And, But, Or, So, Because sa Ingles: Paano Pagdugtungin ang mga Ideya
And, But, Or, So, Because
Sa pahinang ito
Layunin
Pagkatapos ng araling ito, kaya mo nang pagdugtungin ang dalawang ideya gamit ang and, but, or, so at because, magdagdag ng impormasyon gamit ang also, too at as well sa tamang puwesto, at gamitin nang tama ang kuwit (comma) kasama ng mga salitang ito.
Ang Pangunahing Ideya
Malinaw ang maiikling pangungusap, pero sa totoong usapan, pinagdudugtong natin ang mga ideya. Ang clause ay grupo ng mga salitang may simuno at pandiwa: it was late, we took a taxi. Pinagdudugtong ng mga pang-ugnay (conjunctions) ang dalawang clause para maging isang pangungusap, at bawat isa ay nagpapakita ng ibang relasyon. Isipin mong limang simbolo ang mga ito:
- and = dagdag (+): isa pang ideya
- but = kaibahan o sorpresa (≠)
- or = pagpili (?)
- so = resulta (→)
- because = dahilan (←)
Iisang kuwento ang sinasabi ng so at because, pero magkasalungat ang direksyon. Sanhi → resulta: It was late, so we took a taxi. Resulta ← sanhi: We took a taxi because it was late.
Kahawig ng trabaho ng and ang also, too at as well: nagdadagdag sila ng impormasyon. Pero hindi sila nagdudugtong ng dalawang clause. Nasa loob sila ng isang clause, at may kanya-kanya silang puwesto.
Para sa ating mga Pilipino, magandang balita: may katumbas ang lahat ng ito sa Filipino (at, pero, o, kaya, dahil / kasi, din / rin). Pero may tatlong pagkakaiba sa paggamit, at doon tayo madalas madapa.
Filipino at Ingles
Malapit ang Filipino sa Ingles dito: at = and, pero / ngunit = but, o = or, kaya = so, dahil / kasi = because. Tatlo ang pagkakaiba. Una, sa Filipino, puwedeng magsama ang dahil at kaya sa iisang pangungusap (Dahil umuulan, kaya hindi kami lumabas); sa Ingles, isa lang ang gamitin. Pangalawa, ang din / rin ay ginagamit sa positibo at sa negatibo; sa Ingles, too sa positibo, pero either sa negatibo. Pangatlo, sumusunod ang din / rin sa unang salita ng pangungusap; sa Ingles, may sariling puwesto ang also (bago ang pangunahing pandiwa).
| Filipino | Ingles | Ano ang pagkakaiba |
|---|---|---|
| Nars ako at guro ang asawa ko. | I'm a nurse and my husband is a teacher. | pareho |
| Maliit ang flat, pero maliwanag. | The flat is small, but it's very bright. | pareho; may kuwit bago ang but |
| Hindi ako kumakain ng karne o isda. | I don't eat meat or fish. | pareho: o sa negatibo |
| Umuulan, kaya sa bahay lang kami. | It was raining, so we stayed at home. | kaya → so |
| Dahil umuulan, kaya sa bahay lang kami. | Because it was raining, we stayed at home. | natural sa Filipino ang dalawa; sa Ingles, isa lang |
| Mahal din ng tatay ko ang kantang ito. | My dad loves it too. / My dad also loves it. | din → too (dulo) o also (gitna) |
| Hindi ko rin gusto. | I don't like it either. | rin sa negatibo → either, hindi too |
| Pagod ako. Kasi hindi ako nakatulog. | I'm tired because I didn't sleep well. | sa pagsulat, iisang pangungusap ang because clause |
Anyo
Ang limang conjunction
| Conjunction | Kahulugan | Halimbawa |
|---|---|---|
| and | pagdaragdag | I play the guitar and my sister plays the piano. |
| but | kaibahan | The hotel was nice, but the food was terrible. |
| or | pagpili | Do you want tea or coffee? |
| so | resulta | I was hungry, so I made a sandwich. |
| because | dahilan | I made a sandwich because I was hungry. |
Also, too, as well — puwesto
| Salita | Puwesto | Halimbawa |
|---|---|---|
| also | bago ang pangunahing pandiwa | She also plays the violin. |
| also | pagkatapos ng be | He's also a musician. |
| also | pagkatapos ng unang auxiliary o modal (can, is, are…) | I can also drive. |
| too | dulo ng clause | She plays the violin too. |
| as well | dulo ng clause | She plays the violin as well. |
Napakakaraniwan ng too at as well sa pagsasalita; karaniwan ang also sa pagsasalita at pagsulat. Sa negatibong pangungusap, gamitin ang either sa dulo, hindi ang too: I don't like it either (tingnan ang A2-32).
Kuwit kasama ng mga salitang ito
| Tuntunin | Halimbawa |
|---|---|
| Kadalasang may kuwit bago ang but at so kapag nagdudugtong sila ng dalawang clause | It's sunny, but it's cold. / I was tired, so I went to bed. |
| and / or na may dalawang maikling clause: kadalasang hindi kailangan ng kuwit | I cooked and she washed up. |
| Kadalasang walang kuwit bago ang because | I'm late because the bus didn't come. |
| Nauuna ang because clause → kuwit pagkatapos nito | Because it was raining, we stayed in. |
| Listahan: kuwit sa pagitan ng mga bagay, at and bago ang huli | I bought eggs, milk and bread. |
Sa listahan, may mga manunulat (lalo na sa US English) na naglalagay rin ng kuwit bago ang and: eggs, milk, and bread. Parehong tama ang dalawang istilo; pumili ng isa at gamitin ito palagi.
Gamit
1And — Pagdaragdag
Gamitin ang and para magdagdag ng kahawig na ideya, o para pagdugtungin ang mga salita sa isang listahan.
2But — Kaibahan
Gamitin ang but kapag iba ang pangalawang ideya sa una, o nakakagulat pagkatapos nito.
3Or — Pagpili
Gamitin ang or para sa pagpili sa pagitan ng dalawa o higit pang bagay. Sa negatibong pangungusap, pinagdudugtong ng or ang mga bagay na hindi mo ginagawa o wala ka. Pareho ito sa Filipino.
4So — Resulta
Ilagay ang so bago ang resulta. Nauuna ang sanhi. Pareho ang ayos ng kaya sa Filipino.
5Because — Dahilan
Ilagay ang because bago ang dahilan. Sa usapan, puwede mong sagutin ang tanong na Why…? ng Because… lang.
6Also, Too at As Well
Gamitin ang mga salitang ito para magdagdag ng impormasyon. Nasa gitna ng clause ang also; nasa dulo ang too at as well. Lahat ng ito ay din / rin sa Filipino.
Karaniwang Mali
Mga Bitag para sa mga Pilipino
1. Dahil … kaya … → Because …, so …. Sa Filipino, natural na magsama ang dahil at kaya sa iisang pangungusap: Dahil puno ang jeep, kaya naglakad na lang kami. Kapag isinalin nang salita por salita, nagkakaroon ng because at so ang pangungusap. Sa Ingles, isa lang ang pipiliin mo.
2. Rin sa negatibo → too. Ginagamit natin ang din / rin sa positibo at sa negatibo (Marunong din siya, Hindi rin siya marunong). Sa Ingles, too lang sa positibo; sa negatibo, either.
3. Din / rin pagkatapos ng unang salita. Sa Filipino, sumusunod ang din / rin sa unang salita (Puwede rin tayong pumunta sa beach). Kapag isinalin, madalas mapunta ang also pagkatapos ng pangunahing pandiwa. Sa Ingles: also bago ang pangunahing pandiwa, pagkatapos ng be, o pagkatapos ng modal tulad ng can.
4. Kasi bilang hiwalay na pangungusap. Sa usapan at sa chat, madalas tayong magsimula ng bagong pangungusap sa Kasi…: Absent ako kahapon. Kasi nilagnat ako. Ayos ito sa pagsasalita, pero sa pagsulat sa Ingles (email sa teacher o sa boss), dapat nasa iisang pangungusap ang because clause.
Huwag Ipagkamali
so at because — Iisang kuwento, magkasalungat na direksyon. So + resulta (kaya); because + dahilan (dahil / kasi). Nasa B1-27 ang iba pang paraan ng pagbibigay ng dahilan at resulta.
but at although — Parehong nagpapakita ng kaibahan, pero iba ang istruktura ng although (kahit). Sa araling ito, but lang ang gagamitin natin; nasa B1-26 ang although.
also, too at as well — Iisa ang kahulugan (din / rin), magkakaiba ang puwesto.
Baybay at Bigkas
- Kadalasang mahina ang and: /ən/ o /n/ lang — parang "fish 'n' chips" ang fish and chips. Hindi kailangang bigkasin nang buo ang bawat patinig, tulad ng nakasanayan natin sa Filipino.
- Mahina ang but /bət/ sa mabilis na pagsasalita; mahina ang or /ə/ (UK), /ɚ/ (US): parang "tea-er-coffee" ang tea or coffee.
- because /bɪˈkɒz/ (UK), /bɪˈkɔːz/ o /bɪˈkʌz/ (US) — nasa ikalawang bahagi ang diin: "be-COZ". Ang dulo ay /z/, may ugong; iwasan ang "bikos" na /s/ ang dulo. Sa napakaimpormal na pagsasalita, madalas itong maging 'cause /kəz/. Isulat ang because sa karaniwang pagsulat (hindi bcoz o coz).
- Puwedeng magkapareho ang tunog ng too, to at two: /tuː/. May diin ang too sa dulo ng pangungusap: Me too. (Madalas mahina ang to: /tə/.)
- Sa tanong na may pagpipilian gamit ang or, kadalasang tumataas ang boses sa unang pagpipilian at bumababa sa huli: Tea (taas) or coffee (baba)?
Gintong Tuntunin
and (+), but (≠), or (?), so (→ resulta), because (← dahilan) — at huwag pagsamahin ang because at so, kahit natural sa Filipino ang dahil … kaya. Nasa gitna ng clause ang also; nasa dulo ang too / as well; sa negatibo, either. Kadalasang may kuwit bago ang but at so, at walang kuwit bago ang because.
Mga Pagsasanay
A. Anyo
Sa bilang 1–4, gamitin ang salitang nagpapakita ng kahulugan sa panaklong: and, but, or, so, because. Sa 5–6, piliin ang also o too.
-
I like cats, I don't like dogs. (contrast)
-
Would you like rice chips? You can choose one. (choice)chips (UK); fries (US)
-
It was late, we went home. (result)
-
We went home it was late. (reason)
-
She plays the violin, and she ___ plays the piano. …
-
My brother likes football, and I like it ___. …
B. Kahulugan
Piliin ang tamang sagot.
-
Piliin ang tamang sagot: I didn't have breakfast, … I'm hungry now.
-
Piliin ang tamang sagot: I'm hungry now … I didn't have breakfast.
-
Piliin ang tamang sagot: We can eat at home … go to a restaurant.
-
Piliin ang tamang sagot: The test was hard, … I passed it.
C. Hanapin ang Mali
Itama ang mali. Kung tama na ang pangungusap, isulat ang correct.
-
I'm tired because of I worked late.
-
I don't eat meat too.
-
Because it was cold so we stayed in.
-
She speaks also French.
-
I was tired, so I went to bed early.
D. Sa Konteksto
Kumpletuhin ang mensahe. Gamitin ang mga salitang ito: and, because, but, or, so, too (puwedeng gamitin ang isang salita nang higit sa isang beses).
Hi Jo! Sorry, I can't come tonight 16 I have a cold. I stayed in bed all day, 17 I feel a bit better now. Do you want to meet on Saturday 18 Sunday? I'm free both days. My sister wants to come 19. She's on holiday this week, 20 she isn't working!
E. Ikaw Naman
Sumulat sa Ingles.
-
Sumulat ng isang pangungusap tungkol sa araw mo na may but at isa na may so.
-
Sagutin: Why are you learning English? Gamitin ang because.
F. Halo-halong Balik-aral
Balikan ang mga naunang aralin.
-
A1-28 Irregular Verbs sa Past Simple: Did at Didn't, Madaling Paliwanag Kumpletuhin: I didn't (go) to work because I was ill.
-
A1-15 Always, Usually, Sometimes, Never sa Ingles: Adverbs of Frequency at Tamang Puwesto Ilagay ang always sa tamang puwesto: She is late.
-
A1-26 Was at Were sa Ingles: Ang Past ng To Be, Madaling Paliwanag Piliin ang tamang sagot: The film … long, but it was great.
Mga sagot
A. Anyo
- but
- or
- so
- because
- also
- too
B. Kahulugan
- so
- because
- or
- but
C. Hanapin ang Mali
- I'm tired because I worked late.
- I don't eat meat either.
- Because it was cold, we stayed in. / It was cold, so we stayed in.
- She also speaks French. / She speaks French too. / She speaks French as well.
- ✓ I was tired, so I went to bed early.
D. Sa Konteksto
- because
- but / and / so
- or
- too
- so / and
E. Ikaw Naman
- I was tired, but I went to the gym. It was cold, so I wore a hat.
- Because I want to travel and I need it for my job.
F. Halo-halong Balik-aral
- go
- She is always late.
- was
