Sifətlərin sırası və mürəkkəb sifətlər azərbaycanca: a lovely old wooden table, a ten-minute walk
Adjective Order and Compound Adjectives
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz isimdən əvvəl iki və ya üç sifəti təbii sırada düzə, onların arasında vergülü və and sözünü düzgün işlədə, bir ismi başqa ismi təsvir etmək üçün işlədə (a coffee cup) və defislə yazılan mürəkkəb sifətlər qura biləcəksiniz (a ten-minute walk, a well-known writer).
Əsas fikir
İsimdən əvvəl bir neçə sifət gələndə ingilisdilli insanlar onları çox sabit bir sırada düzürlər: a lovely little old wooden house, a wooden old little lovely house yox. Ana dili ingiliscə olanların çoxu bu qaydanı heç vaxt öyrənməyib, amma qayda pozulanda bunu dərhal hiss edir.
Burada bir məntiq var. İsmi soğanın mərkəzi kimi, sifətləri isə onun ətrafındakı qatlar kimi təsəvvür edin. Qat mərkəzə nə qədər yaxındırsa, əşyanın nə olduğuna bir o qədər çox aiddir. Nədən hazırlandığı (wooden) və nə üçün olduğu (a running shoe) demək olar ki, ismin bir hissəsidir, ona görə onun lap yanında durur. Rəng, forma və yaş faktdır, ona görə bir az kənarda gəlir. Fikir (lovely) isə sadəcə sizin baxışınızdır, ona görə soğanın üst qabığıdır və isimdən ən uzaqda durur.
Mürəkkəb sifətlər başqa cür işləyir: iki və ya daha çox söz defislə birləşib bir sifət olur: a five-star hotel. Defis deyir: «bu sözləri bir vahid kimi oxuyun».
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində də sifətlər isimdən əvvəl gəlir və sıra çox vaxt oxşardır: «gözəl köhnə taxta masa» → a lovely old wooden table. Amma bizdə sıra bir qədər sərbəstdir, ingiliscədə isə sabitdir. Yaxşı xəbər də var. İsim + isim birləşmələrində birinci isim bizdə də təkdə qalır: «ayaqqabı mağazası» → a shoe shop, «oyuncaq qutusu» → a toy box. Saydan sonra cəm şəkilçisi işlətmədiyimiz üçün «on dəqiqəlik yol» ifadəsi a ten-minute walk quruluşuna çox uyğundur: hər iki dildə -s yoxdur. «Mavi gözlü», «buruq saçlı» sözlərindəki -lı / -li şəkilçisinin işini ingiliscədə -ed görür: blue-eyed, curly-haired. Rənglərdə isə fərq var: biz «ağ-qara film» deyirik, defislə və başqa sıra ilə, ingiliscədə isə a black and white film: and ilə və qara əvvəldə. «Qəhvə fincanı» ilə «bir fincan qəhvə» arasındakı fərq də ingiliscədəki a coffee cup və a cup of coffee fərqi ilə eynidir.
| Azərbaycanca | İngiliscə | Fərq |
|---|---|---|
| gözəl köhnə taxta masa | a lovely old wooden table | sıra oxşardır; ingiliscədə sabitdir |
| ayaqqabı mağazası | a shoe shop | birinci isim təkdə: hər iki dildə eyni |
| on dəqiqəlik yol | a ten-minute walk | -lik → defis; -s yoxdur |
| altı yaşlı oğlu / altı yaşında oğlu | a six-year-old son | defis, year təkdə |
| mavi gözlü körpə | a blue-eyed baby | -lü → -ed |
| ağ-qara şəkil | a black and white photo | and; qara əvvəldə |
| Qızının altı yaşı var. | Her daughter is six years old. | be sözündən sonra defis yoxdur, years cəmdə |
| qəhvə fincanı / bir fincan qəhvə | a coffee cup / a cup of coffee | eyni fərq |
Quruluş
İsimdən əvvəl sifətlərin adi sırası
| Fikir | Ölçü | Yaş | Forma | Rəng | Mənşə | Material | Təyinat | İsim |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| lovely | big | old | round | brown | Moroccan | wooden | dining | table |
| beautiful | small | new | square | black | Brazilian | leather | running | shoes |
İki və ya üç sifət normaldır. Dörd və daha çox sifət nadirdir və ağır səslənir. Uzunluq (long, short) ölçü ilə birlikdə gəlir.
Vergül və and
| Vəziyyət | Qayda | Nümunə |
|---|---|---|
| fərqli qruplardan sifətlər | vergül yoxdur | a beautiful old house |
| eyni qrupdan iki sifət (çox vaxt fikir) | vergül (və ya and) | a friendly, helpful assistant |
| iki və ya daha çox rəng | and | a black and white photo |
| be / look / seem sözündən sonra | sonuncudan əvvəl and | The house was old and beautiful. |
Yoxlama: sifətlərin arasına and qoya bilirsinizsə və ya onların yerini dəyişə bilirsinizsə, vergül qoyun. Bacarmırsınızsa, vergül qoymayın.
İsim + isim (sifət kimi işlənən isim)
| Quruluş | Nümunə |
|---|---|
| birinci isim adətən təkdə olur | a coffee cup, a shoe shop, a car park (UK) |
| əsas ismin lap qabağında, bütün sifətlərdən sonra gəlir | a cheap plastic coffee cup |
Mürəkkəb sifətlər (defislə, isimdən əvvəl)
| Quruluş | Nümunə |
|---|---|
| say + tək isim | a ten-minute walk, a five-star hotel, a two-day course |
| say + isim + old | a three-year-old girl |
| well / badly + feili sifət (üçüncü forma) | a well-known writer, a well-paid job |
| sifət / zərf + -ing forması | a good-looking man, a long-lasting battery |
| sifət + isim + -ed | a blue-eyed baby, a left-handed player |
İstifadə
1Fikir faktdan əvvəl
Fikir bildirən sifət (lovely, horrible, amazing, nice) fakt bildirən sifətlərdən (ölçü, yaş, rəng…) əvvəl gəlir.
2Fakt bildirən sifətlərin sırası
Fakt bildirən sifətlər adətən bu sıra ilə gəlir: ölçü → yaş → forma → rəng → mənşə → material → təyinat.
3Vergül və and
Eyni növdən olan iki sifət arasında vergül qoyun: onların arasına and də qoymaq olar. Rənglər arasında və be sözündən sonra sonuncu sifətdən əvvəl and işlədin.
4İsmi təsvir edən isimlər
Bir isim başqa ismi təsvir edə bilər. Birinci isim, məna cəm olsa da, adətən təkdə olur və əsas ismin lap qabağında gəlir. Bir neçə söz -s şəkilçisini saxlayır: sports, clothes, sales, savings.
5Saylarla mürəkkəb sifətlər
Say + isim birləşmələri isimdən əvvəl defislə yazılır və isim təkdə qalır: -s yoxdur, çünki bütün birləşmə sifətdir.
6Başqa mürəkkəb sifətlər
Feili sifətlərlə (well-known), -ing forması ilə (good-looking) və sifət + isim + -ed (blue-eyed) ilə qurulan mürəkkəb sifətlər insanları və əşyaları qısa və təbii şəkildə təsvir edir.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «Ağ-qara» → black-white. Azərbaycanca iki rəngi defislə birləşdiririk və ağı əvvəl deyirik: «ağ-qara televizor». İngiliscədə rənglər arasında and gəlir, sabit ifadədə isə qara əvvəldədir: black and white.
2. «-lı / -li» → -ed unudulur. «Buruq saçlı», «mavi gözlü» sözlərində şəkilçi var, ingiliscədə də bu şəkilçinin yerini -ed tutur. Onu buraxmayın.
3. «Altı yaşı var» → is six years. Azərbaycanca yaşı «yaşı var» və ya «yaşındadır» ilə deyirik, old kimi bir söz yoxdur. İngiliscədə be sözündən sonra ya təkcə rəqəm, ya da years old gəlir.
4. «İdman», «paltar» → sport, cloth. İsim + isim birləşməsində birinci isim adətən təkdə olur, amma bir neçə söz -s ilə işlənir: sports, clothes. Azərbaycancadakı tək formanı köçürəndə ya məna dəyişir, ya da ifadə qeyri-təbii səslənir.
Qarışdırmayın
İsimdən əvvəl mürəkkəb sifət və feildən sonra eyni sözlər — İsimdən əvvəl defis və tək isim işlədin. Feildən sonra isə sözlər ayrı yazılır və lazım olanda isim cəmdə olur.
a coffee cup və a cup of coffee — İsim + isim əşyanın növünü deyir; of isə içində nə olduğunu. Azərbaycancada da eyni fərq var: «qəhvə fincanı» və «bir fincan qəhvə».
Rəsmi yazıda uzun isimli birləşmələr (a rapidly growing population) üçün C1-11 dərsinə baxın.
Yazılış və tələffüz
- Mürəkkəb sifətləri isimdən əvvəl defislə yazın: a well-known artist. Be sözündən sonra çox yazar defisi atır: The artist is well known.
- -ly ilə bitən zərfdən sonra defis qoymayın: a highly paid job, a beautifully written book.
- known /nəʊn/ (UK), /noʊn/ (US): k oxunmur. Sözü yazıldığı kimi «knoun» oxumayın.
- -ed burada adətən /d/ deyilir: blue-eyed /ˌbluː ˈaɪd/, curly-haired /ˌkɜːli ˈheəd/ (UK). Sona əlavə sait artırmayın və /d/ səsini «t» kimi karlaşdırmayın.
- İsim + isim birləşmələrində vurğu adətən birinci isimə düşür: a coffee cup, a shoe shop, a bus stop. Azərbaycan dilindəki kimi sonuncu sözü vurğulamayın. city centre kimi bir neçə birləşmədə vurğu ikinci isimdədir.
- Sifət + isim birləşməsində vurğu isimə düşür: a black bird (qara rəngli istənilən quş). Mürəkkəb isimdə isə vurğu birinci hissədədir: a blackbird (müəyyən bir quş növü, qaratoyuq).
- Tək deyiləndə mürəkkəb sifətin ikinci hissəsi vurğulanır (well-known), amma vurğulu isimdən əvvəl vurğu çox vaxt irəli keçir: a well-known writer.
Qızıl qayda
Əvvəl fikir, sonra faktlar; əşyanın nədən hazırlandığı və ya nə üçün olduğu adətən ismə ən yaxın durur. İsimdən əvvəlki mürəkkəb sifətdə sözləri defislə birləşdirin və ismi təkdə saxlayın: a ten-minute walk. Rənglər arasında and işlədin: black and white.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Tapşırığa uyğun cavab yazın.
-
Sözləri düzgün sıraya qoyun: a / Moroccan / leather / beautiful / bag
-
Sözləri düzgün sıraya qoyun: an / old / ugly / building / grey
-
Sözləri düzgün sıraya qoyun: some / plastic / small / boxes / storage
-
Tamamlayın: The film lasts two hours. It's a film.
-
Tamamlayın: Their baby is eight months old. They have an baby.
-
Tamamlayın: The hotel has four stars. It's a hotel.
B. Məna
Düzgün variantı seçin.
-
Düzgün cavabı seçin: He's a … actor.
-
Düzgün cavabı seçin: She has … hair.
-
Düzgün cavabı seçin: a beautiful(,) old house …
-
Düzgün cavabı seçin: a kind(,) patient teacher …
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
We stayed in a five-stars hotel.
-
I need a new toys box.
-
My brother is twelve-years-old.
-
She bought a lovely blue silk scarf.
D. Mətndə
Mötərizədəki sözləri düzgün sırada və düzgün formada yazın.
For sale: a 15 (wooden / old / lovely) table and four chairs. Perfect for a 16 (room / dining) or a big kitchen. The table is 17 (strong / heavy) and easy to clean. The chairs have 18 (cotton / white / new) covers. Collection only: it's a 19 (minute / five) drive from the station.
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Sizə məxsus bir əşyanı düzgün sırada iki və ya üç sifətlə təsvir edin.
-
İşə və ya məktəbə yolunuzu mürəkkəb sifətlə təsvir edin.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A1-10 İngiliscə sifətlər azərbaycanca: sifətin yeri, very, really, quite və too Düzgün cavabı seçin: She has … eyes.
-
A2-30 Bored, yoxsa boring? -ed və -ing sifətlərinin fərqi sadə dillə It was a very … ten-hour flight.
-
B1-24 Müqayisə dərəcəsi azərbaycanca: much better, more and more, the more… the better Our new flat is ___ bigger than the old one. …flat (UK), apartment (US)
Cavablar
A. Quruluş
- a beautiful Moroccan leather bag
- an ugly old grey building
- some small plastic storage boxes
- two-hour
- eight-month-old
- four-star
B. Məna
- well-known
- long black
- no comma
- comma
C. Səhvi tapın
- We stayed in a five-star hotel.
- I need a new toy box.
- My brother is twelve years old. / My brother is twelve.
- ✓ She bought a lovely blue silk scarf.
D. Mətndə
- lovely old wooden
- dining room
- heavy and strong / strong and heavy
- new white cotton
- five-minute
E. Sizin növbəniz
- I have a comfortable old leather sofa.
- It's a twenty-minute bus ride, and then a five-minute walk.
F. Qarışıq təkrar
- blue
- tiring
- much
