Could, Was Able To na Managed To kwa Kiswahili: Niliweza, Nilifanikiwa na Nitaweza
Could, Was Able To, Managed To: Ability in Other Times
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kuzungumza kuhusu mambo uliyoweza kufanya zamani, jambo ulilofanikiwa kufanya mara moja, na mambo utakayoweza kufanya katika wakati ujao — kwa kutumia could, was able to, managed to na be able to katika nyakati (tenses) tofauti.
Wazo Kuu
Can ni kitenzi cha uwezo, lakini kinaishi katika wakati uliopo tu A1-17. Ili kuupeleka uwezo katika nyakati nyingine, Kiingereza kinatumia zana mbili.
Ya kwanza ni could, wakati uliopita wa can. Inaeleza uwezo wa jumla katika wakati uliopita — jambo uliloweza kufanya wakati wowote: When I was five, I could swim. Ifikirie kama beji kwenye koti lako: ujuzi uliokuwa nao.
Lakini kuwa na beji ni tofauti na kushinda siku moja ngumu. Kwa mafanikio ya mara moja maalum, Kiingereza kinatumia was able to au managed to: The water was rough, but I managed to swim to the boat. Hiyo ni kombe kwa ushindi mmoja. Managed to inaongeza wazo kwamba ilikuwa ngumu.
Sentensi hasi ni rahisi zaidi: couldn't inafaa kwa yote mawili.
Mwisho, can haina -ing form, haina to-infinitive, na haina umbo la will. Kwa hiyo kwa nyakati nyingine, tumia be able to: will be able to, have been able to, want to be able to.
Kwa Kiswahili, kitenzi kimoja, -weza, kinabeba kazi zote hizi: niliweza, nitaweza, sijaweza. Hiyo ni habari njema kwa wakati ujao na present perfect, kwa sababu nitaweza inafanana na will be able to. Lakini niliweza haitofautishi beji na kombe, na Kiingereza kinatofautisha.
Kiswahili na Kiingereza
Kiswahili hubadilisha -weza kwa viambishi vya wakati: -li- (niliweza), -ta- (nitaweza), -ja- (sijaweza). Kiingereza hakiwezi kufanya hivyo kwa can; kinatumia could au be able to. Tofauti kubwa iko kwenye niliweza: kwa uwezo wa jumla ni could, lakini kwa mafanikio ya mara moja ni was able to au managed to (kama nilifanikiwa).
| Kiswahili | Maana | Kiingereza |
|---|---|---|
| Niliweza kuendesha baiskeli nilipokuwa na miaka minne. | uwezo wa jumla, zamani | I could ride a bike when I was four. |
| Niliweza kujibu maswali yote. | mafanikio ya mara moja | I was able to answer all the questions. |
| Mwishowe alifanikiwa kurekebisha printa. | mafanikio, kwa shida | She finally managed to fix the printer. |
| Hatukuweza kupata teksi. | hasi: aina zote mbili | We couldn't find a taxi. |
| Utaweza kufanya mazungumzo rahisi. | wakati ujao | You'll be able to have a simple conversation. |
| Sijaweza kupata miwani yangu siku nzima. | present perfect | I haven't been able to find my glasses all day. |
| Ningependa kuweza kupika kama baba yangu. | baada ya kitenzi kingine | I'd love to be able to cook like my dad. |
Habari njema: sikuweza = couldn't katika maana zote mbili, kama katika Kiingereza. Na nitaweza / sijaweza / kuweza zinakuonyesha moja kwa moja mahali pa be able to: kila mahali ambapo Kiswahili kinaongeza kiambishi au ku- kwenye -weza, Kiingereza kinahitaji be able to, si can.
Muundo
Uwezo wa wakati uliopita
| Maana | Chanya | Hasi |
|---|---|---|
| uwezo wa jumla | I could read when I was four. | I couldn't read until I was six. |
| mafanikio ya mara moja | We were able to / managed to fix it. | We couldn't / weren't able to / didn't manage to fix it. |
Maswali
| Umbo | Mfano |
|---|---|
| Could + kiima + base form? | Could you swim when you were a child? |
| Was / Were + kiima + able to + base form? | Were you able to find a parking space? |
| Did + kiima + manage to + base form? | Did you manage to finish the report? |
Be able to katika nyakati na maumbo mengine
| Umbo | Mfano |
|---|---|
| Wakati ujao: will be able to | You'll be able to drive after a few lessons. |
| Wakati ujao, hasi: won't be able to | I won't be able to come tomorrow. |
| Present perfect: have / has been able to | She hasn't been able to sleep this week. |
| Baada ya kitenzi kingine: to be able to | I'd like to be able to play the guitar. |
| Baada ya modal: might / should be able to | We might be able to help. |
Maumbo kwa muhtasari
| could | was able to | managed to | |
|---|---|---|---|
| Zamani: uwezo wa jumla | ndiyo | ndiyo | hapana |
| Zamani: mafanikio ya mara moja (chanya) | hapana (isipokuwa see, hear, understand…) | ndiyo | ndiyo |
| Zamani: hasi (maana zote mbili) | ndiyo | ndiyo | ndiyo |
Matumizi
1Could — uwezo wa jumla katika wakati uliopita
Tumia could + base form kwa ujuzi au uwezo ambao mtu alikuwa nao kwa kipindi fulani zamani.
2Was able to / managed to — mafanikio ya mara moja
Kwa hali moja ya zamani iliyoishia kwa mafanikio, tumia was / were able to au managed to, si could. Managed to inaonyesha kwamba ilikuwa ngumu — kama nilifanikiwa au mwishowe niliweza.
3Couldn't — inafaa kwa yote mawili
Katika sentensi hasi, couldn't ni sahihi kwa uwezo wa jumla na kwa tukio moja. Wasn't able to na didn't manage to pia zinawezekana. Kiswahili sikuweza hufanya kazi hiyo hiyo.
4Could pamoja na see, hear, smell, understand, remember
Pamoja na vitenzi vya hisia na vya kufikiri, could ni ya kawaida hata kwa tukio moja maalum.
5Be able to katika nyakati nyingine
Can haina umbo la wakati ujao, la perfect wala la to-infinitive, kwa hiyo tumia be able to. (Kwa mpango wa wakati ujao, can ni sawa: I can see you tomorrow at ten. Kwa uwezo mpya ambao bado huna, tumia will be able to.)
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Niliweza kwa mafanikio ya mara moja → "could". Kwa Kiswahili, niliweza inatumika kwa ujuzi wa zamani na kwa mafanikio ya siku moja. Kwa sababu tumejifunza could = niliweza, tunaitumia kila mahali. Lakini kwa tukio moja lililofanikiwa (isipokuwa see, hear, understand), Kiingereza husema was able to au managed to.
2. Nitaweza → "will can". Nitaweza ina kiambishi cha wakati ujao, -ta-, kwa hiyo wengi huweka will mbele ya can. Lakini modal mbili haziwezi kukaa pamoja: will be able to.
3. Sijaweza na kuweza → "have not able to", "to can". Sijaweza kumaliza na anataka kuweza kuogelea ni rahisi kwa Kiswahili. Kwa Kiingereza, able ni kivumishi na kinahitaji be: haven't been able to, to be able to.
4. Nilifanikiwa kufungua → "I succeeded to open". Kwa sababu kufanikiwa hufuatwa na ku-, wengi husema succeeded to. Ni ya kawaida katika Kiingereza cha Afrika Mashariki, lakini si sahihi. Tumia managed to + base form, au succeeded in + -ing form (rasmi zaidi).
Usichanganye
could (ujuzi wa jumla) na was able to (mafanikio ya mara moja) — Wazo la uwezo ni lile lile, lakini mtazamo wa wakati ni tofauti. Kiswahili husema niliweza kwa yote mawili.
could kwa uwezo wa zamani na could kwa uwezekano — Could pia inamaanisha "inawezekana" A2-22, na hutumika kwa maombi ya adabu A2-23.
couldn't (uwezo) na couldn't have (kukisia kuhusu wakati uliopita) — She couldn't have known ni kukisia kwa mantiki, si uwezo. Tazama B2-06.
Tahajia na Matamshi
- could /kʊd/: l haitamkwi. Katika sentensi mara nyingi ni dhaifu: /kəd/. Usitamke "kuldi".
- couldn't /ˈkʊdnt/ ina silabi mbili. Usiongeze irabu kati ya d na n.
- able /ˈeɪbl/ — "AY-bl". Silabi ya pili haina irabu kamili: l inamaliza neno. Epuka "ebo" au "ebulu". Katika was able to, maneno yanaungana: /wəz ˈeɪbl tə/.
- managed /ˈmænɪdʒd/ ina silabi mbili, na msisitizo uko kwenye ya kwanza. -ed hapa ni /d/ tu, si silabi mpya: si "ma-ne-je-di". managed to inasikika kama "MAN-ijd-tuh". /æ/ iko kati ya a na e ya Kiswahili.
- I'll be able to /aɪl bi ˈeɪbl tə/; won't be able to /wəʊnt bi ˈeɪbl tə/ (UK), /woʊnt bi ˈeɪbl tə/ (US).
Kanuni ya Dhahabu
Could = ujuzi wa jumla zamani. Was able to / managed to = mafanikio ya mara moja (lakini could see / hear / understand ni sawa). Couldn't = yote mawili. Mahali ambapo can haina umbo — baada ya will, have au to (nitaweza, sijaweza, kuweza) — tumia be able to.
Mazoezi
A. Muundo
Kamilisha sentensi au tunga swali.
-
Next year, I'll able to drive.
-
She hasn't able to visit us since she moved.
-
After an hour, we (manage) to fix the car.
-
Tunga swali la wakati uliopita: you / be able to / find / a parking space?
-
He tried, but he (not / manage) to open the jar.
-
I'd like to able to speak Japanese.
B. Maana
Chagua jibu linalolingana na maana.
-
Chagua jibu sahihi: When I was six, I … count to a hundred.
-
Chagua jibu sahihi: The door was locked, but we … get in through the window.
-
Chagua jibu sahihi: I looked everywhere, but I find my keys.
-
Chagua jibu sahihi: From our hotel room, we … see the sea.
-
Chagua jibu sahihi: I'm sorry, I come on Friday.
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
I will can help you on Monday.
-
He managed to passing the test.
-
I haven't could sleep this week.
-
My grandfather could speak four languages.
D. Katika Muktadha
Tumia neno lililo kwenye mabano katika umbo sahihi.
Last winter there was a big snowstorm. No trains were running, so I 16 (not / can) get to work by train. I waited for an hour, and in the end I 17 (manage) to find a taxi. The roads were terrible, but the driver 18 (be able to) get me to the office by ten. From my desk, I 19 (can) see the snow all day. Good news: tomorrow I 20 (be able to) work from home.
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza kuhusu maisha yako.
-
Andika jambo moja uliloweza kufanya ukiwa mtoto na jambo moja ambalo hukuweza kufanya.
-
Andika kuhusu wakati mgumu ambapo ulifanikiwa kufanya jambo fulani.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A2-22 May, Might na Could kwa Kiswahili: Huenda, Labda na Inawezekana Chagua jibu sahihi: I'm not sure, but I … be at the meeting tomorrow.
-
A2-23 Kuomba, Kutoa Msaada na Kuomba Ruhusa kwa Kiingereza: Could You, May I, Shall I Ifanye kuwa ya adabu: Help me with this box.
-
A2-19 Present Perfect au Past Simple? Tofauti kwa Lugha Rahisi We (move) to this town in 2018.
Majibu
A. Muundo
- be
- been
- managed
- Were you able to find a parking space?
- didn't manage / did not manage
- be
B. Maana
- could
- managed to
- all three are correct
- could
- won't be able to
C. Tafuta Kosa
- I will be able to help you on Monday. / I'll be able to help you on Monday. / I can help you on Monday.
- He managed to pass the test.
- I haven't been able to sleep this week.
- ✓ My grandfather could speak four languages.
D. Katika Muktadha
- couldn't / could not
- managed
- was able to
- could
- 'll be able to / will be able to / 'm going to be able to / am going to be able to
E. Zamu Yako
- I could swim when I was five. I couldn't ride a bike until I was nine.
- Last year I lost my passport, but I managed to get a new one in two days.
F. Marudio Mchanganyiko
- might not
- Could you help me with this box, please? / Could you please help me with this box? / Could you help me with this box? / Would you help me with this box, please? / Can you help me with this box, please? / Would you mind helping me with this box?
- moved
