Rendi i mbiemrave në anglisht dhe compound adjectives: a ten-minute walk
Adjective Order and Compound Adjectives
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të vendosni dy ose tre mbiemra para një emri në rendin e natyrshëm, të përdorni saktë presjen dhe and mes tyre, të përdorni një emër për të përshkruar një emër tjetër (a coffee cup) dhe të ndërtoni mbiemra të përbërë me vizë (compound adjectives: a ten-minute walk, a well-known writer).
Ideja kryesore
Kur para një emri vijnë disa mbiemra, anglishtfolësit i vendosin në një rend shumë të qëndrueshëm: a lovely little old wooden house, jo a wooden old little lovely house. Shumica e tyre nuk e kanë mësuar kurrë këtë rregull – por e vënë re menjëherë kur shkelet.
Rendi ka një logjikë. Mendojeni emrin si zemrën e një qepe, dhe mbiemrat si shtresat rreth saj. Sa më afër zemrës është një shtresë, aq më shumë i përket asaj që është sendi. Nga se është bërë (wooden) dhe për çfarë shërben (a running shoe) janë pothuajse pjesë e emrit, prandaj qëndrojnë menjëherë pranë tij. Ngjyra, forma dhe mosha janë fakte, prandaj vijnë pak më larg. Mendimi (lovely) është vetëm pikëpamja juaj, prandaj është lëkura e jashtme, më larg emrit.
Mbiemrat e përbërë punojnë ndryshe: dy ose më shumë fjalë bashkohen me vizë dhe bëhen një mbiemër: a five-star hotel. Viza thotë: «lexojini këto fjalë si një njësi».
Shqipja dhe anglishtja
Në shqip mbiemrat vijnë zakonisht pas emrit: «një shtëpi e vjetër prej guri», «këpucë vrapimi të reja». Edhe në shqip ajo që i përket më shumë sendit (materiali, qëllimi) qëndron më afër emrit: «këpucë vrapimi të reja». Pra logjika e qepës është e njëjtë – por anglishtja i vë shtresat para emrit, në rend të kundërt nga shqipja. Kush përkthen fjalë pas fjale nga e majta në të djathtë, i merr mbiemrat në rend të përmbysur.
Edhe emri që përshkruan një emër tjetër në shqip vjen pas, shpesh në shumës ose me parafjalë: «dyqan këpucësh», «karikues telefoni», «shëtitje prej dhjetë minutash», «hotel me pesë yje». Në anglisht emri përshkrues vjen para dhe është në njëjës: a shoe shop, a ten-minute walk, a five-star hotel. Dhe «filxhan kafeje» në shqip është njëherësh edhe a coffee cup (filxhani bosh), edhe a cup of coffee (filxhani me kafe). Ngjyrat i lidhim me «e» edhe në shqip («bardh e zi»), si black and white.
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| një tryezë e bukur prej druri | a beautiful wooden table | mbiemrat para emrit; materiali pranë emrit |
| këpucë vrapimi të reja | new running shoes | këtu është njësoj: qëllimi më afër emrit |
| dyqan këpucësh | a shoe shop | emri përshkrues: para, në njëjës |
| shëtitje prej dhjetë minutash | a ten-minute walk | me vizë, pa -s |
| hotel me pesë yje | a five-star hotel | mbiemër i përbërë |
| djalë gjashtëvjeçar | a six-year-old boy | këtu është njësoj: një mbiemër, në njëjës |
| shkrimtar shumë i njohur | a very well-known writer | «i njohur» → well-known |
| fotografi bardh e zi | a black and white photo | këtu është njësoj: ngjyrat me «e» / and |
| filxhan kafeje | a coffee cup / a cup of coffee | shqip një shprehje, anglisht dy |
Shkurt: anglishtja i vë mbiemrat para emrit, me mendimin në fillim dhe materialin / qëllimin pranë emrit; emri përshkrues dhe mbiemri i përbërë me numër mbeten në njëjës: a shoe shop, a ten-minute walk.
Forma
Rendi i zakonshëm i mbiemrave para emrit
| Mendim | Madhësi | Moshë | Formë | Ngjyrë | Prejardhje | Material | Qëllim | Emër |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| lovely | big | old | round | brown | Moroccan | wooden | dining | table |
| beautiful | small | new | square | black | Brazilian | leather | running | shoes |
Dy ose tre mbiemra janë normalë. Katër ose më shumë janë të rrallë dhe tingëllojnë të rëndë. Gjatësia (long, short) shkon me madhësinë.
Presja dhe and
| Situata | Rregulli | Shembull |
|---|---|---|
| mbiemra nga grupe të ndryshme | pa presje | a beautiful old house |
| dy mbiemra nga i njëjti grup (shpesh mendime) | presje (ose and) | a friendly, helpful assistant |
| dy ose më shumë ngjyra | and | a black and white photo |
| pas be / look / seem | and para të fundit | The house was old and beautiful. |
Testi: nëse mund të vini and mes mbiemrave ose t'i ndërroni vendet, përdorni presje. Nëse jo, mos vini presje.
Emër + emër (një emër i përdorur si mbiemër)
| Modeli | Shembull |
|---|---|
| emri i parë zakonisht është në njëjës | a coffee cup, a shoe shop, a car park (UK) |
| vjen menjëherë para emrit kryesor, pas të gjithë mbiemrave të tjerë | a cheap plastic coffee cup |
Mbiemrat e përbërë (me vizë, para emrit)
| Modeli | Shembull |
|---|---|
| numër + emër në njëjës | a ten-minute walk, a five-star hotel, a two-day course |
| numër + emër + old | a three-year-old girl |
| well / badly + past participle | a well-known writer, a well-paid job |
| mbiemër / ndajfolje + forma -ing | a good-looking man, a long-lasting battery |
| mbiemër + emër + -ed | a blue-eyed baby, a left-handed player |
Përdorimi
1Mendimi para fakteve
Mbiemri që shpreh mendim (lovely, horrible, amazing, nice) vjen para mbiemrave të fakteve (madhësi, moshë, ngjyrë…). Në shqip mendimi shpesh vjen i fundit («një hotel i vogël shumë i bukur»); në anglisht i pari.
2Mbiemrat e fakteve sipas rendit
Mbiemrat e fakteve zakonisht ndjekin rendin madhësi → moshë → formë → ngjyrë → prejardhje → material → qëllim.
3Presja dhe and
Vendosni presje mes dy mbiemrave të të njëjtit lloj: aty mund të vinit edhe and. Përdorni and mes ngjyrave dhe para mbiemrit të fundit pas be.
4Emrat që përshkruajnë emra
Një emër mund të përshkruajë një emër tjetër. Emri i parë zakonisht është në njëjës, edhe kur kuptimi është shumës, dhe vjen menjëherë para emrit kryesor. Disa fjalë e mbajnë -s: sports, clothes, sales, savings. Në shqip këtu kemi zakonisht emrin e dytë pas, shpesh në shumës: «dyqan këpucësh».
5Mbiemrat e përbërë me numra
Mbiemrat e përbërë numër + emër shkruhen me vizë para emrit, dhe emri mbetet në njëjës – pa -s, sepse e gjithë shprehja është mbiemër. Në shqip themi «prej dhjetë minutash», në shumës, ose «dyjavor», «trevjeçar».
6Mbiemra të tjerë të përbërë
Mbiemrat e përbërë me past participle (well-known), me formën -ing (good-looking) dhe me mbiemër + emër + -ed (blue-eyed) përshkruajnë njerëz dhe sende shkurt e natyrshëm. Shqipja shpesh ka këtu një fjalë të vetme ose një shprehje: «i njohur», «i pashëm», «sykaltër».
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. Rendi i përmbysur. Në shqip mbiemrat vijnë pas emrit: «Në pazarin e Krujës bleva një qilim të vjetër të kuq prej leshi». Kush i përkthen një nga një dhe i vendos para emrit, i merr shpesh në rend të gabuar. Në anglisht rendi është mosha → ngjyra → materiali → emri.
2. «Gara prej dhjetë kilometrash» → ten-kilometres. Në shqip numri + emri është në shumës: «Endriti e përfundoi garën prej dhjetë kilometrash për më pak se një orë». Në anglisht, si mbiemër para emrit, emri mbetet në njëjës dhe merr vizë.
3. «Dyqan librash» → books shop. «Në bulevard hapën një dyqan të ri librash.» Në shqip emri përshkrues vjen pas dhe në shumës («librash»). Në anglisht ai vjen para dhe në njëjës.
4. «Shumë i njohur» → very known. «Ky është një restorant shumë i njohur në Korçë.» «I njohur» kthehet lehtë në known. Para emrit anglishtja thotë well-known, dhe me very: very well-known.
5. «Filxhan kafeje» → a cup of coffee. «Për dasmën, tezja na dhuroi një komplet filxhanësh kafeje prej porcelani.» Në shqip «filxhan kafeje» është edhe filxhani bosh. Në anglisht a cup of coffee është filxhani me kafe brenda; filxhani bosh është a coffee cup.
Mos i ngatërroni
Mbiemër i përbërë para emrit apo të njëjtat fjalë pas foljes – Para emrit përdorni viza dhe emrin në njëjës. Pas foljes fjalët janë të ndara dhe emri është në shumës kur duhet.
a coffee cup apo a cup of coffee – Emër + emër tregon çfarë lloj sendi është; of tregon çfarë ka brenda. Në shqip të dyja janë «filxhan kafeje».
Për grupe emërore më të gjata në shkrimin zyrtar (a rapidly growing population), shih C1-11.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- Mbiemrat e përbërë shkruhen me vizë para emrit: a well-known artist. Pas be shumë shkrues e heqin vizën: The artist is well known.
- Pas një ndajfoljeje me -ly nuk vihet vizë: a highly paid job, a beautifully written book.
- Te emër + emër theksi zakonisht bie te emri i parë: a coffee cup, a shoe shop, a bus stop. Disa, si city centre, e theksojnë emrin e dytë.
- Mbiemër + emër e thekson emrin: a black bird (çdo zog i zi). Emri i përbërë thekson pjesën e parë: a blackbird (një lloj zogu, mëllenja).
- Vetëm, një mbiemër i përbërë e thekson pjesën e dytë (well-known), por para një emri të theksuar theksi shpesh kalon përpara: a well-known writer.
- Te -ed i mbiemrave të përbërë nuk shtohet rrokje pas një tingulli zanor ose bashkëtingëllori të zëshëm: blue-eyed /ˌbluːˈaɪd/, short-sleeved /-ˈsliːvd/. Rrokje më vete ka vetëm pas t ose d: left-handed /-ˈhændɪd/.
Rregulli i artë
Së pari mendimi, pastaj faktet – dhe ajo nga e cila është bërë sendi ose ajo për të cilën përdoret zakonisht vjen më afër emrit. Te një mbiemër i përbërë para emrit bashkojini fjalët me vizë dhe mbajeni emrin në njëjës: a ten-minute walk. Shqipja i vë mbiemrat pas emrit – anglishtja para, në rend të kundërt.
Ushtrime
A. Forma
Vendosini fjalët në rendin e duhur ose plotësoni mbiemrin e përbërë.
-
Vendosini fjalët në rendin e duhur: a / Moroccan / leather / beautiful / bag
-
Vendosini fjalët në rendin e duhur: an / old / ugly / building / grey
-
Vendosini fjalët në rendin e duhur: some / plastic / small / boxes / storage
-
Plotësoni: The film lasts two hours. It's a film.
-
Plotësoni: Their baby is eight months old. They have an baby.
-
Plotësoni: The hotel has four stars. It's a hotel.
B. Kuptimi
Zgjidhni përgjigjen e saktë.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: He's a … actor.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: She has … hair.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: a beautiful(,) old house …
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: a kind(,) patient teacher …
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
We stayed in a five-stars hotel.
-
I need a new toys box.
-
My brother is twelve-years-old.
-
She bought a lovely blue silk scarf.
D. Në kontekst
Lexoni njoftimin dhe vendosini fjalët në kllapa në rendin dhe formën e duhur.
For sale: a 15 (wooden / old / lovely) table and four chairs. Perfect for a 16 (room / dining) or a big kitchen. The table is 17 (strong / heavy) and easy to clean. The chairs have 18 (cotton / white / new) covers. Collection only: it's a 19 (minute / five) drive from the station.
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Përshkruani diçka që keni me dy ose tre mbiemra në rendin e duhur.
-
Përshkruani rrugën për në punë ose në shkollë me një mbiemër të përbërë.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
A1-10 Mbiemrat në anglisht (adjectives): vendi, very, quite dhe too Zgjidhni përgjigjen e saktë: She has … eyes.
-
A2-30 Bored apo Boring? Mbiemrat me -ed dhe -ing në anglisht It was a very … ten-hour flight.
-
B1-24 Comparatives të avancuara: much better, more and more, the more… the better në shqip Our new flat is ___ bigger than the old one. …flat (UK), apartment (US)
Përgjigjet
A. Forma
- a beautiful Moroccan leather bag
- an ugly old grey building
- some small plastic storage boxes
- two-hour
- eight-month-old
- four-star
B. Kuptimi
- well-known
- long black
- no comma
- comma
C. Gjeni gabimin
- We stayed in a five-star hotel.
- I need a new toy box.
- My brother is twelve years old. / My brother is twelve.
- ✓ She bought a lovely blue silk scarf.
D. Në kontekst
- lovely old wooden
- dining room
- heavy and strong / strong and heavy
- new white cotton
- five-minute
E. Radha juaj
- I have a comfortable old leather sofa.
- It's a twenty-minute bus ride, and then a five-minute walk.
F. Përsëritje e përzier
- blue
- tiring
- much
