SlowingoGramatika
B1 31 / 39

Rendi i mbiemrave në anglisht dhe compound adjectives: a ten-minute walk

Adjective Order and Compound Adjectives

Në këtë faqe
  1. Qëllimi
  2. Ideja kryesore
  3. Shqipja dhe anglishtja
  4. Forma
  5. Përdorimi
  6. Gabime të shpeshta
  7. Kurthe për shqipfolësit
  8. Mos i ngatërroni
  9. Drejtshkrimi dhe shqiptimi
  10. Rregulli i artë
  11. Ushtrime

Qëllimi

Pas këtij mësimi do të dini të vendosni dy ose tre mbiemra para një emri në rendin e natyrshëm, të përdorni saktë presjen dhe and mes tyre, të përdorni një emër për të përshkruar një emër tjetër (a coffee cup) dhe të ndërtoni mbiemra të përbërë me vizë (compound adjectives: a ten-minute walk, a well-known writer).

Ideja kryesore

Kur para një emri vijnë disa mbiemra, anglishtfolësit i vendosin në një rend shumë të qëndrueshëm: a lovely little old wooden house, jo a wooden old little lovely house. Shumica e tyre nuk e kanë mësuar kurrë këtë rregull – por e vënë re menjëherë kur shkelet.

Rendi ka një logjikë. Mendojeni emrin si zemrën e një qepe, dhe mbiemrat si shtresat rreth saj. Sa më afër zemrës është një shtresë, aq më shumë i përket asaj që është sendi. Nga se është bërë (wooden) dhe për çfarë shërben (a running shoe) janë pothuajse pjesë e emrit, prandaj qëndrojnë menjëherë pranë tij. Ngjyra, forma dhe mosha janë fakte, prandaj vijnë pak më larg. Mendimi (lovely) është vetëm pikëpamja juaj, prandaj është lëkura e jashtme, më larg emrit.

Mbiemrat e përbërë punojnë ndryshe: dy ose më shumë fjalë bashkohen me vizë dhe bëhen një mbiemër: a five-star hotel. Viza thotë: «lexojini këto fjalë si një njësi».

Shqipja dhe anglishtja

Në shqip mbiemrat vijnë zakonisht pas emrit: «një shtëpi e vjetër prej guri», «këpucë vrapimi të reja». Edhe në shqip ajo që i përket më shumë sendit (materiali, qëllimi) qëndron më afër emrit: «këpucë vrapimi të reja». Pra logjika e qepës është e njëjtë – por anglishtja i vë shtresat para emrit, në rend të kundërt nga shqipja. Kush përkthen fjalë pas fjale nga e majta në të djathtë, i merr mbiemrat në rend të përmbysur.

Edhe emri që përshkruan një emër tjetër në shqip vjen pas, shpesh në shumës ose me parafjalë: «dyqan këpucësh», «karikues telefoni», «shëtitje prej dhjetë minutash», «hotel me pesë yje». Në anglisht emri përshkrues vjen para dhe është në njëjës: a shoe shop, a ten-minute walk, a five-star hotel. Dhe «filxhan kafeje» në shqip është njëherësh edhe a coffee cup (filxhani bosh), edhe a cup of coffee (filxhani me kafe). Ngjyrat i lidhim me «e» edhe në shqip («bardh e zi»), si black and white.

ShqipAnglishtÇfarë ndryshon
një tryezë e bukur prej druria beautiful wooden tablembiemrat para emrit; materiali pranë emrit
këpucë vrapimi të rejanew running shoeskëtu është njësoj: qëllimi më afër emrit
dyqan këpucësha shoe shopemri përshkrues: para, në njëjës
shëtitje prej dhjetë minutasha ten-minute walkme vizë, pa -s
hotel me pesë yjea five-star hotelmbiemër i përbërë
djalë gjashtëvjeçara six-year-old boykëtu është njësoj: një mbiemër, në njëjës
shkrimtar shumë i njohura very well-known writer«i njohur» → well-known
fotografi bardh e zia black and white photokëtu është njësoj: ngjyrat me «e» / and
filxhan kafejea coffee cup / a cup of coffeeshqip një shprehje, anglisht dy

Shkurt: anglishtja i vë mbiemrat para emrit, me mendimin në fillim dhe materialin / qëllimin pranë emrit; emri përshkrues dhe mbiemri i përbërë me numër mbeten në njëjës: a shoe shop, a ten-minute walk.

Forma

Rendi i zakonshëm i mbiemrave para emrit

MendimMadhësiMoshëFormëNgjyrëPrejardhjeMaterialQëllimEmër
lovelybigoldroundbrownMoroccanwoodendiningtable
beautifulsmallnewsquareblackBrazilianleatherrunningshoes

Dy ose tre mbiemra janë normalë. Katër ose më shumë janë të rrallë dhe tingëllojnë të rëndë. Gjatësia (long, short) shkon me madhësinë.

Presja dhe and

SituataRregulliShembull
mbiemra nga grupe të ndryshmepa presjea beautiful old house
dy mbiemra nga i njëjti grup (shpesh mendime)presje (ose and)a friendly, helpful assistant
dy ose më shumë ngjyraanda black and white photo
pas be / look / seemand para të funditThe house was old and beautiful.

Testi: nëse mund të vini and mes mbiemrave ose t'i ndërroni vendet, përdorni presje. Nëse jo, mos vini presje.

Emër + emër (një emër i përdorur si mbiemër)

ModeliShembull
emri i parë zakonisht është në njëjësa coffee cup, a shoe shop, a car park (UK)
vjen menjëherë para emrit kryesor, pas të gjithë mbiemrave të tjerëa cheap plastic coffee cup

Mbiemrat e përbërë (me vizë, para emrit)

ModeliShembull
numër + emër në njëjësa ten-minute walk, a five-star hotel, a two-day course
numër + emër + olda three-year-old girl
well / badly + past participlea well-known writer, a well-paid job
mbiemër / ndajfolje + forma -inga good-looking man, a long-lasting battery
mbiemër + emër + -eda blue-eyed baby, a left-handed player

Përdorimi

1Mendimi para fakteve

Mbiemri që shpreh mendim (lovely, horrible, amazing, nice) vjen para mbiemrave të fakteve (madhësi, moshë, ngjyrë…). Në shqip mendimi shpesh vjen i fundit («një hotel i vogël shumë i bukur»); në anglisht i pari.

We stayed in a lovely little hotel near the beach.
Ndenjëm në një hotel të vogël shumë të bukur afër plazhit.
anglisht: mendimi i pari
He drives a horrible old car.
Ai nget një makinë të vjetër të tmerrshme.
horrible (mendim) para old
She was wearing an amazing red dress.
Kishte veshur një fustan të kuq të mrekullueshëm.
an e zgjedh amazing
It's a nice big kitchen.
Është kuzhinë e madhe dhe e bukur.
nice para big

2Mbiemrat e fakteve sipas rendit

Mbiemrat e fakteve zakonisht ndjekin rendin madhësi → moshë → formë → ngjyrë → prejardhje → material → qëllim.

They live in a big old farmhouse.
Jetojnë në një shtëpi fshati të madhe e të vjetër.
madhësi para moshës
I bought a small round mirror for the hall.
Bleva një pasqyrë të vogël të rrumbullakët për korridorin.
madhësi para formës
She has long black hair.
Ajo ka flokë të gjatë të zeza.
gjatësia (= madhësi) para ngjyrës
We ate at a tiny Japanese restaurant.
Hëngrëm në një restorant japonez të vogëlth.
madhësi para prejardhjes
He gave me a beautiful silver necklace.
Më dhuroi një gjerdan të bukur prej argjendi.
mendim + material
I need some new running shoes.
Më duhen ca këpucë të reja vrapimi.
qëllimi pranë emrit, si «këpucë vrapimi»

3Presja dhe and

Vendosni presje mes dy mbiemrave të të njëjtit lloj: aty mund të vinit edhe and. Përdorni and mes ngjyrave dhe para mbiemrit të fundit pas be.

It was a boring, pointless meeting.
Ishte një mbledhje e mërzitshme dhe e kotë.
dy mendime: presje
She's a kind, generous person.
Është njeri i mirë dhe bujar.
presje = and
The flag is red, white and blue.
Flamuri është i kuq, i bardhë dhe blu.
ngjyrat: and para të fundit
My grandfather's old black and white photos are in this box.
Fotografitë e vjetra bardh e zi të gjyshit janë në këtë kuti.
ngjyrat: and
The room was small but comfortable.
Dhoma ishte e vogël, por e rehatshme.
kundërshtim: but

4Emrat që përshkruajnë emra

Një emër mund të përshkruajë një emër tjetër. Emri i parë zakonisht është në njëjës, edhe kur kuptimi është shumës, dhe vjen menjëherë para emrit kryesor. Disa fjalë e mbajnë -s: sports, clothes, sales, savings. Në shqip këtu kemi zakonisht emrin e dytë pas, shpesh në shumës: «dyqan këpucësh».

Let's meet in the city centre.
Takohemi në qendër të qytetit.
«qendra e qytetit» → city centre; US: center
There's a great shoe shop on the corner.
Në qoshe është një dyqan këpucësh shumë i mirë.
«këpucësh» (shumës) → shoe (njëjës)
I've lost my phone charger.
Më ka humbur karikuesi i telefonit.
«karikuesi i telefonit» → phone charger
We need a new kitchen table.
Na duhet një tryezë e re kuzhine.
tryezë për kuzhinën
She works in a sports centre.
Ajo punon në një qendër sportive.
sports e mban -s

5Mbiemrat e përbërë me numra

Mbiemrat e përbërë numër + emër shkruhen me vizë para emrit, dhe emri mbetet në njëjës – pa -s, sepse e gjithë shprehja është mbiemër. Në shqip themi «prej dhjetë minutash», në shumës, ose «dyjavor», «trevjeçar».

It's a ten-minute walk from the station.
Nga stacioni janë dhjetë minuta në këmbë.
ten-minute: pa -s
We booked a two-week holiday in Greece.
Rezervuam pushime dyjavore në Greqi.
«dyjavore» → two-week; US: vacation
They have a six-year-old son.
Kanë një djalë gjashtëvjeçar.
«gjashtëvjeçar» → six-year-old, me viza
She signed a three-year contract.
Ajo nënshkroi një kontratë trevjeçare.

6Mbiemra të tjerë të përbërë

Mbiemrat e përbërë me past participle (well-known), me formën -ing (good-looking) dhe me mbiemër + emër + -ed (blue-eyed) përshkruajnë njerëz dhe sende shkurt e natyrshëm. Shqipja shpesh ka këtu një fjalë të vetme ose një shprehje: «i njohur», «i pashëm», «sykaltër».

He's a well-known chef with his own TV show.
Është një kuzhinier i njohur me emisionin e vet televiziv.
«i njohur» → well-known
That's a very good-looking dog.
Ky është një qen shumë i bukur.
Our company makes long-lasting batteries.
Kompania jonë prodhon bateri jetëgjata.
«jetëgjatë» → long-lasting
I'm looking for a short-sleeved shirt.
Po kërkoj një këmishë me mëngë të shkurtra.
shqip «me mëngë të shkurtra», anglisht short-sleeved
My brother is left-handed.
Vëllai im është mëngjarash.
disa mbiemra të përbërë përdoren edhe pas be

Gabime të shpeshta

❌a wooden beautiful table
✅a beautiful wooden table
Mendimi vjen para materialit.
❌a black big dog
✅a big black dog
Madhësia vjen para ngjyrës.
❌a ten-minutes walk
✅a ten-minute walk
Emri brenda mbiemrit të përbërë mbetet në njëjës.
❌a shoes shop
✅a shoe shop
Emri që përshkruan një emër zakonisht është në njëjës.
❌My son is three-years-old.
✅My son is three years old.
Pas be: pa viza, dhe years është në shumës.
❌a black white cat
✅a black and white cat
Mes ngjyrave vihet and.
❌a brown-eye girl
✅a brown-eyed girl
mbiemër + emër + -ed.
⚠️a well known writer
✅a well-known writer
Gramatikisht është e saktë, por para emrit drejtshkrimi standard përdor vizë.

Kurthe për shqipfolësit

1. Rendi i përmbysur. Në shqip mbiemrat vijnë pas emrit: «Në pazarin e Krujës bleva një qilim të vjetër të kuq prej leshi». Kush i përkthen një nga një dhe i vendos para emrit, i merr shpesh në rend të gabuar. Në anglisht rendi është mosha → ngjyra → materiali → emri.

❌At the bazaar in Kruja I bought a wool red old carpet.
✅At the bazaar in Kruja I bought an old red wool carpet.
moshë → ngjyrë → material

2. «Gara prej dhjetë kilometrash» → ten-kilometres. Në shqip numri + emri është në shumës: «Endriti e përfundoi garën prej dhjetë kilometrash për më pak se një orë». Në anglisht, si mbiemër para emrit, emri mbetet në njëjës dhe merr vizë.

❌Endrit finished the ten-kilometres race in under an hour.
✅Endrit finished the ten-kilometre race in under an hour.
mbiemër i përbërë: pa -s; US: kilometer

3. «Dyqan librash» → books shop. «Në bulevard hapën një dyqan të ri librash.» Në shqip emri përshkrues vjen pas dhe në shumës («librash»). Në anglisht ai vjen para dhe në njëjës.

❌They've opened a new books shop on the boulevard.
✅They've opened a new bookshop on the boulevard. ose They've opened a new book shop on the boulevard.
emri përshkrues: në njëjës

4. «Shumë i njohur» → very known. «Ky është një restorant shumë i njohur në Korçë.» «I njohur» kthehet lehtë në known. Para emrit anglishtja thotë well-known, dhe me very: very well-known.

❌This is a very known restaurant in Korce.
✅This is a very well-known restaurant in Korce. ose This is a very famous restaurant in Korce.
«i njohur» → well-known

5. «Filxhan kafeje» → a cup of coffee. «Për dasmën, tezja na dhuroi një komplet filxhanësh kafeje prej porcelani.» Në shqip «filxhan kafeje» është edhe filxhani bosh. Në anglisht a cup of coffee është filxhani me kafe brenda; filxhani bosh është a coffee cup.

⚠️For our wedding, my aunt gave us a set of china cups of coffee.
✅For our wedding, my aunt gave us a set of china coffee cups.
Gramatikisht është e saktë, por del sikur filxhanët kishin kafe brenda; filxhanët bosh: coffee cups

Mos i ngatërroni

Mbiemër i përbërë para emrit apo të njëjtat fjalë pas foljes – Para emrit përdorni viza dhe emrin në njëjës. Pas foljes fjalët janë të ndara dhe emri është në shumës kur duhet.

It's a two-hour flight.
Është një fluturim dyorësh.
para emrit: two-hour
The flight takes two hours.
Fluturimi zgjat dy orë.
jo mbiemër i përbërë: two hours
She has a three-year-old daughter.
Ka një vajzë trevjeçare.
para emrit: me viza, year
Her daughter is three years old.
Vajza e saj është tre vjeç.
pas be: pa viza, years

a coffee cup apo a cup of coffee – Emër + emër tregon çfarë lloj sendi është; of tregon çfarë ka brenda. Në shqip të dyja janë «filxhan kafeje».

I broke my favourite coffee cup.
Theva filxhanin tim të preferuar të kafesë.
vetë filxhani
Would you like a cup of coffee?
Do një filxhan kafe?
filxhani dhe kafeja brenda

Për grupe emërore më të gjata në shkrimin zyrtar (a rapidly growing population), shih C1-11.

Drejtshkrimi dhe shqiptimi

  • Mbiemrat e përbërë shkruhen me vizë para emrit: a well-known artist. Pas be shumë shkrues e heqin vizën: The artist is well known.
  • Pas një ndajfoljeje me -ly nuk vihet vizë: a highly paid job, a beautifully written book.
  • Te emër + emër theksi zakonisht bie te emri i parë: a coffee cup, a shoe shop, a bus stop. Disa, si city centre, e theksojnë emrin e dytë.
  • Mbiemër + emër e thekson emrin: a black bird (çdo zog i zi). Emri i përbërë thekson pjesën e parë: a blackbird (një lloj zogu, mëllenja).
  • Vetëm, një mbiemër i përbërë e thekson pjesën e dytë (well-known), por para një emri të theksuar theksi shpesh kalon përpara: a well-known writer.
  • Te -ed i mbiemrave të përbërë nuk shtohet rrokje pas një tingulli zanor ose bashkëtingëllori të zëshëm: blue-eyed /ˌbluːˈaɪd/, short-sleeved /-ˈsliːvd/. Rrokje më vete ka vetëm pas t ose d: left-handed /-ˈhændɪd/.

Rregulli i artë

Së pari mendimi, pastaj faktet – dhe ajo nga e cila është bërë sendi ose ajo për të cilën përdoret zakonisht vjen më afër emrit. Te një mbiemër i përbërë para emrit bashkojini fjalët me vizë dhe mbajeni emrin në njëjës: a ten-minute walk. Shqipja i vë mbiemrat pas emrit – anglishtja para, në rend të kundërt.

Ushtrime

A. Forma

Vendosini fjalët në rendin e duhur ose plotësoni mbiemrin e përbërë.

  1. Vendosini fjalët në rendin e duhur: a / Moroccan / leather / beautiful / bag
  2. Vendosini fjalët në rendin e duhur: an / old / ugly / building / grey
  3. Vendosini fjalët në rendin e duhur: some / plastic / small / boxes / storage
  4. Plotësoni: The film lasts two hours. It's a film.
  5. Plotësoni: Their baby is eight months old. They have an baby.
  6. Plotësoni: The hotel has four stars. It's a hotel.

B. Kuptimi

Zgjidhni përgjigjen e saktë.

  1. Zgjidhni përgjigjen e saktë: He's a … actor.
  2. Zgjidhni përgjigjen e saktë: She has … hair.
  3. Zgjidhni përgjigjen e saktë: a beautiful(,) old house …
  4. Zgjidhni përgjigjen e saktë: a kind(,) patient teacher …

C. Gjeni gabimin

Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.

  1. We stayed in a five-stars hotel.
  2. I need a new toys box.
  3. My brother is twelve-years-old.
  4. She bought a lovely blue silk scarf.

D. Në kontekst

Lexoni njoftimin dhe vendosini fjalët në kllapa në rendin dhe formën e duhur.

Selling online
For sale: a 15 (wooden / old / lovely) table and four chairs. Perfect for a 16 (room / dining) or a big kitchen. The table is 17 (strong / heavy) and easy to clean. The chairs have 18 (cotton / white / new) covers. Collection only: it's a 19 (minute / five) drive from the station.

E. Radha juaj

Shkruani në anglisht.

  1. Përshkruani diçka që keni me dy ose tre mbiemra në rendin e duhur.
  2. Përshkruani rrugën për në punë ose në shkollë me një mbiemër të përbërë.

F. Përsëritje e përzier

Përsëritni mësimet e mëparshme.

  1. A1-10 Mbiemrat në anglisht (adjectives): vendi, very, quite dhe too
    Zgjidhni përgjigjen e saktë: She has … eyes.
  2. A2-30 Bored apo Boring? Mbiemrat me -ed dhe -ing në anglisht
    It was a very … ten-hour flight.
  3. B1-24 Comparatives të avancuara: much better, more and more, the more… the better në shqip
    Our new flat is ___ bigger than the old one. …
Përgjigjet

A. Forma

  1. a beautiful Moroccan leather bag
  2. an ugly old grey building
  3. some small plastic storage boxes
  4. two-hour
  5. eight-month-old
  6. four-star

B. Kuptimi

  1. well-known
  2. long black
  3. no comma
  4. comma

C. Gjeni gabimin

  1. We stayed in a five-star hotel.
  2. I need a new toy box.
  3. My brother is twelve years old. / My brother is twelve.
  4. ✓ She bought a lovely blue silk scarf.

D. Në kontekst

  1. lovely old wooden
  2. dining room
  3. heavy and strong / strong and heavy
  4. new white cotton
  5. five-minute

E. Radha juaj

  1. I have a comfortable old leather sofa.
  2. It's a twenty-minute bus ride, and then a five-minute walk.

F. Përsëritje e përzier

  1. blue
  2. tiring
  3. much
Aplikacioni AndroidMësoni në Lëvizje Google Play