SlowingoGrammatika
B1 39 / 39 Takrorlash darsi

Takrorlash: toʻgʻri zamonni tanlash oʻzbekcha (Present Perfect, Past Perfect, kelasi zamon)

Review: Choosing the Right Tense

Bu sahifada
  1. Maqsad
  2. Nimalarni oʻrgandik
  3. Muhim taqqoslash
  4. Keng tarqalgan xatolar
  5. Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
  6. Oltin qoidalar
  7. Mashqlar

Maqsad

Bu darsdan keyin siz haqiqiy matnda — hikoyada, elektron xatda yoki suhbatda — toʻgʻri zamonni tanlay olasiz. Buning uchun oʻquvchilar eng koʻp adashtiradigan oltita farqning har biri uchun bittadan savol berasiz.

Nimalarni oʻrgandik

DarsAsosiy nuqtaAsosiy misol
B1-01have / has been + -ing: hozirgacha davom etayotgan yoki endigina toʻxtab, izi koʻrinib turgan ish. Oʻzbekcha «… dan beri kutyapman» → I've been waitingI've been waiting here for forty minutes.
B1-02for / since / How long; natija, son va holat feʼllari uchun simple, ish va uning davomiyligi uchun continuousI've read four books this month.
B1-03had + past participle: oʻtmishdagi paytdan yana orqaga qaytish («-gan edi»); tartib aniq boʻlsa, Past SimpleWhen I got to the station, the train had left.
B1-04Hikoyalar: Past Simple = voqealar, Past Continuous = fon («-yotgan edi»), Past Perfect = ortga qaytishI was cooking dinner when the smoke alarm went off.
B1-05will be + -ing: kelajakdagi paytda davom etayotgan ish («-yotgan boʻlaman»); odatiy reja boʻyicha boʻladigan ishThis time tomorrow I'll be flying to Lisbon.
B1-35Xarita: har bir zamon = vaqt + aspekt (simple = butun fakt, continuous = jarayon, perfect = nuqtadan oldin va ahamiyatli, perfect continuous = nuqtagacha qancha vaqt)I've lost my keys, so I can't get in.

Quyidagi oltita farq A1-23 (Present Simple yoki Continuous), A2-02 (Past Simple yoki Continuous), A2-05 (kelasi zamon shakllari) va A2-19 (Present Perfect yoki Past Simple) darslarini ham qaytaradi.

Muhim taqqoslash

1. Present Simple va Present Continuous — Oʻzbekchada -a / -y («ishlayman») va -yap- («ishlayapman») bu farqni yaxshi koʻrsatadi. A1-23 B1-35

I work in a bank, but today I'm working from home.
Men bankda ishlayman, lekin bugun uydan ishlayapman.
«-a / -y» → work; «-yap-» → am working
We live in Manchester, but we're staying with friends in London this month.
Biz Manchesterda yashaymiz, lekin bu oy Londonda doʻstlarimiznikida turibmiz.
doimiy va vaqtinchalik
My sister works in a hospital.
Opam kasalxonada ishlaydi.
umumiy fakt
Sorry, I can't talk — I'm driving.
Kechirasiz, gaplasha olmayman, mashina haydayapman.
hozirgi payt; be tushmaydi
  • Tekshiruv: Bu umuman toʻgʻrimi (odat, fakt, doimiy holat) yoki hozir yoki shu kunlarda davom etyaptimi? Holat feʼllari (know, like, want, believe) odatda simple da qoladi, «bilyapman» desak ham.

2. Past Simple va Present Perfect — Oʻzbekchada -di ham, -gan ham ikkala vaqt bilan kela oladi; inglizchada vaqt tugaganmi, shuni soʻrang. A2-19 B1-35

I've drunk three coffees today.
Bugun uch finjon qahva ichdim.
bugun hali tugamagan: oʻzbekchada -di, inglizchada Present Perfect
I drank three coffees yesterday.
Kecha uch finjon qahva ichdim.
kecha tugagan
"Have you ever been to Rome?" "Yes, I went there in 2019."
«Rimda hech boʻlganmisiz?» «Ha, 2019-yilda borganman.»
tajriba, keyin tafsilot: oʻzbekchada -gan, inglizchada Past Simple
I've lost my keys, so I can't get in.
Kalitlarimni yoʻqotdim, shuning uchun ichkariga kira olmayman.
hozirdan oldin, natija hozir
  • Tekshiruv: Vaqt tugaganmi, «qachon?» deb ayta yoki soʻray olamanmi? Ha → Past Simple. Vaqt hali ochiq boʻlsa, hayotiy tajriba boʻlsa yoki vaqt aytilmagan boʻlsa → Present Perfect.

3. Present Perfect Simple va Present Perfect Continuous B1-01 B1-02

I've read four books this month.
Bu oy toʻrtta kitob oʻqidim.
son → simple
I've been reading this book for weeks. It's so long!
Bu kitobni bir necha haftadan beri oʻqiyapman. Juda uzun ekan!
ish va qancha vaqt → continuous; «… dan beri» + «-yap-»
We've known each other for ages.
Bir-birimizni ancha yillardan beri taniymiz.
holat feʼli → simple
Your eyes are red. Have you been crying?
Koʻzlaringiz qizarib ketibdi. Yigʻladingizmi?
endigina toʻxtagan, izi hozir koʻrinib turibdi
  • Tekshiruv: Natija yoki jamini sanayapmanmi, yoki ishning oʻziga va qancha davom etganiga urgʻu beryapmanmi? Natija, son yoki holat feʼli → simple. Ish va davomiylik → continuous.

4. Past Simple va Past Continuous — Oʻzbekchada -di va -yotgan edi. A2-02 B1-04

I was walking home when it started to rain.
Uyga ketayotganimda yomgʻir yogʻa boshladi.
fon: «-yotganimda»; voqea: «-di»
When I got home, my sister was cooking dinner.
Uyga kelganimda singlim kechki ovqat pishirayotgan edi.
u men kelishimdan oldin boshlagan
When I got home, my sister cooked dinner.
Uyga kelganimdan keyin singlim kechki ovqat pishirdi.
avval men keldim, keyin u boshladi
  • Tekshiruv: Bu hikoyadagi qadammi (voqea) yoki uning ortidagi manzara (allaqachon davom etayotgan jarayon)mi?

5. Past Simple va Past Perfect — Oʻzbekchadagi -gan edi Past Perfect ga yaqin, lekin soʻzlashuvda oddiy oʻtmish uchun ham ishlatiladi; inglizchada had faqat orqaga qaytish kerak boʻlganda. B1-03 B1-04

When I arrived, they served dinner.
Men kelganimda ular kechki ovqatni tortishdi.
avval keldim, keyin ovqat
When I arrived, they had already served dinner.
Men kelganimda ular kechki ovqatni allaqachon tortib boʻlishgan edi.
avval ovqat; men kechikdim
I woke up, had a shower and left the house.
Uygʻondim, dush qabul qildim va uydan chiqdim.
aniq ketma-ketlik: faqat Past Simple
  • Tekshiruv: Men allaqachon oʻtmishdagi bir paytda turibmanmi va undan ham orqaga qaytishim kerakmi? Ha → had + past participle. Tartib allaqachon aniq boʻlsa → Past Simple.

6. Kelasi zamon shakllari — Oʻzbekchada -a / -y («boraman») koʻp vazifani bajaradi; inglizchada kelajak qayerdan kelayotganini soʻrang. A2-05 B1-05

"Someone's at the door." "I'll go."
«Eshik oldida kimdir bor.» «Men chiqaman.»
shu lahzadagi qaror
It's cold in here. I'll close the window.
Bu yer sovuq ekan. Derazani yopaman.
«-aman», lekin bu odat emas, hozirgi qaror → I'll
I'm going to visit my grandmother next month.
Kelasi oy buvimni koʻrgani bormoqchiman.
niyat: «-moqchiman»
I'm meeting Sam at six.
Soat oltida Sem bilan uchrashaman.
kelishuv: oʻzbekchada «-aman», inglizchada am meeting
The train leaves at 7.15.
Poyezd soat yettidan oʻn besh daqiqa oʻtganda joʻnaydi.
jadval; AQShda: 7:15
At six I'll be meeting Sam, so I can't call you then.
Soat oltida Sem bilan uchrashayotgan boʻlaman, shuning uchun u paytda sizga qoʻngʻiroq qila olmayman.
soat oltida davom etayotgan ish
  • Tekshiruv: Bu kelajak qayerdan kelyapti? Hozirgi qaror, taklif yoki vaʼda → will. Niyat → going to. Kelishuv → Present Continuous. Jadval → Present Simple. Kelajakdagi paytda davom etayotgan ish → will be + -ing.

Oltita savol bir qarashda

FarqBitta savol
Present Simple / Present ContinuousUmuman toʻgʻrimi yoki shu kunlarda davom etyaptimi?
Past Simple / Present PerfectVaqt tugaganmi?
Present Perfect Simple / ContinuousNatija va sonmi yoki ish va qancha vaqtmi?
Past Simple / Past ContinuousVoqeami yoki davom etayotgan fonmi?
Past Simple / Past PerfectOʻtmishdagi paytdan yana orqaga qaytishim kerakmi?
kelasi zamon shakllariBu kelajak qayerdan kelyapti?

Keng tarqalgan xatolar

❌I'm knowing the answer.
✅I know the answer.
Holat feʼllari odatda continuous dan qochadi. B1-34
❌What do you do now? (= at this moment)
✅What are you doing now?
Hozir davom etayotgan ish → continuous. A1-23
❌I have seen him yesterday.
✅I saw him yesterday.
Tugagan vaqt uchun Past Simple kerak. A2-19
❌I've been to Paris two years ago.
✅I went to Paris two years ago.
ago tugagan vaqtni koʻrsatadi: Past Simple. A2-19
❌I work here since 2020.
✅I have worked here since 2020.
Hozirgacha: perfect. I have been working here since 2020 ham toʻgʻri. B1-35
⚠️I've been drinking four coffees today.
✅I've drunk four coffees today.
Tugagan narsalar soni → simple. B1-02
⚠️When I left the house, it rained.
✅When I left the house, it was raining.
Allaqachon davom etayotgan fon → Past Continuous. B1-04
❌I've already eaten when they arrived.
✅I'd already eaten when they arrived.
Nuqtai nazar oʻtmishda, shuning uchun had ishlating. B1-03
⚠️Yesterday I had woken up at 7, had had breakfast and had left at 8.
✅Yesterday I woke up at 7, had breakfast and left at 8.
Oddiy ketma-ketlik uchun faqat Past Simple kerak. B1-03
⚠️"The phone's ringing." "I'm going to answer it."
✅"I'll answer it."
Shu lahzadagi qaror → will. A2-05
❌When you will arrive, I'll be waiting.
✅When you arrive, I'll be waiting.
when dan keyin Present Simple. B1-05
❌Did you finished your homework?
✅Did you finish your homework?
Vaqtni faqat birinchi feʼl koʻrsatadi. B1-35

Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar

1. «-gan» + tugagan vaqt → Present Perfect. Oʻzbekchada «Bu mashinani 2018-yilda olganmiz» mutlaqo tabiiy, va «-gan» ni have + past participle deb tarjima qilish oson. Lekin inglizchada tugagan vaqt (in 2018, last week, ago) bor boʻlsa, Past Simple kerak. A2-19

❌We have bought this car in 2018.
✅We bought this car in 2018.
tugagan vaqt → Past Simple.

2. «… dan beri» + hozirgi zamon. «Soat toʻqqizdan beri sizni kutyapman!» gapida oʻzbekcha feʼl hozirgi zamonda. Inglizchada hozirgacha davom etayotgan ish uchun have been + -ing (yoki holat feʼli bilan have + past participle). B1-01 B1-02

❌I wait for you since nine o'clock!
✅I've been waiting for you since nine o'clock!
hozirgacha davom etayotgan ish.

3. «-a / -y» → kelishuv uchun ham Present Simple. «Shanba kuni tish shifokoriga boraman» — oʻzbekchada reja ham, odat ham shu shakl bilan aytiladi. Inglizchada aniq kelishuv uchun Present Continuous tabiiy; Present Simple esa jadval yoki odatga oʻxshab eshitiladi. A2-05

⚠️(Shanbaga qabulga yozilgansiz.) I see the dentist on Saturday.
✅I'm seeing the dentist on Saturday.
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin har shanba boradigandek eshitiladi; kelishuv uchun Present Continuous.

4. «-gan edi» → har doim Past Perfect. Soʻzlashuvda «Kecha sizga qoʻngʻiroq qilgan edim» deb oddiy oʻtmish voqeasini ham «-gan edi» bilan aytamiz. Inglizchada had faqat oʻtmishdagi boshqa bir paytdan yana orqaga qaytish kerak boʻlganda; oddiy voqea uchun Past Simple. B1-03

⚠️I had called you yesterday, but you didn't answer.
✅I called you yesterday, but you didn't answer.
Grammatika jihatidan toʻgʻri, lekin bu yerda orqaga qaytadigan oʻtmishdagi nuqta yoʻq: Past Simple yetarli.

Oltin qoidalar

  • B1-01 have / has + been + -ing = oʻtmishda boshlanib, hali davom etayotgan yoki endigina toʻxtab, izi qolgan ish. Ish va uning davomiyligi natijadan muhimroq boʻlsa, shu shaklni ishlating.
  • B1-02 Hozir ham toʻgʻrimi? Present Perfect ni for (davomiylik) yoki since (boshlanish nuqtasi) bilan ishlating. Natija, son yoki holat feʼli → simple. Ish va qancha vaqt → continuous (live, work, study bilan koʻpincha ikkalasi ham toʻgʻri).
  • B1-03 Allaqachon oʻtmishdasiz va yana orqaga qaytishingiz kerakmi? had + past participle ishlating. Tartib allaqachon aniq boʻlsa, Past Simple yetarli.
  • B1-04 Nima boʻlganini Past Simple, nima davom etayotganini Past Continuous, undan oldin nima boʻlib oʻtganini Past Perfect bilan ayting.
  • B1-05 Kelajakdagi bir paytda davom etayotgan ish yoki reja boʻyicha baribir boʻladigan narsa uchun will be + -ing ishlating.
  • B1-35 Har bir zamon = vaqt + aspekt. Vaqtni tanlang, aspektni tanlang, vaqtni, inkorni va savolni esa birinchi yordamchi feʼl koʻtarsin.

Mashqlar

A. Tuzilish

Gaplarni koʻrsatilganidek toʻldiring yoki oʻzgartiring.

  1. B1-35 Ingliz tilidagi 12 zamon oʻzbekcha: tense system xaritasi (simple, continuous, perfect)
    wait ning Present Perfect Continuous shakli: We for forty minutes.
  2. B1-35 Ingliz tilidagi 12 zamon oʻzbekcha: tense system xaritasi (simple, continuous, perfect)
    start ning Past Perfect shakli: When we arrived, the film already .
  3. B1-05 Future Continuous oʻzbekcha: «Ertaga shu paytda … -yotgan boʻlaman»
    drive ning Future Continuous shakli: At six I home, so call me later.
  4. B1-35 Ingliz tilidagi 12 zamon oʻzbekcha: tense system xaritasi (simple, continuous, perfect)
    Savolga aylantiring: She has been working here for a long time.
  5. B1-11 Passive Voice barcha zamonlarda va modal feʼllar bilan oʻzbekcha
    Zamonni saqlab, majhul nisbatga aylantiring: They have repaired the bridge.
  6. B1-12 Reported Speech oʻzbekcha: oʻzgalar gapi ingliz tilida («… dedi»)
    Zamonni bir qadam orqaga surib, oʻzlashtirma gapga aylantiring: "I'm working from home this week." → She said she from home that week.
  7. B1-07 Third Conditional oʻzbekcha: «bilganimda, … -gan boʻlardim»
    Uchinchi tur shart gap bilan birlashtiring: I didn't know about the traffic, so I didn't take the train.
  8. B1-09 Should Have, Could Have, Might Have oʻzbekcha: «… kerak edi», «… mumkin edi»
    I missed the train. I (should leave) earlier.

B. Maʼno

Har bir boʻsh oʻrin uchun toʻgʻri shaklni tanlang.

Two friends meet in a café
Ana: Ben! I 9 you for ages! I 10 you lived near here.
Ben: Yes, I 11 for the same bank, as usual, but this month I 12 from home.
Ana: Lucky you! I 13 house last month, and I 14 the new kitchen all week — look at my hands!
Ben: 15 it yet?
Ana: Not yet. Are you free on Saturday?
Ben: Sorry, I 16 tennis with my brother — we booked the court last week. But Sunday is fine.
Ana: Great. My bus 17 at ten, so I can be at your place by eleven.
Ben: Perfect. Oh no — I've left my wallet at home!
Ana: Don't worry, I 18.

C. Xatoni toping

Har bir raqamlangan gap yo toʻgʻri, yo unda bitta zamon xatosi bor. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.

An email from Dublin
(19) Hi Sam, I have arrived in Dublin last Monday. (20) I'm staying with my cousin until I find a flat. (21) So far I've looked at five flats, but they were all too expensive. (22) Yesterday I've had my first day at the new job. (23) When I got to the office, my manager had already left for a meeting, so a colleague showed me around. (24) I'm knowing only two people here, but everyone is friendly. (25) I'm here for a week now, and I love it already. (26) Next Friday I'll be flying home for my sister's wedding — I'll call you when I will land!
  1. A2-19 Present Perfect yoki Past Simple? Farqi oddiy tilda
    Hi Sam, I have arrived in Dublin last Monday.
  2. A1-23 Present Simple yoki Present Continuous? «Ishlayman» va «ishlayapman» farqi
    I'm staying with my cousin until I find a flat.
  3. A2-19 Present Perfect yoki Past Simple? Farqi oddiy tilda
    So far I've looked at five flats, but they were all too expensive.
  4. A2-19 Present Perfect yoki Past Simple? Farqi oddiy tilda
    Yesterday I've had my first day at the new job.
  5. B1-03 Past Perfect oʻzbekcha: «ketgan edi» = had left. Oʻtmishdan oldingi oʻtmish
    When I got to the office, my manager had already left for a meeting, so a colleague showed me around.
  6. B1-34 State verbs va continuous oʻzbekcha: I think yoki I'm thinking? She's being silly
    I'm knowing only two people here, but everyone is friendly.
  7. B1-02 For, Since va How Long oʻzbekcha: I've lived yoki I've been living? Present Perfect Simple va Continuous farqi
    I'm here for a week now, and I love it already.
  8. B1-05 Future Continuous oʻzbekcha: «Ertaga shu paytda … -yotgan boʻlaman»
    Next Friday I'll be flying home for my sister's wedding — I'll call you when I will land!

D. Kontekstda

Hikoyani toʻldiring. Qavs ichidagi feʼlni toʻgʻri shaklda yozing.

The wrong train
Last summer I 27 (travel) to Edinburgh for a job interview. It 28 (be) a hot morning, and the station 29 (be) full of people. I 30 (buy) a coffee and 31 (get) on the train. I 32 (read) my notes when the guard 33 (check) my ticket. "Sorry," she said, "you're on the wrong train." I couldn't believe it. I 34 (never / make) a mistake like that before! By the time I arrived in Edinburgh, the interview 35 (already / start), and the manager 36 (wait) for me for over an hour. But she just laughed — and I got the job! I 37 (work) there for a year now, and next month I 38 (move) to the London office. I've already booked a flat there.

E. Sizning navbatingiz

Ingliz tilida yozing.

  1. B1-04 Narrative Tenses oʻzbekcha: ingliz tilida hikoyani qanday aytib berish mumkin?
    Biror narsa notoʻgʻri ketgan kun haqidagi hikoyaning boshini yozing (uch-toʻrt gap). Fon uchun Past Continuous, voqealar uchun Past Simple va undan oldingi bitta voqea uchun Past Perfect ishlating.
  2. B1-02 For, Since va How Long oʻzbekcha: I've lived yoki I've been living? Present Perfect Simple va Continuous farqi
    Doʻstingizga hozirgi hayotingiz haqida qisqa xat yozing (uch-toʻrt gap): vaqtinchalik bir narsa, soʻnggi paytlarda qilib kelayotgan ishingiz va bitta natija yoki son.
  3. A2-05 Ingliz tilida kelasi zamon: will, going to, Present Continuous yoki Present Simple?
    Ikki doʻst reja tuzayotgan toʻrt qatorli suhbat yozing. Kelishuv, jadval, hozir qabul qilingan qaror va will be + -ing ishlating.

F. Aralash takrorlash

Oldingi darslarni takrorlang.

  1. A2-16 Present Perfect oʻzbekcha: Have you ever…? bilan hayotiy tajriba haqida gapirish
    Have you ever (eat) octopus?
  2. A2-17 Present Perfect oʻzbekcha: just, already va yet (hozirgina, allaqachon, hali)
    I've (just finish) my homework. Can I go out now?
  3. A2-18 For va since farqi: Present Perfect bilan «…dan beri» qanday aytiladi?
    We've lived in this house 2019.
  4. A2-28 Used To oʻzbekcha: «ilgari … -ardim» — oʻtmishdagi odatlar va holatlar
    When I was a kid, I (play) football every weekend. (used to ishlating)
Javoblar

A. Tuzilish

  1. have been waiting
  2. had … started
  3. will be driving
  4. Has she been working here for a long time?
  5. The bridge has been repaired.
  6. was working
  7. If I had known about the traffic, I would have taken the train. / If I'd known about the traffic, I'd have taken the train. / If I'd known about the traffic, I would have taken the train. / I would have taken the train if I had known about the traffic.
  8. should have left

B. Maʼno

  1. haven't seen
  2. didn't know
  3. work
  4. 'm working
  5. moved
  6. 've been painting
  7. Have you finished / Did you finish
  8. 'm playing
  9. leaves / will leave
  10. 'll pay

C. Xatoni toping

  1. I arrived in Dublin last Monday. / Hi Sam, I arrived in Dublin last Monday.
  2. ✓
  3. ✓
  4. Yesterday I had my first day at the new job.
  5. ✓
  6. I know only two people here, but everyone is friendly. / I only know two people here, but everyone is friendly.
  7. I've been here for a week now, and I love it already.
  8. Next Friday I'll be flying home for my sister's wedding — I'll call you when I land!

D. Kontekstda

  1. travelled / traveled
  2. was
  3. was
  4. bought
  5. got
  6. was reading / had been reading
  7. checked
  8. had never made
  9. had already started
  10. had been waiting / had waited
  11. have worked / have been working
  12. am moving / am going to move / will be moving / will move

E. Sizning navbatingiz

  1. It was raining and I was waiting for the bus. Suddenly, I realised I had left my phone at home. I ran back, and of course the bus came while I was running.
  2. Hi Jo! I'm working from home this month. I've been learning to bake bread, and I've made six loaves so far! I haven't seen you since March — let's meet soon.
  3. A: Are you doing anything on Friday? B: I'm meeting my sister — her train arrives at half past five. A: OK, I'll call you on Saturday, then. B: Not before twelve — I'll be working all morning.

F. Aralash takrorlash

  1. eaten
  2. just finished
  3. since
  4. used to play
Android ilovasiYo'l-yo'lakay o'rganing Google Play