SlowingoSarufi
A2 26 / 38

Could, Was Able To na Managed To kwa Kiswahili: Niliweza, Nilifanikiwa na Nitaweza

Could, Was Able To, Managed To: Ability in Other Times

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kuzungumza kuhusu mambo uliyoweza kufanya zamani, jambo ulilofanikiwa kufanya mara moja, na mambo utakayoweza kufanya katika wakati ujao — kwa kutumia could, was able to, managed to na be able to katika nyakati (tenses) tofauti.

Wazo Kuu

Can ni kitenzi cha uwezo, lakini kinaishi katika wakati uliopo tu A1-17. Ili kuupeleka uwezo katika nyakati nyingine, Kiingereza kinatumia zana mbili.

Ya kwanza ni could, wakati uliopita wa can. Inaeleza uwezo wa jumla katika wakati uliopita — jambo uliloweza kufanya wakati wowote: When I was five, I could swim. Ifikirie kama beji kwenye koti lako: ujuzi uliokuwa nao.

Lakini kuwa na beji ni tofauti na kushinda siku moja ngumu. Kwa mafanikio ya mara moja maalum, Kiingereza kinatumia was able to au managed to: The water was rough, but I managed to swim to the boat. Hiyo ni kombe kwa ushindi mmoja. Managed to inaongeza wazo kwamba ilikuwa ngumu.

Sentensi hasi ni rahisi zaidi: couldn't inafaa kwa yote mawili.

Mwisho, can haina -ing form, haina to-infinitive, na haina umbo la will. Kwa hiyo kwa nyakati nyingine, tumia be able to: will be able to, have been able to, want to be able to.

Kwa Kiswahili, kitenzi kimoja, -weza, kinabeba kazi zote hizi: niliweza, nitaweza, sijaweza. Hiyo ni habari njema kwa wakati ujao na present perfect, kwa sababu nitaweza inafanana na will be able to. Lakini niliweza haitofautishi beji na kombe, na Kiingereza kinatofautisha.

Kiswahili na Kiingereza

Kiswahili hubadilisha -weza kwa viambishi vya wakati: -li- (niliweza), -ta- (nitaweza), -ja- (sijaweza). Kiingereza hakiwezi kufanya hivyo kwa can; kinatumia could au be able to. Tofauti kubwa iko kwenye niliweza: kwa uwezo wa jumla ni could, lakini kwa mafanikio ya mara moja ni was able to au managed to (kama nilifanikiwa).

KiswahiliMaanaKiingereza
Niliweza kuendesha baiskeli nilipokuwa na miaka minne.uwezo wa jumla, zamaniI could ride a bike when I was four.
Niliweza kujibu maswali yote.mafanikio ya mara mojaI was able to answer all the questions.
Mwishowe alifanikiwa kurekebisha printa.mafanikio, kwa shidaShe finally managed to fix the printer.
Hatukuweza kupata teksi.hasi: aina zote mbiliWe couldn't find a taxi.
Utaweza kufanya mazungumzo rahisi.wakati ujaoYou'll be able to have a simple conversation.
Sijaweza kupata miwani yangu siku nzima.present perfectI haven't been able to find my glasses all day.
Ningependa kuweza kupika kama baba yangu.baada ya kitenzi kingineI'd love to be able to cook like my dad.

Habari njema: sikuweza = couldn't katika maana zote mbili, kama katika Kiingereza. Na nitaweza / sijaweza / kuweza zinakuonyesha moja kwa moja mahali pa be able to: kila mahali ambapo Kiswahili kinaongeza kiambishi au ku- kwenye -weza, Kiingereza kinahitaji be able to, si can.

Muundo

Uwezo wa wakati uliopita

MaanaChanyaHasi
uwezo wa jumlaI could read when I was four.I couldn't read until I was six.
mafanikio ya mara mojaWe were able to / managed to fix it.We couldn't / weren't able to / didn't manage to fix it.

Maswali

UmboMfano
Could + kiima + base form?Could you swim when you were a child?
Was / Were + kiima + able to + base form?Were you able to find a parking space?
Did + kiima + manage to + base form?Did you manage to finish the report?

Be able to katika nyakati na maumbo mengine

UmboMfano
Wakati ujao: will be able toYou'll be able to drive after a few lessons.
Wakati ujao, hasi: won't be able toI won't be able to come tomorrow.
Present perfect: have / has been able toShe hasn't been able to sleep this week.
Baada ya kitenzi kingine: to be able toI'd like to be able to play the guitar.
Baada ya modal: might / should be able toWe might be able to help.

Maumbo kwa muhtasari

couldwas able tomanaged to
Zamani: uwezo wa jumlandiyondiyohapana
Zamani: mafanikio ya mara moja (chanya)hapana (isipokuwa see, hear, understand…)ndiyondiyo
Zamani: hasi (maana zote mbili)ndiyondiyondiyo

Matumizi

1Could — uwezo wa jumla katika wakati uliopita

Tumia could + base form kwa ujuzi au uwezo ambao mtu alikuwa nao kwa kipindi fulani zamani.

My grandmother could speak three languages.
Bibi yangu aliweza kuzungumza lugha tatu.
ujuzi wa kudumu: could
I could ride a bike when I was four.
Niliweza kuendesha baiskeli nilipokuwa na miaka minne.
Before the accident, he could run ten kilometres easily.
Kabla ya ajali, aliweza kukimbia kilomita kumi kwa urahisi.
he = mwanamume
Could you read before you started school?
Uliweza kusoma kabla ya kuanza shule?

2Was able to / managed to — mafanikio ya mara moja

Kwa hali moja ya zamani iliyoishia kwa mafanikio, tumia was / were able to au managed to, si could. Managed to inaonyesha kwamba ilikuwa ngumu — kama nilifanikiwa au mwishowe niliweza.

The exam was hard, but I was able to answer all the questions.
Mtihani ulikuwa mgumu, lakini niliweza kujibu maswali yote.
niliweza, siku moja: was able to, si could
The fire spread quickly, but everyone managed to get out.
Moto ulisambaa haraka, lakini kila mtu alifanikiwa kutoka nje.
We were able to get tickets for the last show.
Tuliweza kupata tiketi za onyesho la mwisho.
After three hours, she finally managed to fix the printer.
Baada ya saa tatu, mwishowe alifanikiwa kurekebisha printa.
she = mwanamke; alifanikiwa → managed to
Did you manage to talk to the manager?
Ulifanikiwa kuzungumza na meneja?

3Couldn't — inafaa kwa yote mawili

Katika sentensi hasi, couldn't ni sahihi kwa uwezo wa jumla na kwa tukio moja. Wasn't able to na didn't manage to pia zinawezekana. Kiswahili sikuweza hufanya kazi hiyo hiyo.

I couldn't swim until I was ten.
Sikuweza kuogelea hadi nilipofikisha miaka kumi.
uwezo wa jumla
I'm sorry I couldn't come to your party.
Samahani sikuweza kuja kwenye sherehe yako.
tukio moja
We couldn't find a taxi, so we walked home.
Hatukuweza kupata teksi, kwa hiyo tulitembea hadi nyumbani.
He tried for an hour, but he didn't manage to open the jar.
Alijaribu kwa saa nzima, lakini hakufanikiwa kufungua chupa.
hakufanikiwa → didn't manage to

4Could pamoja na see, hear, smell, understand, remember

Pamoja na vitenzi vya hisia na vya kufikiri, could ni ya kawaida hata kwa tukio moja maalum.

From the hotel window, we could see the mountains.
Kutoka dirisha la hoteli, tuliweza kuona milima.
I could hear music from next door.
Niliweza kusikia muziki kutoka kwa jirani.
Kiswahili mara nyingi husema tu nilisikia
She spoke very fast, but I could understand most of it.
Alizungumza haraka sana, lakini niliweza kuelewa sehemu kubwa.

5Be able to katika nyakati nyingine

Can haina umbo la wakati ujao, la perfect wala la to-infinitive, kwa hiyo tumia be able to. (Kwa mpango wa wakati ujao, can ni sawa: I can see you tomorrow at ten. Kwa uwezo mpya ambao bado huna, tumia will be able to.)

In a few months, you'll be able to have a simple conversation in English.
Baada ya miezi michache, utaweza kufanya mazungumzo rahisi kwa Kiingereza.
utaweza → will be able to, si will can
I won't be able to call you tonight. My battery is almost dead.
Sitaweza kukupigia simu leo usiku. Chaji ya betri yangu inakaribia kuisha.
I haven't been able to find my glasses all day.
Sijaweza kupata miwani yangu siku nzima.
sijaweza → haven't been able to
I'd love to be able to cook like my dad.
Ningependa sana kuweza kupika kama baba yangu.
kuweza → to be able to
Ask Jenny. She might be able to help you.
Muulize Jenny. Huenda akaweza kukusaidia.

Makosa ya Kawaida

⚠️The road was icy, but I could drive home safely.
✅… but I managed to drive home safely.
Maana si sahihi hapa: could inaashiria ujuzi wa jumla. Kwa mafanikio ya mara moja, tumia managed to / was able to.
❌I will can come tomorrow.
✅I will be able to come tomorrow.
Modal mbili haziwezi kukaa pamoja. (I can come tomorrow pia ni sahihi kwa mpango.)
❌I haven't could sleep.
✅I haven't been able to sleep.
Present perfect: been able to.
❌I want to can play the piano.
✅I want to be able to play the piano.
Baada ya to: be able to.
❌She managed to finishing the work.
✅She managed to finish the work.
managed to + base form.
❌I could to swim when I was young.
✅I could swim when I was young.
Hakuna to baada ya could.
❌We are able to won the game.
✅We were able to win the game.
Wakati uliopita: were able to + base form.
❌He didn't managed to call.
✅He didn't manage to call.
Baada ya didn't, tumia base form.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Niliweza kwa mafanikio ya mara moja → "could". Kwa Kiswahili, niliweza inatumika kwa ujuzi wa zamani na kwa mafanikio ya siku moja. Kwa sababu tumejifunza could = niliweza, tunaitumia kila mahali. Lakini kwa tukio moja lililofanikiwa (isipokuwa see, hear, understand), Kiingereza husema was able to au managed to.

⚠️Yesterday I could finish all my work before five.
✅Yesterday I managed to finish all my work before five. au Yesterday I was able to finish all my work before five.
Sarufi ni sahihi, lakini could inasikika kama ujuzi wa jumla, si mafanikio ya siku moja.
⚠️I lost my wallet in town, but I could find it again.
✅I lost my wallet in town, but I managed to find it again.
Tukio moja, kwa shida: managed to.

2. Nitaweza → "will can". Nitaweza ina kiambishi cha wakati ujao, -ta-, kwa hiyo wengi huweka will mbele ya can. Lakini modal mbili haziwezi kukaa pamoja: will be able to.

❌Next month I will can pay you back.
✅Next month I will be able to pay you back. au Next month I'll be able to pay you back.
❌After this course, you will can write emails in English.
✅After this course, you will be able to write emails in English.

3. Sijaweza na kuweza → "have not able to", "to can". Sijaweza kumaliza na anataka kuweza kuogelea ni rahisi kwa Kiswahili. Kwa Kiingereza, able ni kivumishi na kinahitaji be: haven't been able to, to be able to.

❌I have not able to finish the book.
✅I haven't been able to finish the book.
❌My son wants to can swim before the holiday.
✅My son wants to be able to swim before the holiday.

4. Nilifanikiwa kufungua → "I succeeded to open". Kwa sababu kufanikiwa hufuatwa na ku-, wengi husema succeeded to. Ni ya kawaida katika Kiingereza cha Afrika Mashariki, lakini si sahihi. Tumia managed to + base form, au succeeded in + -ing form (rasmi zaidi).

❌We succeeded to open the shop on time.
✅We managed to open the shop on time. au We succeeded in opening the shop on time.

Usichanganye

could (ujuzi wa jumla) na was able to (mafanikio ya mara moja) — Wazo la uwezo ni lile lile, lakini mtazamo wa wakati ni tofauti. Kiswahili husema niliweza kwa yote mawili.

I could ski well when I was younger.
Niliweza kuteleza kwenye theluji vizuri nilipokuwa mdogo.
ujuzi wa jumla
It was foggy, but I was able to ski down safely.
Kulikuwa na ukungu, lakini niliweza kuteleza hadi chini salama.
siku moja ngumu

could kwa uwezo wa zamani na could kwa uwezekano — Could pia inamaanisha "inawezekana" A2-22, na hutumika kwa maombi ya adabu A2-23.

When I was a kid, I could climb any tree.
Nilipokuwa mtoto, niliweza kupanda mti wowote.
uwezo wa zamani
It could rain later.
Huenda mvua ikanyesha baadaye.
uwezekano

couldn't (uwezo) na couldn't have (kukisia kuhusu wakati uliopita) — She couldn't have known ni kukisia kwa mantiki, si uwezo. Tazama B2-06.

Tahajia na Matamshi

  • could /kʊd/: l haitamkwi. Katika sentensi mara nyingi ni dhaifu: /kəd/. Usitamke "kuldi".
  • couldn't /ˈkʊdnt/ ina silabi mbili. Usiongeze irabu kati ya d na n.
  • able /ˈeɪbl/ — "AY-bl". Silabi ya pili haina irabu kamili: l inamaliza neno. Epuka "ebo" au "ebulu". Katika was able to, maneno yanaungana: /wəz ˈeɪbl tə/.
  • managed /ˈmænɪdʒd/ ina silabi mbili, na msisitizo uko kwenye ya kwanza. -ed hapa ni /d/ tu, si silabi mpya: si "ma-ne-je-di". managed to inasikika kama "MAN-ijd-tuh". /æ/ iko kati ya a na e ya Kiswahili.
  • I'll be able to /aɪl bi ˈeɪbl tə/; won't be able to /wəʊnt bi ˈeɪbl tə/ (UK), /woʊnt bi ˈeɪbl tə/ (US).

Kanuni ya Dhahabu

Could = ujuzi wa jumla zamani. Was able to / managed to = mafanikio ya mara moja (lakini could see / hear / understand ni sawa). Couldn't = yote mawili. Mahali ambapo can haina umbo — baada ya will, have au to (nitaweza, sijaweza, kuweza) — tumia be able to.

Mazoezi

A. Muundo

Kamilisha sentensi au tunga swali.

  1. Next year, I'll able to drive.
  2. She hasn't able to visit us since she moved.
  3. After an hour, we (manage) to fix the car.
  4. Tunga swali la wakati uliopita: you / be able to / find / a parking space?
  5. He tried, but he (not / manage) to open the jar.
  6. I'd like to able to speak Japanese.

B. Maana

Chagua jibu linalolingana na maana.

  1. Chagua jibu sahihi: When I was six, I … count to a hundred.
  2. Chagua jibu sahihi: The door was locked, but we … get in through the window.
  3. Chagua jibu sahihi: I looked everywhere, but I find my keys.
  4. Chagua jibu sahihi: From our hotel room, we … see the sea.
  5. Chagua jibu sahihi: I'm sorry, I come on Friday.

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. I will can help you on Monday.
  2. He managed to passing the test.
  3. I haven't could sleep this week.
  4. My grandfather could speak four languages.

D. Katika Muktadha

Tumia neno lililo kwenye mabano katika umbo sahihi.

A snowy day
Last winter there was a big snowstorm. No trains were running, so I 16 (not / can) get to work by train. I waited for an hour, and in the end I 17 (manage) to find a taxi. The roads were terrible, but the driver 18 (be able to) get me to the office by ten. From my desk, I 19 (can) see the snow all day. Good news: tomorrow I 20 (be able to) work from home.

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza kuhusu maisha yako.

  1. Andika jambo moja uliloweza kufanya ukiwa mtoto na jambo moja ambalo hukuweza kufanya.
  2. Andika kuhusu wakati mgumu ambapo ulifanikiwa kufanya jambo fulani.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. A2-22 May, Might na Could kwa Kiswahili: Huenda, Labda na Inawezekana
    Chagua jibu sahihi: I'm not sure, but I … be at the meeting tomorrow.
  2. A2-23 Kuomba, Kutoa Msaada na Kuomba Ruhusa kwa Kiingereza: Could You, May I, Shall I
    Ifanye kuwa ya adabu: Help me with this box.
  3. A2-19 Present Perfect au Past Simple? Tofauti kwa Lugha Rahisi
    We (move) to this town in 2018.
Majibu

A. Muundo

  1. be
  2. been
  3. managed
  4. Were you able to find a parking space?
  5. didn't manage / did not manage
  6. be

B. Maana

  1. could
  2. managed to
  3. all three are correct
  4. could
  5. won't be able to

C. Tafuta Kosa

  1. I will be able to help you on Monday. / I'll be able to help you on Monday. / I can help you on Monday.
  2. He managed to pass the test.
  3. I haven't been able to sleep this week.
  4. ✓ My grandfather could speak four languages.

D. Katika Muktadha

  1. couldn't / could not
  2. managed
  3. was able to
  4. could
  5. 'll be able to / will be able to / 'm going to be able to / am going to be able to

E. Zamu Yako

  1. I could swim when I was five. I couldn't ride a bike until I was nine.
  2. Last year I lost my passport, but I managed to get a new one in two days.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. might not
  2. Could you help me with this box, please? / Could you please help me with this box? / Could you help me with this box? / Would you help me with this box, please? / Can you help me with this box, please? / Would you mind helping me with this box?
  3. moved
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play