Used To kwa Kiswahili: Zamani Nilikuwa Nikifanya (Tabia za Zamani)
Used To: Past Habits
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kuzungumza kuhusu mambo uliyoyafanya mara kwa mara zamani na hali zilizokuwa kweli kwa muda mrefu lakini sasa zimebadilika — kwa kutumia used to, didn't use to na never used to.
Wazo Kuu
Fikiria skrini iliyogawanywa sehemu mbili. Upande wa kushoto ni zamani: wewe ukiwa mtoto, mtaa wako wa zamani, tabia zako za zamani. Upande wa kulia ni sasa. Used to ni mstari kati ya sehemu hizo mbili. Unaposema I used to live in a small village, unasema mambo mawili kwa wakati mmoja: ilikuwa kweli zamani, na pengine si kweli sasa.
Huhitaji kuongeza "lakini si sasa" — used to tayari inaashiria hivyo.
Used to huangalia mambo yaliyotokea tena na tena (tabia) au mambo yaliyokuwa kweli kwa muda mrefu (hali). Haielezi tukio moja tu. Kwa kitendo kimoja wakati mmoja, tumia Past Simple: I went to Paris in 2015.
Used to haina umbo la wakati uliopo. Kwa tabia za sasa, tumia Present Simple: I usually walk to work.
Kwa Kiswahili, wazo hili tunalieleza kwa zamani na nilikuwa + -ki- au nilikuwa na: Zamani nilikuwa nikitembea kwenda shule. Nilikuwa na nywele ndefu. Tahadhari mbili: usitafsiri nilikuwa nikitembea kama Past Continuous, na usitafsiri huwa (tabia ya sasa) kama use to.
Kiswahili na Kiingereza
Kiswahili huonyesha tabia za zamani kwa nilikuwa + -ki- (nilikuwa nikicheza) au nilikuwa + -na- (nilikuwa nacheza), mara nyingi pamoja na zamani. Hali za zamani ni nilikuwa na au nilikuwa + kivumishi. Kiingereza kina muundo mmoja kwa vyote: used to + base form. Na huwa — tabia ya sasa — ni Present Simple, mara nyingi pamoja na usually.
| Kiswahili | Maana | Kiingereza |
|---|---|---|
| Zamani nilikuwa nikitembea kwenda shule kila siku. | tabia ya zamani | I used to walk to school every day. |
| Nilikuwa na nywele ndefu. | hali ya zamani | I used to have long hair. |
| Zamani kulikuwa na sinema mtaani huu. | kitu kilichokuwepo zamani | There used to be a cinema on this street. |
| Zamani sikuwa napenda kahawa. | hasi | I didn't use to like coffee. |
| Ulikuwa ukitazama katuni Jumamosi asubuhi? | swali | Did you use to watch cartoons on Saturday mornings? |
| Huwa naendesha gari kwenda kazini. | tabia ya sasa | I usually drive to work. |
Angalia: Kiswahili nilikuwa nikitembea inafanana kwa umbo na Past Continuous (I was walking), lakini kwa tabia ya zamani Kiingereza husema used to walk. Na kulikuwa na ina na (= have), lakini Kiingereza husema there used to be, si have.
Muundo
| Umbo | Mfano |
|---|---|
| Chanya | I / you / he / she / we / they used to play tennis. |
| Hasi | I didn't use to like vegetables. |
| Hasi (yenye nguvu zaidi, ya kawaida sana) | He never used to eat breakfast. |
| Swali la yes/no | Did you use to have a pet? |
| Swali la Wh- | Where did you use to live? |
| Majibu mafupi | Yes, I did. / No, I didn't. |
Used au use?
| Bila did | Baada ya did / didn't |
|---|---|
| I used to · She used to · I never used to | didn't use to · Did you use to…? |
Used to + base form — umbo ni lile lile kwa kila kiima: hakuna -s, hakuna -ed, hakuna -ing kwenye kitenzi kikuu.
| Sahihi | Si sahihi |
|---|---|
| She used to work here. | She used to worked here. |
| They used to be neighbours. | They used to being neighbours. |
There used to be — kusema kitu kilichokuwepo mahali fulani zamani: There used to be a cinema here.
Matumizi
1Tabia za zamani — mambo uliyoyafanya mara kwa mara
Tumia used to + base form kwa vitendo vilivyorudiwa zamani lakini havitokei sasa.
2Hali za zamani — mambo yaliyokuwa kweli kwa muda mrefu
Used to inafaa pia kwa hali — mambo yaliyobadilika — pamoja na vitenzi kama be, have, live, like na know.
3Sentensi hasi — didn't use to / never used to
Tumia didn't use to (baada ya did, bila d) kwa jambo ambalo halikuwa kweli au halikutokea zamani, lakini sasa ni tofauti. Never used to ina maana sawa na ni ya kawaida sana katika mazungumzo.
4Maswali — Did you use to…?
Tunga maswali kwa Did + kiima + use to + base form. Jibu kwa did au didn't.
5Used to na Past Simple
Tumia used to kwa vitendo vilivyorudiwa na hali ndefu zilizobadilika. Tumia Past Simple kwa kitendo kimoja wakati maalum, na unaposema ni mara ngapi au kwa muda gani hasa. Past Simple inaweza pia kueleza tabia za zamani, hasa pamoja na msemo wa wakati, kwa hiyo ni sahihi pia kwa tabia.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Huwa naamka → "I use to wake up". Kwa Kiswahili, huwa ni tabia ya sasa: huwa naamka saa kumi na mbili. Wengi hutafsiri huwa kama use to. Ni ya kawaida sana katika Kiingereza cha Kenya na Tanzania, lakini si sahihi: used to ni ya zamani tu. Kwa tabia ya sasa, tumia Present Simple, mara nyingi pamoja na usually.
2. Nilikuwa nikiogelea → "I was swimming". Nilikuwa nikiogelea mtoni kila Jumapili ina umbo linalofanana na Past Continuous. Lakini I was swimming inaeleza kitendo kilichokuwa kikiendelea wakati mmoja maalum (A2-01). Kwa tabia ya zamani, tumia used to (au Past Simple).
3. Nilikuwa na → "I was having". Kuwa na = have, na nilikuwa na mbwa inaonekana kama "I was having a dog". Lakini have kwa umiliki ni kitenzi cha hali na hakitumiki katika -ing form. Kwa hali ya zamani iliyobadilika: used to have.
4. Zamani kulikuwa na uwanja → "There used to have a pitch". Kwa sababu kulikuwa na ina na (= have), wengi husema there used to have. Kiingereza husema there used to be.
Usichanganye
used to (tabia ya zamani) na usually (tabia ya sasa) — Used to ni kuhusu wakati uliopita tu. Kwa tabia za sasa, tumia Present Simple, mara nyingi pamoja na usually. Kiswahili: zamani nilikuwa nikiendesha dhidi ya huwa naendesha. Tazama A1-15.
used to + kitenzi na be / get used to — Be used to something maana yake ni "ni jambo la kawaida na ninalolizoea". Ni muundo tofauti, unaofundishwa katika B1-21.
used to na would kwa tabia za zamani — Katika hadithi, would inaweza pia kueleza vitendo vilivyorudiwa zamani, lakini si hali. Tazama B2-17.
Tahajia na Matamshi
- used to inasikika kama "yoost-tuh": /ˈjuːstə/ (UK na US). s inatamkwa /s/, si /z/, na d haisikiki. Usiseme "yuzdi tu".
- Sauti ya kwanza, /j/, ni ile ile ya y katika yai. /uː/ ni ndefu kuliko u ya Kiswahili.
- use to (baada ya did) inasikika sawa kabisa: /ˈjuːstə/. Tahajia tu ndiyo inabadilika.
- Kitenzi cha kawaida use ni tofauti: use /juːz/ ("yooz"), used /juːzd/ ("yoozd"): I used a knife.
- Kabla ya irabu, to ina nguvu kidogo zaidi: I used to eat → /ˈjuːstu ˈiːt/ ("yoost-too eat").
- Katika sentensi hasi, msisitizo mara nyingi uko kwenye didn't au never: "I didn't use to like it." "I never used to cook."
Kanuni ya Dhahabu
Used to + base form = jambo lilitokea mara kwa mara au lilikuwa kweli kwa muda mrefu zamani, na kwa kawaida sasa ni tofauti. Baada ya did / didn't, andika use to. Kwa tukio moja au idadi ya mara, tumia Past Simple. Na kwa huwa (tabia ya sasa), tumia Present Simple — kamwe si I use to.
Mazoezi
A. Muundo
Tumia used to katika namba 1–3.
-
I (live) in a small village when I was a child.
-
you use to have a bike?
-
She didn't to like spicy food.
-
Ifanye kuwa hasi kwa never: I used to eat vegetables.
-
Tunga swali: where / you / did / live / use to
-
Kamilisha kwa there used to be: a park here, but now it's a car park.
B. Maana
Chagua jibu linalolingana na maana.
-
Chagua jibu sahihi: We … my aunt twice last month.
-
Chagua jibu sahihi: My grandfather … a farm with fifty cows.
-
Sentensi ipi inamaanisha kwamba si kweli sasa?
-
Chagua jibu sahihi: Now I … take the bus.
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
He used to plays football.
-
Did they used to work together?
-
I used to go to Mexico last summer.
-
There used to be a lot of trees in this street.
D. Katika Muktadha
Tumia kitenzi kilicho kwenye mabano katika umbo sahihi: used to au Past Simple.
When I was a teenager, I 15 (spend) every weekend at the skate park. I 16 (not / like) school very much, and my teachers 17 (say) I was lazy. Then, in 2015, I 18 (find) a part-time job in a bike shop, and everything changed. Now I own the shop! People often ask me, "19 you (think) about your future when you were young?" The honest answer is no.
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza kuhusu maisha yako.
-
Andika sentensi mbili kuhusu tabia ulizokuwa nazo ukiwa mtoto ambazo huna sasa.
-
Andika sentensi moja kuhusu mji wako: kitu kilichokuwepo zamani lakini hakipo sasa.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A1-28 Past Simple (Irregular Verbs) kwa Kiswahili: Did, Didn't na Vitenzi 40 "Did you see the match?" "Yes, I (see) it at a friend's house."
-
A2-18 Present Perfect na For na Since: Tangu na Kwa Muda Gani kwa Kiingereza I (live) in Berlin since 2020.
-
A2-02 Past Simple au Past Continuous? When, While na During kwa Kiswahili I (walk) home when it started to rain.
Majibu
A. Muundo
- used to live
- Did
- use
- I never used to eat vegetables.
- Where did you use to live?
- There used to be
B. Maana
- visited
- used to have
- I used to live in Paris.
- usually
C. Tafuta Kosa
- He used to play football.
- Did they use to work together?
- I went to Mexico last summer.
- ✓ There used to be a lot of trees in this street.
D. Katika Muktadha
- used to spend / spent
- didn't use to like / never used to like / didn't like
- used to say / said
- found
- Did … use to think / Did … think
E. Zamu Yako
- I used to watch cartoons every morning. I used to hate carrots.
- There used to be a big market near the station.
F. Marudio Mchanganyiko
- saw
- have lived / have been living
- was walking
