Кайталоо B1 кыргызча: англисче туура чакты кантип тандайбыз?
Review: Choosing the Right Tense
Бул бетте
Бул кайталоого кирген сабактар
Максат
Бул сабактан кийин сиз окуучулар эң көп чаташтырган алты салыштыруунун ар бири үчүн бирден суроо берип, чыныгы тексттеги – аңгемедеги, каттагы же маектеги – туура чакты тандай аласыз.
Эмнени үйрөндүк
| Сабак | Негизги ой | Негизги мисал |
|---|---|---|
| B1-01 | have / has been + -ing: азырга чейин уланып келе жаткан, же жаңы эле токтоп, изи көрүнүп турган иш-аракет; кыргызча көбүнчө «-дан бери» + учур чак | I've been waiting here for forty minutes. |
| B1-02 | for / since / How long; натыйжа, сан жана абал этиштери үчүн simple, иш-аракет жана анын узактыгы үчүн continuous | I've read four books this month. |
| B1-03 | had + үчүнчү форма: өткөндөгү бир учурдан дагы артка кайтуу; ырааттуулук түшүнүктүү болсо Past Simple | When I got to the station, the train had left. |
| B1-04 | Аңгемелер: Past Simple = окуялар, Past Continuous = фон, Past Perfect = артка кайтуу | I was cooking dinner when the smoke alarm went off. |
| B1-05 | will be + -ing: келечектеги бир учурда уланып жатат; окуялардын кадимки жүрүшү | This time tomorrow I'll be flying to Lisbon. |
| B1-35 | Карта: ар бир чак = убакыт + аспект (simple = бүтүн факт, continuous = уланып жатат, perfect = бир чекиттен мурун жана маанилүү, perfect continuous = бир чекитке чейин канча убакыт) | I've lost my keys, so I can't get in. |
Төмөнкү алты салыштыруу A1-23 (Present Simple же Present Continuous), A2-02 (Past Simple же Past Continuous), A2-05 (келер чак формалары) жана A2-19 (Present Perfect же Past Simple) сабактарын да кайра эске салат.
Негизги салыштыруулар
1. Present Simple жана Present Continuous A1-23 B1-35 – Кыргызча «иштейм» жана «иштеп жатам» деген айырма англисчедегиге окшош, бирок «-ып жатат» абал этиштери менен да колдонулат.
- Бир суроо: Бул жалпысынан туурабы (адат, факт, туруктуу абал), же азыр же ушул мезгилде уланып жатабы? Абал этиштери (know, like, want, believe) адатта жөнөкөй формада калат.
2. Past Simple жана Present Perfect A2-19 B1-35 – Кыргызча «-ды» жана «-ган» формалары бул эки чакка бир-бирден туура келбейт: чакты убакыт чечет.
- Бир суроо: Убакыт бүттүбү – «качан?» деп айта же сурай аламбы? Ооба болсо → Past Simple. Убакыт али ачык болсо, бул жашоо тажрыйбасы болсо же убакыт айтылбаса → Present Perfect.
3. Present Perfect Simple жана Present Perfect Continuous B1-01 B1-02 – Кыргызча «окуп чыктым» (натыйжа) жана «… -дан бери окуп жатам» (иш-аракет жана узактык).
- Бир суроо: Натыйжаны же жалпы санды эсептеп жатамбы, же иш-аракетти жана анын канча убакыт созулганын баса белгилеп жатамбы? Натыйжа, сан же абал этиши → simple. Иш-аракет жана узактык → continuous.
4. Past Simple жана Past Continuous A2-02 B1-04 – Кыргызча «жасады» жана «жасап жаткан» – бул жерде да ушундай айырма.
- Бир суроо: Бул аңгеменин бир кадамыбы (окуя), же анын артындагы көрүнүшпү (эчак уланып жаткан)?
5. Past Simple жана Past Perfect B1-03 B1-04 – Кыргызча «беришти» жана «берип коюшкан эле».
- Бир суроо: Мен эчак өткөндөгү бир учурдамынбы жана андан дагы артка кайтышым керекпи? Ооба болсо → had + үчүнчү форма. Ирети эчак түшүнүктүү болсо → Past Simple.
6. Келер чак формалары A2-05 B1-05 – Кыргызча көбүнчө бир эле «-ам / -м» формасы («барам», «жолугам»), ал эми англисчеде келечектин кайдан келгенине жараша ар башка форма.
- Бир суроо: Бул келечек кайдан келип жатат? Азыркы чечим, сунуш же убада → will. Ниет → going to. Макулдашуу → Present Continuous. Расписание → Present Simple. Келечектеги бир учурда уланып жатат → will be + -ing.
Алты суроо бир караганда
| Салыштыруу | Бир суроо |
|---|---|
| Present Simple / Present Continuous | Жалпысынан туурабы, же азыр уланып жатабы? |
| Past Simple / Present Perfect | Убакыт бүттүбү? |
| Present Perfect Simple / Continuous | Натыйжа жана санбы, же иш-аракет жана канча убакытпы? |
| Past Simple / Past Continuous | Окуябы, же уланып жаткан фонбу? |
| Past Simple / Past Perfect | Өткөндөгү учурдан дагы артка кайтышым керекпи? |
| келер чак формалары | Бул келечек кайдан келип жатат? |
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «-ган» + бүткөн убакыт → Present Perfect. A2-19 Кыргызча «Былтыр жайында Таласка барганбыз» деп «-ган» формасын так өткөн убакыт менен да айтабыз. Бул форма Present Perfect сыяктуу көрүнгөндүктөн, англисчеде да have + үчүнчү форма тандалып калат. Бүткөн убакыт (last summer, in 2019, ago) болсо – Past Simple.
2. «… -дан бери» + учур чак → Present Simple. B1-02 Кыргызча «Чоң ата-чоң энем Жалал-Абадда отуз жылдан бери аары багышат» деп учур чакты колдонобуз. Англисчеде азырга чейин созулган мезгил үчүн Present Perfect же Present Perfect Continuous керек.
3. «Билбей жатам» → I'm not knowing. B1-34 Кыргызча «эмне кыларымды билбей жатам», «кайсынысын тандаарын билбей жатат» деп билүү этишин да «-ып жатат» менен айта беребиз. Англисчеде know – абал этиши, ал continuous формада колдонулбайт: I don't know, she doesn't know.
4. «Жардам берем» (ушул учурдагы убада) → Present Simple. A2-05 Кыргызча досуңуз жардам сураганда ошол замат «Макул, эртең жардам берем» дейбиз: убада да, сунуш да «-ам» формасы менен айтылат. Бул форма англисче Present Simple сыяктуу көрүнөт. Бирок ушул учурда кабыл алынган чечим, сунуш же убада үчүн англисчеде will керек; Present Simple келечек маанисинде график үчүн гана.
Алтын эрежелер
- B1-01 have / has + been + -ing = өткөндө башталып, азыр да уланып жаткан, же жаңы эле токтоп, изин калтырган иш-аракет. Натыйжага караганда иш-аракет жана анын узактыгы маанилүүрөөк болгондо колдонуңуз.
- B1-02 Азыр да туурабы? Present Perfect менен for (узактык) же since (башталган учур) колдонуңуз. Натыйжа, сан же абал этиши → simple. Иш-аракет жана канча убакыт → continuous (live, work, study менен көбүнчө экөө тең туура).
- B1-03 Эчак өткөндөсүзбү жана дагы артка кайтышыңыз керекпи? had + үчүнчү форма колдонуңуз. Ирети эчак түшүнүктүү болсо, Past Simple жетиштүү.
- B1-04 Эмне болгону үчүн Past Simple, эмне уланып жатканы үчүн Past Continuous, ага чейин эмне болуп өткөнү үчүн Past Perfect.
- B1-05 Келечектеги бир учурда уланып жаткан иш-аракет үчүн же пландын бир бөлүгү катары баары бир боло турган нерсе үчүн will be + -ing колдонуңуз.
- B1-35 Ар бир чак = убакыт + аспект. Убакытты тандаңыз, аспектти тандаңыз, ал эми убакытты, танууну жана суроону биринчи көмөкчү этиш көтөрсүн.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Тапшырманы аткарыңыз же этишти көрсөтүлгөн формада жазыңыз.
-
B1-35 Англис тилиндеги чактар системасы кыргызча: 12 чак бир картада Wait этишинин Present Perfect Continuous формасы: We for forty minutes.
-
B1-35 Англис тилиндеги чактар системасы кыргызча: 12 чак бир картада Start этишинин Past Perfect формасы: When we arrived, the film already .
-
B1-05 Future Continuous кыргызча: «Эртең ушул убакта … жаткан болом» Drive этишинин Future Continuous формасы: At six I home, so call me later.
-
B1-35 Англис тилиндеги чактар системасы кыргызча: 12 чак бир картада Суроо түзүңүз: She has been working here for a long time.
-
B1-11 Бардык чактардагы туюк мамиле (passive) кыргызча: is being done, has been done, must be done Чакты сактап, туюк мамилеге айлантыңыз: They have repaired the bridge.
-
B1-12 Reported Speech кыргызча: кыйыр сөз, «… деди» англисче кантип айтылат? Backshift менен кыйыр сөзгө айлантыңыз: "I'm working from home this week." → She said she from home that week.
-
B1-07 Third Conditional кыргызча: «-ган болсо … -мак элем» англисче 3-түрдөгү шарттуу сүйлөм менен бириктириңиз: I didn't know about the traffic, so I didn't take the train.
-
B1-09 Should Have, Could Have, Might Have кыргызча: «керек эле», «-са болмок» I missed the train. I (should leave) earlier.
B. Мааниси
Ар бир боштукка туура форманы тандаңыз.
Ana: Ben! I 9 you for ages! I 10 you lived near here.
Ben: Yes, I 11 for the same bank, as usual, but this month I 12 from home.
Ana: Lucky you! I 13 house last month, and I 14 the new kitchen all week — look at my hands!
Ben: 15 it yet?
Ana: Not yet. Are you free on Saturday?
Ben: Sorry, I 16 tennis with my brother — we booked the court last week. But Sunday is fine.
Ana: Great. My bus 17 at ten, so I can be at your place by eleven.
Ben: Perfect. Oh no — I've left my wallet at home!
Ana: Don't worry, I 18.
C. Катаны табыңыз
Номерленген ар бир сүйлөм же туура, же анда чакка байланыштуу бир ката бар. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
(19) Hi Sam, I have arrived in Dublin last Monday. (20) I'm staying with my cousin until I find a flat. (21) So far I've looked at five flats, but they were all too expensive. (22) Yesterday I've had my first day at the new job. (23) When I got to the office, my manager had already left for a meeting, so a colleague showed me around. (24) I'm knowing only two people here, but everyone is friendly. (25) I'm here for a week now, and I love it already. (26) Next Friday I'll be flying home for my sister's wedding — I'll call you when I will land!
-
A2-19 Present Perfect же Past Simple? Айырмасы кыргызча түшүндүрүлөт Hi Sam, I have arrived in Dublin last Monday.
-
A1-23 Present Simple же Present Continuous? I work жана I'm working айырмасы кыргызча I'm staying with my cousin until I find a flat.flat (UK) = apartment (US)
-
A2-19 Present Perfect же Past Simple? Айырмасы кыргызча түшүндүрүлөт So far I've looked at five flats, but they were all too expensive.
-
A2-19 Present Perfect же Past Simple? Айырмасы кыргызча түшүндүрүлөт Yesterday I've had my first day at the new job.
-
B1-03 Past Perfect кыргызча: «кетип калган экен» англисче кантип айтылат? (had + үчүнчү форма) When I got to the office, my manager had already left for a meeting, so a colleague showed me around.
-
B1-34 State verbs кыргызча: I think жана I'm thinking, She's silly жана She's being silly I'm knowing only two people here, but everyone is friendly.
-
B1-02 For, Since, How Long кыргызча: I've lived же I've been living? I'm here for a week now, and I love it already.
-
B1-05 Future Continuous кыргызча: «Эртең ушул убакта … жаткан болом» Next Friday I'll be flying home for my sister's wedding — I'll call you when I will land!
D. Текстте
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.
Last summer I 27 (travel) to Edinburgh for a job interview. It 28 (be) a hot morning, and the station 29 (be) full of people. I 30 (buy) a coffee and 31 (get) on the train. I 32 (read) my notes when the guard 33 (check) my ticket. "Sorry," she said, "you're on the wrong train." I couldn't believe it. I 34 (never / make) a mistake like that before! By the time I arrived in Edinburgh, the interview 35 (already / start), and the manager 36 (wait) for me for over an hour. But she just laughed — and I got the job! I 37 (work) there for a year now, and next month I 38 (move) to the London office. I've already booked a flat there.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
B1-04 Narrative Tenses кыргызча: англисче окуяны кантип айтып беребиз? Бир нерсе туура эмес болуп кеткен күн жөнүндө аңгеменин башталышын (үч-төрт сүйлөм) жазыңыз. Фон үчүн Past Continuous, окуялар үчүн Past Simple жана андан мурунку бир окуя үчүн Past Perfect колдонуңуз.
-
B1-02 For, Since, How Long кыргызча: I've lived же I've been living? Досуңузга азыркы жашооңуз жөнүндө кыска кат (үч-төрт сүйлөм) жазыңыз: убактылуу бир нерсе, акыркы убакта жасап жүргөн бир ишиңиз жана бир натыйжа же сан.
-
A2-05 Англисче келер чак: will, going to, Present Continuous же Present Simple? Эки дос план түзгөн төрт саптан турган маек жазыңыз. Макулдашуу, график, ушул учурда кабыл алынган чечим жана will be + -ing колдонуңуз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A2-16 Present Perfect кыргызча: Have you ever…? Жашоо тажрыйбасы жөнүндө Have you ever (eat) octopus?
-
A2-17 Present Perfect кыргызча: just, already жана yet – «жаңы эле», «эбак», «али» I've (just finish) my homework. Can I go out now?
-
A2-18 Present Perfect, for жана since кыргызча: «…дан бери» англисче кантип айтылат? We've lived in this house 2019.
-
A2-28 Used To кыргызча: «-чу» англисче – өткөндөгү адаттар When I was a kid, I (play) football every weekend. (used to колдонуңуз)
Жооптор
A. Түзүлүшү
- have been waiting
- had … started
- will be driving
- Has she been working here for a long time?
- The bridge has been repaired.
- was working
- If I had known about the traffic, I would have taken the train. / If I'd known about the traffic, I'd have taken the train. / If I'd known about the traffic, I would have taken the train. / I would have taken the train if I had known about the traffic.
- should have left
B. Мааниси
- haven't seen
- didn't know
- work
- 'm working
- moved
- 've been painting
- Have you finished / Did you finish
- 'm playing
- leaves / will leave
- 'll pay
C. Катаны табыңыз
- I arrived in Dublin last Monday. / Hi Sam, I arrived in Dublin last Monday.
- ✓
- ✓
- Yesterday I had my first day at the new job.
- ✓
- I know only two people here, but everyone is friendly. / I only know two people here, but everyone is friendly.
- I've been here for a week now, and I love it already.
- Next Friday I'll be flying home for my sister's wedding — I'll call you when I land!
D. Текстте
- travelled / traveled
- was
- was
- bought
- got
- was reading / had been reading
- checked
- had never made
- had already started
- had been waiting / had waited
- have worked / have been working
- am moving / am going to move / will be moving / will move
E. Сиздин кезегиңиз
- It was raining and I was waiting for the bus. Suddenly, I realised I had left my phone at home. I ran back, and of course the bus came while I was running.
- Hi Jo! I'm working from home this month. I've been learning to bake bread, and I've made six loaves so far! I haven't seen you since March — let's meet soon.
- A: Are you doing anything on Friday? B: I'm meeting my sister — her train arrives at half past five. A: OK, I'll call you on Saturday, then. B: Not before twelve — I'll be working all morning.
F. Аралаш кайталоо
- eaten
- just finished
- since
- used to play
