Röð lýsingarorða á ensku og samsett lýsingarorð: a ten-minute walk
Adjective Order and Compound Adjectives
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu sett nokkur lýsingarorð í eðlilega röð á undan nafnorði, notað kommu og and rétt, notað nafnorð sem lýsingarorð (a shoe shop) og búið til samsett lýsingarorð með bandstriki (a ten-minute walk, a well-known writer).
Aðalatriðið
Þegar mörg lýsingarorð standa á undan nafnorði raða enskumælandi þeim í mjög fasta röð: a lovely little old wooden house, ekki a wooden old little lovely house. Flestir sem hafa ensku að móðurmáli hafa aldrei lært þessa reglu – en þeir taka strax eftir því þegar hún er brotin.
Það er rökfræði á bak við hana. Hugsaðu þér nafnorðið sem kjarna í lauk, með lýsingarorðin í lögum utan um hann. Því nær kjarnanum sem lagið er, því meira segir það um hvað hluturinn er. Það sem hluturinn er búinn til úr (wooden) og til hvers hann er (a running shoe) er nánast hluti af nafnorðinu, svo það stendur alveg við hliðina á því. Litur, lögun og aldur eru staðreyndir, svo þau eru aðeins fjær. Skoðun (lovely) er bara þitt mat, svo hún er ysta lagið, lengst frá nafnorðinu.
Samsett lýsingarorð virka öðruvísi: tvö eða fleiri orð eru tengd með bandstriki í eitt lýsingarorð: a five-star hotel. Bandstrikið segir: „lestu þessi orð sem eina heild“.
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: röð lýsingarorða er að mestu sú sama á íslensku: „yndislegt lítið gamalt hús“ er a lovely little old house. Hér er þetta eins. Munurinn liggur annars staðar.
Í fyrsta lagi tjáum við efni og tilgang oft með samsettu orði („timburhús“, „hlaupaskór“, „ullarpeysa“) eða með „úr“ („borð úr eik“). Á ensku stendur efnið á undan nafnorðinu: an oak table, a wooden house – ekki a table from oak.
Í öðru lagi skrifum við tvö nafnorð saman í eitt orð („skóbúð“, „eldhúsborð“), og fyrri hlutinn er oft í eignarfalli fleirtölu: „blómabúð“, „bókahilla“, „leikfangakassi“. Á ensku eru þetta yfirleitt tvö orð, og fyrra nafnorðið er í eintölu: a flower shop, a bookshelf, a toy box.
Í þriðja lagi segjum við tölur og tíma með eignarfalli: „tíu mínútna gangur“, „tveggja vikna frí“, „sex ára drengur“. Á ensku eru tala og nafnorð í eintölu tengd með bandstriki: a ten-minute walk, a two-week holiday, a six-year-old boy. Og „svarthvítur“ er eitt orð á íslensku, en á ensku black and white.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| yndislegt lítið gamalt hótel | a lovely little old hotel | röðin: skoðun, stærð, aldur – hér er þetta eins |
| borð úr eik, silfurhálsmen | an oak table, a silver necklace | efnið á undan nafnorðinu, ekki from |
| góð og örlát manneskja | a kind, generous person | tvær skoðanir: komma eða and |
| svarthvít mynd | a black and white photo | samsett orð → and á milli litanna |
| skóbúð, blómabúð | a shoe shop, a flower shop | eitt orð → tvö orð; fleirtala → eintala |
| tíu mínútna gangur | a ten-minute walk | eignarfall fleirtölu → tala + eintala með bandstriki |
| sex ára sonur | a six-year-old son | „ára“ → -year-old, án s |
| þekktur kokkur | a well-known chef | well + lýsingarháttur þátíðar, með bandstriki |
| japanskur veitingastaður | a Japanese restaurant | þjóðernisorð með stórum staf |
Í stuttu máli: röðin er eins og á íslensku (skoðun á undan staðreyndum, efni og tilgangur næst nafnorðinu); samsett orð verða tvö orð og fyrra nafnorðið er í eintölu (a flower shop); „tíu mínútna“ er tala + eintala með bandstriki (a ten-minute walk).
Form
Venjuleg röð lýsingarorða á undan nafnorði
| Skoðun | Stærð | Aldur | Lögun | Litur | Uppruni | Efni | Tilgangur | Nafnorð |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| lovely | big | old | round | brown | Moroccan | wooden | dining | table |
| beautiful | small | new | square | black | Brazilian | leather | running | shoes |
Tvö eða þrjú lýsingarorð eru algeng. Fjögur eða fleiri eru sjaldgæf og hljóma þung. Lengd (long, short) fylgir stærð.
Komma og and
| Aðstæður | Regla | Dæmi |
|---|---|---|
| lýsingarorð úr ólíkum flokkum | engin komma | a beautiful old house |
| tvö lýsingarorð úr sama flokki (oft skoðanir) | komma (eða and) | a friendly, helpful assistant |
| tveir eða fleiri litir | and | a black and white photo |
| á eftir be / look / seem | and á undan því síðasta | The house was old and beautiful. |
Prófið: ef þú getur sett and á milli lýsingarorðanna eða skipt um röð þeirra notarðu kommu. Ef ekki, þá enga kommu.
Nafnorð + nafnorð (nafnorð sem lýsingarorð)
| Mynstur | Dæmi |
|---|---|
| fyrra nafnorðið er venjulega í eintölu | a coffee cup, a shoe shop, a car park (UK) |
| það stendur beint á undan aðalnafnorðinu, á eftir öllum öðrum lýsingarorðum | a cheap plastic coffee cup |
Samsett lýsingarorð (með bandstriki, á undan nafnorði)
| Mynstur | Dæmi |
|---|---|
| tala + nafnorð í eintölu | a ten-minute walk, a five-star hotel, a two-day course |
| tala + nafnorð + old | a three-year-old girl |
| well / badly + lýsingarháttur þátíðar | a well-known writer, a well-paid job |
| lýsingarorð / atviksorð + -ing mynd | a good-looking man, a long-lasting battery |
| lýsingarorð + nafnorð + -ed | a blue-eyed baby, a left-handed player |
Notkun
1Skoðun á undan staðreyndum
Lýsingarorð sem tjá skoðun (lovely, horrible, amazing, nice) koma á undan lýsingarorðum um staðreyndir (stærð, aldur, lit…). Á íslensku er þetta eins.
2Staðreyndir í röð
Lýsingarorð um staðreyndir koma venjulega í röðinni stærð → aldur → lögun → litur → uppruni → efni → tilgangur.
3Komma og and
Settu kommu á milli tveggja lýsingarorða af sömu tegund: þar mætti líka setja and. Á milli lita og á undan síðasta lýsingarorðinu á eftir be kemur and.
4Nafnorð sem lýsa nafnorðum
Nafnorð getur lýst öðru nafnorði. Fyrra nafnorðið er venjulega í eintölu, jafnvel þótt merkingin sé fleirtala, og það stendur beint á undan aðalnafnorðinu. Nokkur orð halda -s: sports, clothes, sales, savings. Á íslensku er þetta yfirleitt eitt samsett orð.
5Samsett lýsingarorð með tölum
Tala + nafnorð eru tengd með bandstriki á undan nafnorði, og nafnorðið helst í eintölu – það fær ekkert -s, því að allt orðið er lýsingarorð. Á íslensku notum við eignarfall: „tíu mínútna“, „þriggja ára“.
6Önnur samsett lýsingarorð
Samsett lýsingarorð með lýsingarhætti þátíðar (well-known), -ing mynd (good-looking) og lýsingarorði + nafnorði + -ed (blue-eyed) lýsa fólki og hlutum stutt og eðlilega.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „tólf mánaða starfsnám“ → a twelve-months apprenticeship. Á íslensku er tíminn í eignarfalli fleirtölu: „tveggja daga“, „fimm tíma“, „þriggja vikna“. Við heyrum fleirtöluna og bætum -s við á ensku. En í samsettu lýsingarorði á undan nafnorði helst nafnorðið í eintölu: a two-day course.
2. „sjö ára gömul stelpa“ → a seven years old girl. Á íslensku stendur „sjö ára gömul“ á undan nafnorðinu, án bandstrika og með „ára“. Á ensku verður þetta eitt lýsingarorð með bandstrikum og án s: a seven-year-old girl. (Á eftir be er það hins vegar sér orð: She is seven years old.)
3. „blómabúð“, „hjólaverkstæði“ → a flowers shop, a bikes workshop. Í íslenskum samsettum orðum er fyrri hlutinn oft í eignarfalli fleirtölu: „blómabúð“, „hjólaverkstæði“, „bókahilla“. Á ensku er fyrra nafnorðið venjulega í eintölu, jafnvel þótt þar séu mörg blóm eða mörg hjól. (Fáein orð halda -s, t.d. a clothes shop, a sports centre.)
4. „borð úr eik“ → a table from oak. Á íslensku segjum við oft efnið með „úr“ á eftir nafnorðinu: „borð úr eik“, „bekkur úr rekaviði“. „Úr“ verður auðveldlega from. Á ensku stendur efnið á undan nafnorðinu (an oak table, a driftwood bench) eða þú notar made of.
Ekki rugla saman
Samsett lýsingarorð á undan nafnorði og sömu orð á eftir sögn – á undan nafnorði seturðu bandstrik og eintölu. Á eftir sögn eru orðin aðskilin og nafnorðið í fleirtölu ef þarf.
a coffee cup og a cup of coffee – nafnorð + nafnorð segir hvers konar hlutur þetta er; of segir hvað er í honum. Á íslensku getur „kaffibolli“ merkt hvort tveggja (sjá A1-24).
Lengri nafnliðir í formlegu rituðu máli (a rapidly growing population) eru í C1-11.
Stafsetning og framburður
- Skrifaðu samsett lýsingarorð á undan nafnorði með bandstriki: a well-known artist. Á eftir be sleppa margir bandstrikinu: The artist is well known.
- Ekkert bandstrik kemur á eftir atviksorði með -ly: a highly paid job, a beautifully written book.
- Íslensk samsett orð eru skrifuð í einu orði, en ensk nafnorð + nafnorð yfirleitt sem tvö orð: bus stop, city centre, coffee cup. Sum eru í einu orði (bookshop) – flettu upp í orðabók ef þú ert í vafa.
- Í nafnorði + nafnorði er áherslan venjulega á fyrra nafnorðinu: a coffee cup, a shoe shop, a bus stop – eins og í íslenskum samsettum orðum. Í sumum, eins og city centre, er hún á seinna orðinu.
- Með lýsingarorði + nafnorði er áherslan á nafnorðinu: a black bird (hvaða svartur fugl sem er). Í samsettu nafnorði á fyrri hlutanum: a blackbird (svartþröstur).
- Eitt og sér hefur samsett lýsingarorð áherslu á seinni hlutanum (well-known), en á undan nafnorði með áherslu færist hún oft fram: a well-known writer. Á íslensku er áherslan alltaf á fyrsta atkvæði, svo fylgstu sérstaklega með well-known.
Gullna reglan
Fyrst skoðun, svo staðreyndir – og það sem hluturinn er úr eða til hvers hann er stendur venjulega næst nafnorðinu. Í samsettu lýsingarorði á undan nafnorði tengirðu orðin með bandstriki og heldur nafnorðinu í eintölu: a ten-minute walk. Og mundu: „tveggja daga námskeið“ er a two-day course, og „blómabúð“ er a flower shop.
Æfingar
A. Form
Raðaðu orðunum í rétta röð eða fylltu í eyðuna með samsettu lýsingarorði.
-
Raðaðu orðunum í rétta röð: a / Moroccan / leather / beautiful / bag
-
Raðaðu orðunum í rétta röð: an / old / ugly / building / grey
-
Raðaðu orðunum í rétta röð: some / plastic / small / boxes / storage
-
Fylltu í eyðuna: The film lasts two hours. It's a film.
-
Fylltu í eyðuna: Their baby is eight months old. They have an baby.
-
Fylltu í eyðuna: The hotel has four stars. It's a hotel.
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: He's a … actor.
-
Veldu rétta svarið: She has … hair.
-
Veldu rétta svarið: a beautiful(,) old house …
-
Veldu rétta svarið: a kind(,) patient teacher …
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
We stayed in a five-stars hotel.
-
I need a new toys box.
-
My brother is twelve-years-old.
-
She bought a lovely blue silk scarf.
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í auglýsingunni: settu orðin í svigunum í rétta röð og rétta mynd.
For sale: a 15 (wooden / old / lovely) table and four chairs. Perfect for a 16 (room / dining) or a big kitchen. The table is 17 (strong / heavy) and easy to clean. The chairs have 18 (cotton / white / new) covers. Collection only: it's a 19 (minute / five) drive from the station.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
Lýstu einhverju sem þú átt með tveimur eða þremur lýsingarorðum í réttri röð.
-
Lýstu leiðinni í vinnuna eða skólann með samsettu lýsingarorði.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A1-10 Lýsingarorð á ensku: staðsetning, very, quite og too (adjectives) Veldu rétta svarið: She has … eyes.
-
A2-30 Bored eða boring? Lýsingarorð með -ed og -ing á ensku It was a very … ten-hour flight.
-
B1-24 Miðstig á ensku: much better, the more… the better og twice as big as Our new flat is ___ bigger than the old one. …flat (UK), apartment (US)
Svör
A. Form
- a beautiful Moroccan leather bag
- an ugly old grey building
- some small plastic storage boxes
- two-hour
- eight-month-old
- four-star
B. Merking
- well-known
- long black
- no comma
- comma
C. Finndu villuna
- We stayed in a five-star hotel.
- I need a new toy box.
- My brother is twelve years old. / My brother is twelve.
- ✓ She bought a lovely blue silk scarf.
D. Í samhengi
- lovely old wooden
- dining room
- heavy and strong / strong and heavy
- new white cotton
- five-minute
E. Spreyttu þig
- I have a comfortable old leather sofa.
- It's a twenty-minute bus ride, and then a five-minute walk.
F. Blönduð upprifjun
- blue
- tiring
- much
