SlowingoГрамматика
A1 28 / 32

Was және were қазақша: be етістігінің өткен шағы, there was, I was born

Was and Were

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз was және were арқылы өткен шақ туралы айта аласыз: қайда болғаныңызды, өзіңізді қалай сезінгеніңізді, бір нәрсенің қандай болғанын, қашан туылғаныңызды және бір жерде не болғанын хабарлы, болымсыз сөйлемдермен және сұрақтармен айтасыз.

Негізгі идея

Демалыстан жіберілген ескі ашықхатты елестетіңіз: The weather was great. The hotel was small but clean. We were very happy. Ашықхат қазір өтіп кеткен уақыттағы адамдарды, жерлерді, сезімдерді сипаттайды.

Was және were — сізге таныс be етістігінің (am, is, are) өткен шақтағы түрі. Олар осы шақтағыдай жұмыс атқарады: адамды немесе затты ол туралы ақпаратпен байланыстырады. Тек уақыты басқа: I am tired (қазір) → I was tired (кеше).

Be етістігінің өткен шағы осы шағынан да қарапайым. Үш емес, тек екі түрі бар: I, he, she, it және бір зат үшін was; you, we, they және екі немесе одан көп зат үшін were.

Қалғаны осы шақтағыдай. Болымсыз сөйлем үшін not қосыңыз (wasn't, weren't). Сұрақ үшін was / were сөзін бастауыштың алдына қойыңыз (Were you…?). Бір жерде не болғанын айту үшін there was / there were қолданыңыз.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақшада өткен шақтағы күйді еді («шаршаңқы едім») немесе болды («үйде болдым») арқылы айтамыз, жіктік жалғау кім екенін көрсетеді. Ағылшыншада бұл жұмысты was / were атқарады. Айырмашылықтар бар. Біріншісі: «туылғанмын» сөзінде «-мын» жалғауы осы шақтағыдай естіледі, бірақ ағылшыншада туылу әрқашан өткен шақ: I was born. Екіншісі: «бар еді / жоқ еді» ағылшыншада there was / there wasn't, had емес. Үшіншісі: «шаршадым», «тоңдым» сияқты өткен шақ түріндегі сөздер көбінесе қазіргі күйді білдіреді, ағылшыншада олар I'm tired, I'm cold. Жақсы жаңалық: «екі күн бұрын» тіркесінде сөз тәртібі ағылшыншадағыдай: two days ago. Тек «бұрын» сөзін before деп аудармаңыз.

ҚазақшаАғылшыншаАйырмашылығы
шаршаңқы едім / үйде болдымI was tired / I was at homeеді / болды + жіктік жалғау → was / were
олар үйде болдыthey were at homeбір «болды» → ағылшыншада жаққа қарай was немесе were
жұмыста болмадыshe wasn't at workболымсыздық етістікте → wasn't / weren't
үйде болдың ба?Were you at home?«ба» соңында → were басында
1998 жылы туылғанмынI was born in 1998-ғанмын → am емес, was born
жағажайда кафе бар едіThere was a café near the beachбар еді → there was, had емес
екі күн бұрынtwo days agoтәртібі бірдей; бұрын → ago, before емес
шаршадым (қазір)I'm tiredөткен шақ түрі, қазіргі мағына → am

Құрылым

Хабарлы сөйлем

Бастауышbe өткен шақтаОсы шақ (салыстыру үшін)
Iwasam
he / she / itwasis
you / we / theywereare

Бір адам немесе бір зат (you сөзінен басқа) → was (My phone was…). Екі немесе одан көп → were (My parents were…). You бір адам болса да, әрқашан were алады.

Болымсыз сөйлем

БастауышТолық түріҚысқарған түрі
I / he / she / itwas notwasn't
you / we / theywere notweren't

Сұрақтар және қысқа жауаптар

Was / WereБастауышҚалғаныҚысқа жауаптар
WasIwrong?Yes, you were. / No, you weren't.
Wassheat the meeting?Yes, she was. / No, she wasn't.
Wereyouat home?Yes, I was. / No, I wasn't.
Weretheyhappy?Yes, they were. / No, they weren't.

Сұрау сөзі бар сұрақтар: Where were you? How was your weekend? Why was she angry? What was the problem?

There was / there were

Жекеше / саналмайтынКөпше
ХабарлыThere was a problem.There were two problems.
БолымсызThere wasn't any time.There weren't any seats.
СұрақWas there a café?Were there any taxis?

Өткен шақтың уақыт тіркестері: yesterday, yesterday morning, last night, last week, last year, in 2019, two days ago, an hour ago, when I was a child.

Қолданылуы

1Өткендегі күйлер, сезімдер және сипаттамалар

Өткендегі адамдарды, заттарды және сезімдерді сипаттау үшін was / were + сын есім немесе зат есім қолданыңыз.

I was really tired last night.
Кеше кешке әбден шаршадым.
«кеше» болғандықтан өткен шақ: was
The film was great, but it was very long.
Фильм керемет болды, бірақ өте ұзақ екен.
but: A1-29 қараңыз
My grandparents were farmers.
Атам мен әжем фермер болған.
көпше → were
We were so happy for you!
Сен үшін қатты қуандық!
қазақшада етістік; ағылшыншада were + happy
The hotel wasn't very clean.
Қонақүй онша таза емес еді.
емес еді → wasn't

2Өткендегі орын

Біреудің немесе бір нәрсенің қайда болғанын айту үшін was / were + орын қолданыңыз.

I was at the dentist this morning.
Бүгін таңертең тіс дәрігерінде болдым.
болдым → was
Where were you yesterday afternoon?
Кеше түстен кейін қайда болдың?
My keys were in my coat pocket.
Кілттерім пальтомның қалтасында екен.
keys көпше → were
She wasn't at work on Monday.
Ол дүйсенбіде жұмыста болмады.
болмады → wasn't

3Сұрақтар және қысқа жауаптар

was / were сөзін бастауыштың алдына қойыңыз. Қысқа жауапта was / were қайталанады; хабарлы қысқа жауапта қысқарған түр қолданылмайды.

"Was the exam difficult?" "Yes, it was."
«Емтихан қиын болды ма?» «Иә, қиын болды.»
қысқа жауап: Yes, it was
Were you at the party?
Кеште болдың ба?
«ба» соңында → were басында
No, I wasn't.
Жоқ, болмадым.
How was your trip?
Сапарың қалай өтті?
Why were they late?
Олар неге кешікті?
қазақшада етістік; ағылшыншада were + late

4There was / there were

Өткенде не болғанын айту үшін жекеше немесе саналмайтын зат есіммен there was, көпше зат есіммен there were қолданыңыз. Осы шақ үшін A1-11 қараңыз.

There was a small café near the beach.
Жағажайдың жанында шағын кафе бар еді.
бар еді → there was
There were about fifty people at the wedding.
Тойда елуге жуық адам болды.
көпше → there were
There wasn't any milk in the fridge.
Тоңазытқышта сүт жоқ еді.
жоқ еді → there wasn't
Were there any problems with the order?
Тапсырысқа қатысты қандай да бір мәселе болды ма?

5I was born…

Туылуыңыз өткенде болды, сондықтан ағылшыншада am born емес, was / were born айтылады. Мұны тұрақты тіркес ретінде жаттап алыңыз (бұл ырықсыз етіс түрі: B1-10 қараңыз).

I was born in 1998.
Мен 1998 жылы туылғанмын.
«-мын» болса да, ағылшыншада was born
My daughter was born on a Sunday.
Қызым жексенбі күні туылды.
Where were you born?
Сіз қайда туылғансыз?
are емес, were
We were born in the same hospital.
Біз бір ауруханада туылғанбыз.

6Өткен шақтың уақыт тіркестері

Уақыт тіркестері әдетте сөйлемнің соңында немесе басында тұрады. Ago уақыт кезеңінен кейін тұрады. last немесе yesterday алдына предлог қоймаңыз (A1-20 қараңыз).

I was in Lisbon last summer.
Өткен жазда Лиссабонда болдым.
last алдында предлог жоқ
She was in hospital two weeks ago.
Ол екі апта бұрын ауруханада жатқан.
бұрын → ago; in hospital (UK); in the hospital (US)
The museum was closed yesterday.
Кеше мұражай жабық болды.
In 2019, we were students in the same class.
2019 жылы біз бір топта оқитын студенттер едік.
When I was a child, I was afraid of the dark.
Бала кезімде қараңғыдан қорқатынмын.
-атын: мұнда өткендегі күй, was afraid

Жиі кездесетін қателер

❌I were very tired.
✅I was very tired.
I → was.
❌They was at home.
✅They were at home.
they → were.
❌Was you at the party?
✅Were you at the party?
you бір адам болса да → were.
❌I am born in 1995.
✅I was born in 1995.
Туылу өткенде болды.
⚠️There was two problems.
✅There were two problems.
Көпше зат есім → there were. Тез, бейресми сөйлеуде A1-11 сабағындағыдай there was (немесе there's) + көпше естілуі мүмкін, бірақ мұқият сөйлеуде және жазуда there were қолданыңыз.
❌I was there before two days.
✅I was there two days ago.
ago уақыт кезеңінен кейін тұрады.
❌We were there in last week.
✅We were there last week.
last алдында предлог жоқ.
❌Did you be at home?
✅Were you at home?
be did алмайды: A1-28 қараңыз.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «Он жыл бұрын» → before ten years. Қазақшадағы «бұрын» сөзін before деп аудару оңай. Бірақ қазіргі сәттен артқа қарай санағанда ағылшыншада ago айтылады. Сөз тәртібі қазақшадағыдай: алдымен уақыт, содан кейін ago.

❌We were neighbours before ten years.
✅We were neighbours ten years ago.

2. «Қайда туылғансыз?» → Where are you born? Қазақшада «туылғанмын», «туылғансыз» сөздеріндегі жіктік жалғау осы шақтағыдай естіледі. Ағылшыншада туылу өткен шақтағы оқиға, сондықтан тек was / were born.

❌Where are you born, Madina?
✅Where were you born, Madina?
❌My twin brothers are born in March.
✅My twin brothers were born in March.

3. «Бар еді» → had. Қазақшада «Ауылымызда шағын мектеп бар еді» деп «бар» сөзін қолданамыз. Оны had деп аудару оңай, бірақ бір жерде бір нәрсенің болғанын ағылшыншада there was / there were білдіреді.

❌In our village had a small school.
✅There was a small school in our village.

4. «Шаршадым» → I was tired. Қазақшада «Шаршадым», «Тоңдым», «Қарным ашты» өткен шақ түрінде болса да, көбінесе дәл қазіргі күйді білдіреді. Ағылшыншада қазіргі күй үшін am / is / are керек. I was tired «бұрын шаршаған едім» дегенді білдіреді.

⚠️(Жұмыстан жаңа келдіңіз, қазір де әлсізсіз.) I was so tired. Let's stay home tonight.
✅I'm so tired. Let's stay home tonight.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ was өткенді білдіреді, ал сіз қазір шаршап тұрсыз.

5. «Иә, болмадым» → Yes, I wasn't. Қазақшада «иә» сұраққа келісуді білдіреді: «Кеше кеште болмадың ба?» «Иә, болмадым». Ағылшыншада yes / no шындыққа қарай таңдалады: болымсыз жауап → No.

❌"Weren't you at the concert yesterday?" "Yes, I wasn't."
✅"No, I wasn't."

Шатастырмаңыз

you-мен was және were — You бір адамға да, көп адамға да әрқашан were алады. Қазақшада «сен / сіз» және «сендер / сіздер» бөлек, ал ағылшыншада бір you және бір were.

You were right.
Сіз дұрыс айттыңыз.
бір адам
You were all very helpful.
Бәріңіз көп көмектестіңіздер.
көп адам

there was және it was — There was жаңа нәрсені таныстырады (ол болған). It was бұрыннан белгілі нәрсені сипаттайды. A1-11 қараңыз.

There was a new restaurant in the square.
Алаңда жаңа мейрамхана бар еді.
жаңа ақпарат
It was very cheap.
Ол өте арзан еді.
мейрамхананы сипаттау

ago және last — Ago қазіргі сәттен артқа қарай санайды (three days ago). Last ең соңғысын білдіреді (last Friday). Оларды бірге қолданбаңыз.

I was in Paris three days ago.
Үш күн бұрын Парижде болдым.
бұрын → ago
I was in Paris last Friday.
Өткен жұмада Парижде болдым.
өткен → last

Жазылуы мен айтылуы

  • Сөйлемнің ортасында was пен were әдетте әлсіз айтылады: was /wəz/ («wuz» сияқты), were /wə/ (UK), /wɚ/ (US). I was tired «I wuz tired» сияқты естіледі. Ондағы /ə/ қазақтың қысқа ы дыбысына ұқсас.
  • Қысқа жауапта және сөйлемнің соңында олар күшті айтылады: Yes, I was /wɒz/ (UK), /wʌz/ (US); Yes, we were /wɜː/ (UK), /wɝː/ (US). /ɜː/ қазақшада жоқ: тілді ортада бос ұстап, еріндерді дөңгелетпей созып айтыңыз.
  • Басындағы /w/ үшін еріндеріңізді дөңгелетіңіз, «уақыт» сөзінің басындағы у сияқты. Оны в дыбысымен ауыстырмаңыз: «вас», «вер» емес.
  • wasn't /ˈwɒznt/ (UK), /ˈwʌznt/ (US); weren't /wɜːnt/ (UK), /wɝːnt/ (US): weren't бір буын, /n/ мен /t/ арасына дауысты қоспаңыз.
  • ago /əˈɡəʊ/ (UK), /əˈɡoʊ/ (US): екпін екінші бөлікте, «a-GO».
  • were мен where әртүрлі сөздер: where /weə/ (UK), /wer/ (US) «wair» сияқты естіледі. Where were you?

Алтын ереже

I / he / she / it → was. You / we / they → were. Болымсыз түрі: wasn't, weren't. Сұрақ: Was she…? Were you…? Be сұрақ пен болымсыз сөйлемді did сөзінсіз өзі жасайды. Туылу әрқашан was born, ал «бұрын» → ago.

Жаттығулар

A. Құрылым

Дұрыс сөзді қойыңыз.

  1. I at home yesterday.
  2. My parents in Italy last month.
  3. you at school on Friday?
  4. The shops open. They were closed.
  5. There ten people at the meeting.
  6. "Was the food good?" "Yes, it ."
  7. Болымсыз етіңіз: The test was easy.

B. Мағына

Мағынаға қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: There … a cat in the garden.
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: I was in Rome two years ….
  3. Дұрыс жауапты таңдаңыз: You … right, Tom.
  4. Сұрақ құраңыз: you / where / last night / were

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. I am born in 2002.
  2. Was they happy?
  3. She was in London before three years.
  4. We were at the cinema last Saturday.

D. Мәтін ішінде

Телефон әңгімесін толықтырыңыз.

A phone call
Mia: Hi, Sam! Where 16 you yesterday? You 17 at the party!
Sam: Sorry. I 18 ill. I was in bed all day. How 19 it?
Mia: It was great. There 20 about forty people, and the music was fantastic.
Sam: 21 Kate there?
Mia: No, she 22. She was in Spain.

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Кеше қайда болғаныңыз және өзіңізді қалай сезінгеніңіз туралы екі сөйлем жазыңыз.
  2. Қашан және қайда туылғаныңыз туралы екі сөйлем жазыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A1-03 To Be болымсыз және сұраулы түрі қазақша: isn't, aren't, Are you…? және қысқа жауаптар
    Қысқа жауапты таңдаңыз: "Are you tired?" "Yes, …."
  2. A1-11 There is / There are қазақша: «бар» мен «жоқ» ағылшынша қалай айтылады?
    Дұрыс жауапты таңдаңыз: There … two banks in my street.
  3. A1-24 Countable және uncountable қазақша: саналатын, саналмайтын зат есімдер, some және any
    Дұрыс жауапты таңдаңыз: There wasn't … bread.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. was
  2. were
  3. Were
  4. weren't / were not
  5. were
  6. was
  7. The test wasn't easy. / The test was not easy.

B. Мағына

  1. was
  2. ago
  3. were
  4. Where were you last night?

C. Қатені табыңыз

  1. I was born in 2002.
  2. Were they happy?
  3. She was in London three years ago.
  4. ✓ We were at the cinema last Saturday.

D. Мәтін ішінде

  1. were
  2. weren't / were not
  3. was
  4. was
  5. were
  6. Was
  7. wasn't / was not

E. Сіздің кезегіңіз

  1. Yesterday I was at work all day. I was very tired in the evening.
  2. I was born in 1999. I was born in a small town near the sea.

F. Аралас қайталау

  1. I am
  2. are
  3. any
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play