SlowingoSarufi
B1 39 / 39 Somo la marudio

Marudio B1: Kuchagua Tense Sahihi ya Kiingereza kwa Kiswahili

Review: Choosing the Right Tense

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Tulichojifunza
  3. Ulinganisho Muhimu
  4. Makosa ya Kawaida
  5. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  6. Kanuni za Dhahabu
  7. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kuchagua tense sahihi katika maandishi halisi — hadithi, barua pepe au mazungumzo — kwa kuuliza swali moja kwa kila moja ya tofauti sita ambazo wanafunzi huchanganya zaidi. Kwa wazungumzaji wa Kiswahili, kazi kubwa ni kuacha kutafsiri viambishi (-na-, -li-, -me-, -ta-) moja kwa moja, na badala yake kuuliza swali la Kiingereza.

Tulichojifunza

SomoJambo kuuMfano muhimu
B1-01have / has been + -ing: shughuli inayoendelea hadi sasa (nimekuwa nikisubiri; ninasubiri tangu…), au iliyokoma sasa hivi na kuacha alama zinazoonekanaI've been waiting here for forty minutes.
B1-02for / since / How long; simple kwa matokeo, idadi na vitenzi vya hali, continuous kwa shughuli na muda wake — hata kama Kiswahili kinasema -na- … tanguI've read four books this month.
B1-03had + past participle (nilikuwa nime-): kurudi nyuma zaidi kutoka wakati fulani wa zamani; Past Simple pale mpangilio ukiwa waziWhen I got to the station, the train had left.
B1-04Hadithi: Past Simple = matukio (hata pale Kiswahili kinaposema -ka-), Past Continuous = mandhari, Past Perfect = kurudi nyumaI was cooking dinner when the smoke alarm went off.
B1-05will be + -ing (nitakuwa nikifanya): kinachoendelea wakati fulani ujao; mambo yatakayotokea kwa mwenendo wa kawaidaThis time tomorrow I'll be flying to Lisbon.
B1-35Ramani: kila tense = wakati + aspect (simple = ukweli mzima, continuous = kinaendelea, perfect = kabla ya wakati fulani na bado ni muhimu, perfect continuous = muda gani mpaka wakati fulani); -na- ni simple au continuous, na -me- si Present Perfect kila maraI've lost my keys, so I can't get in.

Tofauti sita hapa chini zinarudia pia A1-23 (Present Simple au Continuous), A2-02 (Past Simple au Continuous), A2-05 (maumbo ya wakati ujao) na A2-19 (Present Perfect au Past Simple).

Ulinganisho Muhimu

1. Present Simple na Present Continuous A1-23 B1-35

I work in a bank, but today I'm working from home.
Ninafanya kazi benki, lakini leo ninafanyia kazi nyumbani.
-na- mara mbili; Kiingereza: work (kudumu), I'm working (leo tu)
We live in Manchester, but we're staying with friends in London this month.
Tunaishi Manchester, lakini mwezi huu tunakaa na marafiki London.
tunaishi (kudumu) → live; tunakaa (kwa muda) → are staying
My sister works in a hospital.
Dada yangu anafanya kazi hospitalini.
ukweli wa jumla: -na- hapa ni simple
Sorry, I can't talk — I'm driving.
Samahani, siwezi kuongea
ninaendesha gari. — sasa hivi: -na- hapa ni continuous
  • Swali moja: Ni kweli kwa jumla (tabia, ukweli, hali ya kudumu), au kinaendelea sasa au kipindi hiki? Vitenzi vya hali (know, like, want, believe) kwa kawaida hubaki simple. -Na- ya Kiswahili haikujibu swali hili — wewe ndiye unayejibu.

2. Past Simple na Present Perfect A2-19 B1-35

I've drunk three coffees today.
Nimekunywa vikombe vitatu vya kahawa leo.
leo bado haijaisha
I drank three coffees yesterday.
Nilikunywa vikombe vitatu vya kahawa jana.
jana imekwisha: -li- → Past Simple
"Have you ever been to Rome?" "Yes, I went there in 2019."
"Umewahi kwenda Roma?" "Ndiyo, nilikwenda huko mwaka 2019."
uzoefu, kisha muda maalum → went
I've lost my keys, so I can't get in.
Nimepoteza funguo zangu, kwa hiyo siwezi kuingia.
kabla ya sasa; matokeo sasa
  • Swali moja: Muda umekwisha — naweza kusema au kuuliza lini? Kama ndiyo → Past Simple. Kama muda bado uko wazi, au ni uzoefu wa maisha, au hakuna muda uliotajwa → Present Perfect. Kumbuka: nimefika jana ni Kiswahili sahihi, lakini Kiingereza ni I arrived yesterday.

3. Present Perfect Simple na Present Perfect Continuous B1-01 B1-02

I've read four books this month.
Nimesoma vitabu vinne mwezi huu.
idadi → simple
I've been reading this book for weeks. It's so long!
Nimekuwa nikisoma kitabu hiki kwa wiki kadhaa. Ni kirefu mno!
shughuli na muda wake → continuous
We've known each other for ages.
Tunajuana tangu zamani.
tunajuana (-na-), lakini know ni kitenzi cha hali → have known
Your eyes are red. Have you been crying?
Macho yako ni mekundu. Ulikuwa ukilia?
imekoma sasa hivi; alama zinaonekana sasa → have been crying
  • Swali moja: Ninahesabu matokeo au jumla, au ninasisitiza shughuli na muda wake? Matokeo, idadi au kitenzi cha hali → simple. Shughuli na muda → continuous.

4. Past Simple na Past Continuous A2-02 B1-04

I was walking home when it started to rain.
Nilikuwa nikitembea kwenda nyumbani mvua ilipoanza kunyesha.
mandhari: was walking; tukio: started
When I got home, my sister was cooking dinner.
Nilipofika nyumbani, dada yangu alikuwa akipika chakula cha jioni.
alianza kabla sijafika
When I got home, my sister cooked dinner.
Nilipofika nyumbani, dada yangu alipika chakula cha jioni.
nilifika kwanza, kisha akaanza kupika
  • Swali moja: Ni hatua katika hadithi (tukio), au mandhari nyuma yake (kilikuwa kikiendelea tayari)?

5. Past Simple na Past Perfect B1-03 B1-04

When I arrived, they served dinner.
Nilipofika, walipakua chakula cha jioni.
nilifika, kisha chakula
When I arrived, they had already served dinner.
Nilipofika, walikuwa wameshapakua chakula cha jioni.
chakula kwanza; nilichelewa: walikuwa wamesha- → had already
I woke up, had a shower and left the house.
Niliamka, nikaoga na nikatoka nyumbani.
mfuatano ulio wazi (-ka-): Past Simple tu
  • Swali moja: Tayari niko katika wakati fulani wa zamani, na ninahitaji kurudi nyuma zaidi? Kama ndiyo → had + past participle. Kama mpangilio tayari uko wazi → Past Simple.

6. Maumbo ya wakati ujao A2-05 B1-05

"Someone's at the door." "I'll go."
"Kuna mtu mlangoni." "Ngoja niende."
uamuzi sasa hivi → will
It's cold in here. I'll close the window.
Kuna baridi humu. Ngoja nifunge dirisha.
uamuzi sasa hivi: ngoja ni- → I'll
I'm going to visit my grandmother next month.
Nimepanga kumtembelea bibi yangu mwezi ujao.
nia iliyokwisha kuamuliwa (nimepanga) → going to; -ta- peke yake haionyeshi tofauti hii
I'm meeting Sam at six.
Ninakutana na Sam saa kumi na mbili jioni.
tumepanga: -na- ya mpango → I'm meeting
The train leaves at 7.15.
Treni inaondoka saa moja na robo asubuhi.
ratiba → Present Simple; 7:15 (US)
At six I'll be meeting Sam, so I can't call you then.
Saa kumi na mbili jioni nitakuwa nikikutana na Sam, kwa hiyo sitaweza kukupigia simu wakati huo.
kinaendelea saa kumi na mbili → will be meeting
  • Swali moja: Wakati huu ujao unatoka wapi? Uamuzi sasa hivi, ofa au ahadi → will. Nia → going to. Mpango uliokubaliwa → Present Continuous. Ratiba → Present Simple. Kinaendelea wakati fulani ujao → will be + -ing. Kiswahili kina -ta- kwa karibu yote haya, kwa hiyo -ta- haikuambii umbo.

Maswali sita kwa haraka

TofautiSwali moja
Present Simple / Present ContinuousNi kweli kwa jumla, au kinaendelea kipindi hiki?
Past Simple / Present PerfectMuda umekwisha?
Present Perfect Simple / ContinuousMatokeo na idadi, au shughuli na muda wake?
Past Simple / Past ContinuousTukio, au mandhari iliyokuwa ikiendelea?
Past Simple / Past PerfectNinahitaji kurudi nyuma zaidi kutoka wakati wa zamani?
Maumbo ya wakati ujaoWakati huu ujao unatoka wapi?

Makosa ya Kawaida

❌I'm knowing the answer.
✅I know the answer.
Vitenzi vya hali kwa kawaida huepuka continuous. B1-34
❌What do you do now? (= at this moment)
✅What are you doing now?
Kitendo kinachoendelea → continuous. A1-23
❌I have seen him yesterday.
✅I saw him yesterday.
Muda uliokwisha unahitaji Past Simple. A2-19
❌I've been to Paris two years ago.
✅I went to Paris two years ago.
ago inaonyesha muda uliokwisha: Past Simple. A2-19
❌I work here since 2020.
✅I have worked here since 2020.
Mpaka sasa: perfect. Pia sahihi: I have been working here since 2020. B1-35
⚠️I've been drinking four coffees today.
✅I've drunk four coffees today.
Idadi ya vitu vilivyokamilika → simple. B1-02
⚠️When I left the house, it rained.
✅When I left the house, it was raining.
Mandhari iliyokuwa ikiendelea tayari → Past Continuous. B1-04
❌I've already eaten when they arrived.
✅I'd already eaten when they arrived.
Mtazamo ni wa zamani, kwa hiyo tumia had. B1-03
⚠️Yesterday I had woken up at 7, had had breakfast and had left at 8.
✅Yesterday I woke up at 7, had breakfast and left at 8.
Mfuatano rahisi unahitaji Past Simple tu. B1-03
⚠️"The phone's ringing." "I'm going to answer it."
✅"I'll answer it."
Uamuzi uliofanywa sasa hivi → will. A2-05
❌When you will arrive, I'll be waiting.
✅When you arrive, I'll be waiting.
Present Simple baada ya when. B1-05
❌Did you finished your homework?
✅Did you finish your homework?
Kitenzi cha kwanza tu ndicho kinaonyesha wakati. B1-35

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Umeinunua lini? → "When have you bought…?" Kiswahili huuliza kwa -me- pamoja na lini, saa ngapi, wapi: Umeinunua lini simu hii? Lakini swali la lini linahusu muda uliokwisha, kwa hiyo Kiingereza kinatumia did + base form. A2-19

❌When have you bought this phone?
✅When did you buy this phone?
swali la lini = muda uliokwisha → did.

2. -na- + tangu → Present Simple au Continuous. Dada yangu anafundisha shule hii tangu 2018 ni Kiswahili cha kawaida. Kiingereza hakipimi muda hadi sasa kwa present: kinahitaji have / has + past participle au have / has been + -ing. B1-01 B1-02

❌My sister is teaching at this school since 2018.
✅My sister has been teaching at this school since 2018. au My sister has taught at this school since 2018.
tangu… mpaka sasa → perfect.

3. Past Perfect kwa kila tukio la zamani. Katika Kiingereza cha Kenya na Tanzania, had + past participle hutumika mara nyingi kumaanisha "zamani tu". Hii si sanifu: Past Perfect ni kwa jambo lililotokea kabla ya wakati mwingine wa zamani. Bila wakati huo, tumia Past Simple. B1-03

⚠️I had met your brother in town yesterday.
✅I met your brother in town yesterday.
Hakuna tukio la pili la zamani → Past Simple.

4. -na- ya tabia → continuous. Tunawatembelea babu na bibi kila Desemba ni tabia. Ukitafsiri -na- kama -ing, sentensi inasikika kama mpango wa muda tu. Ukiona kila, kwa kawaida, mara nyingi au hu-, tumia Present Simple. A1-23

⚠️We are visiting our grandparents every December.
✅We visit our grandparents every December.
Sarufi ni sahihi, lakini kila Desemba = tabia → Present Simple.

5. Nitakuwa na… → "I will be having". Nitakuwa nikifanya = will be + -ing, lakini nitakuwa na ni umiliki — hali, si shughuli. Kwa umiliki wakati ujao, tumia will have. B1-05

❌Next year we will be having a bigger office.
✅Next year we will have a bigger office.
umiliki → will have.

Kanuni za Dhahabu

  • B1-01 have / has + been + -ing = shughuli iliyoanza zamani na bado inaendelea, au iliyokoma sasa hivi na kuacha alama. Itumie pale shughuli na muda wake ni muhimu kuliko matokeo — hata kama Kiswahili kinasema -na- … tangu.
  • B1-02 Bado ni kweli sasa? Tumia Present Perfect pamoja na for (urefu wa muda) au since (mwanzo). Matokeo, idadi au kitenzi cha hali → simple. Shughuli na muda wake → continuous (mara nyingi zote mbili ni sahihi kwa live, work, study).
  • B1-03 Tayari uko zamani na unahitaji kurudi nyuma zaidi? Tumia had + past participle. Kama mpangilio tayari uko wazi, Past Simple inatosha.
  • B1-04 Past Simple kwa kilichotokea, Past Continuous kwa kilichokuwa kikiendelea, Past Perfect kwa kilichokuwa kimetokea kabla.
  • B1-05 Kwa kitendo kitakachokuwa kikiendelea wakati fulani ujao, au kitakachotokea kwa vyovyote kama sehemu ya mpango, tumia will be + -ing.
  • B1-35 Kila tense = wakati + aspect. Chagua wakati, chagua aspect, na acha kitenzi kisaidizi cha kwanza kibebe wakati, hasi na swali. Usitafsiri viambishi vya Kiswahili moja kwa moja: uliza swali la Kiingereza.

Mazoezi

A. Muundo

Andika umbo sahihi la kitenzi, au badilisha sentensi kama ulivyoelekezwa.

  1. B1-35 Tense Zote za Kiingereza kwa Kiswahili: Ramani ya Tense 12
    Present Perfect Continuous ya wait: We for forty minutes.
  2. B1-35 Tense Zote za Kiingereza kwa Kiswahili: Ramani ya Tense 12
    Past Perfect ya start: When we arrived, the film already .
  3. B1-05 Future Continuous kwa Kiswahili: Kesho Saa Hii Nitakuwa Nikifanya…
    Future Continuous ya drive: At six I home, so call me later.
  4. B1-35 Tense Zote za Kiingereza kwa Kiswahili: Ramani ya Tense 12
    Tunga swali: She has been working here for a long time.
  5. B1-11 Passive Voice katika Tense Zote na Modals: Is Being Done, Has Been Done, Must Be Done
    Bila kubadilisha tense, geuza kuwa passive: They have repaired the bridge.
  6. B1-12 Reported Speech kwa Kiswahili: Usemi wa Taarifa (She Said She Was…)
    Iripoti kwa backshift: "I'm working from home this week." → She said she from home that week.
  7. B1-07 Third Conditional kwa Kiswahili: If I Had Known… (Ningalijua…)
    Unganisha kwa third conditional: I didn't know about the traffic, so I didn't take the train.
  8. B1-09 Should Have, Could Have, Might Have kwa Kiswahili: Ulipaswa, Ungeweza na Majuto
    I missed the train. I (should leave) earlier.

B. Maana

Chagua umbo sahihi kwa kila namba.

Two friends meet in a café
Ana: Ben! I 9 you for ages! I 10 you lived near here.
Ben: Yes, I 11 for the same bank, as usual, but this month I 12 from home.
Ana: Lucky you! I 13 house last month, and I 14 the new kitchen all week — look at my hands!
Ben: 15 it yet?
Ana: Not yet. Are you free on Saturday?
Ben: Sorry, I 16 tennis with my brother — we booked the court last week. But Sunday is fine.
Ana: Great. My bus 17 at ten, so I can be at your place by eleven.
Ben: Perfect. Oh no — I've left my wallet at home!
Ana: Don't worry, I 18.

C. Tafuta Kosa

Kila sentensi yenye namba iko sahihi au ina kosa moja la tense. Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

An email from Dublin
(19) Hi Sam, I have arrived in Dublin last Monday. (20) I'm staying with my cousin until I find a flat. (21) So far I've looked at five flats, but they were all too expensive. (22) Yesterday I've had my first day at the new job. (23) When I got to the office, my manager had already left for a meeting, so a colleague showed me around. (24) I'm knowing only two people here, but everyone is friendly. (25) I'm here for a week now, and I love it already. (26) Next Friday I'll be flying home for my sister's wedding — I'll call you when I will land!
  1. A2-19 Present Perfect au Past Simple? Tofauti kwa Lugha Rahisi
    Hi Sam, I have arrived in Dublin last Monday.
  2. A1-23 Present Simple au Present Continuous? Tofauti kwa Lugha Rahisi
    I'm staying with my cousin until I find a flat.
  3. A2-19 Present Perfect au Past Simple? Tofauti kwa Lugha Rahisi
    So far I've looked at five flats, but they were all too expensive.
  4. A2-19 Present Perfect au Past Simple? Tofauti kwa Lugha Rahisi
    Yesterday I've had my first day at the new job.
  5. B1-03 Past Perfect kwa Kiswahili: Nilikuwa Nimeshaondoka (I Had Already Left)
    When I got to the office, my manager had already left for a meeting, so a colleague showed me around.
  6. B1-34 State Verbs katika Continuous kwa Kiswahili: I Think au I'm Thinking? She's Being Silly
    I'm knowing only two people here, but everyone is friendly.
  7. B1-02 For, Since na How Long kwa Kiswahili: I've Lived au I've Been Living? (Present Perfect Simple au Continuous)
    I'm here for a week now, and I love it already.
  8. B1-05 Future Continuous kwa Kiswahili: Kesho Saa Hii Nitakuwa Nikifanya…
    Next Friday I'll be flying home for my sister's wedding — I'll call you when I will land!

D. Katika Muktadha

Tumia umbo sahihi la kitenzi kilicho kwenye mabano.

The wrong train
Last summer I 27 (travel) to Edinburgh for a job interview. It 28 (be) a hot morning, and the station 29 (be) full of people. I 30 (buy) a coffee and 31 (get) on the train. I 32 (read) my notes when the guard 33 (check) my ticket. "Sorry," she said, "you're on the wrong train." I couldn't believe it. I 34 (never / make) a mistake like that before! By the time I arrived in Edinburgh, the interview 35 (already / start), and the manager 36 (wait) for me for over an hour. But she just laughed — and I got the job! I 37 (work) there for a year now, and next month I 38 (move) to the London office. I've already booked a flat there.

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza.

  1. B1-04 Narrative Tenses kwa Kiswahili: Jinsi ya Kusimulia Hadithi kwa Kiingereza
    Andika mwanzo wa hadithi (sentensi tatu au nne) kuhusu siku ambayo jambo fulani lilienda vibaya. Tumia Past Continuous kwa mandhari, Past Simple kwa matukio, na Past Perfect kwa tukio moja la mapema zaidi.
  2. B1-02 For, Since na How Long kwa Kiswahili: I've Lived au I've Been Living? (Present Perfect Simple au Continuous)
    Mwandikie rafiki barua pepe fupi (sentensi tatu au nne) kuhusu maisha yako sasa: jambo la muda tu, jambo ambalo umekuwa ukilifanya hivi karibuni, na matokeo au idadi.
  3. A2-05 Wakati Ujao kwa Kiingereza: Will, Going To, Present Continuous au Present Simple?
    Andika mazungumzo ya mistari minne ambapo marafiki wawili wanapanga mipango. Tumia mpango uliokubaliwa, ratiba, uamuzi unaofanywa sasa hivi na will be + -ing.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. A2-16 Present Perfect kwa Kiswahili: Have You Ever…? (Umewahi…?)
    Have you ever (eat) octopus?
  2. A2-17 Present Perfect: Just, Already, Yet kwa Kiswahili (Sasa Hivi, -sha-, Bado)
    I've (just finish) my homework. Can I go out now?
  3. A2-18 Present Perfect na For na Since: Tangu na Kwa Muda Gani kwa Kiingereza
    We've lived in this house 2019.
  4. A2-28 Used To kwa Kiswahili: Zamani Nilikuwa Nikifanya (Tabia za Zamani)
    When I was a kid, I (play) football every weekend. (tumia used to)
Majibu

A. Muundo

  1. have been waiting
  2. had … started
  3. will be driving
  4. Has she been working here for a long time?
  5. The bridge has been repaired.
  6. was working
  7. If I had known about the traffic, I would have taken the train. / If I'd known about the traffic, I'd have taken the train. / If I'd known about the traffic, I would have taken the train. / I would have taken the train if I had known about the traffic.
  8. should have left

B. Maana

  1. haven't seen
  2. didn't know
  3. work
  4. 'm working
  5. moved
  6. 've been painting
  7. Have you finished / Did you finish
  8. 'm playing
  9. leaves / will leave
  10. 'll pay

C. Tafuta Kosa

  1. I arrived in Dublin last Monday. / Hi Sam, I arrived in Dublin last Monday.
  2. ✓
  3. ✓
  4. Yesterday I had my first day at the new job.
  5. ✓
  6. I know only two people here, but everyone is friendly. / I only know two people here, but everyone is friendly.
  7. I've been here for a week now, and I love it already.
  8. Next Friday I'll be flying home for my sister's wedding — I'll call you when I land!

D. Katika Muktadha

  1. travelled / traveled
  2. was
  3. was
  4. bought
  5. got
  6. was reading / had been reading
  7. checked
  8. had never made
  9. had already started
  10. had been waiting / had waited
  11. have worked / have been working
  12. am moving / am going to move / will be moving / will move

E. Zamu Yako

  1. It was raining and I was waiting for the bus. Suddenly, I realised I had left my phone at home. I ran back, and of course the bus came while I was running.
  2. Hi Jo! I'm working from home this month. I've been learning to bake bread, and I've made six loaves so far! I haven't seen you since March — let's meet soon.
  3. A: Are you doing anything on Friday? B: I'm meeting my sister — her train arrives at half past five. A: OK, I'll call you on Saturday, then. B: Not before twelve — I'll be working all morning.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. eaten
  2. just finished
  3. since
  4. used to play
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play