SlowingoQrammatika
B1 31 / 39

Sifətlərin sırası və mürəkkəb sifətlər azərbaycanca: a lovely old wooden table, a ten-minute walk

Adjective Order and Compound Adjectives

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz isimdən əvvəl iki və ya üç sifəti təbii sırada düzə, onların arasında vergülü və and sözünü düzgün işlədə, bir ismi başqa ismi təsvir etmək üçün işlədə (a coffee cup) və defislə yazılan mürəkkəb sifətlər qura biləcəksiniz (a ten-minute walk, a well-known writer).

Əsas fikir

İsimdən əvvəl bir neçə sifət gələndə ingilisdilli insanlar onları çox sabit bir sırada düzürlər: a lovely little old wooden house, a wooden old little lovely house yox. Ana dili ingiliscə olanların çoxu bu qaydanı heç vaxt öyrənməyib, amma qayda pozulanda bunu dərhal hiss edir.

Burada bir məntiq var. İsmi soğanın mərkəzi kimi, sifətləri isə onun ətrafındakı qatlar kimi təsəvvür edin. Qat mərkəzə nə qədər yaxındırsa, əşyanın nə olduğuna bir o qədər çox aiddir. Nədən hazırlandığı (wooden) və nə üçün olduğu (a running shoe) demək olar ki, ismin bir hissəsidir, ona görə onun lap yanında durur. Rəng, forma və yaş faktdır, ona görə bir az kənarda gəlir. Fikir (lovely) isə sadəcə sizin baxışınızdır, ona görə soğanın üst qabığıdır və isimdən ən uzaqda durur.

Mürəkkəb sifətlər başqa cür işləyir: iki və ya daha çox söz defislə birləşib bir sifət olur: a five-star hotel. Defis deyir: «bu sözləri bir vahid kimi oxuyun».

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində də sifətlər isimdən əvvəl gəlir və sıra çox vaxt oxşardır: «gözəl köhnə taxta masa» → a lovely old wooden table. Amma bizdə sıra bir qədər sərbəstdir, ingiliscədə isə sabitdir. Yaxşı xəbər də var. İsim + isim birləşmələrində birinci isim bizdə də təkdə qalır: «ayaqqabı mağazası» → a shoe shop, «oyuncaq qutusu» → a toy box. Saydan sonra cəm şəkilçisi işlətmədiyimiz üçün «on dəqiqəlik yol» ifadəsi a ten-minute walk quruluşuna çox uyğundur: hər iki dildə -s yoxdur. «Mavi gözlü», «buruq saçlı» sözlərindəki -lı / -li şəkilçisinin işini ingiliscədə -ed görür: blue-eyed, curly-haired. Rənglərdə isə fərq var: biz «ağ-qara film» deyirik, defislə və başqa sıra ilə, ingiliscədə isə a black and white film: and ilə və qara əvvəldə. «Qəhvə fincanı» ilə «bir fincan qəhvə» arasındakı fərq də ingiliscədəki a coffee cup və a cup of coffee fərqi ilə eynidir.

AzərbaycancaİngiliscəFərq
gözəl köhnə taxta masaa lovely old wooden tablesıra oxşardır; ingiliscədə sabitdir
ayaqqabı mağazasıa shoe shopbirinci isim təkdə: hər iki dildə eyni
on dəqiqəlik yola ten-minute walk-lik → defis; -s yoxdur
altı yaşlı oğlu / altı yaşında oğlua six-year-old sondefis, year təkdə
mavi gözlü körpəa blue-eyed baby-lü → -ed
ağ-qara şəkila black and white photoand; qara əvvəldə
Qızının altı yaşı var.Her daughter is six years old.be sözündən sonra defis yoxdur, years cəmdə
qəhvə fincanı / bir fincan qəhvəa coffee cup / a cup of coffeeeyni fərq

Quruluş

İsimdən əvvəl sifətlərin adi sırası

FikirÖlçüYaşFormaRəngMənşəMaterialTəyinatİsim
lovelybigoldroundbrownMoroccanwoodendiningtable
beautifulsmallnewsquareblackBrazilianleatherrunningshoes

İki və ya üç sifət normaldır. Dörd və daha çox sifət nadirdir və ağır səslənir. Uzunluq (long, short) ölçü ilə birlikdə gəlir.

Vergül və and

VəziyyətQaydaNümunə
fərqli qruplardan sifətlərvergül yoxdura beautiful old house
eyni qrupdan iki sifət (çox vaxt fikir)vergül (və ya and)a friendly, helpful assistant
iki və ya daha çox rənganda black and white photo
be / look / seem sözündən sonrasonuncudan əvvəl andThe house was old and beautiful.

Yoxlama: sifətlərin arasına and qoya bilirsinizsə və ya onların yerini dəyişə bilirsinizsə, vergül qoyun. Bacarmırsınızsa, vergül qoymayın.

İsim + isim (sifət kimi işlənən isim)

QuruluşNümunə
birinci isim adətən təkdə olura coffee cup, a shoe shop, a car park (UK)
əsas ismin lap qabağında, bütün sifətlərdən sonra gəlira cheap plastic coffee cup

Mürəkkəb sifətlər (defislə, isimdən əvvəl)

QuruluşNümunə
say + tək isima ten-minute walk, a five-star hotel, a two-day course
say + isim + olda three-year-old girl
well / badly + feili sifət (üçüncü forma)a well-known writer, a well-paid job
sifət / zərf + -ing formasıa good-looking man, a long-lasting battery
sifət + isim + -eda blue-eyed baby, a left-handed player

İstifadə

1Fikir faktdan əvvəl

Fikir bildirən sifət (lovely, horrible, amazing, nice) fakt bildirən sifətlərdən (ölçü, yaş, rəng…) əvvəl gəlir.

We stayed in a lovely little hotel near the beach.
Çimərliyin yaxınlığında gözəl, balaca bir oteldə qaldıq.
fikir (lovely) → ölçü (little)
He drives a horrible old car.
O, bərbad, köhnə bir maşın sürür.
fikir → yaş
She was wearing an amazing red dress.
Əynində əla qırmızı don vardı.
fikir → rəng
It's a nice big kitchen.
Bu, gözəl, böyük mətbəxdir.
fikir → ölçü

2Fakt bildirən sifətlərin sırası

Fakt bildirən sifətlər adətən bu sıra ilə gəlir: ölçü → yaş → forma → rəng → mənşə → material → təyinat.

They live in a big old farmhouse.
Onlar böyük, köhnə bir kənd evində yaşayırlar.
ölçü → yaş
I bought a small round mirror for the hall.
Dəhliz üçün kiçik dəyirmi güzgü aldım.
ölçü → forma
She has long black hair.
Onun uzun qara saçları var.
uzunluq (= ölçü) rəngdən əvvəl; hair burada sayılmayandır
We ate at a tiny Japanese restaurant.
Balaca bir yapon restoranında yedik.
ölçü → mənşə
He gave me a beautiful silver necklace.
O, mənə gözəl gümüş boyunbağı bağışladı.
fikir + material
I need some new running shoes.
Mənə yeni qaçış ayaqqabısı lazımdır.
təyinat ismin lap yanında

3Vergül və and

Eyni növdən olan iki sifət arasında vergül qoyun: onların arasına and də qoymaq olar. Rənglər arasında və be sözündən sonra sonuncu sifətdən əvvəl and işlədin.

It was a boring, pointless meeting.
Darıxdırıcı, mənasız bir iclas idi.
iki fikir: vergül
She's a kind, generous person.
O, mehriban, səxavətli insandır.
iki fikir: vergül
The flag is red, white and blue.
Bayraq qırmızı, ağ və göy rənglidir.
rənglər: and
My grandfather's old black and white photos are in this box.
Babamın köhnə ağ-qara şəkilləri bu qutudadır.
«ağ-qara» → black and white
The room was small but comfortable.
Otaq kiçik, amma rahat idi.
ziddiyyət: but

4İsmi təsvir edən isimlər

Bir isim başqa ismi təsvir edə bilər. Birinci isim, məna cəm olsa da, adətən təkdə olur və əsas ismin lap qabağında gəlir. Bir neçə söz -s şəkilçisini saxlayır: sports, clothes, sales, savings.

Let's meet in the city centre.
Şəhər mərkəzində görüşək.
«şəhər mərkəzi» → city centre; US: center
There's a great shoe shop on the corner.
Tində əla bir ayaqqabı mağazası var.
shoes shop yox
I've lost my phone charger.
Telefonumun şarj cihazını itirmişəm.
phone charger: isim + isim
We need a new kitchen table.
Bizə yeni mətbəx masası lazımdır.
mətbəx üçün masa
She works in a sports centre.
O, idman mərkəzində işləyir.
sports -s şəkilçisini saxlayır

5Saylarla mürəkkəb sifətlər

Say + isim birləşmələri isimdən əvvəl defislə yazılır və isim təkdə qalır: -s yoxdur, çünki bütün birləşmə sifətdir.

It's a ten-minute walk from the station.
Stansiyadan on dəqiqəlik piyada yoldur.
«on dəqiqəlik» → ten-minute
We booked a two-week holiday in Greece.
Yunanıstanda iki həftəlik tətil sifariş etdik.
US: vacation
They have a six-year-old son.
Onların altı yaşlı oğlu var.
year təkdə
She signed a three-year contract.
O, üç illik müqavilə imzaladı.
«üç illik» → three-year

6Başqa mürəkkəb sifətlər

Feili sifətlərlə (well-known), -ing forması ilə (good-looking) və sifət + isim + -ed (blue-eyed) ilə qurulan mürəkkəb sifətlər insanları və əşyaları qısa və təbii şəkildə təsvir edir.

He's a well-known chef with his own TV show.
O, öz televiziya verilişi olan tanınmış aşpazdır.
well + üçüncü forma
That's a very good-looking dog.
Çox yaraşıqlı itdir.
good + -ing
Our company makes long-lasting batteries.
Şirkətimiz uzunömürlü batareyalar istehsal edir.
long + -ing
I'm looking for a short-sleeved shirt.
Qısaqollu köynək axtarıram.
«qısaqollu» → short-sleeved: -lu → -ed
My brother is left-handed.
Qardaşım solaxaydır.
bəzi mürəkkəb sifətlər be sözündən sonra da işlənir

Tez-tez edilən səhvlər

❌a wooden beautiful table
✅a beautiful wooden table
Fikir materialdan əvvəl gəlir.
❌a black big dog
✅a big black dog
Ölçü rəngdən əvvəl gəlir.
❌a ten-minutes walk
✅a ten-minute walk
Mürəkkəb sifətdə isim təkdə qalır.
❌a shoes shop
✅a shoe shop
Başqa ismi təsvir edən isim adətən təkdə olur.
❌My son is three-years-old.
✅My son is three years old.
be sözündən sonra defis yoxdur, years isə cəmdədir.
❌a black white cat
✅a black and white cat
Rənglər arasında and işlədin.
❌a brown-eye girl
✅a brown-eyed girl
sifət + isim + -ed.
⚠️a well known writer
✅a well-known writer
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma isimdən əvvəl standart yazılış defislədir.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «Ağ-qara» → black-white. Azərbaycanca iki rəngi defislə birləşdiririk və ağı əvvəl deyirik: «ağ-qara televizor». İngiliscədə rənglər arasında and gəlir, sabit ifadədə isə qara əvvəldədir: black and white.

❌Kamran's grandfather still watches an old black-white TV.
✅Kamran's grandfather still watches an old black and white TV.
❌Leyla loves old white-black films.
✅Leyla loves old black and white films.

2. «-lı / -li» → -ed unudulur. «Buruq saçlı», «mavi gözlü» sözlərində şəkilçi var, ingiliscədə də bu şəkilçinin yerini -ed tutur. Onu buraxmayın.

❌Aysel's son is a curly-hair boy.
✅Aysel's son is a curly-haired boy.

3. «Altı yaşı var» → is six years. Azərbaycanca yaşı «yaşı var» və ya «yaşındadır» ilə deyirik, old kimi bir söz yoxdur. İngiliscədə be sözündən sonra ya təkcə rəqəm, ya da years old gəlir.

❌Murad's daughter is six years.
✅Murad's daughter is six years old. və ya Murad's daughter is six.
❌My grandmother has eighty years.
✅My grandmother is eighty years old. və ya My grandmother is eighty.

4. «İdman», «paltar» → sport, cloth. İsim + isim birləşməsində birinci isim adətən təkdə olur, amma bir neçə söz -s ilə işlənir: sports, clothes. Azərbaycancadakı tək formanı köçürəndə ya məna dəyişir, ya da ifadə qeyri-təbii səslənir.

⚠️(Paltar mağazasında işləyir.) Gunay works in a cloth shop.
✅Gunay works in a clothes shop.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma cloth «parça» deməkdir: cloth shop parça satan mağazadır.
⚠️Rashad goes to a sport centre near his office.
✅Rashad goes to a sports centre near his office.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma Britaniya ingiliscəsində standart ifadə sports centre şəklindədir.

Qarışdırmayın

İsimdən əvvəl mürəkkəb sifət və feildən sonra eyni sözlər — İsimdən əvvəl defis və tək isim işlədin. Feildən sonra isə sözlər ayrı yazılır və lazım olanda isim cəmdə olur.

It's a two-hour flight.
Bu, iki saatlıq uçuşdur.
isimdən əvvəl: two-hour
The flight takes two hours.
Uçuş iki saat çəkir.
mürəkkəb sifət deyil: two hours
She has a three-year-old daughter.
Onun üç yaşlı qızı var.
isimdən əvvəl: defis
Her daughter is three years old.
Qızının üç yaşı var.
be sözündən sonra: defis yoxdur

a coffee cup və a cup of coffee — İsim + isim əşyanın növünü deyir; of isə içində nə olduğunu. Azərbaycancada da eyni fərq var: «qəhvə fincanı» və «bir fincan qəhvə».

I broke my favourite coffee cup.
Ən sevdiyim qəhvə fincanını sındırdım.
fincanın özü
Would you like a cup of coffee?
Bir fincan qəhvə istəyirsiniz?
fincan və içindəki qəhvə

Rəsmi yazıda uzun isimli birləşmələr (a rapidly growing population) üçün C1-11 dərsinə baxın.

Yazılış və tələffüz

  • Mürəkkəb sifətləri isimdən əvvəl defislə yazın: a well-known artist. Be sözündən sonra çox yazar defisi atır: The artist is well known.
  • -ly ilə bitən zərfdən sonra defis qoymayın: a highly paid job, a beautifully written book.
  • known /nəʊn/ (UK), /noʊn/ (US): k oxunmur. Sözü yazıldığı kimi «knoun» oxumayın.
  • -ed burada adətən /d/ deyilir: blue-eyed /ˌbluː ˈaɪd/, curly-haired /ˌkɜːli ˈheəd/ (UK). Sona əlavə sait artırmayın və /d/ səsini «t» kimi karlaşdırmayın.
  • İsim + isim birləşmələrində vurğu adətən birinci isimə düşür: a coffee cup, a shoe shop, a bus stop. Azərbaycan dilindəki kimi sonuncu sözü vurğulamayın. city centre kimi bir neçə birləşmədə vurğu ikinci isimdədir.
  • Sifət + isim birləşməsində vurğu isimə düşür: a black bird (qara rəngli istənilən quş). Mürəkkəb isimdə isə vurğu birinci hissədədir: a blackbird (müəyyən bir quş növü, qaratoyuq).
  • Tək deyiləndə mürəkkəb sifətin ikinci hissəsi vurğulanır (well-known), amma vurğulu isimdən əvvəl vurğu çox vaxt irəli keçir: a well-known writer.

Qızıl qayda

Əvvəl fikir, sonra faktlar; əşyanın nədən hazırlandığı və ya nə üçün olduğu adətən ismə ən yaxın durur. İsimdən əvvəlki mürəkkəb sifətdə sözləri defislə birləşdirin və ismi təkdə saxlayın: a ten-minute walk. Rənglər arasında and işlədin: black and white.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Tapşırığa uyğun cavab yazın.

  1. Sözləri düzgün sıraya qoyun: a / Moroccan / leather / beautiful / bag
  2. Sözləri düzgün sıraya qoyun: an / old / ugly / building / grey
  3. Sözləri düzgün sıraya qoyun: some / plastic / small / boxes / storage
  4. Tamamlayın: The film lasts two hours. It's a film.
  5. Tamamlayın: Their baby is eight months old. They have an baby.
  6. Tamamlayın: The hotel has four stars. It's a hotel.

B. Məna

Düzgün variantı seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: He's a … actor.
  2. Düzgün cavabı seçin: She has … hair.
  3. Düzgün cavabı seçin: a beautiful(,) old house …
  4. Düzgün cavabı seçin: a kind(,) patient teacher …

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. We stayed in a five-stars hotel.
  2. I need a new toys box.
  3. My brother is twelve-years-old.
  4. She bought a lovely blue silk scarf.

D. Mətndə

Mötərizədəki sözləri düzgün sırada və düzgün formada yazın.

Selling online
For sale: a 15 (wooden / old / lovely) table and four chairs. Perfect for a 16 (room / dining) or a big kitchen. The table is 17 (strong / heavy) and easy to clean. The chairs have 18 (cotton / white / new) covers. Collection only: it's a 19 (minute / five) drive from the station.

E. Sizin növbəniz

İngiliscə yazın.

  1. Sizə məxsus bir əşyanı düzgün sırada iki və ya üç sifətlə təsvir edin.
  2. İşə və ya məktəbə yolunuzu mürəkkəb sifətlə təsvir edin.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A1-10 İngiliscə sifətlər azərbaycanca: sifətin yeri, very, really, quite və too
    Düzgün cavabı seçin: She has … eyes.
  2. A2-30 Bored, yoxsa boring? -ed və -ing sifətlərinin fərqi sadə dillə
    It was a very … ten-hour flight.
  3. B1-24 Müqayisə dərəcəsi azərbaycanca: much better, more and more, the more… the better
    Our new flat is ___ bigger than the old one. …
Cavablar

A. Quruluş

  1. a beautiful Moroccan leather bag
  2. an ugly old grey building
  3. some small plastic storage boxes
  4. two-hour
  5. eight-month-old
  6. four-star

B. Məna

  1. well-known
  2. long black
  3. no comma
  4. comma

C. Səhvi tapın

  1. We stayed in a five-star hotel.
  2. I need a new toy box.
  3. My brother is twelve years old. / My brother is twelve.
  4. ✓ She bought a lovely blue silk scarf.

D. Mətndə

  1. lovely old wooden
  2. dining room
  3. heavy and strong / strong and heavy
  4. new white cotton
  5. five-minute

E. Sizin növbəniz

  1. I have a comfortable old leather sofa.
  2. It's a twenty-minute bus ride, and then a five-minute walk.

F. Qarışıq təkrar

  1. blue
  2. tiring
  3. much
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play