May, Might na Could kwa Kiswahili: Huenda, Labda na Inawezekana
May, Might, Could: Possibility
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kusema kwamba jambo linawezekana lakini halina uhakika, sasa au katika wakati ujao — kwa kutumia may, might na could — na kuonyesha una uhakika kiasi gani, kuanzia will hadi won't.
Wazo Kuu
Maisha yamejaa mambo tusiyoyajua kwa uhakika. Je, mvua itanyesha? Sam yuko nyumbani? Nitapata kazi hiyo? Kiingereza kina kundi la maneno kwa eneo hili la "huenda": may, might na could.
Fikiria kitelezi (slider), kama kile cha kuongeza sauti kwenye simu, kinachoonyesha una uhakika kiasi gani. Upande mmoja, karibu na 100%, kuna will. Upande mwingine, karibu na 0%, kuna won't. May, might na could zinakaa katikati: huenda ndiyo, huenda hapana. It might rain maana yake ni "sina uhakika — kuna uwezekano".
Maneno haya matatu ni modal (modal verbs), kama can na should: hayabadiliki kamwe, na base form (umbo la msingi la kitenzi) huja baada yake. Kuna mtego mmoja. Katika sentensi hasi, may not na might not zinabaki katika eneo la "huenda": huenda sivyo. Lakini couldn't kwa kawaida inashuka moja kwa moja hadi 0% — maana yake ni "haiwezekani" au "hakuweza". Kwa hiyo kwa "huenda sivyo", tumia may not na might not.
Kwa Kiswahili, eneo hili lina maneno mengi mazuri: huenda, labda, pengine, inawezekana. Tahadhari moja: tunasema pia inaweza kunyesha, na ni rahisi kutafsiri hivyo kama it can rain. Kwa jambo moja maalum la wakati ujao, Kiingereza husema might / may / could, si can.
Kiswahili na Kiingereza
Kiswahili huonyesha uwezekano kwa maneno ya pembeni kama huenda, labda, pengine au inawezekana, pamoja na kitenzi cha kawaida (huenda akaja, labda atakuja). Kiingereza kinaweza kufanya hivyo pia kwa maybe (Maybe she'll come), lakini njia ya kawaida zaidi ni kuweka modal kwenye kitenzi chenyewe: She might come. Kwa sentensi hasi, Kiswahili husema huenda asije — hiyo ni might not / may not, si couldn't.
| Kiswahili | Uhakika | Kiingereza |
|---|---|---|
| Bila shaka mvua itanyesha. | karibu 100% | It will rain. / It'll definitely rain. |
| Pengine mvua itanyesha. | karibu 80% | It'll probably rain. |
| Huenda mvua ikanyesha. / Mvua inaweza kunyesha. | karibu 50% | It may / might / could rain. |
| Huenda asije. | huenda sivyo | He might not come. / He may not come. |
| Pengine mvua haitanyesha. | karibu 20% | It probably won't rain. |
| Mvua haitanyesha. | karibu 0% | It won't rain. |
| Labda nitakuona baadaye. | huenda | Maybe I'll see you later. |
Mambo mawili ya kuzingatia. Kwanza, labda = maybe (neno moja), na kama labda, maybe hufuatwa na sentensi kamili yenye wakati wake: Maybe I'll…, Maybe they're… Pili, inaweza kunyesha ni sahihi kabisa kwa Kiswahili, lakini kwa Kiingereza can hapa inasikika kama ukweli wa jumla ("huwa inanyesha"); kwa utabiri wa leo au kesho tumia might / may / could.
Muundo
Chanya na hasi — umbo ni lile lile kwa kila kiima + base form
| Umbo | Mfano | Maana |
|---|---|---|
| may + base form | She may come later. | Huenda akaja. |
| might + base form | It might rain. | Huenda mvua ikanyesha. |
| could + base form | The train could be late. | Huenda treni ikachelewa. |
| may not + base form | He may not know the answer. | Huenda hajui jibu. |
| might not + base form | We might not have time. | Huenda tusipate muda. |
Sasa au wakati ujao
| Wakati | Mfano |
|---|---|
| Sasa | She might be at the gym. / He may be working. |
| Ujao | I might go to the party tomorrow. / It could snow tonight. |
Kipimo cha uhakika
| Uhakika kiasi gani? | Mfano |
|---|---|
| karibu 100% | It will rain. |
| karibu 80% | It will probably rain. |
| karibu 50% | It may / might / could rain. — It may not / might not rain. |
| karibu 20% | It probably won't rain. |
| karibu 0% | It won't rain. |
Mpangilio wa maneno: will probably, lakini probably won't. Definitely hufanya kazi kwa njia hiyo hiyo: will definitely / definitely won't.
Matumizi
1Uwezekano katika wakati ujao
Tumia may, might au could + base form kitendo au tukio la wakati ujao linapowezekana lakini halina uhakika. Tofauti ya maana ni ndogo sana. Might ni ya kawaida sana katika mazungumzo; may ni rasmi kidogo zaidi.
2Uwezekano sasa hivi
Tumia vitenzi hivyo hivyo kukisia kuhusu hali ya sasa, wakati huna habari za kutosha.
3Uwezekano hasi — may not / might not
Tumia may not au might not kwa "huenda sivyo". Usitumie couldn't kwa maana hii: couldn't maana yake ni haiwezekani B1-16, au mtu hakuweza kufanya jambo A2-24.
4Kuonyesha una uhakika kiasi gani
Chagua sehemu kwenye kipimo. Ongeza probably au definitely kwenye will na won't: will probably lakini probably won't.
5Maybe na may be
Maybe (neno moja) ni adverb yenye maana ya labda. Kwa kawaida huja mwanzoni mwa sentensi. May be (maneno mawili) ni kitenzi may + be.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Inaweza → "can" kwa utabiri. Umeme unaweza kukatika leo usiku ni Kiswahili cha kawaida kabisa, na -weza tumefundishwa kuwa can. Lakini kwa jambo moja maalum la wakati ujao, can haisikiki ya asili kwa Kiingereza. Can kwa uwezekano hutumika zaidi kwa ukweli wa jumla (It can get very hot in Dodoma = huwa kunakuwa na joto sana). Kwa utabiri, tumia might / may / could.
2. Labda aje → "Maybe she come". Kiswahili mara nyingi hutumia kitenzi cha -e baada ya labda au huenda (labda aje kesho). Kitenzi hicho hakina wakati, kwa hiyo ni rahisi kuacha kitenzi cha Kiingereza bila wakati wala -s. Lakini maybe ni adverb tu: baada yake, sentensi kamili yenye wakati sahihi. Au tumia modal moja kwa moja.
3. Huenda asije → "couldn't". Kwa sababu -weza = can / could, wengine hutafsiri "huenda hawezi kuja" au "huenda asije" kama couldn't. Lakini couldn't inamaanisha "hakuweza" (wakati uliopita) au "haiwezekani". Kwa huenda sivyo katika wakati ujao, Kiingereza husema might not / may not.
4. Labda pamoja na might. Kwa Kiswahili tunaweza kusema labda huenda… ili kusisitiza. Katika Kiingereza, maybe + might ni sahihi kisarufi, lakini ni marudio: neno moja la uwezekano linatosha. Ni ya kawaida katika Kiingereza cha Kenya na Tanzania, lakini si ya kawaida kimataifa.
Usichanganye
might not na couldn't — Might not = huenda sivyo. Couldn't = haiwezekani, au hakuweza (uwezo wa wakati uliopita: A2-24). Kwa Kiswahili: huenda asipende dhidi ya sikuweza.
maybe na may be — Kama unaweza kusema perhaps (labda), andika maybe. Kama unaweza kusema might be, andika may be.
may kwa uwezekano na May I…? kwa ruhusa — May I…? ni kuomba ruhusa; hilo liko katika A2-23. Kukisia kwa uhakika (She must be at home, It can't be true) kuko katika B1-16.
Tahajia na Matamshi
- might /maɪt/: gh haitamkwi. Maliza kwa /t/ fupi, bila irabu baada yake: si "maiti". Might not kwa kawaida hutamkwa kamili; ufupisho mightn't /ˈmaɪtnt/ upo lakini ni nadra, hasa Uingereza.
- May not kwa kawaida haifupishwi.
- Maybe ina msisitizo kwenye silabi ya kwanza: /ˈmeɪbi/ — "MAY-bee". /eɪ/ ni irabu inayoteleza: anza na e ya Kiswahili na uteleze kuelekea i. Katika may be, maneno yote mawili ni wazi: /meɪ biː/.
- Katika mazungumzo ya haraka, could ni dhaifu: /kəd/ — l haitamkwi, na irabu inakaribia kupotea. Usitamke "ku-l-di".
- Watu wengi hutamka probably kwa silabi mbili: /ˈprɒbli/ (UK), /ˈprɑːbli/ (US). Msisitizo uko kwenye silabi ya kwanza, si ya pili kutoka mwisho kama katika Kiswahili.
Kanuni ya Dhahabu
Huna uhakika? Tumia may / might / could + base form (si can kwa utabiri wa tukio moja). Kwa "huenda sivyo", tumia may not / might not — si couldn't, ambayo inamaanisha "haiwezekani" au "hakuweza".
Mazoezi
A. Muundo
Andika upya au kamilisha sentensi kama unavyoelekezwa.
-
Andika upya kwa might: Perhaps I'll buy a new phone.
-
Andika upya kwa might not: Perhaps they won't finish today.
-
Andika upya kwa may: Perhaps she is at home.
-
It might (rain) later.
-
Panga maneno kwa mpangilio sahihi: probably / won't / he / come
-
Ifanye kuwa hasi: We may have time.
B. Maana
Chagua jibu linalolingana na maana.
-
Chagua jibu sahihi: Take a jacket. It … get cold later.
-
Chagua jibu sahihi: I'm not sure, but she … come tonight.
-
Chagua jibu sahihi: … we'll go to the beach on Sunday.
-
Chagua jibu sahihi: The keys … in the car.
-
Panga kuanzia uhakika mkubwa zaidi hadi uhakika mdogo zaidi: might / won't / will / probably won't
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
He might to call you later.
-
She mays be busy.
-
It won't probably snow.
-
We might not have enough time.
D. Katika Muktadha
Tumia may, might, could (+ not) au maybe.
Joe: What are you doing this weekend?
Eva: I'm not sure. I 16 go to the coast. It depends on the weather.
Joe: The forecast says it 17 rain on Saturday, but it isn't certain.
Eva: Oh no. 18 I'll stay at home and read.
Joe: Ask Lisa. She 19 want to go to the cinema with you.
Eva: Good idea, but she 20 be free. She often works on Saturdays.
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza kuhusu mipango yako.
-
Andika mambo mawili ambayo huenda ukayafanya wikendi ijayo.
-
Andika jambo moja ambalo pengine halitatokea mwaka huu na jambo moja ambalo bila shaka litatokea.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A2-04 Will kwa Kiswahili: Maamuzi, Ahadi, Ofa na Utabiri I think it (be) sunny tomorrow.
-
A2-21 Should na Ought To kwa Kiswahili: Jinsi ya Kutoa Ushauri You look tired. You go to bed. (advice)
-
A2-03 Be Going To kwa Kiswahili: Mipango na Utabiri kwa Ushahidi Look at those black clouds! It (rain).
Majibu
A. Muundo
- I might buy a new phone.
- They might not finish today.
- She may be at home.
- rain
- He probably won't come.
- We may not have time.
B. Maana
- might
- might not
- Maybe
- may be
- will, might, probably won't, won't
C. Tafuta Kosa
- He might call you later.
- She may be busy.
- It probably won't snow.
- ✓ We might not have enough time.
D. Katika Muktadha
- might / may / could
- might / may / could
- Maybe / Perhaps
- might / may
- might not / may not
E. Zamu Yako
- I might visit my cousins. I may go swimming on Sunday.
- I probably won't move house this year. I'll definitely go on holiday in August.
F. Marudio Mchanganyiko
- 'll be / will be / 's going to be / is going to be
- should / ought to
- 's going to rain / is going to rain
