As if, as though, suppose қазақша: «-ған сияқты», «-са ше?», «-атын уақыт болды»
As If, As Though, Suppose: Hypothetical Meaning
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз бір нәрсенің қандай болып көрінетінін as if / as though / like арқылы сипаттай аласыз, suppose, supposing, what if және imagine арқылы жағдайды елестете аласыз, it's time арқылы бір нәрсенің қазір болуы керек екенін айта аласыз және осы құрылымдардың бәрін байланыстыратын «шын емес өткен шақты» (unreal past) тани аласыз.
Негізгі идея
Ағылшын тілінде шын емес нәрселер туралы айтудың бір ұтымды тәсілі бар: етістікті бір саты артқа, өткен шаққа жылжытады. If I had a car… (көлігім жоқ). I wish I knew (білмеймін). Мұндағы өткен шақ формасы өткен уақытты білдірмейді. Ол шындықтан алыстықты білдіреді.
Бұл сабақ сол тәсілді жаңа жерлерде көрсетеді. as if пен as though сөздерінен кейін әсерді сипаттайсыз. Әсер шын болуы мүмкін болса, әдеттегі шақты қолданыңыз: She looks as if she is tired (мүмкін, шынымен шаршаған). Оның шын емес екенін білсеңіз, өткен шаққа бір саты шегініңіз: He talks as if he knew everything (ол бәрін білмейді).
Біреудің басының үстіндегі қиял бұлтын елестетіңіз. Әдеттегі шақ жерде, шын әлемде қалады. Шын емес өткен шақ бұлтқа көтеріледі: ол шын жағдай сияқты көрінеді, бірақ оның шын емес екенін бәрі біледі.
Suppose, what if, imagine және it's time да сол бұлтты пайдаланады.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде әсерді сияқты, секілді және -дай / -дей жұрнағы береді: «ұйықтамаған сияқтысың», «бәрін білетіндей сөйлейді». Бірақ қазақ тілі шын мен шын еместі шақ арқылы ажыратпайды: «білетіндей» шын жағдайға да, шын емес жағдайға да айтыла береді. Ағылшыншада бұл айырмашылықты шақ көрсетеді: шын болуы мүмкін болса — әдеттегі шақ, шын емес болса — өткен шақ. «Сұрақ-болжамды» қазақша -са ше? береді: «Пойыз кешіксе ше?» → What if the train is late? Бұл форма да нақты мүмкіндікке де, қиялға да жарайды, ал ағылшыншада қиял үшін өткен шақ керек. Қызығы, қазақтың делік сөзі жиі өткен шақпен келеді («біліп қойды делік»), бұл supposing … found out құрылымына жақын. «Үйге қайтатын уақыт болды» тіркесінде өткен шақ жоқ, ал ағылшыншада It's time we went home деп өткен шақ қолданылады. Тағы бір жайт: «сияқты» сөзі сын есіммен тікелей тіркеседі («шаршаған сияқты»), ал ағылшынның as if сөзінен кейін толық сөйлем керек.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Апта бойы ұйықтамаған сияқтысың. | шын болуы мүмкін | You look as if you haven't slept all week. |
| Ол бәрін білетіндей сөйлейді. | шын емес | He talks as if he knew everything. |
| Олар ештеңе болмағандай жүре берді. | өткендегі шын емес жағдай | They acted as if nothing had happened. |
| Пойыз кешіксе ше? | нақты мүмкіндік | What if the train is late? |
| Бастығың біліп қойды делік, не дер едің? | қиял | Supposing your boss found out — what would you say? |
| Үйге қайтатын уақыт болды. | қазір болуы керек | It's time we went home. |
Құрылым
Көріну етістіктері + as if / as though
| Әсер | as if / as though сөзінен кейінгі етістік | Мысал |
|---|---|---|
| шын болуы мүмкін | әдеттегі шақ | It looks as if it's going to rain. |
| шын емес (қазір) | Past Simple (were / was) | He acts as if he owned the place. |
| шын емес (өткенде) | Past Perfect | She looked at me as if I had said something terrible. |
As if I / he / she / it were ресмирек; күнделікті сөйлеуде was жиі айтылады.
Like (бейресми)
| Бейтарап / ресми | Бейресми (өте жиі, әсіресе америка ағылшынында) |
|---|---|
| It looks as if it's going to snow. | It looks like it's going to snow. |
Елестету: suppose / supposing / what if / imagine
| Етістіктің формасы | Мағынасы | Мысал |
|---|---|---|
| + осы шақ | нақты мүмкіндік | What if it rains? We'll need a plan B. |
| + Past Simple | шын емес немесе ықтималдығы аз | Suppose you won the lottery. What would you do? |
| + Past Perfect | шын емес өткен | What if nobody had come? |
It's time
| Үлгі | Мағынасы | Мысал |
|---|---|---|
| it's time + to + етістік | дәл кезі келді | It's time to go. |
| it's time + for sb + to + етістік | біреу үшін дәл кезі келді | It's time for you to decide. |
| it's time + бастауыш + Past Simple | қазір болуы керек (сәл кешігіп те қалды) | It's time we left. |
| it's about time / it's high time + бастауыш + Past Simple | кеш қалды: әлдеқашан болуы керек еді | It's high time the city did something. |
Қолданылуы
1Look / sound / feel / seem as if: шын болуы мүмкін
Әсер шын болуы әбден мүмкін болса, as if / as though сөзінен кейін нақты уақытқа сай шақты қолданыңыз.
2As if / as though + өткен шақ: шын емес салыстыру
Салыстыру қиялдағы немесе анық шын емес болса, Past Simple (қазіргі жағдай) немесе Past Perfect (өткендегі жағдай) шағына шегініңіз. Бұл act, behave, talk және treat someone етістіктерімен жиі кездеседі. Бейресми сөйлеуде осы шақ та естіледі (He talks as if he knows everything), бірақ өткен шақ шын еместікті анық көрсетеді. Қазақтың «-атындай», «-ғандай» формасы шақты өзгертпейді, сондықтан шын ба, жоқ па, өзіңіз шешіңіз.
3Бейресми балама ретінде like
Бейресми сөйлеуде, әсіресе америка ағылшынында, сөйлемнің алдында as if / as though орнына like өте жиі қолданылады. Ресми жазуда одан аулақ болыңыз. (Ұқсастықты білдіретін like + зат есім B1-24 сабағында.)
4Suppose, supposing, what if, imagine: шын ба, әлде шын емес пе
Бұл сөздер біреуді бір жағдайды елестетуге шақырады. Осы шақ болса, жағдай — нақты мүмкіндік, жауапта көбіне will келеді. Өткен шақ болса, жағдай шын емес не ықтималдығы аз, жауапта would келеді. Past Perfect болса, басқаша болған өткенді елестетесіз. Suppose пен supposing бірдей; сөйлеуде ең жиі айтылатыны — what if. Қазақтың «-са ше?» формасы екі мағынаға да жарайды, сондықтан ағылшынша шақты мағынаға қарай таңдаңыз.
5It's time / it's about time / it's high time
Дәл кезі келгенін айту үшін it's time + to + етістік қолданыңыз. Бір нәрсе қазір болуы керек және сәл кешігіп те қалғанын айту үшін it's time + бастауыш + Past Simple қолданыңыз. About time пен high time шыдамсыздықты не сынды қосады. Өткен шақ формасы шын емес: ол қазір туралы. Бейресми сөйлеуде it's time we… тіркесінен кейін кейде осы шақ естіледі, бірақ әдеби норма — өткен шақ.
6Қорытынды: шын емес өткен шақтың отбасы
Дәл осы логика if, wish, would rather, as if, suppose және it's time сөздерінен кейін жұмыс істейді: шын емес қазір не келешек үшін Past Simple, ал шын емес өткен үшін (it's time сөзінен басқасында) Past Perfect.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Ашулы сияқты» → looks like angry. Қазақтың «сияқты» сөзі сын есімге не есімшеге тікелей тіркеседі: «Дәурен ашулы сияқты көрінді». Мектепте «сияқты = like / as if» деп жаттағандықтан, ағылшыншада да like не as if сын есімнің алдына қойылып кетеді. Сын есіммен жай look + сын есім жеткілікті; as if сөзінен кейін толық сөйлем керек.
2. «Бәрін білетіндей» → шын емес жағдайға осы шақ. Қазақтың «-атындай», «-ғандай» формасы шақ арқылы шын мен шын еместі ажыратпайды. Сондықтан ағылшыншада да шын емес салыстыруға осы шақ қойыла береді. Бейресми сөйлеуде бұл естіледі, бірақ шын емес екенін анық көрсету үшін өткен шаққа шегініңіз.
3. «-са ше?» → қиялға осы шақ. «Адамдар бір-бірінің ойын оқи алса ше? Ешкім өтірік айтпас еді.» Қазақтың «-са ше?» формасы нақты мүмкіндікке де, қиялға да бірдей. Ағылшыншада келесі сөйлемде would болса, what if бөлігі де өткен шақта болуы керек.
4. «Ұйықтайтын уақыт болды» → It's time I go. Қазақтың «-атын уақыт болды» тіркесінде өткен шақ жоқ, сондықтан it's time + бастауыштан кейін осы шақ қойылып кетеді. Әдеби ағылшыншада мұнда Past Simple немесе жай to + етістік керек.
Шатастырмаңыз
look like + зат есім және look as if + сөйлем — Look like + зат есім = ұқсау. Look as if (немесе бейресми look like) + сөйлем = көріну.
as (тәсіл) және as if (салыстыру) — As + сөйлем «қалай …, солай» дегенді білдіреді; as if «… сияқты, … -дай» дегенді білдіреді. Қазақтың «-дай» жұрнағы екеуіне де жарайды.
suppose (елестету) және be supposed to (күту) — Мағыналары әртүрлі. Be supposed to B2-07 сабағында.
Жазылуы мен айтылуы
- though /ðəʊ/ (UK), /ðoʊ/ (US) go сөзімен ұйқасады. /ð/ дыбысы қазақ тілінде жоқ: тілдің ұшын тістердің арасына қойып, дауыспен үрлеңіз; оны з немесе д деп айтпаңыз. though сөзін through /θruː/ немесе thought /θɔːt/ сөзімен шатастырмаңыз.
- as if пен as though тіркестерінде as әлсіз айтылады: /əz ɪf/, /əz ðəʊ/. Соңындағы /z/ ұяң: оны с деп айтпаңыз.
- supposing /səˈpəʊzɪŋ/ (UK), /səˈpoʊzɪŋ/ (US): екпін екінші буынға түседі, соңғы буынға емес.
- It's high time тіркесінде high сөзіне екпін түсіріңіз: It's high time we left. h дыбысы қазақтың х дыбысынан жұмсағырақ: тек ауа шығарыңыз, тамақты қырнамаңыз.
- I'd сөзі I had немесе I would болуы мүмкін. as if I'd said тіркесінде ол I had: одан кейін үшінші форма естіледі.
Алтын ереже
as if / as though сөзінен кейін әсер шын болуы мүмкін болса, әдеттегі шақты қолданыңыз, ал оның шын емес екенін көрсету үшін өткен шаққа шегініңіз. Дәл осы шегіну suppose, what if, imagine және it's time + бастауыш тіркестерінен кейін де жұмыс істейді. Қазақтың «сияқты», «-дай», «-са ше?» формалары шын мен шын еместі ажыратпайды, сондықтан ағылшынша шақты мағынаға қарай таңдаңыз.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы етістіктің дұрыс түрін жазыңыз.
-
You look as if you (need) a coffee. (you probably do)
-
He spends money as if he (be) a millionaire. (he isn't)
-
She looked as if she (see) a ghost.
-
It's high time you (start) looking for a new flat.flat (UK) = apartment (US)
-
Imagine you (can) speak ten languages. What would you do?
-
It's time for the children (go) to bed.
B. Мағына
Мағынасына қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.
-
Қай сөйлем шын емес нәрсені сипаттайды?
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз (нақты мүмкіндік): What if the train … late? We'll miss the flight.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз (қиял): Suppose you … a wallet in the street. What would you do?
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: It sounds … they're arguing again.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: It's about time the council … this road.
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
Suppose you would lose your passport — what would you do?
-
It looks like as if the shop is closed.
-
It seems as there's nobody at home.
-
They acted as if nothing had happened.
D. Мәтін ішінде
Жақшадағы етістіктің дұрыс түрін жазыңыз. Бір нәрсе анық шын болмаса, шын емес өткен шақты қолданыңыз.
Kim: You look as if you 16 (not / sleep) for days.
Raj: I know. My neighbours had a party. It sounded as though they 17 (move) furniture all night!
Kim: Supposing you 18 (ask) them to keep the noise down — would they listen?
Raj: Maybe. But they act as if they 19 (own) the building.
Kim: Well, it's high time somebody 20 (say) something.
Raj: You're right. What if I 21 (write) them a polite note tonight?
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Suppose немесе Imagine + өткен шақ арқылы бір қиялдағы сұрақ қойып, оған жауап беріңіз.
-
Өміріңізде өзгеруі керек бір нәрсе туралы It's (high) time + өткен шақ арқылы бір сөйлем жазыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
B1-08 I Wish және If Only қазақша: «-са ғой» ағылшынша қалай айтылады? I wish I (have) more free time.
-
B2-05 Would rather, had better және prefer қазақша: таңдау мен ескерту I'd rather you (not / tell) anyone about this.
-
B2-04 I wish I had… және regret қазақша: өткенге өкініш және «-са ғой» If only I (listen) to your advice last year.
-
B2-20 Noun clauses қазақша: that, whether, what. «-ғанын білемін», «ма, жоқ па, білмеймін» I'm not sure … or not they're coming.
Жауаптар
A. Құрылым
- need
- were / was
- had seen
- started
- could
- to go
B. Мағына
- He acts as if he owned the place.
- is
- found
- like
- repaired
C. Қатені табыңыз
- Suppose you lost your passport — what would you do? / Supposing you lost your passport — what would you do?
- It looks like the shop is closed. / It looks as if the shop is closed. / It looks as though the shop is closed.
- It seems as if there's nobody at home. / It seems as though there's nobody at home. / It seems like there's nobody at home.
- ✓ They acted as if nothing had happened.
D. Мәтін ішінде
- haven't slept / have not slept
- were moving
- asked
- owned
- said
- write / wrote
E. Сіздің кезегіңіз
- Suppose you could live anywhere in the world. Where would you go? I'd live by the sea.
- It's high time I cleaned out my wardrobe.
F. Аралас қайталау
- had
- didn't tell
- had listened
- whether
