Will қазақша: шешім, ұсыныс, уәде және болжам
Will: Decisions, Promises and Predictions
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз will және won't арқылы сөйлеп тұрған сәтте шешім қабылдай аласыз, көмек ұсына аласыз, уәде бере аласыз, өтініш айта аласыз және өз пікіріңізге сүйеніп келешекті болжай аласыз. Сондай-ақ Shall I / Shall we арқылы ұсыныс жасай аласыз.
Негізгі идея
Will — can сияқты модаль етістік: барлық жақта бір ғана түрі бар, одан кейін етістіктің негізгі түрі келеді, to да, -s те жоқ. Going to келешекті жоспармен немесе көзге көрінген белгімен байланыстырады (A2-03 қараңыз). Ал will келешекті сөйлеп тұрған сәтте ойыңызда тұрған нәрсемен байланыстырады.
Will сөзін сөйлеген сәтте пайда болатын сөз бұлты (speech bubble) деп елестетіңіз. «Телефон шырылдап тұр.» — «I'll get it!» Мұны ешкім жоспарламаған: шешім сол секундта туды. Дәл осы бұлт ұсынысты (I'll carry that), уәдені (I'll pay you back), өтінішті (Will you help me?) және келешек туралы пікірді (I think she'll win) де алып жүреді. Әр жағдайда сөйлеуші дәл қазір шешеді, ұсынады, уәде береді немесе сенеді.
Сондықтан will таңдағанда өзіңізге сұрақ қойыңыз: бұл осы сәтте ойымда туды ма, әлде бұл келешек туралы менің пікірім бе? Жауап «иә» болса, will — сіздің сөзіңіз.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде will сияқты жеке сөз жоқ. Уәде мен болжамды көбіне осы-келер шақтың -а / -е / -й түрі білдіреді («қайтарамын», «ұнайды»). Бірақ бұл түр әдетті де, жоспарды да білдіреді, сондықтан әр жолы мағынаға қарап таңдау керек. Дәл қазір қабылданған шешім мен ұсынысты қазақша көбіне -айын / -ейін арқылы айтамыз: «Терезені жабайын», «Біреуін мен көтерейін». Бұл ағылшыншадағы I'll сөзіне өте жақын. Ал -айын ба? («такси шақырайын ба?») — Shall I…?, -айық па? («кездесейік пе?») — Shall we…?. Болжамдағы шығар («келетін шығар») probably сөзіне ұқсайды.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Терезені жабайын. | дәл қазір шешу | I'll close the window. |
| Біреуін мен көтерейін. | ұсыныс | I'll carry one. |
| Жұмада қарызымды қайтарамын. | уәде | I'll pay you back on Friday. |
| Тұзды беріп жіберші. | өтініш | Will you pass me the salt, please? |
| Болашақта көліктерімізді роботтар жүргізетін шығар. | пікірге негізделген болжам | Robots will probably drive our cars. |
| Сізге такси шақырып берейін бе? | көмек ұсыну | Shall I call a taxi for you? |
| Вокзалда кездесейік пе? | бірлесіп ұсыныс жасау | Shall we meet at the station? |
Құрылым
Хабарлы және болымсыз сөйлем
| Бастауыш | will / will not | етістіктің негізгі түрі | Қысқарған түрі |
|---|---|---|---|
| I / you / he / she / it / we / they | will | help. | I'll, you'll, he'll, she'll, it'll, we'll, they'll |
| I / you / he / she / it / we / they | will not | help. | won't |
Сұрақтар және қысқа жауаптар
| Сұрақ | Қысқа жауаптар |
|---|---|
| Will you be home at six? | Yes, I will. / No, I won't. |
| Will it be expensive? | Yes, it will. / No, it won't. |
| What time will you arrive? | Around eight. |
Хабарлы қысқа жауапта қысқарған түр қолданылмайды: Yes, I will (Yes, I'll емес).
Shall (негізінен I және we сөздерімен, сұрақта)
| Қызметі | Құрылымы | Мысал |
|---|---|---|
| көмек ұсыну | Shall I + етістіктің негізгі түрі? | Shall I open the window? |
| ұсыныс жасау | Shall we + етістіктің негізгі түрі? | Shall we take a taxi? |
| ақыл сұрау | What / Where shall we…? | What shall we do tonight? |
probably және definitely сөздерінің орны
| Хабарлы | Болымсыз |
|---|---|
| She'll probably be late. (will сөзінен кейін) | She probably won't come. (won't сөзінің алдында) |
| It'll definitely rain. | It definitely won't rain. |
Қолданылуы
1Дәл қазір қабылданған шешім
Сөйлеп тұрған сәтте қабылдаған шешім үшін will қолданыңыз.
2Ұсыныс және уәде
Біреуге бір нәрсе істеп беруді ұсыну немесе уәде беру үшін will қолданыңыз.
3Will you…? арқылы өтініш
Will you…? біреуден бір нәрсе істеуді сұрайды. Ол едәуір тікелей естіледі; Can you…? және Could you…? көбіне жұмсағырақ: A2-23 қараңыз. Қазақша мұндай өтінішті көбіне «-шы / -ші» арқылы айтамыз.
4Пікірге негізделген болжам
Ойлағаныңызға, білгеніңізге немесе сенгеніңізге сүйеніп келешекті болжау үшін will қолданыңыз. Ол көбіне I think, I don't think, probably, definitely, I'm sure және I hope сөздерімен келеді. Пікірге негізделген болжамда going to да дұрыс (I think it's going to rain); бұл сөздерден кейін жай ғана will өте жиі қолданылады.
5Shall I / Shall we: ұсыныстар
Shall негізінен I және we сөздерімен сұрақта қолданылады: көмек ұсыну немесе бірлесіп бір нәрсе істеуді ұсыну үшін. Ол британ ағылшынында жиірек кездеседі; әсіресе америкалық ағылшында оның орнына Should I…? және Do you want me to…? жиі айтылады. Қазақшадағы «-айын ба?» және «-айық па?» сұрақтары дәл осы мағынада.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Ашамын!» → I open. Қазақша есік қағылғанда «Мен ашамын!» дейміз. Сөзбе-сөз аударсақ, present simple шығады. Бірақ ағылшыншада present simple әдет немесе жалпы факт туралы айтады; дәл қазір туған шешім үшін I'll керек.
2. «-айын ба?» → Will I…? немесе Do I…? «Шай қояйын ба?» деп көмек ұсынғанда, оны Will I…? немесе Do I…? деп аудару оңай. Бірақ Will I…? «маған не болады?» деген келешек туралы сұрақ, ал Do I…? әдет туралы сұрақ. Көмек ұсыну үшін Shall I…? немесе Do you want me to…? айтыңыз.
3. Сұрақта сөз тәртібі өзгермейді. Қазақша «Қашан ораласың?» деп сөз тәртібін сақтаймыз. Ағылшыншада сұрау сөзінен кейін алдымен will, содан соң бастауыш келеді.
4. «Келмейді деп ойлаймын» → I think … won't. Қазақшада болымсыздықты болжамның өзіне қоямыз. Ағылшыншада бұл да дұрыс, бірақ әлдеқайда жиі айтылатын түрі — болымсыздықты think сөзіне қою: I don't think … will.
Шатастырмаңыз
will және going to — Will = осы сәтте шешу, ұсыныс, уәде, пікірге негізделген болжам. Going to = сөйлемей тұрып шешілген нәрсе немесе көзге көрінген белгіге сүйенген болжам (пікірге негізделген болжамда да қолданыла береді). A2-03 қараңыз; толық салыстыру A2-05 сабағында.
won't және want — Бұлар әртүрлі естіледі және әртүрлі мағына береді. Won't = will not. Want = қалау.
Жазылуы мен айтылуы
- 'll — бастауышқа жалғанып айтылатын жұмсақ, «қою» l дыбысы: I'll /aɪl/, you'll /jʊəl/ немесе /jɔːl/ (UK), /jʊl/ (US), it'll /ˈɪtl/, we'll /wiːl/ немесе /wɪl/. Тілдің ұшы тіс түбіне тиеді, ал тілдің арты сәл көтеріледі; қазақтың жуан сөздердегі «л» дыбысына ұқсас.
- Қысқарған түр қысқа әрі оңай естілмей қалады: I'll call you дегені I call you сияқты естілуі мүмкін. l дыбысын тыңдаңыз және өзіңіз де анық айтыңыз.
- won't /wəʊnt/ (UK), /woʊnt/ (US) — go сөзіндегі дауысты, яғни дифтонг. Want сөзінде басқа, қысқарақ дауысты бар: /wɒnt/ (UK), /wɑːnt/ (US). Екеуін де «в» дыбысымен емес, домалақталған еріндермен /w/ арқылы бастаңыз.
- Сұрақта shall әлсіз айтылады: Shall we go? /ʃəl wi ˈɡəʊ/ (UK), /ʃəl wi ˈɡoʊ/ (US). Бірінші дыбыс /ʃ/ қазақтың «ш» дыбысына жақын.
Алтын ереже
Сөйлеп тұрған сәтте ойыңыздан шыққан нәрсе үшін will / won't + етістіктің негізгі түрі қолданыңыз: дәл қазіргі шешім, ұсыныс, уәде, өтініш немесе не болатыны туралы пікіріңіз. Көмек ұсыну мен бірлесіп ұсыныс жасау үшін Shall I / Shall we…? қолданыңыз. Қазақшадағы «-айын» → I'll, «-айын ба?» → Shall I…?, «-айық па?» → Shall we…?
Жаттығулар
A. Құрылым
Сөйлемдерді толықтырыңыз немесе өзгертіңіз.
-
"I'm thirsty." "I get you some water."
-
I promise I (not / be) late again.
-
I think the team (win) the match.
-
Shall we арқылы ұсыныс жасаңыз: go to the beach
-
Қысқа жауап беріңіз: Will you be at the meeting? (No)
-
probably сөзін дұрыс орынға қойыңыз: They won't agree.
B. Мағына
Мағынаға қарай жауап беріңіз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: "It's dark in here." "… turn on the light."
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: … we go for a walk?
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: Look at those clouds! It … rain.
-
Сөйлеуші не істеп тұр? "I'll pay you back on Friday." …
-
you help me with these boxes?
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
He will helps you.
-
I don't will forget.
-
Do you will come to my party?
-
I'm sure you'll love the film.
D. Мәтін ішінде
Диалогты толықтырыңыз. Жақшада етістік берілсе, соны қолданыңыз.
Ana: These boxes are so heavy!
Tom: 16 I help you?
Ana: Oh, yes please. Can you take the big one?
Tom: Sure. I 17 carry it to the car. And I 18 (drive) — you look tired.
Ana: Thanks! I think the new flat 19 (be) perfect for us.
Tom: I'm sure you 20 (love) it. I promise I 21 (not / be) late for the party next week!
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Досыңыз былай дейді: "I've got a terrible headache." I'll арқылы көмек ұсыныңыз.
-
I think немесе probably арқылы он жылдан кейінгі өміріңіз туралы екі болжам жазыңыз.
-
Досыңызға бір уәде жазыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A2-03 Be Going To қазақша: жоспар мен көзге көрінген белгі Дұрыс жауапты таңдаңыз: I decided last week — I … start running every day.
-
A1-17 Can және Can't қазақша: қабілет, рұқсат, өтініш және мүмкіндік Қатені түзетіңіз: Can you to help me?
-
A1-28 Past Simple қазақша: бұрыс етістіктер, did және didn't Дұрыс жауапты таңдаңыз: Did you … your homework?
Жауаптар
A. Құрылым
- will / can
- won't be / will not be
- will win / 'll win / is going to win / 's going to win
- Shall we go to the beach?
- No, I won't. / No, I will not.
- They probably won't agree.
B. Мағына
- I'll
- Shall
- 's going to
- promise
- Will / Can / Could / Would
C. Қатені табыңыз
- He will help you.
- I won't forget. / I will not forget.
- Will you come to my party?
- ✓ I'm sure you'll love the film.
D. Мәтін ішінде
- Shall / Can / Could / May / Should
- 'll / will / can
- 'll drive / will drive
- 'll be / will be / 's going to be / is going to be
- 'll love / will love / 're going to love / are going to love
- won't be / will not be
E. Сіздің кезегіңіз
- I'll get you some water. Sit down.
- I think I'll live in a bigger city. I probably won't have a car.
- I promise I'll call you every week.
F. Аралас қайталау
- 'm going to
- Can you help me?
- finish
