Phân biệt thì quá khứ đơn và quá khứ tiếp diễn: when và while (Past Simple vs Past Continuous)
Past Simple or Past Continuous? When and While
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể kể một câu chuyện ngắn về quá khứ: dùng past continuous (thì quá khứ tiếp diễn) cho bối cảnh và past simple (thì quá khứ đơn) cho các sự việc — và nối chúng bằng when, while, during và for.
Ý chính
Một câu chuyện có hai lớp. Một lớp là bối cảnh: những hành động kéo dài đang diễn ra sẵn — I was walking home, it was getting dark. Lớp kia là sự việc: những hành động ngắn, trọn vẹn, đẩy câu chuyện đi tới — my phone rang, I stopped.
Hãy hình dung một đường kẻ dài và một vạch ngắn cắt ngang nó. Đường dài là thì quá khứ tiếp diễn: một hành động đang diễn ra. Vạch ngắn là thì quá khứ đơn: một sự việc xảy ra ở giữa đường kẻ và thường làm nó bị gián đoạn. I was walking home (đường dài) when it started to rain (vạch ngắn).
Khi không có bối cảnh, các hành động chỉ xảy ra lần lượt cái này sau cái kia, hãy dùng toàn thì quá khứ đơn, giống như các bước trong một danh sách: I got up, had a shower and left.
Vậy với mỗi hành động trong quá khứ, hãy tự hỏi: đây là cảnh nền phía sau câu chuyện, hay là một bước trong câu chuyện?
Tiếng Việt và tiếng Anh
Tiếng Việt thường dùng đang cho bối cảnh và để động từ trơn cho sự việc: Tôi đang đi bộ về nhà thì trời đổ mưa. Tiếng Anh phải đánh dấu cả hai: was/were + -ing cho bối cảnh, dạng quá khứ cho sự việc. Ngoài ra, một chữ khi của tiếng Việt ứng với cả when lẫn while, và một chữ trong ứng với cả during lẫn for.
| Tiếng Việt | Tiếng Anh | Khác nhau ở đâu |
|---|---|---|
| Tôi đang đi bộ về nhà thì trời đổ mưa. | I was walking home when it started to rain. | "thì" không dịch thành từ riêng; vạch ngắn đi sau when |
| Khi tôi về đến nhà, chị tôi đang nấu cơm. | When I got home, my sister was cooking dinner. | chị ấy đã nấu từ trước khi tôi về |
| Khi tôi về đến nhà, chị tôi nấu cơm. | When I got home, my sister cooked dinner. | tôi về trước, rồi chị ấy mới nấu |
| Tôi bị mất ví trong lúc đi mua sắm. | I lost my wallet while I was shopping. | while + chủ ngữ + động từ |
| Điện thoại tôi đổ chuông trong giờ thi. | My phone rang during the exam. | during + danh từ |
| Chúng tôi ở Rome trong một tuần. | We stayed in Rome for a week. | khoảng thời gian bao lâu: for, không phải during |
Ba dòng đầu cho thấy: trong tiếng Việt, chữ "đang" có thể có hoặc không, nhưng trong tiếng Anh, chọn thì nào sẽ quyết định thứ tự của câu chuyện. Ba dòng cuối cho thấy chữ "trong" phải được tách thành ba từ khác nhau.
Cấu trúc
Hành động bị gián đoạn
| Bối cảnh (quá khứ tiếp diễn) | Sự việc (quá khứ đơn) |
|---|---|
| I was walking home | when it started to rain. |
| While I was walking home, | it started to rain. |
| She was having a shower | when the doorbell rang. |
Mệnh đề có when hoặc while có thể đứng trước hoặc đứng sau. Khi nó đứng trước, ta thường đặt dấu phẩy sau nó.
When hay while?
| Từ | Thường đi với | Ví dụ |
|---|---|---|
| when | hành động ngắn (quá khứ đơn) | …when the phone rang. |
| while | hành động kéo dài (quá khứ tiếp diễn) | While I was cooking, … |
Chuỗi sự việc
| Mẫu | Ví dụ |
|---|---|
| quá khứ đơn, quá khứ đơn, quá khứ đơn | I opened the door, turned on the light and saw the mess. |
| when + quá khứ đơn, quá khứ đơn | When the film ended, we went home. (cái này trước, cái kia sau) |
During, while, for
| Từ | + | Ví dụ |
|---|---|---|
| during | danh từ | during the meeting, during the night |
| while | mệnh đề (chủ ngữ + động từ) | while we were having the meeting |
| for | khoảng thời gian | for two hours, for three days |
Cách dùng
1Hành động nền bị một sự việc cắt ngang
Hành động kéo dài đang diễn ra; một hành động ngắn xảy ra ở giữa. Hành động ngắn thường làm dừng hoặc làm thay đổi hành động dài.
2When + hành động ngắn, while + hành động kéo dài
When thường đi trước hành động ngắn (quá khứ đơn). While đi trước hành động kéo dài (quá khứ tiếp diễn). When cũng có thể đi với hành động kéo dài, nhưng while làm nghĩa rõ hơn.
3Chuỗi sự việc — chỉ dùng quá khứ đơn
Khi các hành động xảy ra lần lượt, dùng quá khứ đơn cho tất cả. When + quá khứ đơn thường có nghĩa là "việc này xong rồi mới đến việc kia".
So sánh: thì của động từ làm thay đổi thứ tự câu chuyện.
4During + danh từ, while + mệnh đề, for + khoảng thời gian
During và while đều có nghĩa là "trong lúc", nhưng during đứng trước danh từ, còn while đứng trước chủ ngữ + động từ. For cho biết việc gì đó kéo dài bao lâu.
5Động từ trạng thái giữ ở quá khứ đơn
Những động từ chỉ trạng thái, không phải hành động (know, want, like, need, believe, understand, belong, seem), thường giữ ở quá khứ đơn, kể cả khi chúng thuộc về bối cảnh. Xem A1-23.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. "Trong" thành in hoặc during cho khoảng thời gian. Tiếng Việt nói Cuộc họp kéo dài trong ba tiếng, nên nhiều bạn dịch "trong" thành in hay during. Khi nói việc kéo dài bao lâu, tiếng Anh dùng for.
2. "Trong khi" + danh từ. Trong khi ăn hay trong lúc họp rất tự nhiên trong tiếng Việt, nên nhiều bạn đặt danh từ ngay sau while. Sau while cần chủ ngữ + động từ; trước danh từ, dùng during.
3. Kể chuyện mà động từ không đổi. Trong tiếng Việt, Tôi đang nấu ăn thì có người bấm chuông không có dấu hiệu quá khứ nào trên động từ. Nhiều bạn kể chuyện tiếng Anh với động từ ở dạng hiện tại, hoặc chỉ dùng -ing mà thiếu was/were.
4. Bỏ "đang" nên dùng quá khứ đơn cho bối cảnh. Tiếng Việt nói Khi tôi đến thì họ ăn cơm vẫn có thể hiểu là "họ đang ăn". Nhưng tiếng Anh When I arrived, they ate có nghĩa là tôi đến rồi họ mới bắt đầu ăn. Nếu việc ăn đã bắt đầu trước, phải dùng quá khứ tiếp diễn.
Đừng nhầm lẫn
When và while — Cả hai đều nối được hai mệnh đề, nhưng thường đi trước hai loại hành động khác nhau. Tiếng Việt dùng chung chữ "khi" hoặc "lúc".
During và for — During cho biết việc xảy ra khi nào (nằm trong khoảng thời gian nào); for cho biết việc kéo dài bao lâu. Các từ chỉ thời gian khác như by và until có trong B1-31.
Một từ nối, hai cách kết hợp thì — Thì của động từ, chứ không phải từ nối, cho biết thứ tự các sự việc. Cách kết hợp các thì quá khứ được nói thêm ở B1-04.
Chính tả và phát âm
- Khi mệnh đề when/while đứng trước, dùng dấu phẩy: While I was out, the parcel arrived. Khi nó đứng sau, thường không có dấu phẩy: The parcel arrived while I was out.
- while /waɪl/: chữ h không đọc (với hầu hết người nói). Âm cuối là /l/: đầu lưỡi chạm lợi trên và giữ ở đó một chút. Đừng nuốt mất âm /l/ hay đọc thành /n/.
- Khi nói nhanh, was và were đọc nhẹ (/wəz/, /wə/), nên trọng âm rơi vào động từ chính và danh từ: I was walking home when it started to rain.
- Đuôi -ed của quá khứ đơn phải nghe được: started /ɪd/, stopped /t/, arrived /d/. Nếu bỏ âm cuối, người nghe không biết bạn đang kể chuyện quá khứ.
- Chính tả quá khứ đơn (stop → stopped, try → tried) có ở A1-27; dạng bất quy tắc (ring → rang, fall → fell) có ở A1-28.
Quy tắc vàng
Hành động nền kéo dài → quá khứ tiếp diễn (thường với while). Sự việc ngắn xảy ra ở giữa → quá khứ đơn (thường với when). Các sự việc lần lượt nối nhau → quá khứ đơn cho tất cả. Và chữ "trong" chỉ khoảng thời gian bao lâu → for.
Luyện tập
A. Hình thức
Chia động từ trong ngoặc, hoặc nối hai câu bằng từ cho sẵn.
-
I (read) when the lights (go) out.
-
While we (drive) to the coast, the car (break) down.
-
She (cut) her finger while she (make) a salad.
-
Nối hai câu bằng when: He was taking a photo. He dropped his phone.
-
Nối hai câu bằng while: I was jogging. It started to snow.
B. Ý nghĩa
Chọn đáp án đúng.
-
Chọn đáp án đúng: … the bus arrived, everybody got on.
-
Chọn đáp án đúng: … I was waiting for the bus, I met an old friend.
-
Chọn đáp án đúng: I fell asleep … the film.
-
Chọn đáp án đúng: We lived in Canada … two years.
-
Chọn đáp án đúng: When I got home, my sister … dinner. She started an hour before I arrived.
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
During I was sleeping, someone called.
-
When I saw him, I was knowing he was angry.
-
I was opening the door and I was going in.
-
I met my wife while I was working in Rome.
D. Trong ngữ cảnh
Chia động từ trong ngoặc, hoặc điền từ thích hợp, để hoàn thành câu chuyện.
Last Friday I 15 (sit) on the sofa and my cat 16 (sleep) next to me. Suddenly, someone 17 (knock) on the door. I 18 (open) it, but nobody was there. Then, 19 I was closing the door, I 20 (see) a small box on the ground. I woke up twice 21 the night because I was thinking about it!
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh.
-
Viết về một lần có chuyện bất ngờ xảy ra. Dùng một hành động nền kéo dài và một sự việc ngắn.
-
Viết ba việc bạn đã làm sáng nay, lần lượt từng việc một.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
A2-01 Thì quá khứ tiếp diễn (Past Continuous): cách dùng was/were + V-ing Sửa lỗi sai: What you were doing at 9 pm?
-
A1-28 Thì quá khứ đơn với động từ bất quy tắc, câu phủ định và câu hỏi với did (Past Simple: Irregular Verbs) Viết dạng quá khứ: fall
-
A1-29 Liên từ and, but, or, so, because và cách dùng also, too, as well (Conjunctions) Chọn đáp án đúng: It was raining, … we stayed at home.
Đáp án
A. Hình thức
- was reading … went
- were driving … broke
- cut … was making
- He was taking a photo when he dropped his phone. / He dropped his phone when he was taking a photo.
- While I was jogging, it started to snow. / It started to snow while I was jogging.
B. Ý nghĩa
- When
- While / When
- during
- for
- was cooking
C. Tìm lỗi sai
- While I was sleeping, someone called. / When I was sleeping, someone called.
- When I saw him, I knew he was angry.
- I opened the door and went in. / I opened the door and I went in.
- ✓ I met my wife while I was working in Rome.
D. Trong ngữ cảnh
- was sitting
- was sleeping
- knocked
- opened
- while / when
- saw
- during / in
E. Đến lượt bạn
- I was waiting for the train when I saw my old school friend.
- I got up, had breakfast and took the bus to work.
F. Ôn tập tổng hợp
- What were you doing at 9 pm?
- fell
- so
