Get, become, go, turn: si të thoni «u bë», «u lodh», «u skuq» në anglisht
Get, Become, Go, Turn: Changing States
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të përshkruani si ndryshojnë njerëzit dhe gjërat – get tired, become famous, go grey, turn 40, grow older – dhe do të kuptoni e përdorni kuptimet më të zakonshme të foljes get: marr, blej, arrij, bëhem dhe kuptoj.
Ideja kryesore
Mendoni për një kameleon. Tani është jeshil: kjo është një gjendje, dhe për gjendjen përdorim be: It's green. Pas një minute ai po kthehet në kafe. Tani na duhet një folje ndryshimi: It's turning brown. It's getting darker.
Anglishtja ka disa folje ndryshimi dhe secila ka karakterin e vet. Get është folja e përditshme, për çdo rast: get tired, get dark, get married. Become do të thotë njësoj, por tingëllon më zyrtare dhe është ajo që shkon me emrat: become a doctor. Go është për ndryshime që ju ndodhin, shpesh për keq: go grey, go wrong, go bad. Turn është për ngjyrat dhe ditëlindjet: turn red, turn 30. Grow është për ndryshimet e ngadalta: grow older.
Pra pyetja nuk është vetëm «A ka ndryshuar?», por edhe «Çfarë lloj ndryshimi është dhe sa zyrtar po flas?»
Shqipja dhe anglishtja
Shqipja shpesh nuk ka nevojë për një folje të veçantë ndryshimi: ndryshimin e bën vetë folja, shpesh me formën «u…»: «u lodha», «u zemërua», «u skuq», «u martuan», «u prish qumështi», «po errësohet». Kur ndryshimi shprehet me mbiemër ose emër, përdorim «bëhem»: «u bë ftohtë», «u bë mjek». Në anglisht zakonisht duhet folje ndryshimi + mbiemër, dhe këtu duhet zgjedhur: get tired, get angry, go red, go bad. «U bë» nuk është gjithmonë became: në bisedë shpesh është get, dhe become e lini për emrat dhe për stilin më zyrtar.
Lajmi i mirë: shumica e kuptimeve të tjera të get kanë një fjalë të qartë në shqip – «marr» (një mesazh, bukë), «arrij» (në shtëpi), «e kuptoj». Kujdes vetëm me «arrij në shtëpi»: në anglisht get home, pa to. Dhe në shqip themi «u martua me», kurse në anglisht get married to someone.
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Po errësohet. | It's getting dark. | një folje në shqip → get + mbiemër; edhe kryefjala it |
| Ai u skuq. | He went red. | go + ngjyrë për ndryshime që të ndodhin |
| Qumështi prishet shpejt. | Milk goes bad quickly. | go bad, me mbiemër |
| U bë mjeke në moshën 26 vjeç. | She became a doctor at the age of 26. | këtu është njësoj: «bëhem» + emër = become |
| Gjyshja mbush 90 vjeç javën tjetër. | My grandmother turns 90 next week. | mosha → turn |
| U martuan në qershor. | They got married in June. | një folje në shqip → get + V3 |
| Humbëm në qytetin e vjetër. | We got lost in the old town. | një folje në shqip → get lost |
| A e more mesazhin tim? | Did you get my message? | këtu është njësoj: «marr» = get |
| Në ç'orë arrite në shtëpi? | What time did you get home? | «në» shtëpi → pa to |
Shkurt: kur shqipja përdor «u…» ose «u bë», në anglisht zgjidhni foljen e ndryshimit – get në bisedë, become me emër ose në stil zyrtar, go për ndryshime të padëshiruara, turn për ngjyra dhe moshë.
Forma
Be (gjendje) apo foljet e ndryshimit
| Gjendje | Ndryshim | Shembull |
|---|---|---|
| be + mbiemër | get / become + mbiemër | It's dark. → It's getting dark. |
| be + emër | become + emër | She's a lawyer. → She became a lawyer in 2020. |
| be + past participle | get + past participle | They're married. → They got married last year. |
Cila folje ndryshimi?
| Folja | Shkon me | Fjalë tipike | Stili |
|---|---|---|---|
| get | mbiemër / krahasore / past participle (forma e tretë / V3) | tired, dark, cold, angry, better, worse, married, lost, dressed | i përditshëm |
| become | mbiemër / emër | famous, popular, clear, a doctor, friends | më zyrtar; zgjedhja kryesore me emra |
| go | mbiemër (shpesh ndryshim për keq, i pazgjedhur) | grey, bald, red, wrong, bad, quiet, blind, mad | i përditshëm |
| turn | ngjyrë / moshë / emër me into | green, red, 40, cold; turn into a… | i përditshëm |
| grow | krahasore / disa mbiemra | older, stronger, more confident; grow tired | ndryshim i ngadaltë; pak letrar |
Kuptimet kryesore të get
| Kuptimi | Modeli | Shembull |
|---|---|---|
| marr (diçka që më dërgojnë) | get + emër | I got an email from her. |
| blej / marr me vete | get + emër | Can you get some bread? |
| arrij | get + vend | We got home at midnight. / How do I get to the station? |
| bëhem | get + mbiemër / krahasore | It's getting cold. |
| kuptoj (jozyrtar) | get + emër / it | I don't get it. |
| (diçka që i bëni vetes / që ju ndodh) | get + past participle | Get dressed! / We got lost. |
Get me një vend merr to: get to work, get to the airport. Por home, here, there nuk marrin to: get home, get here.
Përdorimi
1get + mbiemër – ndryshime të përditshme
Get + mbiemër është mënyra më e zakonshme për të treguar një ndryshim në të folur. Me krahasoren tregon një ndryshim që po ndodh: get better, get worse. Present Continuous (e tashmja e vazhdueshme) (It's getting…) përshkruan një ndryshim që po ndodh tani. Në shqip këtu shpesh kemi një folje të vetme: «më merr uria», «po errësohet».
2become – më zyrtar, dhe me emra
Become ka të njëjtin kuptim si get + mbiemër, por është më zyrtar dhe i shpeshtë në shkrim. Me një emër përdorni become, jo get.
3go + mbiemër – ndryshime që ju ndodhin
Go + mbiemër përshkruan një ndryshim që zakonisht nuk e zgjedhim dhe që shpesh është negativ ose përfundimtar: ngjyra e lëkurës dhe e flokëve, gjëra që prishen ose nuk punojnë më, ndryshime të papritura të gjendjes ose të zërit. Me go përdoren vetëm disa mbiemra, prandaj mësojini si çifte.
4turn dhe grow
Turn + ngjyrë është i zakonshëm për gjërat në natyrë dhe për semaforin; turn + moshë është për ditëlindjet. Turn into + emër = bëhet diçka tjetër. Grow + krahasore përshkruan një ndryshim të ngadaltë, gradual.
5get + past participle – dressed, lost, married
Shumë shprehje të ngulitura përdorin get + past participle për diçka që i bëni vetes ose që ju ndodh: get dressed, get changed, get washed, get lost, get married, get divorced, get stuck. Në shqip këto janë zakonisht një folje e vetme: «vishem», «humbas», «martohem», «ngec». Për pësoren me get (He got hired) shih B2-13.
6Kuptimet e tjera kryesore të get
Në të folur get përdoret shumë me kuptimin «marr», «blej» ose «marr me vete», «arrij», dhe (jozyrtarisht) «kuptoj». Në shkrim zyrtar shpesh është më mirë një folje më e saktë: receive, buy, arrive, understand.
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «U martua me» → married with. Në shqip pyesim «Kur u martua kushërira jote me Endritin?» Parafjalja «me» kthehet lehtë në with. Në anglisht martohesh to dikë: get married to ose thjesht marry someone, pa parafjalë.
2. «Arrij atje / në shtëpi» → get to there / to home. «Sa kohë të duhet për të arritur atje me autobus?» Fjala «në» (dhe ideja e drejtimit) tërheq to. Por home, here dhe there nuk marrin to pas get, go ose come.
3. «Bëhet vapë» → pa kryefjalën it. «Pas drekës në zyrë bëhet shumë vapë» – në shqip fjalia nuk ka kryefjalë. Në anglisht duhet it si kryefjalë: it gets hot, it's getting dark.
4. «Më i gjatë» → more tall. «Këlyshi i Besnikut po bëhet më i madh çdo javë.» Shqipja e formon krahasoren gjithmonë me «më», prandaj del more tall. Mbiemrat e shkurtër në anglisht marrin -er: bigger, colder, worse (shih A2-06).
5. «U bë» → become kudo. Meqë «u bë» duket si became, shqipfolësit e përdorin become edhe në bisedë: «Pse bëhesh gjithmonë kaq xheloz kur flas me Arditin?» Kjo nuk është gabim, por në bisedë anglishtja thotë get.
Mos i ngatërroni
be married apo get married – Be married është gjendje («jam i martuar»); get married është ngjarja, dita e dasmës («u martova»).
get + mbiemër apo get + emër – Get + mbiemër do të thotë «bëhem». Get + emër do të thotë «marr / blej / gjej» – jo «bëhem». Për një ndryshim në një punë ose rol përdorni become.
get used to – Get used to + emër / formë -ing ka të bëjë me mësuarin gradual me diçka të re («mësohem me»). Shih B1-21.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- get – got – got (UK); get – got – gotten (US, në shumicën e kuptimeve): Prices have got higher (UK) / have gotten higher (US). Në anglishten amerikane have got për zotërimin mbetet me got.
- Në anglishten amerikane t mes dy zanoreve te getting shqiptohet shumë shpejt, me një prekje të lehtë të gjuhës, gati si një d e shkurtër; në disa thekse britanike t zëvendësohet nga një ndalesë e shkurtër e zërit. Get it shqiptohet pa pushim mes dy fjalëve, sikur të ishte një fjalë.
- become – became – become: theksi bie te rrokja e dytë, /bɪˈkʌm/. Zanorja /ʌ/ nuk ekziston në shqip: është një «a» e shkurtër me gojë gjysmë të hapur. Mos e lexoni become ashtu siç shkruhet, me «o».
- grown rimon me phone: /ɡrəʊn/ (UK), /ɡroʊn/ (US). Nuk është «grovn» – w këtu nuk shqiptohet si bashkëtingëllore.
- Te got dhe get zanoret janë të shkurtra; te turn /tɜːn/ zanorja /ɜː/ është e re për shqipfolësit: gjuha në mes të gojës, buzët të lëshuara, pa «r» të dëgjueshme në shqiptimin britanik.
Rregulli i artë
Për një gjendje përdorni be. Për një ndryshim përdorni get në anglishten e përditshme, become në stil më zyrtar dhe para një emri, go për shumë ndryshime të padëshiruara (go grey, go wrong, go bad), turn për ngjyrat dhe moshën, dhe grow + krahasore për ndryshimet e ngadalta. «U bë» në bisedë është shpesh get, jo become.
Ushtrime
A. Forma
Plotësoni fjalën që mungon. Zgjidhni fjalën në kllapa ose vendosni foljen në formën e duhur.
-
It's ___ cold. Close the window. …
-
She ___ a famous writer after her second book. …
-
My grandfather ___ 80 next month. …
-
Something has ___ wrong with my laptop. …
-
Hurry up and get (dress).
-
As children grow (old), they become more independent.
B. Kuptimi
Zgjidhni përgjigjen që i përshtatet kuptimit.
-
Cili kuptim i get? "I got a text from my sister." …
-
Cili kuptim i get? "We got to the hotel at ten." …
-
Zgjidhni mundësinë më zyrtare për një raport: Unemployment … a serious problem.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: The bananas have … brown.
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
They got married with each other in Rome.
-
What time do you usually get to home?
-
My hair is going grey.
-
Take the cake out of the oven before it gets burn.
D. Në kontekst
Lexoni tekstin dhe plotësoni fjalët që mungojnë. Përdorni get, go, become ose turn në Past Simple.
Yesterday everything 15 wrong. First, I couldn't find my keys, so I 16 dressed in a hurry and ran out. Then the bus 17 stuck in traffic for forty minutes, and I 18 to work late. My boss 19 angry, and I 20 red in front of everyone. In the evening, I 21 home, made a cup of tea and felt better.
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Përshkruani si ndiheni në momente të ndryshme të ditës. Përdorni get + mbiemër.
-
Shkruani dy fjali për mënyrën si ka ndryshuar qyteti juaj ose një person që njihni. Përdorni become, turn into ose grow.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
B1-21 Used to, be used to apo get used to? «Dikur…», «jam mësuar me…», «po mësohem me…» në anglisht I can't get used to (wake) up so early.
-
B1-24 Comparatives të avancuara: much better, more and more, the more… the better në shqip Prices are getting and (high).
-
A1-22 Present Continuous në shqip: I'm working, shpjegim dhe ushtrime Look outside — it (get) dark.
Përgjigjet
A. Forma
- getting
- became
- turns
- gone
- dressed
- older
B. Kuptimi
- receive
- arrive
- became
- gone / turned
C. Gjeni gabimin
- They got married in Rome. / They married each other in Rome. / They got married to each other in Rome.
- What time do you usually get home?
- ✓ My hair is going grey.
- Take the cake out of the oven before it burns. / Take the cake out of the oven before it gets burnt. / Take the cake out of the oven before it gets burned.
D. Në kontekst
- went
- got
- got
- got
- got / became
- went / turned
- got / went
E. Radha juaj
- I get sleepy after lunch, and I get hungry again at about six.
- My village has turned into a busy little town. My younger brother has become very confident.
F. Përsëritje e përzier
- waking
- higher … higher
- is getting / 's getting
