SlowingoГрамматика
B2 23 / 30

As if, as though, suppose қазақша: «-ған сияқты», «-са ше?», «-атын уақыт болды»

As If, As Though, Suppose: Hypothetical Meaning

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз бір нәрсенің қандай болып көрінетінін as if / as though / like арқылы сипаттай аласыз, suppose, supposing, what if және imagine арқылы жағдайды елестете аласыз, it's time арқылы бір нәрсенің қазір болуы керек екенін айта аласыз және осы құрылымдардың бәрін байланыстыратын «шын емес өткен шақты» (unreal past) тани аласыз.

Негізгі идея

Ағылшын тілінде шын емес нәрселер туралы айтудың бір ұтымды тәсілі бар: етістікті бір саты артқа, өткен шаққа жылжытады. If I had a car… (көлігім жоқ). I wish I knew (білмеймін). Мұндағы өткен шақ формасы өткен уақытты білдірмейді. Ол шындықтан алыстықты білдіреді.

Бұл сабақ сол тәсілді жаңа жерлерде көрсетеді. as if пен as though сөздерінен кейін әсерді сипаттайсыз. Әсер шын болуы мүмкін болса, әдеттегі шақты қолданыңыз: She looks as if she is tired (мүмкін, шынымен шаршаған). Оның шын емес екенін білсеңіз, өткен шаққа бір саты шегініңіз: He talks as if he knew everything (ол бәрін білмейді).

Біреудің басының үстіндегі қиял бұлтын елестетіңіз. Әдеттегі шақ жерде, шын әлемде қалады. Шын емес өткен шақ бұлтқа көтеріледі: ол шын жағдай сияқты көрінеді, бірақ оның шын емес екенін бәрі біледі.

Suppose, what if, imagine және it's time да сол бұлтты пайдаланады.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде әсерді сияқты, секілді және -дай / -дей жұрнағы береді: «ұйықтамаған сияқтысың», «бәрін білетіндей сөйлейді». Бірақ қазақ тілі шын мен шын еместі шақ арқылы ажыратпайды: «білетіндей» шын жағдайға да, шын емес жағдайға да айтыла береді. Ағылшыншада бұл айырмашылықты шақ көрсетеді: шын болуы мүмкін болса — әдеттегі шақ, шын емес болса — өткен шақ. «Сұрақ-болжамды» қазақша -са ше? береді: «Пойыз кешіксе ше?» → What if the train is late? Бұл форма да нақты мүмкіндікке де, қиялға да жарайды, ал ағылшыншада қиял үшін өткен шақ керек. Қызығы, қазақтың делік сөзі жиі өткен шақпен келеді («біліп қойды делік»), бұл supposing … found out құрылымына жақын. «Үйге қайтатын уақыт болды» тіркесінде өткен шақ жоқ, ал ағылшыншада It's time we went home деп өткен шақ қолданылады. Тағы бір жайт: «сияқты» сөзі сын есіммен тікелей тіркеседі («шаршаған сияқты»), ал ағылшынның as if сөзінен кейін толық сөйлем керек.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Апта бойы ұйықтамаған сияқтысың.шын болуы мүмкінYou look as if you haven't slept all week.
Ол бәрін білетіндей сөйлейді.шын емесHe talks as if he knew everything.
Олар ештеңе болмағандай жүре берді.өткендегі шын емес жағдайThey acted as if nothing had happened.
Пойыз кешіксе ше?нақты мүмкіндікWhat if the train is late?
Бастығың біліп қойды делік, не дер едің?қиялSupposing your boss found out — what would you say?
Үйге қайтатын уақыт болды.қазір болуы керекIt's time we went home.

Құрылым

Көріну етістіктері + as if / as though

Әсерas if / as though сөзінен кейінгі етістікМысал
шын болуы мүмкінәдеттегі шақIt looks as if it's going to rain.
шын емес (қазір)Past Simple (were / was)He acts as if he owned the place.
шын емес (өткенде)Past PerfectShe looked at me as if I had said something terrible.

As if I / he / she / it were ресмирек; күнделікті сөйлеуде was жиі айтылады.

Like (бейресми)

Бейтарап / ресмиБейресми (өте жиі, әсіресе америка ағылшынында)
It looks as if it's going to snow.It looks like it's going to snow.

Елестету: suppose / supposing / what if / imagine

Етістіктің формасыМағынасыМысал
+ осы шақнақты мүмкіндікWhat if it rains? We'll need a plan B.
+ Past Simpleшын емес немесе ықтималдығы азSuppose you won the lottery. What would you do?
+ Past Perfectшын емес өткенWhat if nobody had come?

It's time

ҮлгіМағынасыМысал
it's time + to + етістікдәл кезі келдіIt's time to go.
it's time + for sb + to + етістікбіреу үшін дәл кезі келдіIt's time for you to decide.
it's time + бастауыш + Past Simpleқазір болуы керек (сәл кешігіп те қалды)It's time we left.
it's about time / it's high time + бастауыш + Past Simpleкеш қалды: әлдеқашан болуы керек едіIt's high time the city did something.

Қолданылуы

1Look / sound / feel / seem as if: шын болуы мүмкін

Әсер шын болуы әбден мүмкін болса, as if / as though сөзінен кейін нақты уақытқа сай шақты қолданыңыз.

You look as if you haven't slept all week.
Апта бойы ұйықтамаған сияқтысың.
шын болуы мүмкін → Present Perfect
It sounds as though they're having a party next door.
Көршілер той жасап жатқан сияқты.
«-ып жатқан сияқты» → they're having
It seems as if prices go up every month.
Бағалар ай сайын өсетін сияқты.
шын болуы мүмкін → go up
I feel as though I'm coming down with something.
Ауырып қалатын сияқтымын.
«сияқтымын» → I feel as though
The traffic looks as if it's getting worse.
Кептеліс күшейіп бара жатқан сияқты.
«-ып бара жатқан» → it's getting worse

2As if / as though + өткен шақ: шын емес салыстыру

Салыстыру қиялдағы немесе анық шын емес болса, Past Simple (қазіргі жағдай) немесе Past Perfect (өткендегі жағдай) шағына шегініңіз. Бұл act, behave, talk және treat someone етістіктерімен жиі кездеседі. Бейресми сөйлеуде осы шақ та естіледі (He talks as if he knows everything), бірақ өткен шақ шын еместікті анық көрсетеді. Қазақтың «-атындай», «-ғандай» формасы шақты өзгертпейді, сондықтан шын ба, жоқ па, өзіңіз шешіңіз.

He talks as if he knew everything.
Ол бәрін білетіндей сөйлейді.
ол бәрін білмейді → knew; қазақша «білетіндей» шақты өзгертпейді
She treats me as if I were a child.
Ол маған кішкентай балаға қарағандай қарайды.
мен бала емеспін → were (was та жиі)
My legs feel as if they were made of jelly.
Аяғым мақтадай болып тұр.
шын емес → were made
They acted as if nothing had happened.
Олар ештеңе болмағандай жүре берді.
бір нәрсе болған → had happened; «ештеңе болмағандай» → nothing, болымсыздық бір рет
Don't look at me as though I'd broken your phone! I didn't touch it.
Маған телефоныңды сындырып қойғандай қарама! Мен оны ұстаған да жоқпын.
I'd = I had: өткендегі шын емес жағдай

3Бейресми балама ретінде like

Бейресми сөйлеуде, әсіресе америка ағылшынында, сөйлемнің алдында as if / as though орнына like өте жиі қолданылады. Ресми жазуда одан аулақ болыңыз. (Ұқсастықты білдіретін like + зат есім B1-24 сабағында.)

It looks like it's going to rain.
Жаңбыр жауатын сияқты.
бейресми like = as if
You sound like you need a holiday.
Даусыңа қарағанда, саған демалыс керек сияқты.
holiday (UK), vacation (US)
It feels like I've known you for years.
Сені көп жылдан бері білетін сияқтымын.
«… бері» + осы шақ → I've known
He was running like his life depended on it.
Ол өмірі соған байланысты болғандай жүгіріп бара жатты.
«-ғандай» → like + сөйлем

4Suppose, supposing, what if, imagine: шын ба, әлде шын емес пе

Бұл сөздер біреуді бір жағдайды елестетуге шақырады. Осы шақ болса, жағдай — нақты мүмкіндік, жауапта көбіне will келеді. Өткен шақ болса, жағдай шын емес не ықтималдығы аз, жауапта would келеді. Past Perfect болса, басқаша болған өткенді елестетесіз. Suppose пен supposing бірдей; сөйлеуде ең жиі айтылатыны — what if. Қазақтың «-са ше?» формасы екі мағынаға да жарайды, сондықтан ағылшынша шақты мағынаға қарай таңдаңыз.

What if the train is late? How will we get to the airport?
Пойыз кешіксе ше? Әуежайға қалай жетеміз?
нақты мүмкіндік → is; «жетеміз» осы-келер шақ, мағынасы келешек → will
Suppose you lose your job — what will you do?
Жұмыстан айырылып қалсаң, не істейсің?
нақты мүмкіндік → lose, will
Suppose you could live anywhere in the world. Where would you go?
Әлемнің кез келген жерінде тұра алатын болсаң, қайда барар едің?
қиял → could; «-ар едің» → would
Supposing your boss found out — what would you say?
Бастығың біліп қойды делік, не дер едің?
«делік» өткен шақпен → found out, would
Imagine you had a whole year off work. How would you spend it?
Бір жыл бойы жұмыстан демалыс алдың деп елестетші. Оны қалай өткізер едің?
қиял → had, would
What if we hadn't missed that bus? We'd never have met!
Сол автобусқа үлгеріп кеткенде ше? Онда біз ешқашан танысқан болмас едік!
шын емес өткен → hadn't missed; «-ған болмас едік» → would never have met

5It's time / it's about time / it's high time

Дәл кезі келгенін айту үшін it's time + to + етістік қолданыңыз. Бір нәрсе қазір болуы керек және сәл кешігіп те қалғанын айту үшін it's time + бастауыш + Past Simple қолданыңыз. About time пен high time шыдамсыздықты не сынды қосады. Өткен шақ формасы шын емес: ол қазір туралы. Бейресми сөйлеуде it's time we… тіркесінен кейін кейде осы шақ естіледі, бірақ әдеби норма — өткен шақ.

It's time to say goodbye.
Қоштасатын уақыт келді.
it's time + to
It's time for the kids to go to bed.
Балалардың ұйықтайтын уақыты болды.
for + адам + to
It's time we went home.
Үйге қайтатын уақыт болды.
«-атын уақыт»: қазақшада өткен шақ жоқ, ағылшыншада went
It's about time you got a job!
Жұмысқа тұратын кезің әлдеқашан келді ғой!
about time: шыдамсыздық
It's high time the city did something about the traffic.
Қала әкімдігінің кептеліс мәселесін шешетін уақыты әлдеқашан жетті.
high time + Past Simple

6Қорытынды: шын емес өткен шақтың отбасы

Дәл осы логика if, wish, would rather, as if, suppose және it's time сөздерінен кейін жұмыс істейді: шын емес қазір не келешек үшін Past Simple, ал шын емес өткен үшін (it's time сөзінен басқасында) Past Perfect.

If I had more time, I'd learn the guitar.
Уақытым көбірек болса, гитара тартуды үйренер едім.
екінші шартты сөйлем B1-06: «-са, -ар едім»
I wish I lived closer to the sea.
Теңізге жақынырақ тұрсам ғой.
wish B1-08: «-сам ғой» → past
I'd rather you didn't smoke in here.
Мұнда темекі шекпесеңіз екен.
would rather B2-05: «-сеңіз екен» → past
He behaves as if he were the boss.
Ол өзін бастықтай ұстайды.
as if: ол бастық емес → were
I wish I had listened to you.
Сені тыңдағанымда ғой.
wish + Past Perfect B2-04: өткенге өкініш

Жиі кездесетін қателер

❌You look as if tired.
✅You look tired. немесе You look as if you're tired.
as if сөзінен кейін бастауышы мен етістігі бар толық сөйлем керек.
❌Suppose you would win a million.
✅Suppose you won a million.
suppose сөзінен кейін would жоқ; would жауапқа қойылады.
❌It seems as there is a problem.
✅It seems as if there is a problem. немесе It seems as though there is a problem.
жалғыз as емес, as if.
❌It looks like as if it'll snow.
✅It looks like it'll snow. немесе It looks as if it'll snow.
like немесе as if: екеуі бірге емес.
❌It's time for you go to bed.
✅It's time for you to go to bed.
for + адам + to + етістік.
⚠️It's time we go home.
✅It's time we went home. немесе It's time to go home.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ осы шақ тек бейресми сөйлеуде естіледі; it's time + бастауыштан кейін әдеби норма — өткен шақ.
⚠️She looked at me as if I said something rude.
✅She looked at me as if I'd said something rude.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ Past Perfect қиялдағы іс-әрекеттің бұрынырақ болғанын анық көрсетеді.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «Ашулы сияқты» → looks like angry. Қазақтың «сияқты» сөзі сын есімге не есімшеге тікелей тіркеседі: «Дәурен ашулы сияқты көрінді». Мектепте «сияқты = like / as if» деп жаттағандықтан, ағылшыншада да like не as if сын есімнің алдына қойылып кетеді. Сын есіммен жай look + сын есім жеткілікті; as if сөзінен кейін толық сөйлем керек.

❌Dauren looked like angry.
✅Dauren looked angry. немесе Dauren looked as if he was angry.
❌The children seem as if bored.
✅The children seem bored. немесе The children seem as if they're bored.

2. «Бәрін білетіндей» → шын емес жағдайға осы шақ. Қазақтың «-атындай», «-ғандай» формасы шақ арқылы шын мен шын еместі ажыратпайды. Сондықтан ағылшыншада да шын емес салыстыруға осы шақ қойыла береді. Бейресми сөйлеуде бұл естіледі, бірақ шын емес екенін анық көрсету үшін өткен шаққа шегініңіз.

⚠️(Асхат Парижде ешқашан тұрмаған.) Askhat talks about Paris as if he lives there.
✅Askhat talks about Paris as if he lived there.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ осы шақ «мүмкін, шынымен сонда тұрады» деген ой тудырады; шын емес → lived.
⚠️(Әжеңіздің тойы елу жыл бұрын болған.) Grandma remembers her wedding day as if it is yesterday.
✅Grandma remembers her wedding day as if it were yesterday. немесе Grandma remembers her wedding day as if it was yesterday.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ шын еместікті өткен шақ анық көрсетеді.

3. «-са ше?» → қиялға осы шақ. «Адамдар бір-бірінің ойын оқи алса ше? Ешкім өтірік айтпас еді.» Қазақтың «-са ше?» формасы нақты мүмкіндікке де, қиялға да бірдей. Ағылшыншада келесі сөйлемде would болса, what if бөлігі де өткен шақта болуы керек.

⚠️(Бұл мүмкін емес, жай қиялдап отырсыз.) What if people can read minds? Nobody would tell lies.
✅What if people could read minds? Nobody would tell lies.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ can нақты мүмкіндік сияқты естіледі, ал would қиялды білдіреді: шақтар сәйкес емес.

4. «Ұйықтайтын уақыт болды» → It's time I go. Қазақтың «-атын уақыт болды» тіркесінде өткен шақ жоқ, сондықтан it's time + бастауыштан кейін осы шақ қойылып кетеді. Әдеби ағылшыншада мұнда Past Simple немесе жай to + етістік керек.

⚠️(Түнгі сағат бір, ертең емтихан.) It's time I go to sleep.
✅It's time I went to sleep. немесе It's time to go to sleep.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ бұл тек бейресми сөйлеуде естіледі; әдеби норма — went.

Шатастырмаңыз

look like + зат есім және look as if + сөйлем — Look like + зат есім = ұқсау. Look as if (немесе бейресми look like) + сөйлем = көріну.

She looks like her mother.
Ол анасына ұқсайды.
ұқсастық
She looks as if she's had good news.
Ол бір жақсы хабар естіген сияқты.
әсер

as (тәсіл) және as if (салыстыру) — As + сөйлем «қалай …, солай» дегенді білдіреді; as if «… сияқты, … -дай» дегенді білдіреді. Қазақтың «-дай» жұрнағы екеуіне де жарайды.

Do it as I showed you.
Мен көрсеткендей істе.
«қалай көрсеттім, солай» → as
He looked at me as if I were mad.
Ол маған есінен адасқан адамға қарағандай қарады.
салыстыру, шын емес → as if

suppose (елестету) және be supposed to (күту) — Мағыналары әртүрлі. Be supposed to B2-07 сабағында.

Suppose we missed the flight.
Ұшаққа кешігіп қалдық делік.
елестету
We're supposed to be at the gate by seven.
Біз жетіге дейін отырғызу қақпасында болуымыз керек.
күтілетін іс

Жазылуы мен айтылуы

  • though /ðəʊ/ (UK), /ðoʊ/ (US) go сөзімен ұйқасады. /ð/ дыбысы қазақ тілінде жоқ: тілдің ұшын тістердің арасына қойып, дауыспен үрлеңіз; оны з немесе д деп айтпаңыз. though сөзін through /θruː/ немесе thought /θɔːt/ сөзімен шатастырмаңыз.
  • as if пен as though тіркестерінде as әлсіз айтылады: /əz ɪf/, /əz ðəʊ/. Соңындағы /z/ ұяң: оны с деп айтпаңыз.
  • supposing /səˈpəʊzɪŋ/ (UK), /səˈpoʊzɪŋ/ (US): екпін екінші буынға түседі, соңғы буынға емес.
  • It's high time тіркесінде high сөзіне екпін түсіріңіз: It's high time we left. h дыбысы қазақтың х дыбысынан жұмсағырақ: тек ауа шығарыңыз, тамақты қырнамаңыз.
  • I'd сөзі I had немесе I would болуы мүмкін. as if I'd said тіркесінде ол I had: одан кейін үшінші форма естіледі.

Алтын ереже

as if / as though сөзінен кейін әсер шын болуы мүмкін болса, әдеттегі шақты қолданыңыз, ал оның шын емес екенін көрсету үшін өткен шаққа шегініңіз. Дәл осы шегіну suppose, what if, imagine және it's time + бастауыш тіркестерінен кейін де жұмыс істейді. Қазақтың «сияқты», «-дай», «-са ше?» формалары шын мен шын еместі ажыратпайды, сондықтан ағылшынша шақты мағынаға қарай таңдаңыз.

Жаттығулар

A. Құрылым

Жақшадағы етістіктің дұрыс түрін жазыңыз.

  1. You look as if you (need) a coffee. (you probably do)
  2. He spends money as if he (be) a millionaire. (he isn't)
  3. She looked as if she (see) a ghost.
  4. It's high time you (start) looking for a new flat.
  5. Imagine you (can) speak ten languages. What would you do?
  6. It's time for the children (go) to bed.

B. Мағына

Мағынасына қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.

  1. Қай сөйлем шын емес нәрсені сипаттайды?
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз (нақты мүмкіндік): What if the train … late? We'll miss the flight.
  3. Дұрыс жауапты таңдаңыз (қиял): Suppose you … a wallet in the street. What would you do?
  4. Дұрыс жауапты таңдаңыз: It sounds … they're arguing again.
  5. Дұрыс жауапты таңдаңыз: It's about time the council … this road.

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. Suppose you would lose your passport — what would you do?
  2. It looks like as if the shop is closed.
  3. It seems as there's nobody at home.
  4. They acted as if nothing had happened.

D. Мәтін ішінде

Жақшадағы етістіктің дұрыс түрін жазыңыз. Бір нәрсе анық шын болмаса, шын емес өткен шақты қолданыңыз.

Noisy neighbours
Kim: You look as if you 16 (not / sleep) for days.
Raj: I know. My neighbours had a party. It sounded as though they 17 (move) furniture all night!
Kim: Supposing you 18 (ask) them to keep the noise down — would they listen?
Raj: Maybe. But they act as if they 19 (own) the building.
Kim: Well, it's high time somebody 20 (say) something.
Raj: You're right. What if I 21 (write) them a polite note tonight?

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Suppose немесе Imagine + өткен шақ арқылы бір қиялдағы сұрақ қойып, оған жауап беріңіз.
  2. Өміріңізде өзгеруі керек бір нәрсе туралы It's (high) time + өткен шақ арқылы бір сөйлем жазыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. B1-08 I Wish және If Only қазақша: «-са ғой» ағылшынша қалай айтылады?
    I wish I (have) more free time.
  2. B2-05 Would rather, had better және prefer қазақша: таңдау мен ескерту
    I'd rather you (not / tell) anyone about this.
  3. B2-04 I wish I had… және regret қазақша: өткенге өкініш және «-са ғой»
    If only I (listen) to your advice last year.
  4. B2-20 Noun clauses қазақша: that, whether, what. «-ғанын білемін», «ма, жоқ па, білмеймін»
    I'm not sure … or not they're coming.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. need
  2. were / was
  3. had seen
  4. started
  5. could
  6. to go

B. Мағына

  1. He acts as if he owned the place.
  2. is
  3. found
  4. like
  5. repaired

C. Қатені табыңыз

  1. Suppose you lost your passport — what would you do? / Supposing you lost your passport — what would you do?
  2. It looks like the shop is closed. / It looks as if the shop is closed. / It looks as though the shop is closed.
  3. It seems as if there's nobody at home. / It seems as though there's nobody at home. / It seems like there's nobody at home.
  4. ✓ They acted as if nothing had happened.

D. Мәтін ішінде

  1. haven't slept / have not slept
  2. were moving
  3. asked
  4. owned
  5. said
  6. write / wrote

E. Сіздің кезегіңіз

  1. Suppose you could live anywhere in the world. Where would you go? I'd live by the sea.
  2. It's high time I cleaned out my wardrobe.

F. Аралас қайталау

  1. had
  2. didn't tell
  3. had listened
  4. whether
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play