SlowingoGramatika
A1 31 / 32

And, But, Or, So, Because sa Ingles: Paano Pagdugtungin ang mga Ideya

And, But, Or, So, Because

Sa pahinang ito
  1. Layunin
  2. Ang Pangunahing Ideya
  3. Filipino at Ingles
  4. Anyo
  5. Gamit
  6. Karaniwang Mali
  7. Mga Bitag para sa mga Pilipino
  8. Huwag Ipagkamali
  9. Baybay at Bigkas
  10. Gintong Tuntunin
  11. Mga Pagsasanay

Layunin

Pagkatapos ng araling ito, kaya mo nang pagdugtungin ang dalawang ideya gamit ang and, but, or, so at because, magdagdag ng impormasyon gamit ang also, too at as well sa tamang puwesto, at gamitin nang tama ang kuwit (comma) kasama ng mga salitang ito.

Ang Pangunahing Ideya

Malinaw ang maiikling pangungusap, pero sa totoong usapan, pinagdudugtong natin ang mga ideya. Ang clause ay grupo ng mga salitang may simuno at pandiwa: it was late, we took a taxi. Pinagdudugtong ng mga pang-ugnay (conjunctions) ang dalawang clause para maging isang pangungusap, at bawat isa ay nagpapakita ng ibang relasyon. Isipin mong limang simbolo ang mga ito:

  • and = dagdag (+): isa pang ideya
  • but = kaibahan o sorpresa (≠)
  • or = pagpili (?)
  • so = resulta (→)
  • because = dahilan (←)

Iisang kuwento ang sinasabi ng so at because, pero magkasalungat ang direksyon. Sanhi → resulta: It was late, so we took a taxi. Resulta ← sanhi: We took a taxi because it was late.

Kahawig ng trabaho ng and ang also, too at as well: nagdadagdag sila ng impormasyon. Pero hindi sila nagdudugtong ng dalawang clause. Nasa loob sila ng isang clause, at may kanya-kanya silang puwesto.

Para sa ating mga Pilipino, magandang balita: may katumbas ang lahat ng ito sa Filipino (at, pero, o, kaya, dahil / kasi, din / rin). Pero may tatlong pagkakaiba sa paggamit, at doon tayo madalas madapa.

Filipino at Ingles

Malapit ang Filipino sa Ingles dito: at = and, pero / ngunit = but, o = or, kaya = so, dahil / kasi = because. Tatlo ang pagkakaiba. Una, sa Filipino, puwedeng magsama ang dahil at kaya sa iisang pangungusap (Dahil umuulan, kaya hindi kami lumabas); sa Ingles, isa lang ang gamitin. Pangalawa, ang din / rin ay ginagamit sa positibo at sa negatibo; sa Ingles, too sa positibo, pero either sa negatibo. Pangatlo, sumusunod ang din / rin sa unang salita ng pangungusap; sa Ingles, may sariling puwesto ang also (bago ang pangunahing pandiwa).

FilipinoInglesAno ang pagkakaiba
Nars ako at guro ang asawa ko.I'm a nurse and my husband is a teacher.pareho
Maliit ang flat, pero maliwanag.The flat is small, but it's very bright.pareho; may kuwit bago ang but
Hindi ako kumakain ng karne o isda.I don't eat meat or fish.pareho: o sa negatibo
Umuulan, kaya sa bahay lang kami.It was raining, so we stayed at home.kaya → so
Dahil umuulan, kaya sa bahay lang kami.Because it was raining, we stayed at home.natural sa Filipino ang dalawa; sa Ingles, isa lang
Mahal din ng tatay ko ang kantang ito.My dad loves it too. / My dad also loves it.din → too (dulo) o also (gitna)
Hindi ko rin gusto.I don't like it either.rin sa negatibo → either, hindi too
Pagod ako. Kasi hindi ako nakatulog.I'm tired because I didn't sleep well.sa pagsulat, iisang pangungusap ang because clause

Anyo

Ang limang conjunction

ConjunctionKahuluganHalimbawa
andpagdaragdagI play the guitar and my sister plays the piano.
butkaibahanThe hotel was nice, but the food was terrible.
orpagpiliDo you want tea or coffee?
soresultaI was hungry, so I made a sandwich.
becausedahilanI made a sandwich because I was hungry.

Also, too, as well — puwesto

SalitaPuwestoHalimbawa
alsobago ang pangunahing pandiwaShe also plays the violin.
alsopagkatapos ng beHe's also a musician.
alsopagkatapos ng unang auxiliary o modal (can, is, are…)I can also drive.
toodulo ng clauseShe plays the violin too.
as welldulo ng clauseShe plays the violin as well.

Napakakaraniwan ng too at as well sa pagsasalita; karaniwan ang also sa pagsasalita at pagsulat. Sa negatibong pangungusap, gamitin ang either sa dulo, hindi ang too: I don't like it either (tingnan ang A2-32).

Kuwit kasama ng mga salitang ito

TuntuninHalimbawa
Kadalasang may kuwit bago ang but at so kapag nagdudugtong sila ng dalawang clauseIt's sunny, but it's cold. / I was tired, so I went to bed.
and / or na may dalawang maikling clause: kadalasang hindi kailangan ng kuwitI cooked and she washed up.
Kadalasang walang kuwit bago ang becauseI'm late because the bus didn't come.
Nauuna ang because clause → kuwit pagkatapos nitoBecause it was raining, we stayed in.
Listahan: kuwit sa pagitan ng mga bagay, at and bago ang huliI bought eggs, milk and bread.

Sa listahan, may mga manunulat (lalo na sa US English) na naglalagay rin ng kuwit bago ang and: eggs, milk, and bread. Parehong tama ang dalawang istilo; pumili ng isa at gamitin ito palagi.

Gamit

1And — Pagdaragdag

Gamitin ang and para magdagdag ng kahawig na ideya, o para pagdugtungin ang mga salita sa isang listahan.

I'm a nurse and my husband is a teacher.
Nars ako at guro ang asawa ko.
We went to the beach and had lunch by the sea.
Pumunta kami sa beach at nananghalian sa tabing-dagat.
iisang simuno: hindi na inuulit ang we
I need eggs, butter and flour.
Kailangan ko ng itlog, mantikilya at harina.
She's clever and very funny.
Matalino siya at napakakuwela.

2But — Kaibahan

Gamitin ang but kapag iba ang pangalawang ideya sa una, o nakakagulat pagkatapos nito.

The flat is small, but it's very bright.
Maliit ang flat, pero napakaliwanag nito.
flat (UK), apartment (US)
I like coffee, but I don't drink it in the evening.
Gusto ko ng kape, pero hindi ako umiinom nito sa gabi.
He studied a lot, but he didn't pass the exam.
Nag-aral siya nang husto, pero hindi siya pumasa sa exam.
sorpresa
It's expensive but good.
Mahal pero maganda.
dalawang pang-uri: walang kuwit

3Or — Pagpili

Gamitin ang or para sa pagpili sa pagitan ng dalawa o higit pang bagay. Sa negatibong pangungusap, pinagdudugtong ng or ang mga bagay na hindi mo ginagawa o wala ka. Pareho ito sa Filipino.

Do you want to stay in or go out?
Gusto mo bang sa bahay lang o lumabas tayo?
We can take the bus or walk.
Puwede tayong mag-bus o maglakad.
I don't eat meat or fish.
Hindi ako kumakain ng karne o isda.
negatibo: or, hindi and
Is your birthday in May or June?
Mayo o Hunyo ba ang birthday mo?

4So — Resulta

Ilagay ang so bago ang resulta. Nauuna ang sanhi. Pareho ang ayos ng kaya sa Filipino.

It was raining, so we stayed at home.
Umuulan, kaya sa bahay lang kami.
kaya → so
My phone battery was dead, so I used my friend's phone.
Lowbat ang phone ko, kaya ginamit ko ang phone ng kaibigan ko.
The shop was closed, so we went to the market.
Sarado ang tindahan, kaya pumunta kami sa palengke.
I'm on a diet, so no cake for me, thanks.
Nagda-diet ako, kaya hindi muna ako kakain ng cake, salamat.

5Because — Dahilan

Ilagay ang because bago ang dahilan. Sa usapan, puwede mong sagutin ang tanong na Why…? ng Because… lang.

I'm tired because I didn't sleep well.
Pagod ako kasi hindi ako nakatulog nang maayos.
kasi / dahil → because
She left early because she had a headache.
Maaga siyang umalis dahil masakit ang ulo niya.
Because the trains weren't running, we drove to Leeds.
Dahil walang biyahe ang tren, nagmaneho kami papuntang Leeds.
because sa simula: walang so
"Why are you learning English?" "Because I want to work abroad."
"Bakit ka nag-aaral ng Ingles?" "Kasi gusto kong magtrabaho sa ibang bansa."
sa usapan, puwede ang Because… lang

6Also, Too at As Well

Gamitin ang mga salitang ito para magdagdag ng impormasyon. Nasa gitna ng clause ang also; nasa dulo ang too at as well. Lahat ng ito ay din / rin sa Filipino.

I play tennis. I also play football.
Naglalaro ako ng tennis. Naglalaro rin ako ng football.
also bago ang pandiwa
Sara is a doctor. She's also a mother of three.
Doktor si Sara. Nanay rin siya ng tatlong anak.
also pagkatapos ng is
I love this song. My dad loves it too.
Gustong-gusto ko ang kantang ito. Gustong-gusto rin ito ng tatay ko.
too sa dulo
We visited the castle, and we saw the old town as well.
Pinuntahan namin ang kastilyo, at nakita rin namin ang lumang bayan.
as well sa dulo

Karaniwang Mali

❌Because I was hungry, so I ate a sandwich.
✅Because I was hungry, I ate a sandwich.
Because o so, hindi ang dalawa. (O kaya: I was hungry, so I ate a sandwich.)
❌She plays also the piano.
✅She also plays the piano.
Nasa unahan ng pangunahing pandiwa ang also, hindi sa pagitan ng pandiwa at ng layon nito.
❌I don't like it too.
✅I don't like it either.
Sa negatibong clause, either ang gamitin sa dulo.
❌I'm tired because of I didn't sleep.
✅I'm tired because I didn't sleep.
because + clause. (Nasa B1-27 ang because of + pangngalan.)
❌So it was late, we took a taxi.
✅It was late, so we took a taxi.
Nasa unahan ng resulta ang so, sa pagitan ng dalawang clause.
⚠️I also am a student.
✅I'm also a student.
Karaniwang puwesto: also pagkatapos ng be.
⚠️She too plays the drums.
✅She plays the drums too.
Pormal ang too pagkatapos ng simuno at kailangan ng kuwit (She, too, plays…); ang karaniwang puwesto ay sa dulo.
⚠️I stayed at home. Because I was ill.
✅I stayed at home because I was ill.
Sa pagsulat, panatilihin ang because clause sa iisang pangungusap. Ayos lang sa usapan ang maikling sagot na "Because I was ill."

Mga Bitag para sa mga Pilipino

1. Dahil … kaya … → Because …, so …. Sa Filipino, natural na magsama ang dahil at kaya sa iisang pangungusap: Dahil puno ang jeep, kaya naglakad na lang kami. Kapag isinalin nang salita por salita, nagkakaroon ng because at so ang pangungusap. Sa Ingles, isa lang ang pipiliin mo.

❌Because the jeep was full, so we walked.
✅Because the jeep was full, we walked. o The jeep was full, so we walked.

2. Rin sa negatibo → too. Ginagamit natin ang din / rin sa positibo at sa negatibo (Marunong din siya, Hindi rin siya marunong). Sa Ingles, too lang sa positibo; sa negatibo, either.

❌Joy can't swim too.
✅Joy can't swim either.
❌"I don't have a car." "Me too."
✅"Me neither." o "I don't either."
Para sumang-ayon sa negatibo, Me neither; tingnan ang A2-32.

3. Din / rin pagkatapos ng unang salita. Sa Filipino, sumusunod ang din / rin sa unang salita (Puwede rin tayong pumunta sa beach). Kapag isinalin, madalas mapunta ang also pagkatapos ng pangunahing pandiwa. Sa Ingles: also bago ang pangunahing pandiwa, pagkatapos ng be, o pagkatapos ng modal tulad ng can.

❌We can go also to the beach.
✅We can also go to the beach. o We can go to the beach too.

4. Kasi bilang hiwalay na pangungusap. Sa usapan at sa chat, madalas tayong magsimula ng bagong pangungusap sa Kasi…: Absent ako kahapon. Kasi nilagnat ako. Ayos ito sa pagsasalita, pero sa pagsulat sa Ingles (email sa teacher o sa boss), dapat nasa iisang pangungusap ang because clause.

⚠️I was absent yesterday. Because I had a fever.
✅I was absent yesterday because I had a fever.
Ayos sa usapan, pero sa pagsulat, hindi buong pangungusap ang Because I had a fever.

Huwag Ipagkamali

so at because — Iisang kuwento, magkasalungat na direksyon. So + resulta (kaya); because + dahilan (dahil / kasi). Nasa B1-27 ang iba pang paraan ng pagbibigay ng dahilan at resulta.

It was cold, so I wore a coat.
Malamig, kaya nag-coat ako.
malamig → coat
I wore a coat because it was cold.
Nag-coat ako kasi malamig.
coat ← malamig

but at although — Parehong nagpapakita ng kaibahan, pero iba ang istruktura ng although (kahit). Sa araling ito, but lang ang gagamitin natin; nasa B1-26 ang although.

It was late, but we went for a walk.
Gabi na, pero naglakad-lakad pa rin kami.

also, too at as well — Iisa ang kahulugan (din / rin), magkakaiba ang puwesto.

Tom also likes jazz.
Gusto rin ni Tom ang jazz.
bago ang pangunahing pandiwa
Tom likes jazz too.
Gusto rin ni Tom ang jazz.
sa dulo
Tom likes jazz as well.
Gusto rin ni Tom ang jazz.
sa dulo

Baybay at Bigkas

  • Kadalasang mahina ang and: /ən/ o /n/ lang — parang "fish 'n' chips" ang fish and chips. Hindi kailangang bigkasin nang buo ang bawat patinig, tulad ng nakasanayan natin sa Filipino.
  • Mahina ang but /bət/ sa mabilis na pagsasalita; mahina ang or /ə/ (UK), /ɚ/ (US): parang "tea-er-coffee" ang tea or coffee.
  • because /bɪˈkɒz/ (UK), /bɪˈkɔːz/ o /bɪˈkʌz/ (US) — nasa ikalawang bahagi ang diin: "be-COZ". Ang dulo ay /z/, may ugong; iwasan ang "bikos" na /s/ ang dulo. Sa napakaimpormal na pagsasalita, madalas itong maging 'cause /kəz/. Isulat ang because sa karaniwang pagsulat (hindi bcoz o coz).
  • Puwedeng magkapareho ang tunog ng too, to at two: /tuː/. May diin ang too sa dulo ng pangungusap: Me too. (Madalas mahina ang to: /tə/.)
  • Sa tanong na may pagpipilian gamit ang or, kadalasang tumataas ang boses sa unang pagpipilian at bumababa sa huli: Tea (taas) or coffee (baba)?

Gintong Tuntunin

and (+), but (≠), or (?), so (→ resulta), because (← dahilan) — at huwag pagsamahin ang because at so, kahit natural sa Filipino ang dahil … kaya. Nasa gitna ng clause ang also; nasa dulo ang too / as well; sa negatibo, either. Kadalasang may kuwit bago ang but at so, at walang kuwit bago ang because.

Mga Pagsasanay

A. Anyo

Sa bilang 1–4, gamitin ang salitang nagpapakita ng kahulugan sa panaklong: and, but, or, so, because. Sa 5–6, piliin ang also o too.

  1. I like cats, I don't like dogs. (contrast)
  2. Would you like rice chips? You can choose one. (choice)
  3. It was late, we went home. (result)
  4. We went home it was late. (reason)
  5. She plays the violin, and she ___ plays the piano. …
  6. My brother likes football, and I like it ___. …

B. Kahulugan

Piliin ang tamang sagot.

  1. Piliin ang tamang sagot: I didn't have breakfast, … I'm hungry now.
  2. Piliin ang tamang sagot: I'm hungry now … I didn't have breakfast.
  3. Piliin ang tamang sagot: We can eat at home … go to a restaurant.
  4. Piliin ang tamang sagot: The test was hard, … I passed it.

C. Hanapin ang Mali

Itama ang mali. Kung tama na ang pangungusap, isulat ang correct.

  1. I'm tired because of I worked late.
  2. I don't eat meat too.
  3. Because it was cold so we stayed in.
  4. She speaks also French.
  5. I was tired, so I went to bed early.

D. Sa Konteksto

Kumpletuhin ang mensahe. Gamitin ang mga salitang ito: and, because, but, or, so, too (puwedeng gamitin ang isang salita nang higit sa isang beses).

A message to a friend
Hi Jo! Sorry, I can't come tonight 16 I have a cold. I stayed in bed all day, 17 I feel a bit better now. Do you want to meet on Saturday 18 Sunday? I'm free both days. My sister wants to come 19. She's on holiday this week, 20 she isn't working!

E. Ikaw Naman

Sumulat sa Ingles.

  1. Sumulat ng isang pangungusap tungkol sa araw mo na may but at isa na may so.
  2. Sagutin: Why are you learning English? Gamitin ang because.

F. Halo-halong Balik-aral

Balikan ang mga naunang aralin.

  1. A1-28 Irregular Verbs sa Past Simple: Did at Didn't, Madaling Paliwanag
    Kumpletuhin: I didn't (go) to work because I was ill.
  2. A1-15 Always, Usually, Sometimes, Never sa Ingles: Adverbs of Frequency at Tamang Puwesto
    Ilagay ang always sa tamang puwesto: She is late.
  3. A1-26 Was at Were sa Ingles: Ang Past ng To Be, Madaling Paliwanag
    Piliin ang tamang sagot: The film … long, but it was great.
Mga sagot

A. Anyo

  1. but
  2. or
  3. so
  4. because
  5. also
  6. too

B. Kahulugan

  1. so
  2. because
  3. or
  4. but

C. Hanapin ang Mali

  1. I'm tired because I worked late.
  2. I don't eat meat either.
  3. Because it was cold, we stayed in. / It was cold, so we stayed in.
  4. She also speaks French. / She speaks French too. / She speaks French as well.
  5. ✓ I was tired, so I went to bed early.

D. Sa Konteksto

  1. because
  2. but / and / so
  3. or
  4. too
  5. so / and

E. Ikaw Naman

  1. I was tired, but I went to the gym. It was cold, so I wore a hat.
  2. Because I want to travel and I need it for my job.

F. Halo-halong Balik-aral

  1. go
  2. She is always late.
  3. was
App para sa AndroidMatuto Kahit Saan Google Play