SlowingoГрамматика
B1 39 / 39 Кайталоо сабагы

Кайталоо B1 кыргызча: англисче туура чакты кантип тандайбыз?

Review: Choosing the Right Tense

Бул бетте
  1. Максат
  2. Эмнени үйрөндүк
  3. Негизги салыштыруулар
  4. Көп кездешкен каталар
  5. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  6. Алтын эрежелер
  7. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз окуучулар эң көп чаташтырган алты салыштыруунун ар бири үчүн бирден суроо берип, чыныгы тексттеги – аңгемедеги, каттагы же маектеги – туура чакты тандай аласыз.

Эмнени үйрөндүк

СабакНегизги ойНегизги мисал
B1-01have / has been + -ing: азырга чейин уланып келе жаткан, же жаңы эле токтоп, изи көрүнүп турган иш-аракет; кыргызча көбүнчө «-дан бери» + учур чакI've been waiting here for forty minutes.
B1-02for / since / How long; натыйжа, сан жана абал этиштери үчүн simple, иш-аракет жана анын узактыгы үчүн continuousI've read four books this month.
B1-03had + үчүнчү форма: өткөндөгү бир учурдан дагы артка кайтуу; ырааттуулук түшүнүктүү болсо Past SimpleWhen I got to the station, the train had left.
B1-04Аңгемелер: Past Simple = окуялар, Past Continuous = фон, Past Perfect = артка кайтууI was cooking dinner when the smoke alarm went off.
B1-05will be + -ing: келечектеги бир учурда уланып жатат; окуялардын кадимки жүрүшүThis time tomorrow I'll be flying to Lisbon.
B1-35Карта: ар бир чак = убакыт + аспект (simple = бүтүн факт, continuous = уланып жатат, perfect = бир чекиттен мурун жана маанилүү, perfect continuous = бир чекитке чейин канча убакыт)I've lost my keys, so I can't get in.

Төмөнкү алты салыштыруу A1-23 (Present Simple же Present Continuous), A2-02 (Past Simple же Past Continuous), A2-05 (келер чак формалары) жана A2-19 (Present Perfect же Past Simple) сабактарын да кайра эске салат.

Негизги салыштыруулар

1. Present Simple жана Present Continuous A1-23 B1-35 – Кыргызча «иштейм» жана «иштеп жатам» деген айырма англисчедегиге окшош, бирок «-ып жатат» абал этиштери менен да колдонулат.

I work in a bank, but today I'm working from home.
Мен банкта иштейм, бирок бүгүн үйдөн иштеп жатам.
адат: work; бүгүн гана: am working
We live in Manchester, but we're staying with friends in London this month.
Биз Манчестерде жашайбыз, бирок бул айда Лондондо досторубуздукунда токтоп жатабыз.
туруктуу жана убактылуу
My sister works in a hospital.
Эжем ооруканада иштейт.
жалпы факт
Sorry, I can't talk — I'm driving.
Кечир, сүйлөшө албайм, машина айдап баратам.
учурдагы көз ирмем
  • Бир суроо: Бул жалпысынан туурабы (адат, факт, туруктуу абал), же азыр же ушул мезгилде уланып жатабы? Абал этиштери (know, like, want, believe) адатта жөнөкөй формада калат.

2. Past Simple жана Present Perfect A2-19 B1-35 – Кыргызча «-ды» жана «-ган» формалары бул эки чакка бир-бирден туура келбейт: чакты убакыт чечет.

I've drunk three coffees today.
Бүгүн үч чыны кофе ичтим.
бүгүн али бүтө элек: Present Perfect, кыргызча болсо -ды
I drank three coffees yesterday.
Кечээ үч чыны кофе ичтим.
кечээ бүттү: Past Simple
"Have you ever been to Rome?" "Yes, I went there in 2019."
«Римде болгонуң барбы?» «Ооба, 2019-жылы баргам.»
кыргызча жоопто -ган болушу мүмкүн; англисче жыл аталганда Past Simple
I've lost my keys, so I can't get in.
Ачкычымды жоготуп алдым, ошондуктан кире албай жатам.
азырга чейин; натыйжасы азыр
  • Бир суроо: Убакыт бүттүбү – «качан?» деп айта же сурай аламбы? Ооба болсо → Past Simple. Убакыт али ачык болсо, бул жашоо тажрыйбасы болсо же убакыт айтылбаса → Present Perfect.

3. Present Perfect Simple жана Present Perfect Continuous B1-01 B1-02 – Кыргызча «окуп чыктым» (натыйжа) жана «… -дан бери окуп жатам» (иш-аракет жана узактык).

I've read four books this month.
Бул айда төрт китеп окуп чыктым.
сан → simple
I've been reading this book for weeks. It's so long!
Бул китепти бир нече жумадан бери окуп жатам. Абдан узун экен!
«-ып жатам» → continuous
We've known each other for ages.
Биз бири-бирибизди көптөн бери билебиз.
абал этиши → simple
Your eyes are red. Have you been crying?
Көзүң кызарып калыптыр. Ыйладыңбы?
жаңы эле токтоду; изи азыр көрүнөт
  • Бир суроо: Натыйжаны же жалпы санды эсептеп жатамбы, же иш-аракетти жана анын канча убакыт созулганын баса белгилеп жатамбы? Натыйжа, сан же абал этиши → simple. Иш-аракет жана узактык → continuous.

4. Past Simple жана Past Continuous A2-02 B1-04 – Кыргызча «жасады» жана «жасап жаткан» – бул жерде да ушундай айырма.

I was walking home when it started to rain.
Үйгө жөө бара жатканымда, жамгыр жаай баштады.
узун сызык жана кыска белги
When I got home, my sister was cooking dinner.
Үйгө келгенимде, эжем кечки тамак жасап жаткан.
эжем мен келгенге чейин баштаган
When I got home, my sister cooked dinner.
Үйгө келгенимде, эжем кечки тамак жасады.
адегенде мен келдим, анан ал баштады
  • Бир суроо: Бул аңгеменин бир кадамыбы (окуя), же анын артындагы көрүнүшпү (эчак уланып жаткан)?

5. Past Simple жана Past Perfect B1-03 B1-04 – Кыргызча «беришти» жана «берип коюшкан эле».

When I arrived, they served dinner.
Мен келгенде, кечки тамакты беришти.
мен келдим, андан кийин тамак
When I arrived, they had already served dinner.
Мен келгенде, кечки тамакты берип коюшкан эле.
тамак мурун; мен кечиктим
I woke up, had a shower and left the house.
Ойгонуп, душка түшүп, үйдөн чыктым.
ирети түшүнүктүү: Past Simple гана
  • Бир суроо: Мен эчак өткөндөгү бир учурдамынбы жана андан дагы артка кайтышым керекпи? Ооба болсо → had + үчүнчү форма. Ирети эчак түшүнүктүү болсо → Past Simple.

6. Келер чак формалары A2-05 B1-05 – Кыргызча көбүнчө бир эле «-ам / -м» формасы («барам», «жолугам»), ал эми англисчеде келечектин кайдан келгенине жараша ар башка форма.

"Someone's at the door." "I'll go."
«Эшикте бирөө турат.» «Мен барайын.»
азыркы чечим
It's cold in here. I'll close the window.
Бул жер суук экен. Терезени жабайын.
«-айын» → I'll: азыркы чечим
I'm going to visit my grandmother next month.
Кийинки айда чоң энемдикине бармакчымын.
ниет
I'm meeting Sam at six.
Саат алтыда Сэм менен жолугам.
макулдашуу: Present Continuous
The train leaves at 7.15.
Поезд саат 7.15те жөнөйт.
график; 7:15 (US)
At six I'll be meeting Sam, so I can't call you then.
Саат алтыда Сэм менен жолугушуп жаткан болом, ошондуктан ошол убакта сага чала албайм.
саат алтыда уланып жаткан иш
  • Бир суроо: Бул келечек кайдан келип жатат? Азыркы чечим, сунуш же убада → will. Ниет → going to. Макулдашуу → Present Continuous. Расписание → Present Simple. Келечектеги бир учурда уланып жатат → will be + -ing.

Алты суроо бир караганда

СалыштырууБир суроо
Present Simple / Present ContinuousЖалпысынан туурабы, же азыр уланып жатабы?
Past Simple / Present PerfectУбакыт бүттүбү?
Present Perfect Simple / ContinuousНатыйжа жана санбы, же иш-аракет жана канча убакытпы?
Past Simple / Past ContinuousОкуябы, же уланып жаткан фонбу?
Past Simple / Past PerfectӨткөндөгү учурдан дагы артка кайтышым керекпи?
келер чак формаларыБул келечек кайдан келип жатат?

Көп кездешкен каталар

❌I'm knowing the answer.
✅I know the answer.
Абал этиштери адатта continuous формада колдонулбайт. B1-34
⚠️What do you do now? (= at this moment)
✅What are you doing now?
Грамматикалык жактан туура, бирок бул сиздин жумушуңуз же азыркы күн тартибиңиз жөнүндө суроо. Уланып жаткан иш-аракет → continuous. A1-23
❌I have seen him yesterday.
✅I saw him yesterday.
Бүткөн убакытка Past Simple керек. A2-19
❌I've been to Paris two years ago.
✅I went to Paris two years ago.
ago бүткөн убакытты көрсөтөт: Past Simple. A2-19
❌I work here since 2020.
✅I have worked here since 2020.
Азырга чейин: perfect. I have been working here since 2020 деп да туура. B1-35
⚠️I've been drinking four coffees today.
✅I've drunk four coffees today.
Бүткөн нерселердин саны → simple. B1-02
⚠️When I left the house, it rained.
✅When I left the house, it was raining.
Эчак уланып жаткан фон → Past Continuous. B1-04
❌I've already eaten when they arrived.
✅I'd already eaten when they arrived.
Көз караш өткөндө, ошондуктан had колдонуңуз. B1-03
⚠️Yesterday I had woken up at 7, had had breakfast and had left at 8.
✅Yesterday I woke up at 7, had breakfast and left at 8.
Жөнөкөй ырааттуулук үчүн Past Simple эле жетиштүү. B1-03
⚠️"The phone's ringing." "I'm going to answer it."
✅"I'll answer it."
Ушул учурда кабыл алынган чечим → will. A2-05
❌When you will arrive, I'll be waiting.
✅When you arrive, I'll be waiting.
when сөзүнөн кийин Present Simple. B1-05
❌Did you finished your homework?
✅Did you finish your homework?
Убакытты биринчи этиш гана көрсөтөт. B1-35

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «-ган» + бүткөн убакыт → Present Perfect. A2-19 Кыргызча «Былтыр жайында Таласка барганбыз» деп «-ган» формасын так өткөн убакыт менен да айтабыз. Бул форма Present Perfect сыяктуу көрүнгөндүктөн, англисчеде да have + үчүнчү форма тандалып калат. Бүткөн убакыт (last summer, in 2019, ago) болсо – Past Simple.

❌We have watched the national horse games at the hippodrome in Cholpon-Ata during our holiday last summer, and my little brother still talks about it.
✅We watched the national horse games at the hippodrome in Cholpon-Ata during our holiday last summer, and my little brother still talks about it.
last summer = бүткөн убакыт: Past Simple

2. «… -дан бери» + учур чак → Present Simple. B1-02 Кыргызча «Чоң ата-чоң энем Жалал-Абадда отуз жылдан бери аары багышат» деп учур чакты колдонобуз. Англисчеде азырга чейин созулган мезгил үчүн Present Perfect же Present Perfect Continuous керек.

❌My grandparents keep bees in the hills above Jalal-Abad since the nineties, and every autumn they send us three big jars of honey.
✅My grandparents have kept bees in the hills above Jalal-Abad since the nineties, and every autumn they send us three big jars of honey. же My grandparents have been keeping bees in the hills above Jalal-Abad since the nineties, and every autumn they send us three big jars of honey.
азырга чейин: perfect

3. «Билбей жатам» → I'm not knowing. B1-34 Кыргызча «эмне кыларымды билбей жатам», «кайсынысын тандаарын билбей жатат» деп билүү этишин да «-ып жатат» менен айта беребиз. Англисчеде know – абал этиши, ал continuous формада колдонулбайт: I don't know, she doesn't know.

❌Aizhan has offers from two universities, one in Bishkek and one in Almaty, but she is not knowing which one to choose before Friday's deadline.
✅Aizhan has offers from two universities, one in Bishkek and one in Almaty, but she doesn't know which one to choose before Friday's deadline.
know – абал этиши: жөнөкөй форма

4. «Жардам берем» (ушул учурдагы убада) → Present Simple. A2-05 Кыргызча досуңуз жардам сураганда ошол замат «Макул, эртең жардам берем» дейбиз: убада да, сунуш да «-ам» формасы менен айтылат. Бул форма англисче Present Simple сыяктуу көрүнөт. Бирок ушул учурда кабыл алынган чечим, сунуш же убада үчүн англисчеде will керек; Present Simple келечек маанисинде график үчүн гана.

❌Your new flat in Jal is on the fifth floor and there's no lift, so I help you carry the heavy carpets up tomorrow after work.
✅Your new flat in Jal is on the fifth floor and there's no lift, so I'll help you carry the heavy carpets up tomorrow after work.
ушул учурда берилген убада → will

Алтын эрежелер

  • B1-01 have / has + been + -ing = өткөндө башталып, азыр да уланып жаткан, же жаңы эле токтоп, изин калтырган иш-аракет. Натыйжага караганда иш-аракет жана анын узактыгы маанилүүрөөк болгондо колдонуңуз.
  • B1-02 Азыр да туурабы? Present Perfect менен for (узактык) же since (башталган учур) колдонуңуз. Натыйжа, сан же абал этиши → simple. Иш-аракет жана канча убакыт → continuous (live, work, study менен көбүнчө экөө тең туура).
  • B1-03 Эчак өткөндөсүзбү жана дагы артка кайтышыңыз керекпи? had + үчүнчү форма колдонуңуз. Ирети эчак түшүнүктүү болсо, Past Simple жетиштүү.
  • B1-04 Эмне болгону үчүн Past Simple, эмне уланып жатканы үчүн Past Continuous, ага чейин эмне болуп өткөнү үчүн Past Perfect.
  • B1-05 Келечектеги бир учурда уланып жаткан иш-аракет үчүн же пландын бир бөлүгү катары баары бир боло турган нерсе үчүн will be + -ing колдонуңуз.
  • B1-35 Ар бир чак = убакыт + аспект. Убакытты тандаңыз, аспектти тандаңыз, ал эми убакытты, танууну жана суроону биринчи көмөкчү этиш көтөрсүн.

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

Тапшырманы аткарыңыз же этишти көрсөтүлгөн формада жазыңыз.

  1. B1-35 Англис тилиндеги чактар системасы кыргызча: 12 чак бир картада
    Wait этишинин Present Perfect Continuous формасы: We for forty minutes.
  2. B1-35 Англис тилиндеги чактар системасы кыргызча: 12 чак бир картада
    Start этишинин Past Perfect формасы: When we arrived, the film already .
  3. B1-05 Future Continuous кыргызча: «Эртең ушул убакта … жаткан болом»
    Drive этишинин Future Continuous формасы: At six I home, so call me later.
  4. B1-35 Англис тилиндеги чактар системасы кыргызча: 12 чак бир картада
    Суроо түзүңүз: She has been working here for a long time.
  5. B1-11 Бардык чактардагы туюк мамиле (passive) кыргызча: is being done, has been done, must be done
    Чакты сактап, туюк мамилеге айлантыңыз: They have repaired the bridge.
  6. B1-12 Reported Speech кыргызча: кыйыр сөз, «… деди» англисче кантип айтылат?
    Backshift менен кыйыр сөзгө айлантыңыз: "I'm working from home this week." → She said she from home that week.
  7. B1-07 Third Conditional кыргызча: «-ган болсо … -мак элем» англисче
    3-түрдөгү шарттуу сүйлөм менен бириктириңиз: I didn't know about the traffic, so I didn't take the train.
  8. B1-09 Should Have, Could Have, Might Have кыргызча: «керек эле», «-са болмок»
    I missed the train. I (should leave) earlier.

B. Мааниси

Ар бир боштукка туура форманы тандаңыз.

Two friends meet in a café
Ana: Ben! I 9 you for ages! I 10 you lived near here.
Ben: Yes, I 11 for the same bank, as usual, but this month I 12 from home.
Ana: Lucky you! I 13 house last month, and I 14 the new kitchen all week — look at my hands!
Ben: 15 it yet?
Ana: Not yet. Are you free on Saturday?
Ben: Sorry, I 16 tennis with my brother — we booked the court last week. But Sunday is fine.
Ana: Great. My bus 17 at ten, so I can be at your place by eleven.
Ben: Perfect. Oh no — I've left my wallet at home!
Ana: Don't worry, I 18.

C. Катаны табыңыз

Номерленген ар бир сүйлөм же туура, же анда чакка байланыштуу бир ката бар. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

An email from Dublin
(19) Hi Sam, I have arrived in Dublin last Monday. (20) I'm staying with my cousin until I find a flat. (21) So far I've looked at five flats, but they were all too expensive. (22) Yesterday I've had my first day at the new job. (23) When I got to the office, my manager had already left for a meeting, so a colleague showed me around. (24) I'm knowing only two people here, but everyone is friendly. (25) I'm here for a week now, and I love it already. (26) Next Friday I'll be flying home for my sister's wedding — I'll call you when I will land!
  1. A2-19 Present Perfect же Past Simple? Айырмасы кыргызча түшүндүрүлөт
    Hi Sam, I have arrived in Dublin last Monday.
  2. A1-23 Present Simple же Present Continuous? I work жана I'm working айырмасы кыргызча
    I'm staying with my cousin until I find a flat.
  3. A2-19 Present Perfect же Past Simple? Айырмасы кыргызча түшүндүрүлөт
    So far I've looked at five flats, but they were all too expensive.
  4. A2-19 Present Perfect же Past Simple? Айырмасы кыргызча түшүндүрүлөт
    Yesterday I've had my first day at the new job.
  5. B1-03 Past Perfect кыргызча: «кетип калган экен» англисче кантип айтылат? (had + үчүнчү форма)
    When I got to the office, my manager had already left for a meeting, so a colleague showed me around.
  6. B1-34 State verbs кыргызча: I think жана I'm thinking, She's silly жана She's being silly
    I'm knowing only two people here, but everyone is friendly.
  7. B1-02 For, Since, How Long кыргызча: I've lived же I've been living?
    I'm here for a week now, and I love it already.
  8. B1-05 Future Continuous кыргызча: «Эртең ушул убакта … жаткан болом»
    Next Friday I'll be flying home for my sister's wedding — I'll call you when I will land!

D. Текстте

Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.

The wrong train
Last summer I 27 (travel) to Edinburgh for a job interview. It 28 (be) a hot morning, and the station 29 (be) full of people. I 30 (buy) a coffee and 31 (get) on the train. I 32 (read) my notes when the guard 33 (check) my ticket. "Sorry," she said, "you're on the wrong train." I couldn't believe it. I 34 (never / make) a mistake like that before! By the time I arrived in Edinburgh, the interview 35 (already / start), and the manager 36 (wait) for me for over an hour. But she just laughed — and I got the job! I 37 (work) there for a year now, and next month I 38 (move) to the London office. I've already booked a flat there.

E. Сиздин кезегиңиз

Англисче жазыңыз.

  1. B1-04 Narrative Tenses кыргызча: англисче окуяны кантип айтып беребиз?
    Бир нерсе туура эмес болуп кеткен күн жөнүндө аңгеменин башталышын (үч-төрт сүйлөм) жазыңыз. Фон үчүн Past Continuous, окуялар үчүн Past Simple жана андан мурунку бир окуя үчүн Past Perfect колдонуңуз.
  2. B1-02 For, Since, How Long кыргызча: I've lived же I've been living?
    Досуңузга азыркы жашооңуз жөнүндө кыска кат (үч-төрт сүйлөм) жазыңыз: убактылуу бир нерсе, акыркы убакта жасап жүргөн бир ишиңиз жана бир натыйжа же сан.
  3. A2-05 Англисче келер чак: will, going to, Present Continuous же Present Simple?
    Эки дос план түзгөн төрт саптан турган маек жазыңыз. Макулдашуу, график, ушул учурда кабыл алынган чечим жана will be + -ing колдонуңуз.

F. Аралаш кайталоо

Мурунку сабактарды кайталаңыз.

  1. A2-16 Present Perfect кыргызча: Have you ever…? Жашоо тажрыйбасы жөнүндө
    Have you ever (eat) octopus?
  2. A2-17 Present Perfect кыргызча: just, already жана yet – «жаңы эле», «эбак», «али»
    I've (just finish) my homework. Can I go out now?
  3. A2-18 Present Perfect, for жана since кыргызча: «…дан бери» англисче кантип айтылат?
    We've lived in this house 2019.
  4. A2-28 Used To кыргызча: «-чу» англисче – өткөндөгү адаттар
    When I was a kid, I (play) football every weekend. (used to колдонуңуз)
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. have been waiting
  2. had … started
  3. will be driving
  4. Has she been working here for a long time?
  5. The bridge has been repaired.
  6. was working
  7. If I had known about the traffic, I would have taken the train. / If I'd known about the traffic, I'd have taken the train. / If I'd known about the traffic, I would have taken the train. / I would have taken the train if I had known about the traffic.
  8. should have left

B. Мааниси

  1. haven't seen
  2. didn't know
  3. work
  4. 'm working
  5. moved
  6. 've been painting
  7. Have you finished / Did you finish
  8. 'm playing
  9. leaves / will leave
  10. 'll pay

C. Катаны табыңыз

  1. I arrived in Dublin last Monday. / Hi Sam, I arrived in Dublin last Monday.
  2. ✓
  3. ✓
  4. Yesterday I had my first day at the new job.
  5. ✓
  6. I know only two people here, but everyone is friendly. / I only know two people here, but everyone is friendly.
  7. I've been here for a week now, and I love it already.
  8. Next Friday I'll be flying home for my sister's wedding — I'll call you when I land!

D. Текстте

  1. travelled / traveled
  2. was
  3. was
  4. bought
  5. got
  6. was reading / had been reading
  7. checked
  8. had never made
  9. had already started
  10. had been waiting / had waited
  11. have worked / have been working
  12. am moving / am going to move / will be moving / will move

E. Сиздин кезегиңиз

  1. It was raining and I was waiting for the bus. Suddenly, I realised I had left my phone at home. I ran back, and of course the bus came while I was running.
  2. Hi Jo! I'm working from home this month. I've been learning to bake bread, and I've made six loaves so far! I haven't seen you since March — let's meet soon.
  3. A: Are you doing anything on Friday? B: I'm meeting my sister — her train arrives at half past five. A: OK, I'll call you on Saturday, then. B: Not before twelve — I'll be working all morning.

F. Аралаш кайталоо

  1. eaten
  2. just finished
  3. since
  4. used to play
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play