SlowingoSarufi
A2 30 / 38

Used To kwa Kiswahili: Zamani Nilikuwa Nikifanya (Tabia za Zamani)

Used To: Past Habits

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kuzungumza kuhusu mambo uliyoyafanya mara kwa mara zamani na hali zilizokuwa kweli kwa muda mrefu lakini sasa zimebadilika — kwa kutumia used to, didn't use to na never used to.

Wazo Kuu

Fikiria skrini iliyogawanywa sehemu mbili. Upande wa kushoto ni zamani: wewe ukiwa mtoto, mtaa wako wa zamani, tabia zako za zamani. Upande wa kulia ni sasa. Used to ni mstari kati ya sehemu hizo mbili. Unaposema I used to live in a small village, unasema mambo mawili kwa wakati mmoja: ilikuwa kweli zamani, na pengine si kweli sasa.

Huhitaji kuongeza "lakini si sasa" — used to tayari inaashiria hivyo.

Used to huangalia mambo yaliyotokea tena na tena (tabia) au mambo yaliyokuwa kweli kwa muda mrefu (hali). Haielezi tukio moja tu. Kwa kitendo kimoja wakati mmoja, tumia Past Simple: I went to Paris in 2015.

Used to haina umbo la wakati uliopo. Kwa tabia za sasa, tumia Present Simple: I usually walk to work.

Kwa Kiswahili, wazo hili tunalieleza kwa zamani na nilikuwa + -ki- au nilikuwa na: Zamani nilikuwa nikitembea kwenda shule. Nilikuwa na nywele ndefu. Tahadhari mbili: usitafsiri nilikuwa nikitembea kama Past Continuous, na usitafsiri huwa (tabia ya sasa) kama use to.

Kiswahili na Kiingereza

Kiswahili huonyesha tabia za zamani kwa nilikuwa + -ki- (nilikuwa nikicheza) au nilikuwa + -na- (nilikuwa nacheza), mara nyingi pamoja na zamani. Hali za zamani ni nilikuwa na au nilikuwa + kivumishi. Kiingereza kina muundo mmoja kwa vyote: used to + base form. Na huwa — tabia ya sasa — ni Present Simple, mara nyingi pamoja na usually.

KiswahiliMaanaKiingereza
Zamani nilikuwa nikitembea kwenda shule kila siku.tabia ya zamaniI used to walk to school every day.
Nilikuwa na nywele ndefu.hali ya zamaniI used to have long hair.
Zamani kulikuwa na sinema mtaani huu.kitu kilichokuwepo zamaniThere used to be a cinema on this street.
Zamani sikuwa napenda kahawa.hasiI didn't use to like coffee.
Ulikuwa ukitazama katuni Jumamosi asubuhi?swaliDid you use to watch cartoons on Saturday mornings?
Huwa naendesha gari kwenda kazini.tabia ya sasaI usually drive to work.

Angalia: Kiswahili nilikuwa nikitembea inafanana kwa umbo na Past Continuous (I was walking), lakini kwa tabia ya zamani Kiingereza husema used to walk. Na kulikuwa na ina na (= have), lakini Kiingereza husema there used to be, si have.

Muundo

UmboMfano
ChanyaI / you / he / she / we / they used to play tennis.
HasiI didn't use to like vegetables.
Hasi (yenye nguvu zaidi, ya kawaida sana)He never used to eat breakfast.
Swali la yes/noDid you use to have a pet?
Swali la Wh-Where did you use to live?
Majibu mafupiYes, I did. / No, I didn't.

Used au use?

Bila didBaada ya did / didn't
I used to · She used to · I never used todidn't use to · Did you use to…?

Used to + base form — umbo ni lile lile kwa kila kiima: hakuna -s, hakuna -ed, hakuna -ing kwenye kitenzi kikuu.

SahihiSi sahihi
She used to work here.She used to worked here.
They used to be neighbours.They used to being neighbours.

There used to be — kusema kitu kilichokuwepo mahali fulani zamani: There used to be a cinema here.

Matumizi

1Tabia za zamani — mambo uliyoyafanya mara kwa mara

Tumia used to + base form kwa vitendo vilivyorudiwa zamani lakini havitokei sasa.

I used to walk to school every day.
Zamani nilikuwa nikitembea kwenda shule kila siku.
nilikuwa nikitembea → used to walk, si was walking
We used to spend every summer at my grandparents' house.
Tulikuwa tukikaa kila kipindi cha joto nyumbani kwa babu na bibi.
My dad used to read us a story every night.
Baba yangu alikuwa akitusomea hadithi kila usiku.
dad → he: my dad … he
She used to play the piano, but she stopped when she went to university.
Alikuwa akipiga piano, lakini aliacha alipoenda chuo kikuu.
she = mwanamke
My brother and I used to fight all the time.
Mimi na kaka yangu tulikuwa tukipigana kila wakati.

2Hali za zamani — mambo yaliyokuwa kweli kwa muda mrefu

Used to inafaa pia kwa hali — mambo yaliyobadilika — pamoja na vitenzi kama be, have, live, like na know.

I used to have long hair.
Nilikuwa na nywele ndefu.
nilikuwa na → used to have, si was having
There used to be a cinema on this street.
Zamani kulikuwa na sinema katika mtaa huu.
kulikuwa na → there used to be
My brother used to be really shy.
Kaka yangu alikuwa na haya sana.
Kiswahili: kuwa na haya; Kiingereza: be shy
We used to live in a tiny flat above a bakery.
Tulikuwa tukiishi katika nyumba ndogo sana juu ya duka la mikate.
flat (UK); apartment (US)
This café used to be a bank.
Mkahawa huu zamani ulikuwa benki.

3Sentensi hasi — didn't use to / never used to

Tumia didn't use to (baada ya did, bila d) kwa jambo ambalo halikuwa kweli au halikutokea zamani, lakini sasa ni tofauti. Never used to ina maana sawa na ni ya kawaida sana katika mazungumzo.

I didn't use to like coffee, but now I drink three cups a day.
Zamani sikuwa napenda kahawa, lakini sasa ninakunywa vikombe vitatu kwa siku.
didn't use, bila d
Children didn't use to have mobile phones.
Zamani watoto hawakuwa na simu za mkononi.
He never used to cook. Now he makes dinner every night.
Zamani hakuwa akipika. Sasa anapika chakula cha jioni kila usiku.
he = mwanamume
This area never used to be so busy.
Eneo hili halikuwa na shughuli nyingi hivi zamani.

4Maswali — Did you use to…?

Tunga maswali kwa Did + kiima + use to + base form. Jibu kwa did au didn't.

Did you use to watch cartoons on Saturday mornings?
Ulikuwa ukitazama katuni Jumamosi asubuhi?
Where did you use to go on holiday?
Mlikuwa mkienda wapi likizo?
go on holiday (UK); go on vacation (US)
"Did she use to work here?" "Yes, she did. She left last year."
"Alikuwa akifanya kazi hapa?" "Ndiyo. Aliondoka mwaka jana."
jibu fupi: Yes, she did
Did your parents use to give you pocket money?
Wazazi wako walikuwa wakikupa pesa za matumizi?
What did you use to do after school?
Ulikuwa ukifanya nini baada ya shule?

5Used to na Past Simple

Tumia used to kwa vitendo vilivyorudiwa na hali ndefu zilizobadilika. Tumia Past Simple kwa kitendo kimoja wakati maalum, na unaposema ni mara ngapi au kwa muda gani hasa. Past Simple inaweza pia kueleza tabia za zamani, hasa pamoja na msemo wa wakati, kwa hiyo ni sahihi pia kwa tabia.

I used to go to the gym three times a week.
Zamani nilikuwa nikienda gym mara tatu kwa wiki.
tabia
I went to the gym yesterday.
Nilienda gym jana.
mara moja: -li-
We went to Greece four times.
Tulienda Ugiriki mara nne.
idadi ya mara: Past Simple
I lived in Rome for six years.
Niliishi Roma kwa miaka sita.
muda kamili: Past Simple ni bora
When I was a child, I played football every weekend.
Nilipokuwa mtoto, nilicheza mpira kila wikendi.
Past Simple kwa tabia pia ni sahihi

Makosa ya Kawaida

❌I didn't used to like fish.
✅I didn't use to like fish.
Baada ya did/didn't, andika use. Maumbo yote mawili yanatamkwa sawa, kwa hiyo didn't used to huonekana mara nyingi, lakini si tahajia sanifu — ihesabu kama kosa katika Kiingereza sanifu cha maandishi.
❌Did you used to live here?
✅Did you use to live here?
Baada ya did, andika use.
❌She used to worked in a bank.
✅She used to work in a bank.
Used to + base form.
❌I use to play tennis when I was young.
✅I used to play tennis when I was young.
Bila did, andika used.
❌I use to get up at seven every day.
✅I usually get up at seven every day.
Hakuna use to ya wakati uliopo. Tabia za sasa → present simple.
⚠️I used to go to Japan in 2018.
✅I went to Japan in 2018.
Sarufi ni sahihi, lakini kwa safari moja tumia past simple; used to ni kwa tabia za zamani zilizorudiwa.
❌I used to visit Rome three times.
✅I visited Rome three times.
Idadi ya mara → past simple.
⚠️I used to live in Rome for six years.
✅I lived in Rome for six years.
Utaisikia katika mazungumzo, lakini kwa muda kamili past simple ndilo chaguo la kawaida.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Huwa naamka → "I use to wake up". Kwa Kiswahili, huwa ni tabia ya sasa: huwa naamka saa kumi na mbili. Wengi hutafsiri huwa kama use to. Ni ya kawaida sana katika Kiingereza cha Kenya na Tanzania, lakini si sahihi: used to ni ya zamani tu. Kwa tabia ya sasa, tumia Present Simple, mara nyingi pamoja na usually.

❌I use to visit my parents every Sunday.
✅I usually visit my parents every Sunday. au I visit my parents every Sunday.
❌My neighbour uses to play loud music at night.
✅My neighbour usually plays loud music at night.
tabia ya sasa: present simple, na -s kwenye kitenzi kikuu.

2. Nilikuwa nikiogelea → "I was swimming". Nilikuwa nikiogelea mtoni kila Jumapili ina umbo linalofanana na Past Continuous. Lakini I was swimming inaeleza kitendo kilichokuwa kikiendelea wakati mmoja maalum (A2-01). Kwa tabia ya zamani, tumia used to (au Past Simple).

⚠️When I was young, I was swimming in the river every Sunday.
✅When I was young, I used to swim in the river every Sunday.
Haisikiki ya asili: was swimming inaonyesha kitendo kimoja kinachoendelea, si tabia.

3. Nilikuwa na → "I was having". Kuwa na = have, na nilikuwa na mbwa inaonekana kama "I was having a dog". Lakini have kwa umiliki ni kitenzi cha hali na hakitumiki katika -ing form. Kwa hali ya zamani iliyobadilika: used to have.

❌We were having a big dog when I was small.
✅We used to have a big dog when I was small. au We had a big dog when I was small.

4. Zamani kulikuwa na uwanja → "There used to have a pitch". Kwa sababu kulikuwa na ina na (= have), wengi husema there used to have. Kiingereza husema there used to be.

❌There used to have a football pitch behind our school.
✅There used to be a football pitch behind our school.

Usichanganye

used to (tabia ya zamani) na usually (tabia ya sasa) — Used to ni kuhusu wakati uliopita tu. Kwa tabia za sasa, tumia Present Simple, mara nyingi pamoja na usually. Kiswahili: zamani nilikuwa nikiendesha dhidi ya huwa naendesha. Tazama A1-15.

I used to drive to work.
Zamani nilikuwa nikiendesha gari kwenda kazini.
zamani, si sasa
I usually drive to work.
Huwa naendesha gari kwenda kazini.
huwa → usually, si use to

used to + kitenzi na be / get used to — Be used to something maana yake ni "ni jambo la kawaida na ninalolizoea". Ni muundo tofauti, unaofundishwa katika B1-21.

I used to live in London.
Zamani niliishi London.
hali ya zamani
I'm used to the noise now.
Sasa nimezoea kelele.
nimezoea = I'm used to; tazama B1-21

used to na would kwa tabia za zamani — Katika hadithi, would inaweza pia kueleza vitendo vilivyorudiwa zamani, lakini si hali. Tazama B2-17.

I used to have a dog.
Nilikuwa na mbwa.
hali: used to tu
Every Sunday we would visit our grandparents.
Kila Jumapili tulikuwa tukiwatembelea babu na bibi.
kitendo: would inawezekana; tazama B2-17

Tahajia na Matamshi

  • used to inasikika kama "yoost-tuh": /ˈjuːstə/ (UK na US). s inatamkwa /s/, si /z/, na d haisikiki. Usiseme "yuzdi tu".
  • Sauti ya kwanza, /j/, ni ile ile ya y katika yai. /uː/ ni ndefu kuliko u ya Kiswahili.
  • use to (baada ya did) inasikika sawa kabisa: /ˈjuːstə/. Tahajia tu ndiyo inabadilika.
  • Kitenzi cha kawaida use ni tofauti: use /juːz/ ("yooz"), used /juːzd/ ("yoozd"): I used a knife.
  • Kabla ya irabu, to ina nguvu kidogo zaidi: I used to eat → /ˈjuːstu ˈiːt/ ("yoost-too eat").
  • Katika sentensi hasi, msisitizo mara nyingi uko kwenye didn't au never: "I didn't use to like it." "I never used to cook."

Kanuni ya Dhahabu

Used to + base form = jambo lilitokea mara kwa mara au lilikuwa kweli kwa muda mrefu zamani, na kwa kawaida sasa ni tofauti. Baada ya did / didn't, andika use to. Kwa tukio moja au idadi ya mara, tumia Past Simple. Na kwa huwa (tabia ya sasa), tumia Present Simple — kamwe si I use to.

Mazoezi

A. Muundo

Tumia used to katika namba 1–3.

  1. I (live) in a small village when I was a child.
  2. you use to have a bike?
  3. She didn't to like spicy food.
  4. Ifanye kuwa hasi kwa never: I used to eat vegetables.
  5. Tunga swali: where / you / did / live / use to
  6. Kamilisha kwa there used to be: a park here, but now it's a car park.

B. Maana

Chagua jibu linalolingana na maana.

  1. Chagua jibu sahihi: We … my aunt twice last month.
  2. Chagua jibu sahihi: My grandfather … a farm with fifty cows.
  3. Sentensi ipi inamaanisha kwamba si kweli sasa?
  4. Chagua jibu sahihi: Now I … take the bus.

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. He used to plays football.
  2. Did they used to work together?
  3. I used to go to Mexico last summer.
  4. There used to be a lot of trees in this street.

D. Katika Muktadha

Tumia kitenzi kilicho kwenye mabano katika umbo sahihi: used to au Past Simple.

Then and now
When I was a teenager, I 15 (spend) every weekend at the skate park. I 16 (not / like) school very much, and my teachers 17 (say) I was lazy. Then, in 2015, I 18 (find) a part-time job in a bike shop, and everything changed. Now I own the shop! People often ask me, "19 you (think) about your future when you were young?" The honest answer is no.

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza kuhusu maisha yako.

  1. Andika sentensi mbili kuhusu tabia ulizokuwa nazo ukiwa mtoto ambazo huna sasa.
  2. Andika sentensi moja kuhusu mji wako: kitu kilichokuwepo zamani lakini hakipo sasa.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. A1-28 Past Simple (Irregular Verbs) kwa Kiswahili: Did, Didn't na Vitenzi 40
    "Did you see the match?" "Yes, I (see) it at a friend's house."
  2. A2-18 Present Perfect na For na Since: Tangu na Kwa Muda Gani kwa Kiingereza
    I (live) in Berlin since 2020.
  3. A2-02 Past Simple au Past Continuous? When, While na During kwa Kiswahili
    I (walk) home when it started to rain.
Majibu

A. Muundo

  1. used to live
  2. Did
  3. use
  4. I never used to eat vegetables.
  5. Where did you use to live?
  6. There used to be

B. Maana

  1. visited
  2. used to have
  3. I used to live in Paris.
  4. usually

C. Tafuta Kosa

  1. He used to play football.
  2. Did they use to work together?
  3. I went to Mexico last summer.
  4. ✓ There used to be a lot of trees in this street.

D. Katika Muktadha

  1. used to spend / spent
  2. didn't use to like / never used to like / didn't like
  3. used to say / said
  4. found
  5. Did … use to think / Did … think

E. Zamu Yako

  1. I used to watch cartoons every morning. I used to hate carrots.
  2. There used to be a big market near the station.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. saw
  2. have lived / have been living
  3. was walking
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play