếu câu khẳng định | giữa have/has và quá khứ phân từ | I've just finished. |
| already | trước bây giờ; sớm hơn dự kiến | câu khẳng định và câu hỏi | giữa have/has và quá khứ phân từ, hoặc cuối câu | She's already left. / She's left already. |
| yet | tính đến bây giờ (và ta chờ nó xảy ra) | câu phủ định và câu hỏi | cuối câu | I haven't eaten yet. / Have you eaten yet? |
Câu trả lời ngắn với yet: "Is it ready?" "Not yet." (= "Chưa.")
Cách dùng
1Hành động trong quá khứ, kết quả ở hiện tại
Dùng present perfect khi một hành động trong quá khứ có kết quả quan trọng bây giờ. Ta không nói nó xảy ra lúc nào; kết quả mới là điều chính.
2Just = vừa mới
Đặt just giữa have/has và quá khứ phân từ. Nó cho thấy hành động rất mới xảy ra, giống "vừa" hay "mới" trong tiếng Việt.
3Already = trước bây giờ, hoặc sớm hơn dự kiến
Already thường đứng giữa have/has và quá khứ phân từ. Trong văn nói, nó cũng có thể đứng cuối câu. Trong câu hỏi, nó thường thể hiện sự ngạc nhiên: sớm vậy sao?
4Yet = tính đến bây giờ, nhưng ta đang chờ
Dùng yet trong câu phủ định và câu hỏi. Nó thường đứng cuối câu, sau tân ngữ. Câu phủ định với yet nghĩa là "bây giờ thì chưa, nhưng có lẽ sẽ có" — rất giống chữ "chưa" của tiếng Việt.
5Báo tin mới
Ta thường báo tin mới bằng present perfect, vì tin đó mới và quan trọng bây giờ. Khi thêm chi tiết (lúc nào, ở đâu, thế nào), ta thường chuyển sang past simple (thì quá khứ đơn) — xem A2-19. Tiếng Việt không đổi gì ở động từ, nhưng tiếng Anh thì đổi.
6Tiếng Anh Mỹ: thì quá khứ đơn với just, already và yet
Trong tiếng Anh Mỹ, thì quá khứ đơn rất hay đi với just, already và yet. Cả hai dạng đều đúng. Tiếng Anh Anh thường thích present perfect hơn. Trong khóa học này, chúng ta luyện present perfect.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. Chỉ thêm just / already, quên have + quá khứ phân từ. Tiếng Việt chỉ cần "vừa" hay "rồi" trước hoặc sau động từ không đổi: Em gái mình vừa về nhà, Mình làm xong báo cáo rồi. Nhiều bạn dịch y như vậy và giữ nguyên động từ. Tiếng Anh cần have/has + quá khứ phân từ (hoặc, kiểu Mỹ, past simple — nhưng không bao giờ là động từ nguyên mẫu).
2. "Chưa" dịch bằng thì hiện tại đơn. Mình chưa mua vé, Bạn mua vé chưa? — vì động từ tiếng Việt không đổi, nhiều bạn dùng don't hoặc do. "Chưa" (tính đến bây giờ) cần haven't … yet và Have you … yet?
3. "Đã … rồi" kèm một mốc thời gian đã qua. Mình đã gửi email đó hôm qua rồi có chữ "đã" và "rồi", nên nhiều bạn dùng have already sent. Nhưng có yesterday thì thời gian đã khép lại: dùng past simple.
4. "Bị" dịch thành câu bị động. Anh trai mình bị gãy chân — vì có chữ "bị", nhiều bạn dùng was broken. Nhưng trong tiếng Anh, chính anh ấy là chủ ngữ của động từ break, và kết quả đang ở hiện tại: dùng câu chủ động với present perfect.
Đừng nhầm lẫn
yet và already trong câu hỏi — Yet là câu hỏi trung tính: bạn chờ việc đó xảy ra, giống "… chưa?". Already thể hiện sự ngạc nhiên: việc đó xảy ra sớm hơn bạn nghĩ, giống "… rồi à?".
just = vừa mới và just = chỉ — Với present perfect, just thường nghĩa là "vừa mới". Trong những câu khác, nó có thể nghĩa là "chỉ".
yet và still — Still (việc gì đó vẫn tiếp diễn: I still haven't finished, "mình vẫn chưa xong") và any more / no longer được dạy ở B1-33. Cách chọn giữa present perfect và past simple có ở A2-19.
Chính tả và phát âm
- Khi nói, have và has được rút gọn và rất dễ bị nuốt: I've just seen it /aɪv dʒʌst siːn ɪt/, She's already left /ʃiːz ɔːlˈredi left/. Tiếng Việt không có âm /v/ hay /z/ ở cuối âm tiết, nên người Việt hay bỏ mất hai âm này — và câu nghe như I just seen it. Với /v/, răng trên chạm nhẹ môi dưới và cổ họng rung; với /z/, đầu lưỡi gần lợi trên và cũng rung. Hãy giữ âm đó thật ngắn rồi nối sang từ sau.
- just /dʒʌst/ kết thúc bằng cụm phụ âm /st/. Đừng dừng ở "jus": giữ âm /s/ rồi chạm lưỡi lên lợi cho âm /t/. Âm đầu /dʒ/ phải có rung, khác âm "ch" của tiếng Việt.
- already là một từ, trọng âm ở âm tiết thứ hai: /ɔːlˈredi/. Đừng nhầm với all ready (hai từ = đã sẵn sàng hết: We're all ready to go).
- just thường được nhấn trong I've just…: giọng hơi lên một chút ở just.
- yet /jet/ bắt đầu giống yes: lưỡi nâng lên gần vòm miệng, không chạm. Đừng đọc thành "z" hay "d". Ở cuối câu hỏi có/không, giọng thường lên: Have you finished yet? Đừng gắn thanh điệu tiếng Việt (thanh sắc, thanh nặng) lên từng từ; ngữ điệu tiếng Anh lên xuống theo cả câu.
Quy tắc vàng
Khi một hành động trong quá khứ quan trọng bây giờ, dùng have/has + quá khứ phân từ. Đặt just và already giữa have/has và quá khứ phân từ (already cũng có thể ở cuối câu). Đặt yet ở cuối câu phủ định và câu hỏi. Đừng chỉ dịch "vừa", "rồi", "chưa" — động từ cũng phải đổi.
Luyện tập
A. Hình thức
Trong phần luyện tập này, hãy dùng present perfect (dạng của tiếng Anh Anh). Past simple kiểu Mỹ (I just ate) cũng đúng — xem mục 6.
-
I can't find my wallet. I (lose) it.
-
Đặt just vào đúng vị trí: She has called me.
-
Đặt yet vào đúng vị trí: They haven't replied to my email.
-
Đặt already vào đúng vị trí: I've paid for the tickets.
-
"Is Tom here?" "No, he (just / leave)."
-
the film (start) yet?
B. Ý nghĩa
Chọn đáp án phù hợp với ý nghĩa.
-
Chọn đáp án đúng: "Do you want to see this film?" "No, I've … seen it."
-
Chọn đáp án đúng: I haven't had breakfast ….
-
Câu hỏi nào thể hiện sự ngạc nhiên?
-
Bạn đang rất đói. Hãy chọn câu nói lý do:
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct. Dùng present perfect khi sửa.
-
I've finished just my work.
-
Have you yet called your mum?mum (Anh), mom (Mỹ)
-
She has already went to bed.
-
We haven't booked the hotel yet.
D. Trong ngữ cảnh
Dùng present perfect ở mỗi chỗ cần điền động từ; những chỗ khác cần một từ.
Mia: Hi Leo! We 15 (just / arrive) at the new flat!
Leo: Great! Have you unpacked 16?
Mia: No, not yet. But Sam 17 (already / build) the bed!
Leo: Wow! 18 the internet (start) working yet?
Mia: No, it 19 (not / start) yet. I'm using my phone.
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh.
-
Viết hai việc bạn đã làm hôm nay và một việc bạn chưa làm.
-
Viết một tin vui ngắn gửi cho một người bạn. Dùng present perfect và just.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
A2-16 Thì hiện tại hoàn thành nói về trải nghiệm: Have you ever…? (Present Perfect) "Where's Dad?" "He's ___ … to the shop. He'll be back in ten minutes."
-
A2-16 Thì hiện tại hoàn thành nói về trải nghiệm: Have you ever…? (Present Perfect) you ever (eat) Korean food?
-
A1-28 Thì quá khứ đơn với động từ bất quy tắc, câu phủ định và câu hỏi với did (Past Simple: Irregular Verbs) Viết dạng quá khứ đơn và quá khứ phân từ: write
Đáp án
A. Hình thức
- 've lost / have lost
- She has just called me. / She's just called me.
- They haven't replied to my email yet.
- I've already paid for the tickets. / I've paid for the tickets already.
- 's just left / has just left
- Has … started
B. Ý nghĩa
- already
- yet
- Have you finished already?
- I haven't eaten yet.
C. Tìm lỗi sai
- I've just finished my work. / I have just finished my work.
- Have you called your mum yet?
- She has already gone to bed. / She's already gone to bed. / She has gone to bed already.
- ✓ We haven't booked the hotel yet.
D. Trong ngữ cảnh
- 've just arrived / have just arrived
- yet / already
- has already built / 's already built
- Has … started
- hasn't started / has not started
E. Đến lượt bạn
- I've already had breakfast. I've already answered my emails. I haven't been to the gym yet.
- Guess what! I've just passed my driving test!
F. Ôn tập tổng hợp
- gone
- Have … eaten
- wrote … written
