SlowingoMálfræði
B1 31 / 39

Röð lýsingarorða á ensku og samsett lýsingarorð: a ten-minute walk

Adjective Order and Compound Adjectives

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu sett nokkur lýsingarorð í eðlilega röð á undan nafnorði, notað kommu og and rétt, notað nafnorð sem lýsingarorð (a shoe shop) og búið til samsett lýsingarorð með bandstriki (a ten-minute walk, a well-known writer).

Aðalatriðið

Þegar mörg lýsingarorð standa á undan nafnorði raða enskumælandi þeim í mjög fasta röð: a lovely little old wooden house, ekki a wooden old little lovely house. Flestir sem hafa ensku að móðurmáli hafa aldrei lært þessa reglu – en þeir taka strax eftir því þegar hún er brotin.

Það er rökfræði á bak við hana. Hugsaðu þér nafnorðið sem kjarna í lauk, með lýsingarorðin í lögum utan um hann. Því nær kjarnanum sem lagið er, því meira segir það um hvað hluturinn er. Það sem hluturinn er búinn til úr (wooden) og til hvers hann er (a running shoe) er nánast hluti af nafnorðinu, svo það stendur alveg við hliðina á því. Litur, lögun og aldur eru staðreyndir, svo þau eru aðeins fjær. Skoðun (lovely) er bara þitt mat, svo hún er ysta lagið, lengst frá nafnorðinu.

Samsett lýsingarorð virka öðruvísi: tvö eða fleiri orð eru tengd með bandstriki í eitt lýsingarorð: a five-star hotel. Bandstrikið segir: „lestu þessi orð sem eina heild“.

Íslenska og enska

Góðu fréttirnar: röð lýsingarorða er að mestu sú sama á íslensku: „yndislegt lítið gamalt hús“ er a lovely little old house. Hér er þetta eins. Munurinn liggur annars staðar.

Í fyrsta lagi tjáum við efni og tilgang oft með samsettu orði („timburhús“, „hlaupaskór“, „ullarpeysa“) eða með „úr“ („borð úr eik“). Á ensku stendur efnið á undan nafnorðinu: an oak table, a wooden house – ekki a table from oak.

Í öðru lagi skrifum við tvö nafnorð saman í eitt orð („skóbúð“, „eldhúsborð“), og fyrri hlutinn er oft í eignarfalli fleirtölu: „blómabúð“, „bókahilla“, „leikfangakassi“. Á ensku eru þetta yfirleitt tvö orð, og fyrra nafnorðið er í eintölu: a flower shop, a bookshelf, a toy box.

Í þriðja lagi segjum við tölur og tíma með eignarfalli: „tíu mínútna gangur“, „tveggja vikna frí“, „sex ára drengur“. Á ensku eru tala og nafnorð í eintölu tengd með bandstriki: a ten-minute walk, a two-week holiday, a six-year-old boy. Og „svarthvítur“ er eitt orð á íslensku, en á ensku black and white.

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
yndislegt lítið gamalt hótela lovely little old hotelröðin: skoðun, stærð, aldur – hér er þetta eins
borð úr eik, silfurhálsmenan oak table, a silver necklaceefnið á undan nafnorðinu, ekki from
góð og örlát manneskjaa kind, generous persontvær skoðanir: komma eða and
svarthvít mynda black and white photosamsett orð → and á milli litanna
skóbúð, blómabúða shoe shop, a flower shopeitt orð → tvö orð; fleirtala → eintala
tíu mínútna gangura ten-minute walkeignarfall fleirtölu → tala + eintala með bandstriki
sex ára sonura six-year-old son„ára“ → -year-old, án s
þekktur kokkura well-known chefwell + lýsingarháttur þátíðar, með bandstriki
japanskur veitingastaðura Japanese restaurantþjóðernisorð með stórum staf

Í stuttu máli: röðin er eins og á íslensku (skoðun á undan staðreyndum, efni og tilgangur næst nafnorðinu); samsett orð verða tvö orð og fyrra nafnorðið er í eintölu (a flower shop); „tíu mínútna“ er tala + eintala með bandstriki (a ten-minute walk).

Form

Venjuleg röð lýsingarorða á undan nafnorði

SkoðunStærðAldurLögunLiturUppruniEfniTilgangurNafnorð
lovelybigoldroundbrownMoroccanwoodendiningtable
beautifulsmallnewsquareblackBrazilianleatherrunningshoes

Tvö eða þrjú lýsingarorð eru algeng. Fjögur eða fleiri eru sjaldgæf og hljóma þung. Lengd (long, short) fylgir stærð.

Komma og and

AðstæðurReglaDæmi
lýsingarorð úr ólíkum flokkumengin kommaa beautiful old house
tvö lýsingarorð úr sama flokki (oft skoðanir)komma (eða and)a friendly, helpful assistant
tveir eða fleiri litiranda black and white photo
á eftir be / look / seemand á undan því síðastaThe house was old and beautiful.

Prófið: ef þú getur sett and á milli lýsingarorðanna eða skipt um röð þeirra notarðu kommu. Ef ekki, þá enga kommu.

Nafnorð + nafnorð (nafnorð sem lýsingarorð)

MynsturDæmi
fyrra nafnorðið er venjulega í eintölua coffee cup, a shoe shop, a car park (UK)
það stendur beint á undan aðalnafnorðinu, á eftir öllum öðrum lýsingarorðuma cheap plastic coffee cup

Samsett lýsingarorð (með bandstriki, á undan nafnorði)

MynsturDæmi
tala + nafnorð í eintölua ten-minute walk, a five-star hotel, a two-day course
tala + nafnorð + olda three-year-old girl
well / badly + lýsingarháttur þátíðara well-known writer, a well-paid job
lýsingarorð / atviksorð + -ing mynda good-looking man, a long-lasting battery
lýsingarorð + nafnorð + -eda blue-eyed baby, a left-handed player

Notkun

1Skoðun á undan staðreyndum

Lýsingarorð sem tjá skoðun (lovely, horrible, amazing, nice) koma á undan lýsingarorðum um staðreyndir (stærð, aldur, lit…). Á íslensku er þetta eins.

We stayed in a lovely little hotel near the beach.
Við gistum á yndislegu litlu hóteli nálægt ströndinni.
skoðun + stærð
He drives a horrible old car.
Hann keyrir hræðilegan gamlan bíl.
skoðun + aldur
She was wearing an amazing red dress.
Hún var í æðislegum rauðum kjól.
skoðun + litur
It's a nice big kitchen.
Þetta er fínt og stórt eldhús.
skoðun + stærð

2Staðreyndir í röð

Lýsingarorð um staðreyndir koma venjulega í röðinni stærð → aldur → lögun → litur → uppruni → efni → tilgangur.

They live in a big old farmhouse.
Þau búa á stórum gömlum sveitabæ.
stærð + aldur
I bought a small round mirror for the hall.
Ég keypti lítinn kringlóttan spegil í forstofuna.
stærð + lögun
She has long black hair.
Hún er með sítt svart hár.
lengd (= stærð) á undan lit; hair er óteljanlegt
We ate at a tiny Japanese restaurant.
Við borðuðum á pínulitlum japönskum veitingastað.
stærð + uppruni; Japanese með stórum staf
He gave me a beautiful silver necklace.
Hann gaf mér fallegt silfurhálsmen.
skoðun + efni; á íslensku samsett orð
I need some new running shoes.
Mig vantar nýja hlaupaskó.
tilgangur beint við nafnorðið; á íslensku samsett orð

3Komma og and

Settu kommu á milli tveggja lýsingarorða af sömu tegund: þar mætti líka setja and. Á milli lita og á undan síðasta lýsingarorðinu á eftir be kemur and.

It was a boring, pointless meeting.
Þetta var leiðinlegur og tilgangslaus fundur.
tvær skoðanir: komma
She's a kind, generous person.
Hún er góð og örlát manneskja.
tvær skoðanir: komma
The flag is red, white and blue.
Fáninn er rauður, hvítur og blár.
litir: and – hér er þetta eins
My grandfather's old black and white photos are in this box.
Gömlu svarthvítu myndirnar hans afa eru í þessum kassa.
„svarthvítur“ → black and white
The room was small but comfortable.
Herbergið var lítið en þægilegt.
andstæða: but

4Nafnorð sem lýsa nafnorðum

Nafnorð getur lýst öðru nafnorði. Fyrra nafnorðið er venjulega í eintölu, jafnvel þótt merkingin sé fleirtala, og það stendur beint á undan aðalnafnorðinu. Nokkur orð halda -s: sports, clothes, sales, savings. Á íslensku er þetta yfirleitt eitt samsett orð.

Let's meet in the city centre.
Hittumst í miðbænum.
„miðbær“ → city centre; US: center
There's a great shoe shop on the corner.
Það er frábær skóbúð á horninu.
„skóbúð“ → shoe shop, eintala
I've lost my phone charger.
Ég er búin að týna símahleðslutækinu mínu.
„símahleðslutæki“ → phone charger
We need a new kitchen table.
Okkur vantar nýtt eldhúsborð.
borð fyrir eldhúsið
She works in a sports centre.
Hún vinnur í íþróttamiðstöð.
sports heldur -s

5Samsett lýsingarorð með tölum

Tala + nafnorð eru tengd með bandstriki á undan nafnorði, og nafnorðið helst í eintölu – það fær ekkert -s, því að allt orðið er lýsingarorð. Á íslensku notum við eignarfall: „tíu mínútna“, „þriggja ára“.

It's a ten-minute walk from the station.
Það er tíu mínútna gangur frá stöðinni.
„tíu mínútna“ → ten-minute
We booked a two-week holiday in Greece.
Við pöntuðum tveggja vikna frí í Grikklandi.
two-week, ekki two-weeks; US: vacation
They have a six-year-old son.
Þau eiga sex ára gamlan son.
„sex ára“ → six-year-old
She signed a three-year contract.
Hún skrifaði undir þriggja ára samning.
three-year, eintala

6Önnur samsett lýsingarorð

Samsett lýsingarorð með lýsingarhætti þátíðar (well-known), -ing mynd (good-looking) og lýsingarorði + nafnorði + -ed (blue-eyed) lýsa fólki og hlutum stutt og eðlilega.

He's a well-known chef with his own TV show.
Hann er þekktur kokkur með eigin sjónvarpsþátt.
well + lýsingarháttur þátíðar
That's a very good-looking dog.
Þetta er mjög myndarlegur hundur.
good + -ing
Our company makes long-lasting batteries.
Fyrirtækið okkar framleiðir endingargóðar rafhlöður.
long + -ing
I'm looking for a short-sleeved shirt.
Ég er að leita að stutterma skyrtu.
lýsingarorð + nafnorð + -ed
My brother is left-handed.
Bróðir minn er örvhentur.
sum samsett orð standa líka á eftir be

Algengar villur

❌a wooden beautiful table
✅a beautiful wooden table
Skoðun á undan efni.
❌a black big dog
✅a big black dog
Stærð á undan lit.
❌a ten-minutes walk
✅a ten-minute walk
Í samsettu lýsingarorði helst nafnorðið í eintölu.
❌a shoes shop
✅a shoe shop
Fyrra nafnorðið er í eintölu.
❌My son is three-years-old.
✅My son is three years old.
Á eftir be: sér orð, án bandstrika.
❌a black white cat
✅a black and white cat
Á milli lita: and.
❌a brown-eye girl
✅a brown-eyed girl
lýsingarorð + nafnorð + -ed.
⚠️a well known writer
✅a well-known writer
Málfræðilega rétt, en á undan nafnorði er staðlaði rithátturinn með bandstriki.

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „tólf mánaða starfsnám“ → a twelve-months apprenticeship. Á íslensku er tíminn í eignarfalli fleirtölu: „tveggja daga“, „fimm tíma“, „þriggja vikna“. Við heyrum fleirtöluna og bætum -s við á ensku. En í samsettu lýsingarorði á undan nafnorði helst nafnorðið í eintölu: a two-day course.

❌Siggi has finally finished his twelve-months apprenticeship at the bakery in Akureyri, and now he bakes bread for half the town.
✅Siggi has finally finished his twelve-month apprenticeship at the bakery in Akureyri, and now he bakes bread for half the town.
„tólf mánaða“ → twelve-month, án s
❌My cousin in Selfoss has just signed up for a forty-hours online course in web design, which she does every evening after work.
✅My cousin in Selfoss has just signed up for a forty-hour online course in web design, which she does every evening after work.
„fjörutíu tíma“ → forty-hour

2. „sjö ára gömul stelpa“ → a seven years old girl. Á íslensku stendur „sjö ára gömul“ á undan nafnorðinu, án bandstrika og með „ára“. Á ensku verður þetta eitt lýsingarorð með bandstrikum og án s: a seven-year-old girl. (Á eftir be er það hins vegar sér orð: She is seven years old.)

❌A seven years old girl from Isafjordur won the national chess championship for children last weekend.
✅A seven-year-old girl from Isafjordur won the national chess championship for children last weekend.
á undan nafnorði: seven-year-old

3. „blómabúð“, „hjólaverkstæði“ → a flowers shop, a bikes workshop. Í íslenskum samsettum orðum er fyrri hlutinn oft í eignarfalli fleirtölu: „blómabúð“, „hjólaverkstæði“, „bókahilla“. Á ensku er fyrra nafnorðið venjulega í eintölu, jafnvel þótt þar séu mörg blóm eða mörg hjól. (Fáein orð halda -s, t.d. a clothes shop, a sports centre.)

❌The day before Mother's Day the queue outside the flowers shop on Laugavegur was so long that I bought tulips at the supermarket instead.
✅The day before Mother's Day the queue outside the flower shop on Laugavegur was so long that I bought tulips at the supermarket instead.
fyrra nafnorðið í eintölu: flower shop
❌Gunnar works at a bikes workshop in Kopavogur, so he fixed my flat tyre in five minutes.
✅Gunnar works at a bike workshop in Kopavogur, so he fixed my flat tyre in five minutes.
bike workshop, eintala

4. „borð úr eik“ → a table from oak. Á íslensku segjum við oft efnið með „úr“ á eftir nafnorðinu: „borð úr eik“, „bekkur úr rekaviði“. „Úr“ verður auðveldlega from. Á ensku stendur efnið á undan nafnorðinu (an oak table, a driftwood bench) eða þú notar made of.

❌In the hall of the old school in Eyrarbakki there's a long bench from driftwood where the children leave their wet boots.
✅In the hall of the old school in Eyrarbakki there's a long driftwood bench where the children leave their wet boots. eða In the hall of the old school in Eyrarbakki there's a long bench made of driftwood where the children leave their wet boots.
efnið á undan nafnorðinu eða made of

Ekki rugla saman

Samsett lýsingarorð á undan nafnorði og sömu orð á eftir sögn – á undan nafnorði seturðu bandstrik og eintölu. Á eftir sögn eru orðin aðskilin og nafnorðið í fleirtölu ef þarf.

It's a two-hour flight.
Þetta er tveggja tíma flug.
á undan nafnorði
The flight takes two hours.
Flugið tekur tvo tíma.
ekkert samsett lýsingarorð
She has a three-year-old daughter.
Hún á þriggja ára gamla dóttur.
á undan nafnorði: bandstrik, eintala
Her daughter is three years old.
Dóttir hennar er þriggja ára.
á eftir be: aðskilin orð, years

a coffee cup og a cup of coffee – nafnorð + nafnorð segir hvers konar hlutur þetta er; of segir hvað er í honum. Á íslensku getur „kaffibolli“ merkt hvort tveggja (sjá A1-24).

I broke my favourite coffee cup.
Ég braut uppáhaldskaffibollann minn.
bollinn sjálfur
Would you like a cup of coffee?
Viltu kaffibolla?
bolli með kaffi í

Lengri nafnliðir í formlegu rituðu máli (a rapidly growing population) eru í C1-11.

Stafsetning og framburður

  • Skrifaðu samsett lýsingarorð á undan nafnorði með bandstriki: a well-known artist. Á eftir be sleppa margir bandstrikinu: The artist is well known.
  • Ekkert bandstrik kemur á eftir atviksorði með -ly: a highly paid job, a beautifully written book.
  • Íslensk samsett orð eru skrifuð í einu orði, en ensk nafnorð + nafnorð yfirleitt sem tvö orð: bus stop, city centre, coffee cup. Sum eru í einu orði (bookshop) – flettu upp í orðabók ef þú ert í vafa.
  • Í nafnorði + nafnorði er áherslan venjulega á fyrra nafnorðinu: a coffee cup, a shoe shop, a bus stop – eins og í íslenskum samsettum orðum. Í sumum, eins og city centre, er hún á seinna orðinu.
  • Með lýsingarorði + nafnorði er áherslan á nafnorðinu: a black bird (hvaða svartur fugl sem er). Í samsettu nafnorði á fyrri hlutanum: a blackbird (svartþröstur).
  • Eitt og sér hefur samsett lýsingarorð áherslu á seinni hlutanum (well-known), en á undan nafnorði með áherslu færist hún oft fram: a well-known writer. Á íslensku er áherslan alltaf á fyrsta atkvæði, svo fylgstu sérstaklega með well-known.

Gullna reglan

Fyrst skoðun, svo staðreyndir – og það sem hluturinn er úr eða til hvers hann er stendur venjulega næst nafnorðinu. Í samsettu lýsingarorði á undan nafnorði tengirðu orðin með bandstriki og heldur nafnorðinu í eintölu: a ten-minute walk. Og mundu: „tveggja daga námskeið“ er a two-day course, og „blómabúð“ er a flower shop.

Æfingar

A. Form

Raðaðu orðunum í rétta röð eða fylltu í eyðuna með samsettu lýsingarorði.

  1. Raðaðu orðunum í rétta röð: a / Moroccan / leather / beautiful / bag
  2. Raðaðu orðunum í rétta röð: an / old / ugly / building / grey
  3. Raðaðu orðunum í rétta röð: some / plastic / small / boxes / storage
  4. Fylltu í eyðuna: The film lasts two hours. It's a film.
  5. Fylltu í eyðuna: Their baby is eight months old. They have an baby.
  6. Fylltu í eyðuna: The hotel has four stars. It's a hotel.

B. Merking

Veldu rétta svarið.

  1. Veldu rétta svarið: He's a … actor.
  2. Veldu rétta svarið: She has … hair.
  3. Veldu rétta svarið: a beautiful(,) old house …
  4. Veldu rétta svarið: a kind(,) patient teacher …

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. We stayed in a five-stars hotel.
  2. I need a new toys box.
  3. My brother is twelve-years-old.
  4. She bought a lovely blue silk scarf.

D. Í samhengi

Fylltu í eyðurnar í auglýsingunni: settu orðin í svigunum í rétta röð og rétta mynd.

Selling online
For sale: a 15 (wooden / old / lovely) table and four chairs. Perfect for a 16 (room / dining) or a big kitchen. The table is 17 (strong / heavy) and easy to clean. The chairs have 18 (cotton / white / new) covers. Collection only: it's a 19 (minute / five) drive from the station.

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku.

  1. Lýstu einhverju sem þú átt með tveimur eða þremur lýsingarorðum í réttri röð.
  2. Lýstu leiðinni í vinnuna eða skólann með samsettu lýsingarorði.

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. A1-10 Lýsingarorð á ensku: staðsetning, very, quite og too (adjectives)
    Veldu rétta svarið: She has … eyes.
  2. A2-30 Bored eða boring? Lýsingarorð með -ed og -ing á ensku
    It was a very … ten-hour flight.
  3. B1-24 Miðstig á ensku: much better, the more… the better og twice as big as
    Our new flat is ___ bigger than the old one. …
Svör

A. Form

  1. a beautiful Moroccan leather bag
  2. an ugly old grey building
  3. some small plastic storage boxes
  4. two-hour
  5. eight-month-old
  6. four-star

B. Merking

  1. well-known
  2. long black
  3. no comma
  4. comma

C. Finndu villuna

  1. We stayed in a five-star hotel.
  2. I need a new toy box.
  3. My brother is twelve years old. / My brother is twelve.
  4. ✓ She bought a lovely blue silk scarf.

D. Í samhengi

  1. lovely old wooden
  2. dining room
  3. heavy and strong / strong and heavy
  4. new white cotton
  5. five-minute

E. Spreyttu þig

  1. I have a comfortable old leather sofa.
  2. It's a twenty-minute bus ride, and then a five-minute walk.

F. Blönduð upprifjun

  1. blue
  2. tiring
  3. much
Android appLærðu á ferðinni Google Play