Was және were қазақша: be етістігінің өткен шағы, there was, I was born
Was and Were
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз was және were арқылы өткен шақ туралы айта аласыз: қайда болғаныңызды, өзіңізді қалай сезінгеніңізді, бір нәрсенің қандай болғанын, қашан туылғаныңызды және бір жерде не болғанын хабарлы, болымсыз сөйлемдермен және сұрақтармен айтасыз.
Негізгі идея
Демалыстан жіберілген ескі ашықхатты елестетіңіз: The weather was great. The hotel was small but clean. We were very happy. Ашықхат қазір өтіп кеткен уақыттағы адамдарды, жерлерді, сезімдерді сипаттайды.
Was және were — сізге таныс be етістігінің (am, is, are) өткен шақтағы түрі. Олар осы шақтағыдай жұмыс атқарады: адамды немесе затты ол туралы ақпаратпен байланыстырады. Тек уақыты басқа: I am tired (қазір) → I was tired (кеше).
Be етістігінің өткен шағы осы шағынан да қарапайым. Үш емес, тек екі түрі бар: I, he, she, it және бір зат үшін was; you, we, they және екі немесе одан көп зат үшін were.
Қалғаны осы шақтағыдай. Болымсыз сөйлем үшін not қосыңыз (wasn't, weren't). Сұрақ үшін was / were сөзін бастауыштың алдына қойыңыз (Were you…?). Бір жерде не болғанын айту үшін there was / there were қолданыңыз.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақшада өткен шақтағы күйді еді («шаршаңқы едім») немесе болды («үйде болдым») арқылы айтамыз, жіктік жалғау кім екенін көрсетеді. Ағылшыншада бұл жұмысты was / were атқарады. Айырмашылықтар бар. Біріншісі: «туылғанмын» сөзінде «-мын» жалғауы осы шақтағыдай естіледі, бірақ ағылшыншада туылу әрқашан өткен шақ: I was born. Екіншісі: «бар еді / жоқ еді» ағылшыншада there was / there wasn't, had емес. Үшіншісі: «шаршадым», «тоңдым» сияқты өткен шақ түріндегі сөздер көбінесе қазіргі күйді білдіреді, ағылшыншада олар I'm tired, I'm cold. Жақсы жаңалық: «екі күн бұрын» тіркесінде сөз тәртібі ағылшыншадағыдай: two days ago. Тек «бұрын» сөзін before деп аудармаңыз.
| Қазақша | Ағылшынша | Айырмашылығы |
|---|---|---|
| шаршаңқы едім / үйде болдым | I was tired / I was at home | еді / болды + жіктік жалғау → was / were |
| олар үйде болды | they were at home | бір «болды» → ағылшыншада жаққа қарай was немесе were |
| жұмыста болмады | she wasn't at work | болымсыздық етістікте → wasn't / weren't |
| үйде болдың ба? | Were you at home? | «ба» соңында → were басында |
| 1998 жылы туылғанмын | I was born in 1998 | -ғанмын → am емес, was born |
| жағажайда кафе бар еді | There was a café near the beach | бар еді → there was, had емес |
| екі күн бұрын | two days ago | тәртібі бірдей; бұрын → ago, before емес |
| шаршадым (қазір) | I'm tired | өткен шақ түрі, қазіргі мағына → am |
Құрылым
Хабарлы сөйлем
| Бастауыш | be өткен шақта | Осы шақ (салыстыру үшін) |
|---|---|---|
| I | was | am |
| he / she / it | was | is |
| you / we / they | were | are |
Бір адам немесе бір зат (you сөзінен басқа) → was (My phone was…). Екі немесе одан көп → were (My parents were…). You бір адам болса да, әрқашан were алады.
Болымсыз сөйлем
| Бастауыш | Толық түрі | Қысқарған түрі |
|---|---|---|
| I / he / she / it | was not | wasn't |
| you / we / they | were not | weren't |
Сұрақтар және қысқа жауаптар
| Was / Were | Бастауыш | Қалғаны | Қысқа жауаптар |
|---|---|---|---|
| Was | I | wrong? | Yes, you were. / No, you weren't. |
| Was | she | at the meeting? | Yes, she was. / No, she wasn't. |
| Were | you | at home? | Yes, I was. / No, I wasn't. |
| Were | they | happy? | Yes, they were. / No, they weren't. |
Сұрау сөзі бар сұрақтар: Where were you? How was your weekend? Why was she angry? What was the problem?
There was / there were
| Жекеше / саналмайтын | Көпше | |
|---|---|---|
| Хабарлы | There was a problem. | There were two problems. |
| Болымсыз | There wasn't any time. | There weren't any seats. |
| Сұрақ | Was there a café? | Were there any taxis? |
Өткен шақтың уақыт тіркестері: yesterday, yesterday morning, last night, last week, last year, in 2019, two days ago, an hour ago, when I was a child.
Қолданылуы
1Өткендегі күйлер, сезімдер және сипаттамалар
Өткендегі адамдарды, заттарды және сезімдерді сипаттау үшін was / were + сын есім немесе зат есім қолданыңыз.
2Өткендегі орын
Біреудің немесе бір нәрсенің қайда болғанын айту үшін was / were + орын қолданыңыз.
3Сұрақтар және қысқа жауаптар
was / were сөзін бастауыштың алдына қойыңыз. Қысқа жауапта was / were қайталанады; хабарлы қысқа жауапта қысқарған түр қолданылмайды.
4There was / there were
Өткенде не болғанын айту үшін жекеше немесе саналмайтын зат есіммен there was, көпше зат есіммен there were қолданыңыз. Осы шақ үшін A1-11 қараңыз.
5I was born…
Туылуыңыз өткенде болды, сондықтан ағылшыншада am born емес, was / were born айтылады. Мұны тұрақты тіркес ретінде жаттап алыңыз (бұл ырықсыз етіс түрі: B1-10 қараңыз).
6Өткен шақтың уақыт тіркестері
Уақыт тіркестері әдетте сөйлемнің соңында немесе басында тұрады. Ago уақыт кезеңінен кейін тұрады. last немесе yesterday алдына предлог қоймаңыз (A1-20 қараңыз).
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Он жыл бұрын» → before ten years. Қазақшадағы «бұрын» сөзін before деп аудару оңай. Бірақ қазіргі сәттен артқа қарай санағанда ағылшыншада ago айтылады. Сөз тәртібі қазақшадағыдай: алдымен уақыт, содан кейін ago.
2. «Қайда туылғансыз?» → Where are you born? Қазақшада «туылғанмын», «туылғансыз» сөздеріндегі жіктік жалғау осы шақтағыдай естіледі. Ағылшыншада туылу өткен шақтағы оқиға, сондықтан тек was / were born.
3. «Бар еді» → had. Қазақшада «Ауылымызда шағын мектеп бар еді» деп «бар» сөзін қолданамыз. Оны had деп аудару оңай, бірақ бір жерде бір нәрсенің болғанын ағылшыншада there was / there were білдіреді.
4. «Шаршадым» → I was tired. Қазақшада «Шаршадым», «Тоңдым», «Қарным ашты» өткен шақ түрінде болса да, көбінесе дәл қазіргі күйді білдіреді. Ағылшыншада қазіргі күй үшін am / is / are керек. I was tired «бұрын шаршаған едім» дегенді білдіреді.
5. «Иә, болмадым» → Yes, I wasn't. Қазақшада «иә» сұраққа келісуді білдіреді: «Кеше кеште болмадың ба?» «Иә, болмадым». Ағылшыншада yes / no шындыққа қарай таңдалады: болымсыз жауап → No.
Шатастырмаңыз
you-мен was және were — You бір адамға да, көп адамға да әрқашан were алады. Қазақшада «сен / сіз» және «сендер / сіздер» бөлек, ал ағылшыншада бір you және бір were.
there was және it was — There was жаңа нәрсені таныстырады (ол болған). It was бұрыннан белгілі нәрсені сипаттайды. A1-11 қараңыз.
ago және last — Ago қазіргі сәттен артқа қарай санайды (three days ago). Last ең соңғысын білдіреді (last Friday). Оларды бірге қолданбаңыз.
Жазылуы мен айтылуы
- Сөйлемнің ортасында was пен were әдетте әлсіз айтылады: was /wəz/ («wuz» сияқты), were /wə/ (UK), /wɚ/ (US). I was tired «I wuz tired» сияқты естіледі. Ондағы /ə/ қазақтың қысқа ы дыбысына ұқсас.
- Қысқа жауапта және сөйлемнің соңында олар күшті айтылады: Yes, I was /wɒz/ (UK), /wʌz/ (US); Yes, we were /wɜː/ (UK), /wɝː/ (US). /ɜː/ қазақшада жоқ: тілді ортада бос ұстап, еріндерді дөңгелетпей созып айтыңыз.
- Басындағы /w/ үшін еріндеріңізді дөңгелетіңіз, «уақыт» сөзінің басындағы у сияқты. Оны в дыбысымен ауыстырмаңыз: «вас», «вер» емес.
- wasn't /ˈwɒznt/ (UK), /ˈwʌznt/ (US); weren't /wɜːnt/ (UK), /wɝːnt/ (US): weren't бір буын, /n/ мен /t/ арасына дауысты қоспаңыз.
- ago /əˈɡəʊ/ (UK), /əˈɡoʊ/ (US): екпін екінші бөлікте, «a-GO».
- were мен where әртүрлі сөздер: where /weə/ (UK), /wer/ (US) «wair» сияқты естіледі. Where were you?
Алтын ереже
I / he / she / it → was. You / we / they → were. Болымсыз түрі: wasn't, weren't. Сұрақ: Was she…? Were you…? Be сұрақ пен болымсыз сөйлемді did сөзінсіз өзі жасайды. Туылу әрқашан was born, ал «бұрын» → ago.
Жаттығулар
A. Құрылым
Дұрыс сөзді қойыңыз.
-
I at home yesterday.
-
My parents in Italy last month.
-
you at school on Friday?
-
The shops open. They were closed.
-
There ten people at the meeting.
-
"Was the food good?" "Yes, it ."
-
Болымсыз етіңіз: The test was easy.
B. Мағына
Мағынаға қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: There … a cat in the garden.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I was in Rome two years ….
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: You … right, Tom.
-
Сұрақ құраңыз: you / where / last night / were
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
I am born in 2002.
-
Was they happy?
-
She was in London before three years.
-
We were at the cinema last Saturday.
D. Мәтін ішінде
Телефон әңгімесін толықтырыңыз.
Mia: Hi, Sam! Where 16 you yesterday? You 17 at the party!
Sam: Sorry. I 18 ill. I was in bed all day. How 19 it?
Mia: It was great. There 20 about forty people, and the music was fantastic.
Sam: 21 Kate there?
Mia: No, she 22. She was in Spain.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Кеше қайда болғаныңыз және өзіңізді қалай сезінгеніңіз туралы екі сөйлем жазыңыз.
-
Қашан және қайда туылғаныңыз туралы екі сөйлем жазыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A1-03 To Be болымсыз және сұраулы түрі қазақша: isn't, aren't, Are you…? және қысқа жауаптар Қысқа жауапты таңдаңыз: "Are you tired?" "Yes, …."
-
A1-11 There is / There are қазақша: «бар» мен «жоқ» ағылшынша қалай айтылады? Дұрыс жауапты таңдаңыз: There … two banks in my street.
-
A1-24 Countable және uncountable қазақша: саналатын, саналмайтын зат есімдер, some және any Дұрыс жауапты таңдаңыз: There wasn't … bread.
Жауаптар
A. Құрылым
- was
- were
- Were
- weren't / were not
- were
- was
- The test wasn't easy. / The test was not easy.
B. Мағына
- was
- ago
- were
- Where were you last night?
C. Қатені табыңыз
- I was born in 2002.
- Were they happy?
- She was in London three years ago.
- ✓ We were at the cinema last Saturday.
D. Мәтін ішінде
- were
- weren't / were not
- was
- was
- were
- Was
- wasn't / was not
E. Сіздің кезегіңіз
- Yesterday I was at work all day. I was very tired in the evening.
- I was born in 1999. I was born in a small town near the sea.
F. Аралас қайталау
- I am
- are
- any
