Takrorlash: toʻgʻri zamonni tanlash oʻzbekcha (Present Perfect, Past Perfect, kelasi zamon)
Review: Choosing the Right Tense
Bu sahifada
Bu takrorlash quyidagilarni qamraydi
Maqsad
Bu darsdan keyin siz haqiqiy matnda — hikoyada, elektron xatda yoki suhbatda — toʻgʻri zamonni tanlay olasiz. Buning uchun oʻquvchilar eng koʻp adashtiradigan oltita farqning har biri uchun bittadan savol berasiz.
Nimalarni oʻrgandik
| Dars | Asosiy nuqta | Asosiy misol |
|---|---|---|
| B1-01 | have / has been + -ing: hozirgacha davom etayotgan yoki endigina toʻxtab, izi koʻrinib turgan ish. Oʻzbekcha «… dan beri kutyapman» → I've been waiting | I've been waiting here for forty minutes. |
| B1-02 | for / since / How long; natija, son va holat feʼllari uchun simple, ish va uning davomiyligi uchun continuous | I've read four books this month. |
| B1-03 | had + past participle: oʻtmishdagi paytdan yana orqaga qaytish («-gan edi»); tartib aniq boʻlsa, Past Simple | When I got to the station, the train had left. |
| B1-04 | Hikoyalar: Past Simple = voqealar, Past Continuous = fon («-yotgan edi»), Past Perfect = ortga qaytish | I was cooking dinner when the smoke alarm went off. |
| B1-05 | will be + -ing: kelajakdagi paytda davom etayotgan ish («-yotgan boʻlaman»); odatiy reja boʻyicha boʻladigan ish | This time tomorrow I'll be flying to Lisbon. |
| B1-35 | Xarita: har bir zamon = vaqt + aspekt (simple = butun fakt, continuous = jarayon, perfect = nuqtadan oldin va ahamiyatli, perfect continuous = nuqtagacha qancha vaqt) | I've lost my keys, so I can't get in. |
Quyidagi oltita farq A1-23 (Present Simple yoki Continuous), A2-02 (Past Simple yoki Continuous), A2-05 (kelasi zamon shakllari) va A2-19 (Present Perfect yoki Past Simple) darslarini ham qaytaradi.
Muhim taqqoslash
1. Present Simple va Present Continuous — Oʻzbekchada -a / -y («ishlayman») va -yap- («ishlayapman») bu farqni yaxshi koʻrsatadi. A1-23 B1-35
- Tekshiruv: Bu umuman toʻgʻrimi (odat, fakt, doimiy holat) yoki hozir yoki shu kunlarda davom etyaptimi? Holat feʼllari (know, like, want, believe) odatda simple da qoladi, «bilyapman» desak ham.
2. Past Simple va Present Perfect — Oʻzbekchada -di ham, -gan ham ikkala vaqt bilan kela oladi; inglizchada vaqt tugaganmi, shuni soʻrang. A2-19 B1-35
- Tekshiruv: Vaqt tugaganmi, «qachon?» deb ayta yoki soʻray olamanmi? Ha → Past Simple. Vaqt hali ochiq boʻlsa, hayotiy tajriba boʻlsa yoki vaqt aytilmagan boʻlsa → Present Perfect.
3. Present Perfect Simple va Present Perfect Continuous B1-01 B1-02
- Tekshiruv: Natija yoki jamini sanayapmanmi, yoki ishning oʻziga va qancha davom etganiga urgʻu beryapmanmi? Natija, son yoki holat feʼli → simple. Ish va davomiylik → continuous.
4. Past Simple va Past Continuous — Oʻzbekchada -di va -yotgan edi. A2-02 B1-04
- Tekshiruv: Bu hikoyadagi qadammi (voqea) yoki uning ortidagi manzara (allaqachon davom etayotgan jarayon)mi?
5. Past Simple va Past Perfect — Oʻzbekchadagi -gan edi Past Perfect ga yaqin, lekin soʻzlashuvda oddiy oʻtmish uchun ham ishlatiladi; inglizchada had faqat orqaga qaytish kerak boʻlganda. B1-03 B1-04
- Tekshiruv: Men allaqachon oʻtmishdagi bir paytda turibmanmi va undan ham orqaga qaytishim kerakmi? Ha → had + past participle. Tartib allaqachon aniq boʻlsa → Past Simple.
6. Kelasi zamon shakllari — Oʻzbekchada -a / -y («boraman») koʻp vazifani bajaradi; inglizchada kelajak qayerdan kelayotganini soʻrang. A2-05 B1-05
- Tekshiruv: Bu kelajak qayerdan kelyapti? Hozirgi qaror, taklif yoki vaʼda → will. Niyat → going to. Kelishuv → Present Continuous. Jadval → Present Simple. Kelajakdagi paytda davom etayotgan ish → will be + -ing.
Oltita savol bir qarashda
| Farq | Bitta savol |
|---|---|
| Present Simple / Present Continuous | Umuman toʻgʻrimi yoki shu kunlarda davom etyaptimi? |
| Past Simple / Present Perfect | Vaqt tugaganmi? |
| Present Perfect Simple / Continuous | Natija va sonmi yoki ish va qancha vaqtmi? |
| Past Simple / Past Continuous | Voqeami yoki davom etayotgan fonmi? |
| Past Simple / Past Perfect | Oʻtmishdagi paytdan yana orqaga qaytishim kerakmi? |
| kelasi zamon shakllari | Bu kelajak qayerdan kelyapti? |
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «-gan» + tugagan vaqt → Present Perfect. Oʻzbekchada «Bu mashinani 2018-yilda olganmiz» mutlaqo tabiiy, va «-gan» ni have + past participle deb tarjima qilish oson. Lekin inglizchada tugagan vaqt (in 2018, last week, ago) bor boʻlsa, Past Simple kerak. A2-19
2. «… dan beri» + hozirgi zamon. «Soat toʻqqizdan beri sizni kutyapman!» gapida oʻzbekcha feʼl hozirgi zamonda. Inglizchada hozirgacha davom etayotgan ish uchun have been + -ing (yoki holat feʼli bilan have + past participle). B1-01 B1-02
3. «-a / -y» → kelishuv uchun ham Present Simple. «Shanba kuni tish shifokoriga boraman» — oʻzbekchada reja ham, odat ham shu shakl bilan aytiladi. Inglizchada aniq kelishuv uchun Present Continuous tabiiy; Present Simple esa jadval yoki odatga oʻxshab eshitiladi. A2-05
4. «-gan edi» → har doim Past Perfect. Soʻzlashuvda «Kecha sizga qoʻngʻiroq qilgan edim» deb oddiy oʻtmish voqeasini ham «-gan edi» bilan aytamiz. Inglizchada had faqat oʻtmishdagi boshqa bir paytdan yana orqaga qaytish kerak boʻlganda; oddiy voqea uchun Past Simple. B1-03
Oltin qoidalar
- B1-01 have / has + been + -ing = oʻtmishda boshlanib, hali davom etayotgan yoki endigina toʻxtab, izi qolgan ish. Ish va uning davomiyligi natijadan muhimroq boʻlsa, shu shaklni ishlating.
- B1-02 Hozir ham toʻgʻrimi? Present Perfect ni for (davomiylik) yoki since (boshlanish nuqtasi) bilan ishlating. Natija, son yoki holat feʼli → simple. Ish va qancha vaqt → continuous (live, work, study bilan koʻpincha ikkalasi ham toʻgʻri).
- B1-03 Allaqachon oʻtmishdasiz va yana orqaga qaytishingiz kerakmi? had + past participle ishlating. Tartib allaqachon aniq boʻlsa, Past Simple yetarli.
- B1-04 Nima boʻlganini Past Simple, nima davom etayotganini Past Continuous, undan oldin nima boʻlib oʻtganini Past Perfect bilan ayting.
- B1-05 Kelajakdagi bir paytda davom etayotgan ish yoki reja boʻyicha baribir boʻladigan narsa uchun will be + -ing ishlating.
- B1-35 Har bir zamon = vaqt + aspekt. Vaqtni tanlang, aspektni tanlang, vaqtni, inkorni va savolni esa birinchi yordamchi feʼl koʻtarsin.
Mashqlar
A. Tuzilish
Gaplarni koʻrsatilganidek toʻldiring yoki oʻzgartiring.
-
B1-35 Ingliz tilidagi 12 zamon oʻzbekcha: tense system xaritasi (simple, continuous, perfect) wait ning Present Perfect Continuous shakli: We for forty minutes.
-
B1-35 Ingliz tilidagi 12 zamon oʻzbekcha: tense system xaritasi (simple, continuous, perfect) start ning Past Perfect shakli: When we arrived, the film already .
-
B1-05 Future Continuous oʻzbekcha: «Ertaga shu paytda … -yotgan boʻlaman» drive ning Future Continuous shakli: At six I home, so call me later.
-
B1-35 Ingliz tilidagi 12 zamon oʻzbekcha: tense system xaritasi (simple, continuous, perfect) Savolga aylantiring: She has been working here for a long time.
-
B1-11 Passive Voice barcha zamonlarda va modal feʼllar bilan oʻzbekcha Zamonni saqlab, majhul nisbatga aylantiring: They have repaired the bridge.
-
B1-12 Reported Speech oʻzbekcha: oʻzgalar gapi ingliz tilida («… dedi») Zamonni bir qadam orqaga surib, oʻzlashtirma gapga aylantiring: "I'm working from home this week." → She said she from home that week.
-
B1-07 Third Conditional oʻzbekcha: «bilganimda, … -gan boʻlardim» Uchinchi tur shart gap bilan birlashtiring: I didn't know about the traffic, so I didn't take the train.
-
B1-09 Should Have, Could Have, Might Have oʻzbekcha: «… kerak edi», «… mumkin edi» I missed the train. I (should leave) earlier.
B. Maʼno
Har bir boʻsh oʻrin uchun toʻgʻri shaklni tanlang.
Ana: Ben! I 9 you for ages! I 10 you lived near here.
Ben: Yes, I 11 for the same bank, as usual, but this month I 12 from home.
Ana: Lucky you! I 13 house last month, and I 14 the new kitchen all week — look at my hands!
Ben: 15 it yet?
Ana: Not yet. Are you free on Saturday?
Ben: Sorry, I 16 tennis with my brother — we booked the court last week. But Sunday is fine.
Ana: Great. My bus 17 at ten, so I can be at your place by eleven.
Ben: Perfect. Oh no — I've left my wallet at home!
Ana: Don't worry, I 18.
C. Xatoni toping
Har bir raqamlangan gap yo toʻgʻri, yo unda bitta zamon xatosi bor. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
(19) Hi Sam, I have arrived in Dublin last Monday. (20) I'm staying with my cousin until I find a flat. (21) So far I've looked at five flats, but they were all too expensive. (22) Yesterday I've had my first day at the new job. (23) When I got to the office, my manager had already left for a meeting, so a colleague showed me around. (24) I'm knowing only two people here, but everyone is friendly. (25) I'm here for a week now, and I love it already. (26) Next Friday I'll be flying home for my sister's wedding — I'll call you when I will land!
-
A2-19 Present Perfect yoki Past Simple? Farqi oddiy tilda Hi Sam, I have arrived in Dublin last Monday.
-
A1-23 Present Simple yoki Present Continuous? «Ishlayman» va «ishlayapman» farqi I'm staying with my cousin until I find a flat.flat (UK) = apartment (US)
-
A2-19 Present Perfect yoki Past Simple? Farqi oddiy tilda So far I've looked at five flats, but they were all too expensive.
-
A2-19 Present Perfect yoki Past Simple? Farqi oddiy tilda Yesterday I've had my first day at the new job.
-
B1-03 Past Perfect oʻzbekcha: «ketgan edi» = had left. Oʻtmishdan oldingi oʻtmish When I got to the office, my manager had already left for a meeting, so a colleague showed me around.
-
B1-34 State verbs va continuous oʻzbekcha: I think yoki I'm thinking? She's being silly I'm knowing only two people here, but everyone is friendly.
-
B1-02 For, Since va How Long oʻzbekcha: I've lived yoki I've been living? Present Perfect Simple va Continuous farqi I'm here for a week now, and I love it already.
-
B1-05 Future Continuous oʻzbekcha: «Ertaga shu paytda … -yotgan boʻlaman» Next Friday I'll be flying home for my sister's wedding — I'll call you when I will land!
D. Kontekstda
Hikoyani toʻldiring. Qavs ichidagi feʼlni toʻgʻri shaklda yozing.
Last summer I 27 (travel) to Edinburgh for a job interview. It 28 (be) a hot morning, and the station 29 (be) full of people. I 30 (buy) a coffee and 31 (get) on the train. I 32 (read) my notes when the guard 33 (check) my ticket. "Sorry," she said, "you're on the wrong train." I couldn't believe it. I 34 (never / make) a mistake like that before! By the time I arrived in Edinburgh, the interview 35 (already / start), and the manager 36 (wait) for me for over an hour. But she just laughed — and I got the job! I 37 (work) there for a year now, and next month I 38 (move) to the London office. I've already booked a flat there.
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
B1-04 Narrative Tenses oʻzbekcha: ingliz tilida hikoyani qanday aytib berish mumkin? Biror narsa notoʻgʻri ketgan kun haqidagi hikoyaning boshini yozing (uch-toʻrt gap). Fon uchun Past Continuous, voqealar uchun Past Simple va undan oldingi bitta voqea uchun Past Perfect ishlating.
-
B1-02 For, Since va How Long oʻzbekcha: I've lived yoki I've been living? Present Perfect Simple va Continuous farqi Doʻstingizga hozirgi hayotingiz haqida qisqa xat yozing (uch-toʻrt gap): vaqtinchalik bir narsa, soʻnggi paytlarda qilib kelayotgan ishingiz va bitta natija yoki son.
-
A2-05 Ingliz tilida kelasi zamon: will, going to, Present Continuous yoki Present Simple? Ikki doʻst reja tuzayotgan toʻrt qatorli suhbat yozing. Kelishuv, jadval, hozir qabul qilingan qaror va will be + -ing ishlating.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A2-16 Present Perfect oʻzbekcha: Have you ever…? bilan hayotiy tajriba haqida gapirish Have you ever (eat) octopus?
-
A2-17 Present Perfect oʻzbekcha: just, already va yet (hozirgina, allaqachon, hali) I've (just finish) my homework. Can I go out now?
-
A2-18 For va since farqi: Present Perfect bilan «…dan beri» qanday aytiladi? We've lived in this house 2019.
-
A2-28 Used To oʻzbekcha: «ilgari … -ardim» — oʻtmishdagi odatlar va holatlar When I was a kid, I (play) football every weekend. (used to ishlating)
Javoblar
A. Tuzilish
- have been waiting
- had … started
- will be driving
- Has she been working here for a long time?
- The bridge has been repaired.
- was working
- If I had known about the traffic, I would have taken the train. / If I'd known about the traffic, I'd have taken the train. / If I'd known about the traffic, I would have taken the train. / I would have taken the train if I had known about the traffic.
- should have left
B. Maʼno
- haven't seen
- didn't know
- work
- 'm working
- moved
- 've been painting
- Have you finished / Did you finish
- 'm playing
- leaves / will leave
- 'll pay
C. Xatoni toping
- I arrived in Dublin last Monday. / Hi Sam, I arrived in Dublin last Monday.
- ✓
- ✓
- Yesterday I had my first day at the new job.
- ✓
- I know only two people here, but everyone is friendly. / I only know two people here, but everyone is friendly.
- I've been here for a week now, and I love it already.
- Next Friday I'll be flying home for my sister's wedding — I'll call you when I land!
D. Kontekstda
- travelled / traveled
- was
- was
- bought
- got
- was reading / had been reading
- checked
- had never made
- had already started
- had been waiting / had waited
- have worked / have been working
- am moving / am going to move / will be moving / will move
E. Sizning navbatingiz
- It was raining and I was waiting for the bus. Suddenly, I realised I had left my phone at home. I ran back, and of course the bus came while I was running.
- Hi Jo! I'm working from home this month. I've been learning to bake bread, and I've made six loaves so far! I haven't seen you since March — let's meet soon.
- A: Are you doing anything on Friday? B: I'm meeting my sister — her train arrives at half past five. A: OK, I'll call you on Saturday, then. B: Not before twelve — I'll be working all morning.
F. Aralash takrorlash
- eaten
- just finished
- since
- used to play
