SlowingoSarufi
A2 1 / 38

Past Continuous kwa Kiswahili: I Was Working, Nilikuwa Nikifanya Kazi

Past Continuous: I Was Working

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kusema ulikuwa ukifanya nini wakati fulani zamani, kueleza mandhari mwanzoni mwa hadithi, na kueleza vitendo viwili vilivyokuwa vikiendelea wakati mmoja — kwa kutumia was / were + -ing form.

Wazo Kuu

Past Simple (wakati uliopita wa kawaida: I cooked dinner) huonyesha kitendo cha zamani kama tukio moja kamili: kilianza, kikaisha, basi. Lakini wakati mwingine tunataka kusimama ndani ya dakika moja ya zamani na kutazama kote. Jana saa mbili usiku, nini kilikuwa kikitokea? Kitendo kilianza kabla ya wakati huo na bado kilikuwa kikiendelea. Kilikuwa katikati.

Fikiria filamu yenye kitufe cha kusimamisha (pause). Unasimamisha filamu wakati mmoja, na unaona vitendo vikiwa katikati: mtu alikuwa akipika, mvua ilikuwa ikinyesha, watoto walikuwa wakicheza. Hakuna kitu kwenye picha hiyo kilichokwisha. Hiyo ndiyo Past Continuous (wakati uliopita unaoendelea).

Wazo hili unalijua tayari kutoka Present Continuous — kumbuka video ya moja kwa moja katika A1-22 (I'm cooking = kinaendelea sasa)? Hapa tunasimamisha filamu ya zamani. Past Continuous ni wazo lile lile likihamishiwa wakati uliopita: am / is / are zinakuwa was / were, na -ing form inabaki. -ing form maana yake ni "katikati ya kitendo".

Habari njema kwetu: Kiswahili kina muundo unaofanana sana — nilikuwa nikipika, tulikuwa tukisubiri. Nilikuwa inalingana na was, na -ki- (au -na-) inalingana na -ing.

Kiswahili na Kiingereza

Kiswahili hujenga wakati uliopita unaoendelea kwa -likuwa pamoja na kitenzi cha -ki- au -na-: nilikuwa nikipika / nilikuwa ninapika. Kiingereza hufanya vivyo hivyo kwa was / were + -ing. Tofauti ziko mahali pengine: Kiswahili kina viambishi vingi vya kiima (ni-, u-, a-, tu-, m-, wa-), Kiingereza kina maumbo mawili tu (was / were); na Kiswahili hutumia -likuwa + -me- kwa hali (alikuwa amelala, alikuwa amekaa), wakati Kiingereza husema was + -ing, si had slept.

KiswahiliKiingerezaTofauti
Saa mbili usiku nilikuwa nikipika.At 8 pm I was cooking dinner.-likuwa + -ki- / -na- → was / were + -ing
Tulikuwa tukitazama TV. / Walikuwa wakicheza.We were watching TV. / They were playing.viambishi vingi → was (I, he, she, it) au were (you, we, they)
Nilipika chakula.I cooked dinner.-li- peke yake → kitendo kizima: past simple
Babu alikuwa amelala.Grandpa was sleeping. / Grandpa was asleep.-likuwa + -me- kwa hali → was + -ing, si had slept
Nilikuwa na baiskeli.I had a bike.nilikuwa na (umiliki) → had, si was having
Nilipokuwa nikisafisha jiko, mume wangu alikuwa akifua nguo.While I was cleaning the kitchen, my husband was doing the laundry.-po- / wakati / huku → while

Kwa hiyo, ukiweza kusema nilikuwa nikifanya… kwa Kiswahili, kwa kawaida unaweza kusema was / were + -ing kwa Kiingereza. Lakini ukiona alikuwa amelala, alikuwa amekaa, alikuwa amesimama, usitafsiri -me- kama had: hizi ni was sleeping, was sitting, was standing.

Muundo

Chanya (affirmative)

Kiimawas / were-ing form
I / he / she / itwasworking.
you / we / theywereworking.

Hasi (negative)

Kiimawas not / were not-ing formUfupisho
I / he / she / itwas notsleeping.wasn't
you / we / theywere notsleeping.weren't

Maswali na majibu mafupi

SwaliMajibu mafupi
Was she driving?Yes, she was. / No, she wasn't.
Were they waiting?Yes, they were. / No, they weren't.
What were you doing at ten?I was studying.
Where was he going?He was going to the gym.

Hakuna ufupisho wa was au were katika sentensi chanya: I was working, we were working.

Tahajia ya -ing ni ile ile ya Present Continuous A1-22: make → making, stop → stopping, lie → lying.

Matumizi

1Kitendo Kilichokuwa Kikiendelea Wakati Fulani Zamani

Tumia Past Continuous kusema kitendo kilikuwa katikati wakati maalum zamani. Kilianza kabla ya wakati huo na bado kilikuwa kikiendelea wakati huo.

At 8 pm I was cooking dinner.
Saa mbili usiku nilikuwa nikipika chakula cha jioni.
nilikuwa nikipika → was cooking; saa mbili usiku = 8 pm
This time yesterday we were flying to Lisbon.
Muda kama huu jana tulikuwa tukisafiri kwa ndege kwenda Lisbon.
tulikuwa → we were
"Why didn't you answer?" "Sorry, I was driving."
"Kwa nini hukujibu?" "Samahani, nilikuwa ninaendesha gari."
nilikuwa katikati ya kuendesha
At midnight the baby was still crying.
Saa sita usiku mtoto alikuwa bado akilia.
yeye (mtoto) → was
What were you doing at six o'clock this morning?
Leo alfajiri, saa kumi na mbili, ulikuwa ukifanya nini?
swali: were huja kabla ya you
I wasn't sleeping at 2 am. I was watching a film.
Saa nane usiku sikuwa nimelala. Nilikuwa nikitazama filamu.
sikuwa nimelala (-me-) → wasn't sleeping, si hadn't slept
At 7.30 the kids were getting ready for school.
Saa moja na nusu asubuhi watoto walikuwa wakijiandaa kwenda shule.
7.30 (UK), 7:30 (US)

2Mandhari ya Hadithi

Hadithi nyingi huanza kwa Past Continuous ili "kuweka mandhari": hali ya hewa, mahali, watu walikuwa wakifanya nini. Matukio makuu hufuata kwa Past Simple — tazama A2-02.

The sun was shining and the birds were singing.
Jua lilikuwa likiwaka na ndege walikuwa wakiimba.
It was raining, and people were running for the bus.
Mvua ilikuwa ikinyesha, na watu walikuwa wakilikimbilia basi.
Music was playing, and everyone was dancing.
Muziki ulikuwa ukipigwa, na kila mtu alikuwa akicheza.
Kiswahili: ukipigwa (kauli ya kutendwa); Kiingereza: music was playing
My grandmother was sitting by the window, reading a newspaper.
Bibi yangu alikuwa amekaa karibu na dirisha, akisoma gazeti.
alikuwa amekaa → was sitting, si had sat
The café was full. Students were working on their laptops.
Mkahawa ulikuwa umejaa. Wanafunzi walikuwa wakifanya kazi kwenye kompyuta mpakato zao.
ulikuwa umejaa → was full
It was late, and the streets were empty. Nobody was talking.
Ilikuwa usiku sana, na barabara zilikuwa tupu. Hakuna mtu aliyekuwa akizungumza.

3Vitendo Viwili kwa Wakati Mmoja (while)

Tumia while kuonyesha kwamba vitendo viwili virefu vilikuwa vikiendelea wakati mmoja. Kwa kawaida vyote viwili huwa katika Past Continuous. Kiswahili mara nyingi husema nilipokuwa… (-po-), wakati… au huku….

While I was cleaning the kitchen, my husband was doing the laundry.
Nilipokuwa nikisafisha jiko, mume wangu alikuwa akifua nguo.
nilipokuwa → while I was
The kids were playing outside while we were having lunch.
Watoto walikuwa wakicheza nje tulipokuwa tukila chakula cha mchana.
having lunch = kula chakula cha mchana
While she was studying, her flatmate was practising the guitar.
Alipokuwa akisoma, mwenzake wa nyumba alikuwa akifanya mazoezi ya gitaa.
yeye hapa ni mwanamke → she; flatmate (UK), roommate (US); practising (UK), practicing (US)
Were you listening while I was explaining?
Ulikuwa ukisikiliza nilipokuwa nikieleza?
swali: Were you…?
While we were waiting for the bus, we were chatting about the weekend.
Tulipokuwa tukisubiri basi, tulikuwa tukipiga soga kuhusu wikendi.
My dad was driving while my mum was reading the map.
Baba yangu alikuwa akiendesha gari huku mama yangu akisoma ramani.
huku → while; mum (UK), mom (US)

Makosa ya Kawaida

❌They was playing football.
✅They were playing football.
you/we/they → were.
❌I was work at 9 am.
✅I was working at 9 am.
was/were + -ing form, si base form.
❌She working at 10 pm.
✅She was working at 10 pm.
Usiache was/were.
❌What you were doing?
✅What were you doing?
Katika maswali, was/were huja kabla ya kiima.
❌Did you sleeping at midnight?
✅Were you sleeping at midnight?
Maswali ya past continuous hutumia was/were, si did.
❌I was knowing the answer.
✅I knew the answer.
Vitenzi vya hali (know, want, like) kwa kawaida havitumiki katika umbo la -ing — tazama A1-23.
❌Yes, I were.
✅Yes, I was.
I → was, hata katika majibu mafupi.
⚠️I cooked dinner when you called. (maana: nilikuwa katikati ya kupika)
✅I was cooking dinner when you called.
Sarufi ni sahihi, lakini maana yake ni kwamba ulipiga simu kwanza, kisha nikaanza kupika. Tazama A2-02.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Alikuwa amelala → "had slept". Kwa hali kama kulala, kukaa, kusimama na kuvaa, Kiswahili husema alikuwa amelala, alikuwa amesimama. Ukitafsiri -me- kama had, unapata Past Perfect (had slept), ambayo inamaanisha kitendo kilikwisha kabla ya wakati huo. Kwa hali iliyokuwa ikiendelea wakati huo, Kiingereza husema was / were + -ing (au was asleep).

⚠️When the visitors arrived, Grandpa had slept.
✅When the visitors arrived, Grandpa was sleeping. au When the visitors arrived, Grandpa was asleep.
Had slept: usingizi ulikuwa umekwisha; unataka kusema bado alikuwa amelala.
⚠️A policeman had stood at the gate all morning.
✅A policeman was standing at the gate all morning.
Alikuwa amesimama → was standing.

2. Nilikuwa na → "I was having". Nilikuwa na ina -likuwa, kwa hiyo wengi huitafsiri kama was having. Lakini kwa umiliki, have ni kitenzi cha hali (state verb) na hakitumiki katika umbo la -ing. Nilikuwa na = had.

❌When I was a child, I was having a bicycle.
✅When I was a child, I had a bicycle.
❌My grandfather was having a small shop in Moshi.
✅My grandfather had a small shop in Moshi.
Umiliki: had.

3. Maswali bila kugeuza mpangilio. Kiswahili huuliza bila kubadilisha mpangilio wa maneno: Ulikuwa unaenda wapi? Katika Kiingereza, was / were huja kabla ya kiima.

❌Where you were going so early?
✅Where were you going so early?
❌Why the children were crying?
✅Why were the children crying?

4. Yeye moja → he au she. Alikuwa akinunua haionyeshi kama ni mwanamume au mwanamke. Katika hadithi, chagua he au she kulingana na mtu.

⚠️I saw my aunt at the market. He was buying tomatoes.
✅I saw my aunt at the market. She was buying tomatoes.
Sarufi ni sahihi, lakini shangazi ni mwanamke → she.

Usichanganye

Past Continuous na Past Simple — Past Continuous huonyesha katikati ya kitendo; Past Simple huonyesha kitendo kizima, mwanzo hadi mwisho. Kiswahili kinaonyesha tofauti hii pia: nilikuwa nikiandika na niliandika. Jinsi zinavyofanya kazi pamoja katika hadithi kumo katika A2-02.

I was writing an email at 3 pm.
Saa tisa alasiri nilikuwa nikiandika barua pepe.
nilikuwa katikati saa tisa
I wrote an email at 3 pm.
Niliandika barua pepe saa tisa alasiri.
barua pepe nzima, karibu saa tisa
We were watching TV all evening.
Tulikuwa tukitazama TV jioni nzima.
shughuli iliyokuwa ikiendelea
We watched two episodes last night.
Jana usiku tulitazama vipindi viwili.
matokeo kamili yanayohesabika

Past Continuous na Present Continuous — Muundo ni ule ule, wakati ni tofauti: was / were kwa zamani, am / is / are kwa sasa. Tazama A1-22.

I'm working now.
Ninafanya kazi sasa hivi.
ninafanya + sasa hivi → am working
I was working at this time yesterday.
Jana muda kama huu nilikuwa nikifanya kazi.
nilikuwa nikifanya → was working

Tahajia na Matamshi

  • Katika mazungumzo ya kawaida, was na were ni dhaifu: was /wəz/, were /wə/ (UK), /wɚ/ (US). Irabu ni schwa /ə/ — fupi na legevu, mdomo ukiwa umetulia. Katika Kiswahili kila irabu hutamkwa kikamilifu, lakini hapa usitamke a kamili: I was cooking husikika kama "I wəz cooking".
  • Katika majibu mafupi na mwishoni mwa sentensi, ni kamili: Yes, I was /wɒz/ (UK), /wʌz/ (US); Yes, they were /wɜː/ (UK), /wɝː/ (US). Sauti /ɜː/ haipo katika Kiswahili: midomo imelegea, ulimi uko katikati ya mdomo, na sauti ni ndefu, kama katika bird na work. Usiitamke kama e wala a.
  • wasn't /ˈwɒznt/ (UK), /ˈwʌznt/ (US) na weren't /wɜːnt/ (UK), /wɝːnt/ (US) kwa kawaida hupewa msisitizo. Usiongeze irabu kati ya konsonanti wala mwishoni.
  • Mwisho wa -ing ni sauti moja, /ŋ/ — ile ile ya ng' katika ng'ombe. Hii ni rahisi kwako. Usiongeze /g/ wala irabu baada yake: epuka matamshi kama "cookingi".
  • Tahajia ya -ing: ondoa e isiyotamkwa (ride → riding), rudufu konsonanti moja ya mwisho baada ya irabu fupi moja yenye msisitizo (run → running, sit → sitting), -ie → -ying (die → dying).

Kanuni ya Dhahabu

Bonyeza "pause" kwenye zamani: was / were + -ing form = kitendo kilikuwa kikiendelea wakati huo. I / he / she / it → was, you / we / they → were. Na kumbuka: alikuwa amelala = was sleeping, nilikuwa na = had.

Mazoezi

A. Muundo

Tumia past continuous (was/were + -ing form).

  1. At 7 am I (have) breakfast — I was in the middle of it when the phone rang.
  2. When I got home at 4 pm, the house was quiet. The children (play) in the garden.
  3. It (not rain) when we left the house.
  4. you (sleep) at midnight? I called, but you didn't answer.
  5. When you phoned Mia at 10 last night, what she (do)?
  6. While I (cook), my brother (set) the table.

B. Maana

Chagua jibu linalolingana na maana.

  1. Chagua jibu sahihi: At midnight I … a book in bed. I finished it at one.
  2. Chagua jibu sahihi: I … the answer.
  3. Jibu fupi: Were they working at noon yesterday? (No)
  4. Sentensi ipi inamaanisha kwamba kitendo kilikuwa kikiendelea saa tisa alasiri (3 pm)?

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. We was waiting for the bus.
  2. Did you watching TV at 9 pm?
  3. He was sit on the sofa.
  4. While I was reading, my sister was listening to music.

D. Katika Muktadha

Tumia past continuous.

A quiet evening
It was 9 pm on Sunday. Outside, it 15 (snow). In the living room, my dad 16 (read) the newspaper, and my mum 17 (watch) a film. My little brothers 18 (not sleep) — they 19 (play) a computer game in their room. And me? I 20 (do) my homework at the kitchen table.

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza kuhusu maisha yako.

  1. Jana saa mbili usiku (8 pm) ulikuwa ukifanya nini? Andika sentensi mbili.
  2. Eleza mandhari mwanzoni mwa hadithi: hali ya hewa na watu wawili.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. A1-28 Past Simple (Irregular Verbs) kwa Kiswahili: Did, Didn't na Vitenzi 40
    Sahihisha kosa: Did you went to the party?
  2. A1-22 Present Continuous kwa Kiswahili: Jinsi ya Kusema Kinachoendelea Sasa
    Andika -ing form: lie
  3. A1-26 Was na Were kwa Kiswahili: Nilikuwa, Alikuwa, Kulikuwa na
    Chagua jibu sahihi: There … two cars outside the house.
Majibu

A. Muundo

  1. was having
  2. were playing
  3. wasn't raining / was not raining
  4. Were … sleeping
  5. was … doing
  6. was cooking … was setting

B. Maana

  1. was reading
  2. knew
  3. No, they weren't. / No, they were not.
  4. I was writing an email at 3 pm.

C. Tafuta Kosa

  1. We were waiting for the bus.
  2. Were you watching TV at 9 pm? / Did you watch TV at 9 pm?
  3. He was sitting on the sofa. / He sat on the sofa.
  4. ✓ While I was reading, my sister was listening to music.

D. Katika Muktadha

  1. was snowing
  2. was reading
  3. was watching
  4. weren't sleeping / were not sleeping
  5. were playing
  6. was doing

E. Zamu Yako

  1. At 8 pm yesterday I was cooking dinner. My sister was talking on the phone.
  2. It was raining. An old man was waiting at the bus stop, and a girl was reading a book.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. Did you go to the party?
  2. lying
  3. were
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play